Full text of "Nicolai Myleri ab Ehrenbach Metrologia. Hoc est, de jure statuendi de mensuris, ponderibus & moletrinis. Ubi in specie quoque. De lapide terminali & torculis, tam privatis quam publicis ac bannalibus, singularia quaedam & non vulgaria exhibentur & variae quaestiones explicantur. Tractatus practicus. In quo quicquid vulgari aut exotica lingua traditum, in linguam latinam transversum est"

See other formats

% 


I 


^ 


"^s, 


The 

Robert  E.  Gross 
Collettion 

A  Memorial  to  the  Founder 
of  the 

^ccKneed  S^i/icro/l' 
WOirAeyulio/i 


Business  Administration  Library 
Los  Angeles 


^^  .  r^   .  i- 


NICOLAIMYLERI 

METKOLOGIA. 

Hocejiy 

De  jureftatuendi  de  menfuris,pon- 

deribus  &  moletrinis. 

Vbi  m  fpecie  quoque^ 

De  Lapide  terminali  &  Torculis,  tam  priva- 

tis  quarn  publicis  ac  Bannalibus,  fingularia  quiedam 

&  non  vulgaria  exhibentur  &  vari^Quje- 

(liones  explicantur. 

TraSlatHS  Pra&icHS. 

In  quo  quicquid  vulgari  aut  exotica  lingua  tra- 

ditum  ,  in  Jinguam  latinam  transver- 
fum  eft, 

Cum  SacrA  C&farcA  K^LhCajeflatis 

fnviUgto  ad  20,amos, 

TVBING/Ej 

Impenfis  Joh.  Georgii  Cott^, 

Acad.  Bibliopolas» 
Literis  Johan-Henrici  Reisii. 
A  N  Nb~^.^c7L  xTnTT 


SVMMA  TRtVILEGU 

IMPERAJORll, 

SAcrsE  Caffareae  Majeftatis  gratiofiffimo  privtlcgio,  dic 
V.  Junii  Anno  M  DC  LXH*  provifum  eft,  ne  quis, 
NIQOLAI  MYLERI  zh  ^^xtnba^ t  ]Cti ^  Opus  de 
Jure  publico  ImperiiRomaiio.Germanici  (cujusquinta 
pars  CHETROLOGJJnunc  primtrm  publicatur)  absq, 
JoH.  Georgii  CGTTiC,  AcadeiTi.  Tubingenfis  Li- 
brarii,  ejiasve  ha^redum  &  rucceflTorum  confenfu  &  li- 
centia,  clam  vel  palam  imprimat,aut  ubiubi  impreirutn 
in  Germaiaia  divendat,-idque  ad  annos  vigintijaprimae* 
Editionis  fingularumpartium  eomputan<los,  fub  peena 
amittendorum  librorum,  &  foivendarum  decem  auri 
puri  Marcarum :  &c«  ficuti  id  uberius  in  ipfo  privifegir  auto- 
graplio  (lefinitur.  A  quo  damno  ut  fibi  omnes  caveant,  haec  in  fron^ 
te  vifwm  cft  iterum  itsrumcjue  moncrc» 


E  D  I  T  O  R* 

Benevoto  Le£tvri  Salutem? 

HAbes  hic,  Benevole  Lcftor, 
Magnifici  viri ,  magnificam  operam. 
Non  indigetfiifpensahaederavinumjam  vcn- 
dibile  &  jam  olim  ante  vindemias  defidera- 
tiflimum.  AutorLibrum,Liberauthorecom- 
niedat,utfi  quid  laudis  vel  encomiiauthuic  aut 
illifijperadderem  praeterea,authoritatiunicu- 
jusqj  diffidere  vel  omnino  detrahere  viderer, 

Mat€riae,ut  cernis  raritas&  exafta  inge- 
niofitas  fijum  ipfa  trahit  Ledorem  &  Empto- 
rem,  deque  Myleriani  Genii&  Ingenii  per  or- 
bem  jam  frequentius  evolantis  acuminc  a- 
bundantiffime  tefl:atur. 

Nec  quidem  vel  lucri  vel  aurae  captandae 
gratia  inlucem  profiliit  Autor,  extorfa  potius 
eft  haec  noftra  Metrologia  enixis  tum  meis  tum 
Literatorum  plurimorum  vellicationibus  & 
amicis  preculis  :  Confenfit  in  Editione  Libri 
pernobilis  Scriptor ,  non  avaro  captandifed 
Liberali,  LiterarioOrbi benefaciendijanimo, 
ut  qui  fibi  nihil  hac  in  re  per  invidiam  latere 
voluit  foli;  quod  tanto  reipubl,  emolumento 


P  R  jE  F  AT  1  0, 

comniunicari  piuribuspotuiiTet.  Et  cavepu* 
tes  vel  taedio  temporis  vel  otio  aut  Curiae  cu- 
ris  folutum  fcripfifle  tantum  Virum,  niirabe- 
risfane  laborem  fpatio  duodeeim  menfium, 
horis  furtivis  abfolutum,  fi  innumeris  Regi- 
giminis&  Confiliorum  involucris  involutiffi- 
nium  alia  &  talia  cvolviflie,  fi  id  temporis, 
quod  aliifane  occupatiflimi  refumendisViri- 
bus  aut  recreationi  folent  impendere,  fidum 
nofl:rum  Rerumpl.  fine  adulatione  haud  exi- 
guuniFautorem  fuo  bono  &commodo  do- 
naifcgrato  animo  memineris.  Taceo  tan- 
dem  tedo  tenus  exftru6las  &  ad  admiratio- 
nem  usqueinflirudiflimaeBibliothecae  medul- 
lanijOpufcuIahuic  largiter  immerfam  Sc  ceu 
penu  quodam  fineinvidia  fine  arrogantia  om- 
ni  fideliter  fibi  communicatam. 

Vale  ergo^faventiflimeLeftor,  atq?  tam 
fin^ulariMunificentiafruerefeliciter^tantoq; 
in  Reipubl.  ac  Univerfi  propemodum  orbis  e- 
molumentum  ac  documentumviventiacfcri- 
bciiti  Viro  felicia  quaeq^  vitamqj  precarejme^ 
am  denique  inedendohocopufculocuramra- 
tamque  gratamquc  habeto^ 

Elen* 


*  t  *  .f .  f.  t  k  k  .i"  .f .  .f .i.t- 1  .t  .f •  .f .  .1'.  -t  ■t-  i  ^- 

Qpb  cAs  C^b  cA3  CA!)  cA»  cAs  iAs  oAi)  cAa  cAa  ©  (i^b 

E  L  E  N  C  H  U  S 

Capittim  0*  qmfiiomm  in  hoc  tra^a" 

ttt  contentarum» 

CAP.     T. 

De  Origine  &  authoritate  Juris  Menfurarum  Variarum 
Gentium* 

CAP.     II. 

beRatione,  cur  Jus  menfurarum&ponderum,  ctram 
Gentium.JurcImperioRegioaccenfeatur. 
CAP.     UU 
Jus  ftatuendi  de  menfuris  &ponderibus,inImperioRoJ 
mano  Germanico,  ad  fuperioritatem  territorialem 
pertinet» 

^m/iiones» 

1.  An  Im  fiatuendi  ctrca  pondera^  menfuras,  ulnas  &  mO' 
lendmas  publtcas  tam  de  lure  Civilt  quam  ufu  Iwperii ,  fa  aBus 
Superiontatis,  ac  tn  Jmperio  Rom.  GermamcOf  lunsdtcftoni  terri* 
Uriah  annextts  ?  Affirm.  §,  4,  &  fe^^* 

2,  AnCaftro  vmdito^  aut  per  Inveftittiram  in  fettdum 
conceffoy  cum  territorio  vel  cum  perttnentiis ,  tranfeat  quoque  tn 
Ceffhmarium  vel  Emptorem,  lus  Menfurarum  ^ponderum,  acfa^ 
cultas pumendi  falftficantes menfuras  ?  Neg.  §,  to.  11»  12^  ^  /j» 

CAP.     IV. 

De  Menfurarum,  ponderum  &c.  uniformitate,  Statui 

publico  inprimis  neceflaria» 

CAP.  -V. 

De  Statuum  provincialium  Confilio  velafienfu,  inmu- 

tandis  menfuris  ac  ponderibus. 

X  3  ^^' 


EtEMCttUS 

/♦  \^n  Princeps  Imperii  ad  injlituertdam  ponderum  & 
menfurmm  umformitatem ,  fuhditorum  confenfum  requ^ere  ft- 
ncAtur?  An  vero  modum  menfurarumVniverfakm  invitis  fuh- 
ditis  iate  pojjit?  Diftinguitur  §.  /.  &fiq(i. 

CAP.  VI. 
De  Jure  &  Modo  meiifurandi  merces,  fi  Contrahentes 
fint  fubditi  diverforum  Principum  ,  ac  diverfitas 
menfurarum  exiftat. 

^AJlioms^ 
I»  Kyin  hu  menfurarum  mutatio ,  Creditores  quoque  fo» 
renfeSf  quipr/tdia  Cenfualia  inStatuentis  territorio  pojjident ,  ad 
§hfirvantiam  oUiget-y  ac  an^  v,  gr.  Credttor  forenfis  Cenjualu,  cui 
qHotannis  expa^o  dehitor  cenfualis  certos  modios  frumenti filve- 
re  obUgatm,  k  dehitore,frumentumjuxta  novam  menfuram  aC' 
ctpere  teneatur?  Affirm.%.  i.  &feqq' 

2*  K^nfa^o  Contra6lu  Vendttionis  aliquot  jugermn  yrA- 
dierum^  vel  plauftrorum  vini  menfura  facienda  fit  ,  fecundum 
menfuram  loci  Contra^m^  an  ioci  rei  Jit&  ?  ^uxta  menfuram  loci 
Centra^lus.  §.  7.  &  feqq* 

3.  ^iuid  dicmdum^  in  cafu  quo  conventum  fmt  inter  par.m 

tes^ut  vmdttor  tenentur  pr^dium  infra  tres  menfes  menfurA  fuh- 

jicere  :  An  eUpfis  hfce  trthus  menfihm  ^  partes  peterepoffint,  ut 

menfurx pr^iiAi Jufctpiatur :  Negatur  quoad  venditorem^  fedEm^ 

tor  non  nifi  so.annorum prafcrtpttone  excludititr,  §.i2.&  i^, 

4-.  St  in  divtfione  honorum  communium  a  duoht46  fratri" 
hmmenfuratio  agrorum  affignatorumper  pcritos  agriraenforesfue' 
rtt  paBa^  ahsque  altqua  temporis  dtfinitione\  &  lapfi  fuerint  anni 
^igintt  &  ultra,  an  heredes  uniu^Jratru  defuntiiy  a  fratre  fu- 
perjttte  menjiirationem  agrorit  adhuc  petere  pofjint  i  Affirm.  §,  14. 
S*  K^n  VendttiOfie  ad  menfuramfacla.,  tntertrn  donec  prA^ 
diim  wettAtur,peemtcmi&  locmfu  i  Neg.  §.  //.  &  16^ 

^,  ^am' 


CAPITUM   Et   QUiESTIONUM» 

fi.  ^amdiu  deceptis  in  mnfuratiom  Juccurratur  >  Trigin" 
td  annis  §♦  /7. 

CAP.  VII. 
Dc  Remediis  contra  defraudatores  menfurarun^,  pon"- 
derum:  ubi  primum  de  menfurarum  publica  col- 
locatione» 

S^AJliones^. 
j.  ^uafoena  Ut  qui  malo  animo  menjurartm  ^pohderum 
exemp^ar  puh/icum,  prdiforibus  7empli  velCuria  affixum,  refigit^ 
devajlat,  aut  alto  moda  corrumpityfit  afficiendus  >  posna  albt  cor^ 
rupti,  §.  6,  &feq%- 

CAP.  VIII, 
De  Secundo  Remedio  ,  fcilicet  de  Infignium  Domini 
territorii  impreflione. 

^uAfliones* 
r*  Cujus  Infigniis  menJurA  &  ponderafmt  notandal  Inf' 
gnils  domini  territorij,  §.  -f . 

CAP.  IX. 
De  Tertio  Remedio ,   fcilicet  de  Cuftodibus  Menfura. 

rum.  CAP,  X. 

Quartum  Remedium  de  Conftitutione  Menforum  ,  Sc 
quinam  ad  hoc  officium  eligendi  fint  ? 
^£^iones, 

1.  An  Menfor  autponderator  in  affnmtione  Officijjtii  pr^ 
fiet  juramentum  de  Credulitatey  an  vera  de  veritatef  Diftingtti- 

tur*  §♦  /^.  &  feqq. 

2,  ^ia  luris^fi  dubitetur^  de  Relatione  menforis^  v.g  an^ 
poffefpo  totjugera  contineat,  vel  merces  tot  modiorum  autponde^ 
rum  fint  tprdfertim  fi  partes  huic  affertioni  contradicant  1  Siatur 
ajfertiom  menfbrum.,  §.  //.  &  feqq. 

B*  Si  definibus  agri  aut  quantitate  modierum  frtimenti  lis 
matur,  cujus  expenfis  menfuratio  [it  peragenda^  an  ftmtihus  pe^ 

tmti^y 


ELtNCHtlS 

—  II  PWI  ■       — »■  ■  .^—      '  ■  ■  -'11        ■  .11. 

temis^  anvero  ejus  cujus  mterejii  Sumtibus  Cmmumbus^§.i/t 

CAP.  XI. 
De  Effedu  Juris  ftatuendi  circa  pondera  ,  menftiras  i 

ulnas* 

^Hdtftiones^ 

/.  i^n  cafu-i  quo  Dommus  aut  Vafallfis  loci,  inpago^tts  w- 
Jitandi  pondera  ac  menjuras  ^  falftficantes  funiendt  ^  velex  ufu 
inveterato ,  vel  feuddi  concefjione  habet\  Domintts  autemdire^ 
61 146  vel  territorii  ^ta  dandt ,  ^  yrincifali  Jiigmate  fignandijt' 
bi  vindicat :  An  Domintts  reditta  ac  decimas  afitbditis  debitas^ 
cumjuts  menjurit  ad  arbitrium  fabricatts^  aut  infuoCafiro  ufua- 
Itbtu  menfurariy  ac  adearum  modum  &  modium^  exigere  poj^t^ 
l^eg.  §.(f.&7. 

2^  K^n  Princeps  territorii  de  menfuris  ^  ponderibtes  quo* 
que  Abbatum,  Sacerdotum  (jr  CUricorum  cognofcere^  eavereco» 
^ofcere  &  ftgnare  poffit  ?  Affirm.  §*  lo.  &feqq, 

CAP.  XIL 
Dc  poena  depravantis  menfuras  &  pondera» 

^difiiones^ 

/♦  L^  /V ,  quifalfis  menjurts  atit  ponderibtts  Jcienter  ufta 
efif  eadcm  pcena  ptmiatur  y  ejtta  dolose  Jabricans  menjuras  depra.. 
vatas,  punirifelet?  Neg.fed  mitiori.  §^  S,  c^^« 

2*  ^ua  aElton^  7iti(fis  poffit  convenire  Pamphilum ,  qui 
fcienter  ac  (ludio  eifaCfas  menfuras  aut  adulterata  pondera  com^ 
modavit,  qti»  in  posnarn  fratidantts  menfuras  inducat?  Commo* 
dans  tenetur  acltone  de  doh.  §.  lO.  &  ii» 

3.  ^n  is,  qtitiniqtfas  menfuras.^  bilances.^  pondera  (^  ul» 
nas  conficit^  vendtt  aut  tocat-ffrattde  pojlmodum  comperta.^  igno* 
rantta  fefe  excufare  pojjit  j  ac  eandem  probando  a  pcenafalft  arbi* 
trarta  Itberctur^  Negat.  §.  t2.  &  fiqq- 

4-'  Oof'«  is  qtit  fdfis  ^  adnltertnis  menfiiris  ^ponderibus 
ignoranter  ufu4  futt  tn  mercatu  publtco  ^  5U  CffcHcm  SWarcff  / 

impU' 


Capitum  Et  Qu^stiomum. 


impune  hoc  committa^  acafalfipaina,  ignoranttA  pratextu  libc- 
retur  ?  Ncg.  §.  26,  &feqq* 

S.  An  'verba  ifta^  toties  quoties^  fo  offt  fofc^C^  ^cfc^ic^t/ 
€d  ftngulos  metiendi  acim  referenda  fmt  \  an  vero  adfingulos 
Contra^m^  qui  plures  a^us  pftulat  ?  Affirm^  ^rius*  §.i/. 

6»  K^n  graviori  pcena  afficiendM  fit  h  ^  qui  utendo  falfts 
menfuris  &  ponderibtf^ ,  proprima  &  fecunda  vicepunitm  non 
fuitf  fedpro  tertia  vice-f  infraudefuerit  deprehenfm  ?  Neg*  §.:?/. 

7.  K^nfalfi  pcenam  incurrat  u ,  qui  in  re  minima  falfum 
Qommifity  menfurando  aut  ponderandol  Vtx  erttpuniendm,  §.  ^^^ 

8*  ^n  mercator  propria  authoritate ,  pondusjufio  leviiH 
adxquarey  eive  ceram  aut  quidfimile ,  impune  addere  poffit  ?  Af 

firm,§,34*  &  3S* 

g^  Cutnam  competat  menfuram  &  pondera  falfifcantes 
coercere  &  punire -i  ab  eisve  mul^am  cxigere?  Domino  territe- 
ri/.§*3S'&  feqq, 

CAP*  XIII. 

Dc  Agrimenfere  &  falfa  relatione  parti  obligato* 

^&jliones, 

7.  K^d  quid  teneatur  menfor^  qui  in  menfura  renunciatit' 
ne  quempiam  decepit  aut  falfum  commifit  i  Conveniri  poteft  a- 
£iione  infa^um.  §.  /.  &  feqq* 

2.  K^n  ob  latam  quoque  culpam  agrimenforls  falfam  men^ 
furam  referentis,  juramentum  in  Utem  deferatur  ?  ^ffirm.  §♦  /♦ 
&feqq.    . 

i»  K>in  Bominus  de  dolo  fui  fuhfttuti  in  menfurando  tC' 
veatur>  Neg.§,i/, 

4^  ^idfi  unus  ex  duobus  menforihus  dolofis  Ufo  aBori 
foUdum  folverit ,  An  agrimenfor  Jolvens  adverfus  focium  doli^ 


Elenchus 

utpotefuum  commenfonm  regrefjum  haheat^iUtei  ab  a^ore  Ufi^ 
cedend&ftnt  a^tones?  Neg,§.  22, 

CAP.  XIV. 

De  Lapide  Terminali  ,  ejusque  motiono  &  propul- 
fione. 

^AJiiones^ 

r.  ^ot  teftes  feu  laftlli ,  in  $mni  lapidum  terminalium 
eonfignatione  reqtiirantur  f  H^c  quafiio  dependet  a  Confuetudint 
locorum.  §.  i4-* 

2»  An  termisrum  ac  columnarum  finalium  cura  ^fofitiOy 
fit  aBus  Jurisdt^ionis  territorialis  ?  Affirm,  §,  16.  &feqq, 

^.  ^id  fiflumen  velftagnum^  curfum  fuum  vel  alveum 
mutet;  an  termini  quoque  confinales ,  vel  ^uridtdiio  terminalis 
fer  alluvionem  mutenturi  Difting-  §,  21,  &  feqq, 

^.  Si  fluminis  terminalis  mutatio  pededentim  per  incre^ 
mentum  latens^  feu  alluvionem  contingat;  K^n  exinde  mutatio, 
incrementum ,  &  extenfeo  terrttorii ,  &  Jurisdtclionis  eveniaf, 
feu^  An  alluvio  mutet  lurisdtciionaliai  Neg.  §.  24.,  &  feqq, 

/♦  An  limites  provinciarum  finales ,  temporis  quoque  curfk 
intereant^  &  lure  prafcriptionis  amittantur  vel  mutentur  \  Af 
firm.  §,  28,  &  feqq. 

6.  K^n  pendente  Rcvifione^  ^udex  fuperfedere  deheat ,  i» 
fgendis  terminis finalthus^  feve.^  An  Revfeo  effe^um  habeat  tan» 
tum  devolutivum^  an,  vero  fufpenfevumi  Negatur  pofterius.  §^ 
Bi*  &  feqq* 

7«  An  Ratio  Status  Imperii  Rom.  Germanici ,  olim  exege-^ 
rit-i  &  adhucdum  aliquando  exigere  videatur  y  fcntenttarum  in 
^udicto  Reviforto  pendentium,  executionem  fijpendere  f  Httjus 

quji» 


CaPITUM   ET   QUiESTIONUM. 

•ill  ■      I  —  ——»———   ■■!■ ■■    ' '-■  «I      III      I    I     '11  ■■ 

^udiflionts  definitio  Imperatoris  (^  Jmperii  determimtiom  eH  re» 
lin^uenda.  §,  jd.  &  37* 

CAP.  XV. 

De  poena  termini  motoris» 

^uA^iones, 

/♦  K^n  termittorum  motor  dolojus  pann  ordinma  punia^ 
iur^  Itcet  fua  dolofa  turbatione  dr  inva/toney  nemini  nocuerit? 
jiffirm.^.d.n*'^* 

2.  K^n  turhator  terminorum finalium ,  panam  dupli  ex 
Confiitutione  L  (l  cenftiterit»  4.  C.fin.  regund*  indu^am  fufti" 
vere  teneatur^  etiam[itnvapopr<iidii,  ^  'viotatto  termini  confinM' 
lisy  ante  titem  conteftatam  peradlafit  \  Affirm,  §.  11,  n*  2*  &s» 

3.  ^i  terminos  finates  moverit^  non  animo  furandi^  nec 
tradium  vtcini  occupandi  \  Jed  animo  duntaxat  nocendi^  ac  fi' 
ntinmdi  rixas  &  dift^ordias  inter  Victnos  ,  per  ttmitum  confti- 
fionem,  ut  eos  ccgnoftere  difficile  fit ,-  an  pecuniaria  tantum ;  Vet 
Arbitraria pcena  teneaturl  Affirm.  pofterius.  §.  12, 

4.  K^n  illc^  qui  ftmut  plures  evulfit  lapidesfinales ,  adu- 
mcam  tantum  pcenam  teneatur;  an  vero  ad  ptures  posnas?  Com» 
mittttuY  arbttrio  ^udicis.  §♦  13. 

5.  K^n  attentans  movere  aut  invadere  terminos finales^fit 
omntno  extra  Legis  pccnam^  dtfiing.  §.  i6. 

6.  0/«  partes  VicinA  propria  authoritate ,  ad  determi" 
nanda  Vicinorum  pr&dia  a  propriis  ,  cum  confenfu  omnitim  eo' 
rum  quortm  intereft ,  fihi  tpfis  lapides  finalesfigere  &  refigere 
poffint  >  Affirm.  §.i7'n.S'&4' 

/♦  Om  potna  termini  moti  hodierno  Jure  ^  nfu  Imperii 


Elenchus 

fit  arbitraria^  m  ilU  cafu  cveniente,  etiam  adpcenam  mortis  ex* 
tendi  poffit}  Affirm.  §,iS. 

8*  Cum  qHaJiio  falft  termini  pofiti )  in  caufam  Civilem  in^ 
ciditf  an  in  Ctvtlt  fuperfedendum  [it  ?  Affirmffifalfumfit  taU^ 
quod  caufdi,  Civili  prajudicium  faciat :  alis  non^  §.  19.  n.  /♦ 

;;,  Cum  diverfefint  poenA  confiitutA  hts^  qui  terminos  ef 
fodiunt  &  turbantj  an  unapoena  indicia.^alteramtollatf  Affirm^ 
§,20,  n*  1*2*^.^4, 

10.  K^n  pcena  pecuniaria  ex  Lege  Agraria ,  quinquagintx 
folidorum  intentata  &  impofita^  concurrere  poffit  cum  accufatio* 
ne  adverfiii  motorem  dolofum^  an  vero  per  l.  f  ff^  d^  term»  mot^ 
abrogata  &  antiquatafit  i  Neg,  pofterim  §,  20.  n*  /.  &  feqq, 

CAP.  XVI. 

De  Jure  h  poteftate  Statuendi  circa  molas,  easque  vifl- 
tandit 

^uAfiiones, 

/.  Vbi  '^urudiSiiontt  ffecies  in  caflrOypago  velCivitate 
funt  penes  duos ,  cuinam  competat  inj^efito  dr  vifftatio  molendi" 

mrum^  unD  mt  We  aR6&l^^cfcftawunsfilriunertimen  be^ 

ti^Xi^ii  fcpe  ?  difiing.  Regulartter  tamen  Ijac  injpe6iio  perti- 
net  addominum  terrttorit-,  vigore  Superioritatu,  §^  12 ^  &  fiq^* 

CAP.  XVII. 

Quinam  Molendinorum  infpedioni  &  vifitationi  fint 
prcTficiendi, 

^Afliones^ 

/.  ^n  Molendinorum  inj^e^io-,  vifitatio  &  confiruEiio, 

non 


Capitum  et  Qu^stionum. 


mn  tantitm  ad  moletrina^ ,  fed  etiam  ad  alia  meUndina  extendi 
fofjit  ?  Affirm,  §,  4.  &S< 

2f  ^uo  Ordine  frumenta  molendafint^  &  an  ft  'Dominm 
molendini  poflerior  tempore  ,fua  frumenta  in  molendinum  adfe^ 
rat^prdferendm  fit  privato^  qui  prtor  temfore  cum  frumentts  ad- 
*venit  f  Affirm,  §.  6.  &feqts[. 

CAP*  XVIIL 

De  Jure  Torculorum  ,    Principi  Juro  Superioritatis 
competente. 

^jifiiones^ 

/♦  K^n  qmlibet  privatm  infundo  aut  xdihusfuU  ,  fui  & 
nliorum  ufm  gratia  libere  absque  principis  confenfu^  torculum  4- 
dtficare  pofftt  ?  Affirm.  §.  /♦  &  feqq^ 

2,  An  ^tu  xdificandt  torcularia  fit  de  Regalibt4S?  Neg.  g. 
II.  &feqq. 

3,  An  torcular  bonls  mobilibm  an  vero  immobilibtts  fit  ac' 
cenfendumi  Rejpjmmobilibus^  §.  iS,  &  ftqq» 

4*  ^n  torculo  tegato  aut  Emto ,  vafa  quoque  vinariafen 
cuppa ,  Legatario  aut  Emtori  cedant ,  ac  inftar  bonorum  immobi- 
lium  cum  torculo  tranfeant?  Aff.  §.  2$.  &feqq^ 

5.  K^n  venditioni  domus  accedat  quoque  prefforium  ma» 
gnum  &  importatile  ?  Affirm.  §♦  2g. 

6.  An  iocator  ddium  teneatnr  quoque  conduciori  concedert 
torculare  Adibus  annexum,  &  pre  premendis  uvis  deflmatum  ? 
Affirm,  §.30. 

7.  ^n  vendito  torculo  fine  difiriBus  expreffione.,  ipfL^ 
difiri6im  quoque  torcularis^fivejt^  cogendi  vicinos ,  in  vendi- 
torem  tranfeatl  Affirm.§,st* 

)()(}  CAP, 


Elenchus 

CAP.  xrx. 

Dc  Torculo  publico  &  bannali. 

/♦  K^n  C$mes  Impem  vel  univerfttas  habens  tormlumpu* 
blicHm  j  fubditis  vel  condvihta  imperare  pofjit  ^  utnullum  aliudp 
quam  Domini,  uvarum  exprimendarum  caufa  accedant  ?  Negat» 
§,  j.  ^  muttisfeqq. 

2,  Si  Vominus  cum  univerft^te pa6ium  de  iorculo  bannA' 
U  inducendo  inire  vulty  an  fingulorum  confenfum  exigere  tenea- 
tur,  an  fufficiat^fi  major  pars  confentiat  ?  Affirm»  prius»  §.  i6, 

B*  Si  Dominm  Civitatis  aut  pagi  quosdam  Incolas  y  torcu- 
lum  privatum  accedere  prohibuerit ,  ^  illi  paruerint ,  an  ex  tali 
prohihitione  acquifita  pofjefpo  ,fi  ad  majoris  partis  de  Univerfita* 
te  notitiam  pervenerit^  reliquos  omnes  obliget  f  Neg.  §.  /7. 

4*  ^n  ad  inducendum  ^us  bannale  torcult  dominici^  re* 
quiratur  non  tantum  prohibitio  domini  torcularis^  fedetiamfub- 
ditorum  fcientia  ^  patientia ,  uniformiter  ,  longtffimo  temporu 
curricuio  pr^fitta  ?  Affirm.  §.  /p. 

/.  Si  Dominus  torcuU  convenerit  cum  pamphilio,  quod  ipfi 
^  e)m  htredihtis  gratis  uvas  in  fuo  torculo  premere  velit ,  c^ 
pamphitii  famtlia  creverit  in  tantum  ,  ut  Dominus  torculi  vix 
ftias  uvas.f  ncdum  altenas  cogerepoffity  An  hoc  paElum  perpetuo 
duret  ?  Neg.  §.  zs. 

6.  K^n  Domintts  torctili  bannalls ,  qui  pago  cum  JurUdi^ 
^ione  pr^efi.,  cenfum  torcuUrem  pro  luhitu  mutare  vel  augerepof 
fit^  Neg.  §.  26.  n.  2,  &feqq, 

7.A» 


CAPITUM  ET   Q.UjESTI0N11M4 

i— — 1 1I  ■  ■        ■    I         '  ■     I   ■  I    ■  .     ■  «I  ■ '        d 

7.  K^n  bAnmmfeu  accefjto  neceffaria  premendi  wvas  in 
torculo  five  domimco  five  frivato ftt  fervitPis  ^erfonalis  velrcA" 
lis  i  fofterim  Affirm,  ^.  2$, 

8.  ^n  Dominm  torculi  bannaliit  ^tiri  banni,  ettam  invi" 
tts  diftriiiuatthus  renunciare,  &  iffum  bannum  torcuUn  refuta- 
refofjit  f  Affirm,  §.so^ 

CAP»  XX. 

De  Jure  Statuendi  circa  torcula,  tam  publica,  quaiTLi 
privata,Domino  territorii  JureSuperioritatis  com- 
petentc» 

^Afiiones, 

/.  K^nDominus  vima^  abfoluta  vindemiai  ^  uvarum 
coUeSiione  jam  fa6la ,  racemationem  prohtbere  pojjit  i    2\(Vg4/. 

2.  0/«  vindemiAi  ^  uvarum  colle6iio,etiam  diebtts  fe' 
riatis-i  bona  confcientia  jieri.^  aut  aMagiftratu  permttti  ffoffit  ?  di» 
Jiing.  §.  21,  &  feqq, 

3,  ^nforenjis,  Dominus  vined^   gifl  Suffliantt/  «- 

vas  tempore  vindemtarum  colle^as  O'  contfijas,  contra  loci  con* 
futtudtnem^  extra  territorium  -^ad  aiiud  torcuUm  -,  vehere poffitf 
^<^g'%-39^&40. 

4t  o/»  Vinitor  aut  Coionas  ob  malam  ctdturam  &  fupt^ 
nam  colendi  negligentiam ,  vtneam  certo  annuo  cenfii  condu6iam 
amtttat ,  &  Dominta  eum  fundo  expeiiere  pofpt  ?  /iffirm.  §^  4t, 
42.  43*  44.  &  4S» 

S*  Si  quis  Vinitorem  fokrtem  in  vinea  aiteritts ,  pcrfuafe^ 
ritj  ut  recederet^  nec  ampltus  coiere  de/iderct,  An  teneatttr  Domi' 

noin 


EleiJCHUS  Capitum  Et  Qu^es^' 


m  in  id^  quodfua  intereft ,  defertam  efje  culturam  ?  Aff*  ferfux' 

fmm  de  dolo  maU  convemri  pojje.  §.  ^tf. 

^        (f.  Si  quU  promiferit  operariis  Vinitorihtss^  mercedem  a  Ci» 

vibm  loa  exfolvi  joUtam\  &  conflet  Concives  diverftmode  mer- 

cedem  folvijfe •)  quatis  mercesfit  iis  perfoLvenda?,  Hoc  cafk 

merccdem  ad  minimum  reducendam  efft  ,y?4- 

tm»r;§,4r» 


CUM 


k  k  1 1 1  f -  k  k  t-  i  t  f- 1- 1 1- 1  -t.  1 1 1 1 

CuM  DeoI 

De  Jurc  Menfurarum ,  Ponderum 

Ulnarumj  Sc  Molarum  infpicien- 

darum, 

Caput   I. 
IDe  Origine^  Au£ioritateJurU  men/U' 

TArum  ^anarum  Genttum* 
S  U  M  M  A  R  I  A, 


f.  /. 

7»    CurA  Mertjpfrarum  &  ponde- 

runft  ad  Mag^firatumfCY- 

tiuet» 
3,  Ort^o  menfurarur»  &  pondf- 

rum  ef{  ahip/a  ttatura, 
3.  Mcnfura  unde  dieatur, 

$.  a. 
/.   Curd  ponderum  &  menjurd'' 

rum  apud  Hebr^os, 
2»  ty^pud  Gracos. 
3»  ^yfpud  T^manos^ 
^.  Potefias  ty£dtlium  Curulhi)^ 

circafaljoi  menfuras. 

§.  3" 
I.   Imtium  Collegii  A4enforuttu; 


Oui  jint  Caudicarii  &  Per» 
taeMfef. 
£,  Curam  menfurarum  &  poude- 
rum  aliquando  Imperatores 
fibi  ipjisfumfirunt. 
5.  N<tc  pojimodum  Impp.  Gothii» 
Regibut  Romaitis  cejjit, 
§.  4. 
t.  Caroli  Magni  Conjiitutio  aru 

meKjftrat. 
z,  Hunnorum  Regum  EdiVta  eir- 
ca  m^nfuroo  &pondera» 
§.  X. 
I,  CAllia  Reges ,  Imperium^  circA 
pondira  &  menfuraf,  adjcri" 
hunt  rf^tiociniifRfgii^» 
A  2.  ITf. 


S  U  M  M  A  R  I  A, 


2.  Eorundem  decreta  cireapondc' 

ra  &  menfurat. 
^.  Cura  circa  hanc  rem  injitigulis 

Galli*  A^nnicipiU. 
4..  Amhoritaum  ponderum-,  & 

dimenfionii  in  Dticatu  Nor- 

ntannicoi  hodie  Rex  Gallidfi' 

bipHre  vindicat. 

§.  6. 
/.  Ui/paniarfim  Re£u  Conflitutio 
circa  me?ij:trai  &  pondera, 

§.  7. 

I.  Jhs  Rs£tHm  circa  menfuroi  & 
fondera,  in  Angtia, 
Jfodie  tamen  minJHrA  ^enera 
SenatHi  Confutto  parlamen 
tario  mutart  co»fu€Vtrunt, 
Juri  Regio  inu^M^Ua,  f^icina 
ScQtia  Lsges  fefe  tonformant* 


1. 


/•»  CaroU  Re^  Hunqaria  coytjii^ 

tutio  circa  pondera  &  mcn.- 

Juras, 
2,   Regum  Sigismundi  &  'Vladis' 

lai  Conjiitutiones  circa  ean* 

dcm  rem. 

§    9* 

1,  Re^ni    NeapoUt.ini    Tribunal 

jingularc^  ctrci  pondtra  0" 
mt  KfHras. 

2,  jui  Reijum  circu  pondera  (-t 

minfnrM  m  Sictlia 

3,  CtedenMrifu  a  quo  eligatur, 

§.   10, 

1,  Cura  ponderum  &  menfura- 

rum  i»  Rfpublica  P^eneta. 

2,  In  PrincipatH  pedemontnno  d^ 

Ducatu  Sab.iudi(ey  hoc  Jas 
refidet  apud  Duce  Sabaudia^. 


L 


B  omni  svo,  cura  mertfurarum  &  pon- 
derum  piiblicir  authoritatis  fuit ,  ea  de 
/i  causa  folebat  exadam  adhibere  diligen^ 
tiam  Magiftratusfummus,  providendo, 
ne  quid  in_.  iis  falfitatis  atque  fraudis 
committatur^  Hine  in  optima  quaque 
Republica  fuerunt  Z)g^y?^^<(efeu  Libripendes  m^itmi  ^  ma- 
^ore  Imperio,  qui  ponderum  rationem  tenerent,  cura- 
rentqueper  fingulas  Vrbes,  ut  M.yix<*>vi^^ t  fcu  Mechanici 
jufto  pondere  mercimonia  divenderent.  Juxta  Refcri- 
ptum  Imperatoris  Juliani  ini.  quotUs^z,  ibi,  Zygoftata:  D, 

de  poft' 


De  Origine  Et  Auctoritate  &C*        5 


^e  fonderat,  Renat»  Choppin.  tra6i.  de  Boman.  Irmc.  libr.s^ 
itt,  22.  n,  I.  David^  Meviiis  adju^  Lubecc^  Itb,  4,  tit,  12,  tirt.  /. 
num*  20, 

2.  Originem  &prinium  Invcntorem  menfurarum 
&  ponderum  Phidonem  Argivum  fuiiTe  ,  tradit  Pli- 
nius  lib,y.  natur.  hijler.cap.s6.  Vel  Palamedtm  vocatum 
fuifle  maluit  A^GeUius.  Veruntamen  Menfuras  adpon- 
deraabipfanatura,  eave  ita  dictitante  originem  traxilfe 
melJuscenfuit  Thom.  deAquino/^^.  2,  regmin.polit.cap, 
14,  Omnia  fiquidem  Deus  T.  O.  M.  difpofuitin  ponde- 
re  &  menfura.  Sicuti  fcribit  Script.  Sapient.  cap. i.  Alph.  dc 
Azevedo  adleg.  i.  Recoptl.n.  5.  lih.j  ttt*  /;.  Vide  Anichiia. 
ap.  Novar.  degra^vani,  Vafallor.  tom.s.  Gravam.  72.  n.is.  &  19* 

3.  Quantum  adZ)fr/i^4//i?;?rw?Meniurarum,  Hebra^i 
Menfuram  vocant  Mefma :  a radice,  Sur,  i.  e»  Principatunu 
tenuit.  Quoniam  menfura,  rerum  Domina  eft,  &  divi- 
dendorum  Princcps.  Dicitur  etiam  ,  Schaar^  quiaporta: 
affigebatur.  Avenar.  inLexic.  Hebr.  lerh,  Sihaar^  Belbld.^tf 

jur. majef.  cap.  8,  num.g.in  Opcr.polit,. 

§.  1 1.  I*  Apud  Hebnm  Mofaica  lex  erat  conflituta, 
qua  Mofes  in  Levitico,Juiliti^  Regulas  praefcribens,  Noit 
facietis  (ait)  iniquum  aliquid  in  pondere  &  menlura, 
ftatera  ^qua  &  julla  fint  pondera,  juftus  modius,  ac  as- 
quus  fextarius,  Levit.  cap.i.  verf  ip.Deuteron.cap.  25.^9. 
14*  e^/y.Proverb.  cap.2o.v.io.  acMicha?.  r^^. ^.  i^. //«habe- 
tur  prohibitio  Jehovx  accerrima  &  gravis  hifce  verbis 

formalibus* ©vMtc tcft  tMc  imo^cxc&itc^aap^  n\}b  falfdj  ©c^ 
m&itc  tm(3c<fcl  btllt*cn/^«tcbtvclclKit^v2^c;t%Dtcl  n\u 

(JCVCtftt^  Kt^Wn.  h»  e»  2{unquid jupficabo  ftateram  tmptamf 
Cr  facculi  pondera  dolcfa  ?  In  c^utbm  dtvites  ejtd^s  repleti  funt  tnf 
cjmtat^.  Ezechid.  cap,  20.  Damhoud,  itt  Prax.  Crimn, 

A  2  cap.i2S, 


4  Caput  I. 

cAff>  12?.»,  2,  Joan.  BoniLalefuU.  *^,fraudif(ofi,  ^. »♦/<?♦  St rac- 
cha  de  mcHittitr.p/irt.  j.num,  22.  &  ^i» 

2*  rarilis  cura  pondcrimi  &  meniuraruiTLj  penes 
6Vrffwfuit  j  dum  Athenis  Mer^mc/Ac;,  id  elt^  xMagiftratui 
quidam  quindecim  virorum  conftitucbatur  ,  quorum 
Dcni  uiPir-ro,  Qi.]iniin  VrbeeUborabant,  utmenfura? 
vendentium  leguHii?c  forent:  Sieutcx  Aridotelis  fenten- 
tia  fcnbit  ArpocraL>o,  idque  teil:atur  Suidas m  'verhvMiT^a- 
fofjtsu  rcferentcReuat.  ChoppiiK/r/*^^./.r.  ////  jj/r,22.  Pccr» 
Cregor^Tiioloian,//;  SyiJftg.jur.  uraveyftib.^^.cap^  i.  n.  16^ 

T,,  Erantquoque/?^w.ctemporeReipublica;antiqui- 
tiis  corporajicu  Coilegia,  qujehabebant  curam  meniu^ 
rarum  frumeiui  jiixta  annonam  Vrbis^  cum  vacatione 
munerum,£tiam(i in Provinciis  hoc  privjlegio  non  utj- 
rentur.  tefte  Papinianoin/.  hishononbmio,  §♦ /»  Z).Vf  1^,?-. 
w/.  muficr^ 

4.  Ita  xdiles  curuIespoteftatemapopuloRontano 
iibi  iplis  delegatam  habebant,frangcrc  fallas&  iniquas 
mcniurasjapudquoscunqueillas  repererint.  pertext.in 
/.  item  qudritnr^  ij,  §  fiqukmenfura^,  8  ubi  Gofhofr.  B.Lo^ 
catt,  L  eosqui.  12,  D.  deDecur,  ^dLQit. l. pemlt .  D,  defa/f  Plautus 
in  Rudente  (^  Sttcho.  Juvenal.  Satyr.  10.  Francifc.  Duaren» 
I.  dtjput.  26,  infin.  Joan.  Gccdd»  tnL  PauLus.  22t^mm^i.  D» 
dt  Verh,fiqn,  Claud.  Bertazol. adconfiL decif.  crtm,  Patrts.  2qo. 
iit,  A.  eleganter Damho ud.  in  prax  crtmtn.  cap.  22}.  n,  s, 

J.  111.  1.  Mutata  demum  Reipublica:  Romance  for- 
m^  DemocraticainMonarchiam,MenfurarumCura  pe- 
nes  /w^rmtfm  refidebat:  acRoma?Menforumcollegium 
fuit  inftitutum  qui  frumentu  metiebantur,fub  difpofitio- 
ne  Praefedi  annona^  vcl  Prsefedi  Vrbi,ideoq^  pluribus  pri- 
vilegiis  Qn\2XhperLab  hfsjfi.§,i,ibi:  Qorptis  menforu  Dje  Vaeat, 

muncr. 


De  Origine  Et  AucrORITATE  &c. 


mHrtcr,  /.  menfores^ 2 6,  D.  diixiufat,  tm.   Qu i  etiam  didi  fu e- 

runt,  Caudicarii.  Praecipue  vero  Portuenfes  ^  quia  horrea 

crant  in  portibusTiberis:  Et  Caudicar/i^quisL  naves,  qua: 

annonam  adducebant,  Caudecariaedicebantur.     Sicuti 

appareci'A'///.C  de  mut^Tiberm.  ttb^  10,  Lun.  C.  tit  nemmjt^ 

cea.t  tn  empt.  lih^  10.  L 1,  C.  ih.  de  Canon.fi um*  Vrb^  Rom,  Panci- 

roll,  lib.  I.  Vartor. cap.  6^.  Bullenger*  de  Imper.  Rom,  Itk  6.  cap» 

o-f .  Fr.  de  Amaya  ad  L.  i,  n.juC*  d.  condtt.tnpubl.  horr.  lib.  10, 

1.  Ad  horum  Exemplum  Imperatores  fubfecuti, 

veluti  Valentmianui^  Theodofim,A)cadti^yHonoritt6^  Juftintit' 

nm  ,    ahive  curam   &  folertiam  menfurarunl  &  pon- 

derum  fibi  ipfis  fumpferunt,  eis  certuroj  modum  ju, 

re  Fmperii  dixerunt,  &  illatam  ponderum  iniquitatenfi 

fandionibus  coercuerunr,.(imulve  curam,  ne  quis  pon- 

deribus   &  menfuris  prxgravaretur,  diligenti    infpc- 

dione  D  fcnforibus  Civitatum_i  demandarunt,  prout 

conftaf .  A /.  'iubemiis.,penuU-  tnpr.Cod. dedefenf.  Civttat.  Lrno' 

dtos.  p  u  aurum.fin.  Cod.de  fufcept.  L  /»  Cod.  de  ponderat  Nov*. 

izi.cnpa^^  Joan.  de?Iat.Gothofred.  &D.D.  adprafatJeg,. 

Cod.likitt.  Petr.  Gregor.Tholofan.  d.tib.  36^  Syntagm.  cap» 

/♦  n.  17.  Renat.  Choppin.  d^  trati.  de  doman^fran^,  itb.i^ttt- 

22.wm.2.  Joachim  Schepliz*  ad  Confuet.Brandenb.  part.  jf* 

tit. 6.  §.  /.  n\3.  &feo[q^ Rittersh.  ad  NovelL  part.  i.  cap.  15 >  per 

tot^  David  Mevius  dici^  tra^at^ad  J.m  Lubecciib.  4-  fif*^  '-?♦ 

grt.i.num^zu 

5.  Subfecutis  poftea  temporibus,  Prarfe^n^ura  Pon. 
dcrum  Ca^farum  Romanorum  propriaremanfit,  ac  oe- 
cupataltaliaa  Gothis  imperatores  Gothi-i  Rcges  Romani 
jus  circapondera&menfuras  fummum  fibi  ipfis  refer- 
varunt.  Nam  Theodoricw  Gothus  Rex  Romanorum-, 
circarf»»»w  CCCCJirZ, mdejufto  pondere  ubique&fan- 

A  3  ^eob- 


6  C  A  P  U  T   L 

de  obrervando,  conftitutionem  ad  prsfides  Provinci^ 
Boetium,  &  Patritium  cvulgavit,  pa^nam  contra  eos, 
qui  illud  diminuunt,  fanxit.  GolddH.  fow.s-  Conftit.  iheo. 
dor.  art.j.  fol.  rn.  32.  Joan.  Gaedd.  adl.  PAuim.zzi^mm.  /♦ 
£>.  de  Vtrb.  fign* 

§,  IV»  /♦  Or<?//^/ ^^^A;//<f  Germani^  RexAnguIlus 
circa  Annum  DCCXCVI.  in  Capitularibus  condituit, 
demenfuris,  ut  lecundum  juffionem  Ca^far^am  xqua- 
les  fiant^  ac  de  commendatis  menfuris  modiorum  & 
iextariorum,  arj.p^  (^  21.  decrevit,  &.  talem  conftitutio- 
nem  publicandam  ad  MifiTos  direxit ,  apud  Goidali  in 
confitt^lmferij  tom,}.Ca.rQl.  Magn.foLi4-i.  ncis^* 

2-  Et  hanc  circa  pondera  &  menfuras  Jus  dicen- 
di  poteftatem,  aliarum  quoque  gentium  Regesfibi  pro- 
priam  fecerunt.  Prilcis  enim  Hunnorum  moribus  (la- 
£utumreperimus,Regesejusdem  gentisedixiire,utmen- 
isixdt  &  pondera  eadevn  Budenfia  fimiliter  habeantur  ia 
toto  regno,  &qui  alia  menfurafeu  pondere  utatur,per- 
dat  rem  menfuratam,  vel  ponderatam,-  Id  quodlegiruc 
in  Libro  Juris  coniuetudinarii  Hungari<E  rcferente  Re- 
nat,  Choppin,  d.  tr.lib.^.ut. 22.^^,2. 

§.  V»  1.  CniUicA  Monarchia  olim  Imperium  circa 
pondera  &  menfuras  {cefi  k  dire  le  droiBs  de  Poids^  Men- 
furagCy  Aulnagey  Jaugeage »  Efiellomge^  &  Arpentage  )  Regiis 
adfcripfitratiocmiis  Parifienfibus,tanquam  fceptriFran- 
cici  patrimoniale*  RcnsLt.  Choipjpin,  d.doman.Franc  lib, 
jjit.  22,  num,  I.  inprinc,  eumque  referens»  P.  Greg.  To. 
lof»  in  Syntagm.  jur.  lib.  s6.c,i.n.tS, 

2.  Cujus  juris  vigore  olim  Philippt^  'Bellm  ac  Lon- 
gm,  Pulchri  filius,  uterque  Rex,  &longopoftLudovicus 
XL  decreverant ,  omma  pondera  &  menfuras  iisdeni 

legibus 


De  Grigine  Et  Auctoritate  &c.         7 


legibus  exsquare.   Joaii»  Bodin.  d^  Republ.  Ub,  1.  c.tp,  i&» 
rtHm,  160* 

2.  Prout  huicbono  in  fingulis  GalliceMunicipiis^r 
jam  olim  inftitutus  fuit,  Uu  Sergeam  Gemrd^  VtfiteHr  ^  dc 
MouUns,  poidsy  bdances  aulnes^  crochets,  quiin  terris  etiam 
Baronum  generalem  hanc  Politiam  exercebat,  Renatv 
Choppin.  ^.  tit.  2,  n*2.in  apoftillh^ 

4.  Ac  hodie  adhuc  Gallias  Rex  in  Normanico 
Ducatu,ponderum  dimenfionumque  authoritatemfibi 
pure  vindicat»  Tirrenus  ad  confuet^  Normm.  lib^^.cap,  7/^ 
Vide  &  Renat.  Choppin.  ad  kg.  Andegav.  lib^  i.  cap.  40^ 
Mignon.  ad  Conjuet*.  Andeg.foL  is.  n.  i.  2,  (^  ^. 

§.  V  I.  1.  Pari  modo/y^^;?/4r/^w  iJ^xfoIusin  Hi- 
fpanice  Regnis  modum  &  Architypum  menfurarum  & 
ponderum  definit  &publice  conftituit,  ex  quo  Barones 
Regnorum  formam  fumere  tenentur, />fy/./*/^/:  ordo- 
namos  y  mandamos.  libr.s*  RecopiLtit,  13.  Georg»  Lo- 
^tz.ad  leges  Regni.part.  j.tit.  7.  leg.  7.  verb»  Mevida^  0  varas  y 
pfos.foL  2y.  Alphonf.  de  Azevedo*  aJdtcf.  /» /.  num.  i.  Re. 
copiL  tit.i^.lib^s. 

§.  VIT.  u  Similiter  in^;'/^^//^  ponderum  &  men- 
furarum  Jus  Regiumeil,  ubiEricus  Rextertius,  Invidia: 
Populo  levandce  caufa,  pondera  atque  menfuras  corre- 
xit,  &  reftituit ;  tradente  Polyd.  Vergil.  in  Chron.  AngL 
Sic  quidam  in  Anglia  Rex  mercatorum  falfam  ulnam 
cafligavit,  brachij  fui  menfura  adhibita,  omnibusque 
per  Angliae  Regnum  prarpofita,  Selden.  iib.  2.  ^am  An* 
gloy  foL  Sj.  num*  33* 

1,     Quamvis  hodie  ca^tera  menfurair  gcnera  fiv^ 

:.iidorum  five  liquidorum  non  edic^o  Principis  kd  Se- 

natus  confulto  Padanientario  (kaud  dubie  ex  permiflfu 

-^  ^  Regis) 


S  Caput  I. 

Regis  )  conformari ,  aut  mutari  confueverint.   Thom. 
Smith.  Jt  Republ.  Angl.  ltb,2  cap.4. 

3  Huic  Edido  Regio,Vicina:5^t>//4;legesrereconfor- 
mant,  quibus  cautum  exiftit,  ut(i  quis  de  falfo  ponderc 
vei  menlLira  convidus  fuerit,  per  inquifitionem  Balli- 
vorum  ( id  efi:  officialium )  erit  in  voluntate  Regis,  de  vi- 
ta,  membris,  de  tcrris&  tenementisftatuere,&:hcredcs 
ejus  omnino  exheredabuntur,  nifigratia  Regis  interve- 
nerit.  ]oan«Skxnee.  dc  kg,  Sc^t^ltb,  de  Reg,  Majefl.  cap,  /32, 
^u'm  xttixch, 

^.  VIII.  I.  Ex  codem  Juris  Majeftatici  princi- 
pio  Carolu^  HtmgarU  Rex  primus,  Anm  134-2^  publice  per 
totum  Regnum  decrevit,  ut  in  cundis  Civitatibus  & 
locis  publicis,  ftateracum  fuis  ponderibus  femper  ha, 
beatur  &  fervetur,  ad  evitandum  ,  quod  Mercaiores  & 
alii  forenfes,  alios  contrahentes  decipere  nequeant»  Res- 
publ.  Hungar./^^r/.  0  decontrib.reg*  (^-  Vrb,  aprtmip. 

2.  Extat  quoque  Conftitutio  leu  Decretum  Regis 
Sigumimdi  l.  Anno  MCCCCV.  editum,  de  mcnfuraliqui- 
dorum  &aridorum,  per  totum  Regnum  ad  menihrain 
Civitatis  Budenfis  conformanda  inoper.  Trtpart.  lur.  Hung. 
part.  2.fol.  m.  69.  art.  i.  Adeft  infuper  aliud  Decretuin 
Regis  Vladislai  deAnno  MDIV»  Vt  una  menfura  &bla- 
dorum  &Vinorum  per  totum  RegnumHungaria:,una 
fervetur.  diU.  Corpor.  lurMung.  foLm.  264).art.iy. 

§.  IX.  I.  In  Regno  Neapotttano  Rex  particulare 
TribunaI,MagnaeRegixCuria:  Siclae  vocatum  inftituit, 
conftans  viginti  quatuor  Rationalibus  feu  Ofl7ii.\libu$ 
ac  duobus  Jurifperitis ,  ad  quos  pertinet  cr  ti-tio  de 
menfuris  &  ponderibus,  ea  non  folum  fignauuo  &ad 
juftum  pretium  rcducendo,  fed  ct.^*ii  drca  ea,  delicHia 

€om« 


Db    OrIGINX  Et   AuCTORrTATE  &C*  f 


commifTa  puniendo.  Capiblanca  tr.  de  B^on,  pragntdt,  g. 
num.  JS2.  A^i^.in Conftit .NeapoLlib. j. rubr.  64'pArt, 2. ». 4. 
Czr o\»T3i}p'\zdeconJiit.Princip,pirt.  i^cap.z.nmm.  so.  GarC 
Maftril./r.  de MagtfirJib.^.cap.i6,»um*$S*  Joan^Rudin- 
ger.  in  Obs  Camer^  cent.2.0hferv.  76, 

2.  Idemjus  in/Jegno  5/V///<e  circamcnfuras  ^pon- 
dera  viget  ,etiamfi  ibidem  Particulare  Tribunal  confti- 
tutum  noniit, attamen  Deputatus  Officialis  a Regia Cu- 
ria  adeft,quicirca  pondera  &  menfuras  cognitioncm  & 
cxecutionem  habet, Garf.  Maftrill.  tra^.de  Magijlr*  Itb^  4. 
cap^i6.num.g6.  K^\(\.in dt^ . Conjiit.iib,  i.Rubr.64.part.2, 
num.  4*injn.4cltbr^  i^rubr.js,  ^erb,  .&  legitima  pondera.  »♦ 
S*foLm,i7^. 

3.  Ac  talis  vulgo  G'<r^((?;?^fr//^-vocatur,qui  anemi- 
nenifi  aProrege  eligitur,cujus  officium  defcribit,  ejus- 
veeledionemlbli  Proregi  competere  latedecidit,  Mar. 
Gjurba  dccif.crimin. 6s *n.7 . & fe(^^ 

§.  X.  i.  Pari  Jure^c  abfoluta  poteftate,  Venetortm 
Respftyiica  ad  modum  Romanorum ,  certos  Ponderum  & 
menfurarum  Prxfedos  eligit,  quo5ccuram  earundem 
habeant,  ac  circa  menfuras  jus  dicant.  Quirin.  Pifone* 
in  iibr.  de  comparat ^  Roman.(^  Venet.  AiAgiftrat.  JDn.  Linden- 
fpiir.  in  Ord.lFurtemberg.  tit.  DOH  (Sfel/^\^rtf|/Mn56ctVtdbt/ 
five  de  ulnis,  menfuris  &  pondcribus.7^/.  260, n.  4* 

2.  InPifd'^'»?^;?/^»*?  Principatu&SabaudiajDucatuIus 
&poteftasde  menfuris  quicquam  ordinandi  apud  Du- 

cemSabaudisrefidctjquifua/^rincipaliauthoritateMen- 
fura^f^atuit  &  ftabilitat.  arg.l.  modtos.  Cod.  de/u6cept.  Arch, 
lib.  10.  Anton.  Sola  adconfttt.  antiq.  Sabaudia.  Ttt*  de  Cenfuur» 
fiUtt^Decret.  omnibm  Glofl!  tm.  part.  i.  n.^.foU  m^  12^, 

B  Cap. 


to 


Caput  Ih 


Caput    II. 
D^Rafione ,  Cur  Im  menfurarum  £5"  ponde-^ 

rum  j  ttUm  Gentmm  lure  Imperio  Regio  menfcmr^ 
SUMMAEirA, 

§  I.  $.4» 

j.  jHSponitrum  &  menf/trarum,     u  Princeps  ftibje^os ,  qHtetos  red^ 


RegU  ejje  potefiAtis  etiam 

Barbari  HOrMnt» 

$.  2. 

t.  Menfttra  nucttrn  in  Sttperion 

SHevia,a<jfto  eencedatttr,& 

qHantum  cjuotannii  importet, 

§•  5- 
j^Iiatio  curpotefioi  circa  menfu- 

roi  &  pondera  >  fit  Summi 

Imperii? 

z.  Nemo  circapondtrum  normam 

&  gnomonem  majori  cum 

effe^u  difponit,  efuam  is  <jui 

Juriidiiiione  fuprema  e^ 

munitttt» 


dtre  ttnetur. 

2,  Commercia  &  efuibu»  vita  hiii- 

mana  indi^etj  promovere» 

3,  Dolii  &  fr4HdtbHifubditorum>^ 

ejHQad  lucrum  captandum^ 
obviare, 

4,  Cortnptii  inftrtfmentis ,  Cotn^ 

mercia  (uh/ij}ert  necjueunt» 
j^HebraorufffEtytKon,  unde  mefi' 
fiira  dicatifr. 

/.  Potefias  circa  pondera  &  menm 
(Hroijuribm  Mujejiatisan-- 
numeratur»- 


^tcruni  Jus  menfiirarnm  <Sc  pon- 

derum  quodRegiae  fit  poteftatis, Barbarac 
quoque  nationes,  imo  ipfi  Indiani  no- 
runt  j  Conftatenim  ex  Navigationibus 
HoUandicis,  qui  Indiam  usquead  vehen- 
daaromata  penetrarutjquod  omni^on- 
deraincontrahendonecelTariaa  RegeautejusdeLocum 
Uuciitc  (quem  Sabandar  vocant)  fumcre  tenencur,    Ita 

HoIIaHdi 


T>t  RatioMB&c. 


Hollandi  circa  anii^in  ijpg.  ad  Infijlam  Bandamtiavi- 
gando  appulfi,  quamprimummerces  permutare  caspe- 

rint;  ^abctx  ftc  cme^olt^cnc  XOdo^  I  mtt fam|>t  bm^c^ 
m^t/bcY^  ^cmSabmi^cc  ifev^lcnmwffcn/^atitrtdj  allciSc^ 
ttMdjt  gc^cidjnct  /  ^icd^a^cijratt^twcr^cn/  fvMdjc^iSe^ 
it^tdK  ncnncn(tc  iKat  /  ^cffcn  ctn  ''^nfn^  fv)  f^wct  /  ai^in 
^ollan^  5.  lfe«  nn^  ctn  ?)tcrltn9 ;  bal^  ^ctnacfe  Ijat  ^ct  (5a<^ 
t)an^ct  ^ae  6cwtct)t  m^cx  ab^cnommcn/btjl  rw<^  ^c\x\  %bci 
^n^cxaawc^  ctn  ^cxcl^xm^  gc^cbcn.  h.  ^.oponmteosLm' 

<es  ligneas  unkcum^nderibta  k  Reges  Locumtemntc  'vel  ^udice 
rerum  'vetltgdtum  ,  Sabandro  petere  >•  juxta  quorttm  normam-^ 
omniapondera^  quibt^^s  tbtdem  titumur ,  jignmttir  ^pondns  hoc  di- 
tes  appellant ,  cnjt^  Itbra  in  Hollandia  tsquat  quincittc  Ubras  cum 
quadrante;  fedpaulopoft  Sahandcr  pandiis  htcrurfum  adfe  rcce- 
ptty  donec  Nobiks  inoppido  Ncra  quoque  rem/inerarentur.  N  a vi- 
•gat.  Holland.  Anno  1598.  edita:  per  Leviu.  Hulfo/^//^ 
1602.  foL  ///.  64'  &  <^Sa, 

I.  Imo  h\  quibusdam  Iniperii  locis  lus  mett- 
furarum^etiamadhuc  usque  ablmpcratore  infeudunv. 
fpecifice  recognofcitur,-  Nam  in  ad^is Lindavienfibus le- 
gimus ;  ©afi^ei-^tafpbct/  c»C)cv^atJ?)Sbc|;'i)cc5Wfcntn 
,obcm(5(fewabcn  /  fv>  t)tcl  cjcacfttct  mxbc  1  ^(v(.  Uc  ^cxxcw 

CvbtVMClj)cf(lntl>on5CCHtl^btU^V^cn5[TllH5«bcv  in  rerritorio 
Civitatis  Imperialis  Lindavicnfis  ac  i n  Vicinia,  D(>n5cm 

(R.5^am.2^ctduulSci?cn/  xxw^ von )\m\x  ^tc2\cta^,d||att 
©tn^aw  nunmcljv ctiut)!  100.  p'alK ^xm %^tcxk\)cxKcm 
^fangcn  ttn^  tva^cn  /  ^^dcl)c  Oai)vli&.  anff^  m\\x06o* 
^3£)tcvtcl5r(t^|]cvtvac\t/tin^  C)em  ©tcvtctiCvnn  olctdi  acad)/ 

tCt tVtvC).  h.  e.  ^od  Ubrimfyvt  mtnfiirammn  in  Sue^jiaju- 
periori  tanti  dfltmetur ,  ut  Daptfrt  hcreditarii  Comites  de  IVald- 
furg^  hoc gentismenfurii^quAnuces  admetiuntiiry  interritorio  Ci- 

S    i  V!t4tU 


i^  Caput  III» 

Civiutislmperialis  LindavienfiSidciH.vjcimay  a  Sacro  Rowanfff 
Imperio  infendum  recognofcant^ab  iuquefr&di^a  Civitas  Ltndt^ 
vienfis ,  ultra  aliquot/eculajubinfeudetur  j  hac  menfura  quotan- 
fiis  adminimumpojfiljoribusfjtis  60^  modios  nncum^  qui  modits  fru- 
menti & tritici  aqutparantury pr^Jiat..  Daniel  Heider,  in  acf\ 

Lindav.fol.339*  §♦  ^  ^  '♦ 

I.    Katto  ,.  cur  h<ec  circa.  menfuras  8c  pondera 

rapoteftas,  fummifitlmperiijhaecefl:-,  (iquidem  inRe- 

publicacerta &  definita  ratid raodiorum,  menfuraruni-;,, 

uhiarum,trutinarum,certaitem  quaniitas  ob  commer- 

ciorumfrequentiam  &accrctionem  necelTariorequiri- 

tur :  Cunda enim  turbantur, fi integritas  fraudibus  mi> 

fceatur,  necmutilari  debet,  qiiodlaborantibusdarurv 

fed  a.quofidehsad:us  exigitur,compcnfatioimminura^^- 

praeftetur  .♦  Quid  enim  efi,  quodaut  menliiram  non  ha- 

bet, aut  pondus^excedat  ?     Omnia  m^nfura  complecf^i- 

tur,cundamoderatur,&Univerfahincpulchritudinem; 

capiunt,quiafubmodio  ipfiuseifenofcuntur:Exerccni- 

tur  ncgotiatores  in  mercibus,. emanturlate  ,  quas  vcn- 

dantur  anguftius,  conftetpopuhs  pondus  acmenfura_j 

probabihs,"  Qti  egregierefcripfit  ImperatorTheodori- 

cus  GothusRex  Romanorum  Boetio&  Patritio,  apud 

Goldaft.  tom*  3^  Confitt.  Imp.  fol.  m  32.   quae  verba  ipfe  ex. 

Ca(Ti o  do r*  //^,  m  var.  Bpifi*  14*  retu  l i  u 

2«  Attamennemo  majoricum  cfFedu  &anthorita- 
teponderumnormam&gnomonemconftituercpoteft, 
quam is ,  qui  Jurisdicftione  fupTcmai  munitus  exiftit,  & 
boc  propter  amphUima  coereendi  poteftatem.  Juxta  R e 
fcriptum  Im pp.  in  d/ntbcmm g  inprjbi: adjudiuum. Cod,.de 
defens.Civit.LmodioSytbv.  fi  quis putaverit,  pondcrum  nor- 
mam  excedendam  ,.  pcenam  fe  fciat  competentcm  effe 
fubiturum.p.  cttml.fn^  ibi:  ex  ahqua  pQiideruminiquitate. 

Co4, 


De  RATroNE,  &c.  13 


Coii.  de  fttfcc^m,  Rh,  10,  Andr.  Knich»  deiur\  territor.  up,  4* 

51  IV. 

§.  IV.     I»  Pr^fertim  cum  exemplo  Imperatorum 

Romanorum  Principis  fit,  7«»^  fu^ cura  fubditos  rcddere 
feliciores,quo  ii  fub  omniquiete  con(ifterequeant,te- 
fte  Imperatore  Juftiniano  mprmcNov,  8.  poft  (J/by/r  Adrian. 
Gylman.  decifCam.  j.fxrt,  2.  num.  16.  &  /7.  Joan.Hering.  m 
MantiJ[.tra5f,  de  Mokm.cap.s-  num.2^.  Hieron.  Marftall.  d. 
divit.  part.  j.  cap.  ip, 

2.  7»/»  commercia&  negotiationes,  quibus  eget 
humanavita,adjuvantibusquibuscunqi  mediis  promo- 
vere,  pcr  tot,  Jtt,  Dig.  ^  Cod.  de  Monopol.  de  Commerc.  &  mer- 
CAt. L qua.3.  Ced* q^u£ res vertd.mnpofj. L 2, CodUeUunuch, text. 
in  L  2.  Btg  d.  ntmd.  Br.  in  L  ambitioja  23.  Z).  de  decret.  ab  ordin^ 
fac.  Gloff.  Accurf  //7  /.  Un.  vcrb.  locorum.  Cod.  denunJin.? ctr. 
Greg.  Tholofan»  in  fintagm.  /ih,-2i.  cap^ i.  num.  3*  nervose 
Brautlach.  /»  J«r.  pubL  Itb  6.  cap,.6.  per  tot.  Befold*  tra6i.  dc 
£rar. cap^ 3.  §^<f,  mmi^u  &c.  Trajan.  Boccalin. in Parna/fp, 
2,  ragguaL  7.  Idem  Marftall*:^.  tra^.  dedivit,  part.  3.  cap^  //. 
Anton.  Freundenbv  tr,de  Refcript.  Morat,  concLsO.num,  /. 
Angel.  Wcrdenh3g.tra^,.deRehnipubL  ttanfeat.part.  2jnE- 
pibg.foL  mthi  isS. 

3.  7um  etiam  fubditorum-  cupiditatibus lucrir  f^- 
CTisconftitutionibusobviarejdupliciarerupretlaedic^tis 

inhibete,  ac  omiiibus  modis  dolos&  fraudes  coercere, 
per  Nov.  i22.inprinc.  (^cap.i.Lillicitas.  6.  'D^deoffic.  Prdfid^ 
Lfime  ^ritium.32,  D.ftcert.paat.  Ubi  Dd.communiter/. 
i.ff. de doLmaL  U 1.  §.  cura carms.  D,  deoffic.  Prxfid.  llrh.  Hier. 
Ma.Tiiz\hd^tr,part,.3*cap,ip.  Menoch.  M,  z.  arhitr.cafu.  sS-f, 
Coppcn.  dectf.jp.  per  tfft,  Anton.  Hering.  tr.ui.demokndtn, 
iap^iunmn*  62.  ^  62.  ac  in Manttff,  ihid. cap^3.  n^  6^* 

B  3  4.Nam 


14      "■'^  CaPUT      IL'     DERATtONE,&:. 


4.  Nam  Commerciafubiifterenonpoflruntjfieo- 
rum  Inllrumenta,  ideft,  pondera&  menfursc,  cum  ii- 
dc  (mercatursencrvo  j  corruptafint.  arg.Lfin,  D.de  offic^ 
ejus^  mmand.eWJumdJ.  2^  D^  dejurisd,Cm\Tdi6..  RittershuH 
adNov,  peytot,S'Cap,  15.  mm,  /.  David  M«evius  ad^m  Ltibecc, 
iib,  4.  tit.  12.  art.  I.  n-  20„ 

y.  Hinc Hebr^i  patria  lingua, Menfuram  (mefura) 
vocant,  aradice^»^,  ideft, Principatum  tenet ^  quod 
Menfurarerum  Dominaeft ,  acdividendorumPrinceps, 
Avenar.  &  Buxtorff.  inLexk.  Befold»  dejur  .MAJeft.cAfJ  .n.^. 

§    V. 

1.  Ex   quibus    jam   dedudlis  apud  omnes  fer^ 

gentes  merito  obtinuit, ut  poteftas  ftatuendi  in  Republi- 

cacerta&juftapoiidera,  menfuras,  ulnas  publicas  &;{i- 

niliaadaniionam  pertinentia,  hisquePraefcxftosconfti- 

tuendi,quimeniurarum&ponderumcuram  gerant  Ju. 

rtbm  Majcllatis  tud.v[\  olim  annumerata  fuerit ,  &;hodie 

adhuc  accenieatur^Camill.Borell./r.  deMdgijlr,lib,?.cap. 

JS,  Cagnol.  traEi,  delnjltt.  Vrinc.n.  76.  Kekermann.  in  Pcltt« 

Ith.  1.  cap,  S.foL  1S4.  Althus.  tnPolit.  cap,  S^  Camman.  d.  re- 

gal,diJfut,tf.thef.42»Schep\iz  ad  Conjuet.  Brmdenh.part.  4* 

tit.  ^.  j«i»Rudinger.  Ohferv.  Camtr.ccnt.  2,  ohf,  76.  Befold, 

in  'Thcfenr.  Praci.  Itt.  (?♦  verh.  l5ctVt(fct*  nurn.  $6,  ac  d.  Majefi^ 

cap.  S^  num.  ^.  Cafpar  Klock.  tr.  de  Contrih.  caP.  i,  num,  27 2^ 

Marc,  Anton,  Surgens.  traci,  de  Prxfc6f.  Pr^tor.  ith.  u  c.ip  7» 

num.lr.  Garf  Maftril.  deMagifir.,  lih,  4^  cap.  16.  n,  ps-  Guid. 

Paprt  deuf,  4^0.  Petr.  Gregor.  Toloran.  tnfyntagm.  lih.^iS, 

cap,  I.  nurn,  iS,  ]oan.  Regnaud.  traci.  de  rnenfur.  ^  cu]'m 

author fiat.  n,  ^.  ^  4.tom.  12.  tra6i.  tra&atuum.  Renat.  Chop- 

pin./r.  dedoman.Fram.  lih,^,  tit.  22,  n.  j.  ffr  2.  Buchanan.  »4/- 

f}or,Scotic.foLm.3sS.  Georg.  Lopez.  part.  7.  tit,  7.lcg.  /» 

verh, Medtdasy  o^varas ,  y  pefbs.foL  17.  Mar.  Giurba Confil. de- 

df  crtm,  (>s.  num.  S,  •*  C  Af^iiT 


Caput  IIL 


> 


Jmfiatuendi  demenfuris  (St ponderibHi  in^ 

Impem  ]S.^Germ,  adSuperioritaumtemtoriAtem 
fertinet, 

S  U  M  M  A  R  I  Av 


V,In  Tmperio  Germa»ico,  h^cfote- 
fiaiy  ytgore  iHriidi^ionit  ter- 
ritorialu  comfetit  Statibns 
/mperii. 

3%SoUPrincipi  Itcet  menfkrii  quan" 
titattm  &  modumdtcere, 

§►  ^^ 
I.  Statuta  Jktarchite  Srandehfrgi' 
cd  circa  p§nd€ra&  menfnraSi 
j,Ordinatio  iViirtembergica  cir- 

cahanc  rtm. 
f,  Obfervantia  item  Camera  Im- 
perialii. 

4.  Vt  &  Confiitutiones  ImpertK 

§.  3. 

1.  NttRtbi  R^gmrum  principibus 

vel  Startbw  y  tam  augufta 
cempetit  poteftai\circa  mtn- 
furoi  &  pondera  ,  quam  in 
tmperio  Ccrmanico. 

2,  H^ic  y  q'Mdam  GixHi<t,  Nobiles 

qttam  proxime  accedunt. 

5.  Q»od  ofienditur  Exemplo  Baro^ 

nii  Cafiri  RHeklpht» 

i.  4. 

;.  Itu  Statuendi  circa  poKdera 


menfuroi&c.  tam  de  lure 
Civili  e^uam  ufu  Imperii,  esl 
aBm  Superioritatia  territo^ 
rialit. 
2.  IhveterataConfuetudoypotefiat^ 
RegUy  circapondexa  &met^ 
furasftatuendi. 

j.  Continuum  Exercitium  cirCd 
fummampotefiateminStattt 
Monarchico  quoadhoc  Jm 
femper  remanfit, 

4..  In  Afonarchia  KomaHafuitpf 
nesfolos  Imperatores. 

/,  QuodaCarolo  Magno  yejwtfuc 
Succtjforibus  communicat» 
fuit  Imperii  proceribus. 

6,  fer  Receffiis  Imperii  hoc  lus  com- 
municatum  efi  Statibm, 

r.HocJuiCOftftrmant  ob/erVAntia 
rnivtrfalis  Jmperniy  &  prA- 
judicia  Cameralia. 

$.  5> 

I.  Ea.tjUdtdiu  itiduhitatamhabue' 
runt  determinationem  »  te-* 
mere  mutanda  nonfunt, 

zMfervantia  Judicii  Jusfacit. 


i6 


Caput  ii;. 


S.  Recenpntur  Do^ores,  ^ufa^ffir- 
m^tivAm  tenent» 

^-.-Vijfentientes  addHcmtur ,  & 
qui  volHntJut  circamenfu- 
roi  &  pondera  Jurisdi^i»- 
niit  velmixtifaltem  Imperii 
efe. 

f.  Sententia  Attthoria, 
§.  6. 

f .  Addncitur  1. 1^.  $.  g.f.  Ucat, 

I.,  Reffiondetur  ad  hanc  l. 

§.  7- 

1,  P^iterius  eruitur  iUiui  ifenfui, 

2,  Jus  frangendt  falfas  menfuras 

ad  exemplnm  Juris  Confti- 

tuendiy  attribuitur  alt<e  Ju- 

risdt^ioni, 

§.8. 
/.  Secundo  adducitur  /.  7/.  ff.  d, 

contrah.  Emt. 
2.  Refpandetur  ad  hancL 

§.  p. 
».  Tertium  argumentum  defumi» 

tur  a  prax:  contraria  in  Im- 

perio, 
2,  Reffondetur  (^huic  argumento, 
}.  Regalia  pofftderi  non  pojfunt  k 

fuhdtto,abst:jue  fpeciali  prin- 

tipie  concfjjione. 
§.  10. 
1,  ^yfn  f^^endito  cafiro  cum  terri^ 

torio ,  tranfeat  in  Emtorem 

Jm  ponderum  &  menfura- 

rum? 


2.  Negativa  ftatuitur* 
$,lngenerali  conceffione  caflri  cum 
pertinentiis ,  jura  Regia  non 
veniunt. 

§.  II. 

/|,  Licet  Vojt  pertinentiarum  fitge- 

neraltjfima  t  non  tamenfub 

ea  compreheduntur  Regalia» 

.2.  ConceJJo  ca/lro  non  veniuntfiu- 

mina. 
:5.  Lieet  eoncedens  ufta  Jit  verbie 
f^niverfalibus, 

4.  Regalia  nonfunt  jurarealia  & 
fundo  inharentia  ;  fedperfo- 
nalia, 

§.  12. 
t,Jus  ponderum  &  menfurarum 
non  mediocre  eJl  injirumen' 
tum  regiminis, 
t  Jura  h<tc  inter  Re^alia  &  curM 
Regias  numerantur% 

§.  13. 

/.  Inconceffionefeudit  omniatran» 
feunt ,  ejua  Rex  ibi  habuit , 
modo  ejui  naturajint,  ut  per 
privatum  pojfideri  pojfmt, 

^.  Excipiuntur  ea » ejUttfttnt  mere 

de  Re^aiibus  ;  ejuoniam  kac 

ut  ojfibm  inharentia  a  potc 

Jiate  Regia  feparari  nequc- 

unt. 

}.  d/^pplicetur  Juri  ponderum  & 
menfurarum. 


Inlm- 


Jus  Statuendi  De  Mensuris&c. 


§.    I. 
^^^  '^  ^^P^rio  Romano-Germanico  haec 

b^^^poteftas  ftanbus  Inipcrii,  vigorc  Junsdidio- 
^  nis  territoriaiis  proprio  Jure  competit,  utpo- 
te  qui  iummilniperiiparticipes,  quoad  territorium  fa. 
di  funt  i  Promde  pro  at^u  to  (I|an^fwv(|lid)Cn®bn^fctC 

cenfetur  ticj^rci  :l'^<:xt  lujcn^c  &Cmx  ^u  mc(fav  Scivtcl>t/ 
l%i?i]  jiHi) (Bi^l ,^i4  iVbcn/  ui  cmc  6ietd)bctt  ,?»<  bviiiv^cn/  ^tcfcU 
l>c  ^«ng.iircn/  ^«  bcftd>tti)cn/^tefrtl|cl)Cj5cibvccl2cn/^tc^\)^(;fe^ 
Imcn  bcflcfettiicn  ;^ttluffcn/  «n^  6tC  ^beltt^^CCr  circa  hanc 
rem  (ib^tlftf rtjtcn.  ii.  e.  Pro  A^iu  Su^eriorttAtu  ttrritortAturt' 
futatur,  ^m  habere ,  pradia  immobilia  mettendi^  C  terminos  pO' 
nendt^ponderum ,  menfurarm^t  dr  ulnarum  normas  ^  gnomones 
danai^  Ao^uandi^fignandi,  mfptcendit  vfitandt^  {^'ctrca  hancrem 
deiinquintes  pumendi .  Etcircalia?comniacertafl:atutacoi> 
dere.  Itainterministradunt  &communicalculoJuris 
Publici  confultorum  approbanr.  Andreas  Knichen*^'^ 
traft.cap.4'n.2SS.  Author  Coiilllii /;?  catisa  iV^tinMtjCtHlb 
^^^'^Q^oXd.cap.^.tncQnf^^  num^  7.  jo^nBidenbach,^«<^* 
nobil.  7.foL)7.  Camman,  d  difp.o.ihcf.^z.  Adam  Keller.^f 
offc.  ^urid.  Polit.  lib.  2.  cap.  i  o  fol.  ^6^.  CjUtaiti 

QLiod  menfura,pondus,  liatcrapublica, &.  mone- 
ta  a  Magiftratudt  approbanda.  Dionyf.  Gothofred.4^/. 
hodie  syjit^  A.  D.  a4  Ug.  Corn.  dcfaf  ubi  tradtt'. 

2»  Menfuris  quantiratem  &  modum  dicere  foli 
Principilicet.  Mingius d.jur^territ^thef.yz.  CafparKlock» 
d,trail.deco»trth.  c,-p.  i.num.272.  Bcfold.  confiL  2S}.nHm.it^ 
Ac  confil.  2ii.mmi.  $.  &  feqq.  itcmad jii6  mtmtcip.  W^irt*  dijp,  /♦ 
thef^Q.  Limnsus  d.]ur.  PtihL  iih.^.cap.  S.n.  2)7.  Reinking, 
de  Reg.fec.  ^  Ecclef  Itb^  i,  clajf  $.  c,  4-  num.  it^.  Schuz.  in  Col" 
leg,  Jur.  PubL  dtfput.  6.  thifzi^.Ut.  h  Herman.  Stamm,  defir^ 
vih  PerjjnaL  Itb,  j.  cap.  lo.fub  n»  ij.fol.  m,  ^(fS* 

C  i.  Ita 


ig  CAPtiT      UL 

U  Itavigorejurisdirtionisterntorialisdeponde- 
r  ib  u  s  &  m  e  n  fu  ri  s  m  Marchia  Eleciorait  Brandenhurgica,  c  e  r  t  a 
ftatuta  extant ,  apud  Joan.  Schepliz*  ad  confuct,  Brandenb, 
part^  4,  tit.  6.  §.  /. 

2.  Idemdemenfuris  &ponderibus,ii)on9cmcmcrtT 
(SrtHOmcjJ/  (Bt)(fc/ @Ct^Kfet/«ri^ (Sblcn/  Seren ifTi ni us  Chri^ 
flo^horm  Dux  p.  m^nofter  V^irttembergixjin  Ordinatia. 
nibusfuisitalate,  clare,  &diftindell:atuit ,  utvixquic- 
quam  fuperaddipoflit.  :ffu*(ll  lCOwvttcmlV  C^an^a^.  ® V^ 
y»/.  /^^. Dn. m. LindenCpur. adordmnt.  W^inemh.foL 2sS> & 
fltmh.  feqq. 

f,  Quodetiam  in  Camera  fmperiali  ita  obfcrva- 
tur,  ac  jurisdidioni  territorialiadhaererc  cenfetur  ;  at- 
teftante  Adrian*  Gyhnan.  injymphor.tom.  i.  fxrt^  2,  tit.  <fr 
mm,2Q,fol.4S* 

4.  Et  hoc  tanto  minus  dubium  habet,  quoniam 
in  Conftitutionibus  Imperii  expreise  TmpeFir  ilatibus 
Comitiali  conclufoinjungitur,  ut  unusqiiisquedepon- 
deribus,  uhiis&menfuris,aHc}uid  certiin  fuoterritorio 
&  ditione  conftituat,  prourregionisufus&  fubditorum 
commodum  expetit.  ^JJcltCcr) ^ (i)v^nfm<]i  CaroH  V.  j^U 
SlMCjrpiir^^:  deAnnoiHS.  tit.x>on  ctltcfcen  ilvticuln  C>(;vtmtcn 
^tn  ©bvt^fcttcn  ©v^nrt^t^  frtv^tittcl)mcn  b^^otikn  tvov^cm 

§.    III. 

1.  Hinc  patet  quam  iUuftris  &  augufta  Cit  Princi- 
pum  acftatuum  Imperii  poteftas,circamenfuras&pon- 
dera  interritorio  fuo  conftituenda,  mutandaac  vifitan- 
da,qualemnuHi  Principes  velStatusinHifpania,  SiciHa, 
NeapoHtano  Regno  ,  m  AngHa  ,  Scotia,  Hungaria  a- 
liisve  Regnis  fibi  ipfis  vindicareaudent ,  fed  quiHbet 
Dominusformam  &  pondus  ex  architypo  Principis  fu- 

premi 


Jus  Statuendi  De  Mensuris&c        jp 


premi  defumcre  obflringitur ,  quod  Exemplis  fuperius 
i-elatis  fatis  luculenter  edocemur. 

2.  Prseterquam  quod  quidam  GaUU  Nohilitatls  in 
lioc  jure  Principibus  &  Statibus  Imperii  quam  proxime 
accedcrc,  ac  MonarchiamGallicam  hoc  Imperium  Ju- 
ridicum  pallim  Equeilriordini  diflribuifre  defegloria- 
ri  pofllt ;  Hicenim  demenfuris  jus  dicit ,  ponderibus- 
que  audoritatem  adponit,  atteltanteJacoboRebuff.^tsf 
LdrumaiCod^defrummt,  Alexandr.  lib,  ii.  ac  Guid.  Papa?, 
dectf.  Gratianop.  490. 

3.  Quocirca  etiam  Jus  ulnis  metiendi  panni,  & 
pannarice  ulna^  fignandcp,  Patres Gallici  Parlamenti  adju- 
dicarunt  BaroniCaftri  Rudolphi ,  Decreto  Kd.  Aprtl.  Ann9 
IS44.  P3in  modojCuin  k  Serge»tGefiera/dfi  Roy ,  Pi/iteurde 
poids^  hanc  Politiam  Generalem  ,etiam  inBaronum  ter- 
ris  exercere  vellct ,  talcm  vifitationem ,  reclamante  Ba- 
rone  in  fua  terra  cefiTare,  judicatumfuit,  j.Aug^i^o^-.  pro 
Barone  del'  hle  Bomhant^  cn  lourraine',  contre  RemKetif^  Vi- 
fiteur  GeneraL  ^^wdit.QXxo^^^w^.tr.dedowan.hrixnc.  Ub.i 
cap.  22.  num.  ^.  de  mcnfuris  vidc  oaput  Integrum  ap.  Klok.  de 
%/£A'Ano  lih.  2.  cap,  jO» 

§  IV. 
j.  Ex  hifce  iam  dt  dudis  facillime  refolv/tur  du- 
bium  hoc ;  Ky^n'^m ftatuindi circkpondira ,  menfiras ,  tUnas , 
C^  molendmiU  puhltcaitam  dcjure  Ctvili  quam  ufu  Imp^rtiyfitA- 
Bm  Superioritatis .^  ac  in  Jmpoio  Rvm.  Cermanico  jurlsdiiiiom 
territorialt  annexm  ?  qwod  haud  dubie  affirmative  refol- 
vitur  i 

2.  T^//?  i.quodomniumferegentiummoribusan^ 
tiquataobfervantia  invaluit,  ut  Regesrantumabfoluti' 
poteftateRegiacirca  pondera  &  menfurasftatuant,  fe- 
cundum  ea,  qusefuperius  tradica  fuerunt. 

C  2  Titm 


2«  Caput   III. 

j»     Tumi.quonhm  eandem  poteftatemcontinuata 
temporumrerie,femperin  omnibus,  etiam  hodiernis 
Rcbuspublicis  Monarchicum  &  abfolutum  Imperium 
fibi  foli  refervavit,  nec  uHis  Regni  Baronibus  licitum 
fuir,  circamenfuras  &ponderamodum  dicere,etiamfi 
Jurisdiclionern  altam  &  baffam   in  fuo  Princrpatu   ha- 
buerit^  nifi  hoc  juscxfingulari  gratia  exprcfse  &  fpeci- 
ficcaRegequoque  obtinuerit,  per  exemplafupfrius  al- 
lata^. 

4«     Tum  5.  inMonarchiaRomanafolilmperatores 

niodum  menfuris  &ponderibus  dixerunt  ,ac  certas  le- 

ges  earutn  ckUS2L  puhlic^rum^per m, nt^  i» CoJ,  de  fujceptor. 

li€fii  per  tit.  Cod.  deponderat,  ac per  \urAfHprk  addu^la.  Im  pri- 

ITiiS  vero  per  R efcriptum /»/.  modtos.  g  tbi:  modios  per  h'n- 

gulasCivitatesjufTimuscoIlocari.^t/*/:)//^/, /3./^/:  opor- 

tere  conftitui.  C.  de  fufiept,  Uh.io,     Qupdinterminis  fa- 

citRcfcriptum  Imperatorum  Honorii  &  Arcadii/>?  l.jts- 

hernus.g. inpr,  C,  dedefenf.  Civtt.    \h'\ exprcfsc  prohibitum 

DefcnforibusCivitatumveluti  parentibus  plebis  ,  pof 

feifores,  majoribusmenfuris&ponderibus  pracgravare. 

Ex quo  refcripto  palam  fit,  quod  tanta  poteftas  fupremo 

Imperio , aut  cui  Imperator  hanc poteftatem  delegaftet, 

fuerit  refervata»  Petr.  Gregor.  Tholofan.  in  Syntagm.  lib^ 

^6,  cap.  /♦  num.  18.  Regnau d» /r, de menfkr.  n,  4--  in  opcr.  tra^^ 

y»  Proindemutato  Imperii  ftatu,  tetnporis  fucces- 

fu,  ac  cum  per  Imperatorem  Carolum  Magnum  ejusque 

fuccefToreSjlmperii  Procere»  fummi  Imperiiin  proprifs 

territoriis  participes  fadifuerunt,hscquoquedemen- 

juris  Statuendi  poteftas,  eis  communicata  &  conceffa 

fuit» 

6»     Tum  4.  hocdubiumdeterminaturexprefscpcr 
tcxtum  Rccclfui  Impcrii,  m  btx  ^vHtcep^&i^ttwn^  ^ix%\\^ 


Jirs  Statuendi  De  MENSuRis^^kc.         21 


f\>ixx^  dc  Anno  ly^g.  Tit,t>^nct{td\m  Articuln ,  ^avinntcr 

(j)bvt#ttbcfc»ycnwtr^/;c.  ubi  JniperatorCarolus  V.ex- 
prefse  Imperii  Statibus  ,  aiiisve  immediatis  pra^cipit, 
quo  infuisterritoriisac  diitiidibus,  ponderibus,  men- 
furis,  ulnisvecertummodum  definiant,certaque  ftatia- 
ta  promulgent. 

7»  Tum  s*  ultcriori  dubitationi  finemimponitu- 
niverfalis  obfervantia  totius  Imperii:  qua  generaliter 
quilibetXerritoriiDominus  in  ponderibus  &menfuri$ 
folusjusdicit ,  ea  inftituit,corrigi*t,  vi(itat,ac  defrau- 
dantes  punit,per  anthorumteflimonia,  fupraadducJ^j 
fecundumquam  confuetudinem  &obferv'antiaminCa- 
mera  Imperiali  judicari  folet,  tefteAdrian.  Gylman*  m 
fymp/jor,  dt^>  um,  /,  parf»  2^  tit,  0^  ».  zg.fol.  4-8^ 

§.     V. 

U  Proinde  ea  ,  quaj  diu  certam  &indubrtatam^ 
determinationem  habuerunt ,  temere  mutanda  non 
funt,  kA  potiusprolegeobfervantur,^^rr^jv/.//?/i?^.y?^tf 
imerpretatione^j*  cum  l./eq*  D.  de  legib, 

i.  Siquidem  ftylus  Curia?,  &  obfervantia fori  pro 
Icge  fervari  dehet^  per  texf.  kg.fin.  Cod^  de  injur,  L  3.  ibi: 
probatis  his,  quarin  oppido  frequentcr  in  eodem  gene- 
re  controverfarum  fervata  funt.  C^d.  ddifiprivatMcnocK 
confil.iounum.sj^  late  Joan»  Bapt.  Larrea.  decif,  Grmatien. 
4S'  nnm.  13.  Cum  Ltmit.fiubnum.sz,  ac  Jus  facit,  prajfertim 
fi  fueritin  fupremo  Imperatoris  judicio  ita  obfervatum 
&judicatum.  ^tv  ttxt.tnLfilimirfpr.ihi.  ficeniminvenio 
fenatum  cenfuiiTe.Z),  4^L.  CorneL  defalfi.  cap.  quatn  ^avt^ 
de  crim.falfi.  Felin.  tn  cap,  z.  num.  16.  cumfieq.  extra  de  Rcfcript* 
Zaf.  confiiL  ii.num.3^  voLi.  Giil.  depignorat.  eap.  13^  num.  2. 
Graven»  tnprccem.  conctufi.acinconcl.  2.  Gyhna^i,  tom^  2.  fym' 
fhor.part,  /.  Vot.  C  num.  6g,  ac  tom*  4*pArt.  i.  Vot^^o^  num.  18* 

C  3  Befold, 


7=»  caput  in* 

Bv.rold.  m  thef,  lit.  C  'verho  ^\.<>^CX*num,  27,  edit^  u  Joan. 
Grivel.  dectf.Dolan.  27.  late&  egregiejoan.  a  Sande,/»/'r^- 
fat.decifFrtfidi.  ut  &  Aloyf.  Riccius  p/trt.  2,  dectf  T^capoL 
20S* ac tn ColL  decif /p 4'^ ovnr. dccif.  Apid. ^o.pcrtot, 

5*  Ac  ita  in  terminis  f  attamen  fine  deductione ) 
fentiuntfupra  addudi  JureConfuUi,  veluti  Andr.Kni- 
chen,  Author  apudBefold.  in  causa  ^jJirmMbctm-  Joan. 
Bidembach.  Camman.  Mingius  ,  Cafp.  Kiock.  Bcfold. 
Limnasus ,  Reinking ,  Schuz  ,  Schepliz.  Dn.  Lindenfpur , 
aliique  fupra//./.  relati.  Choppln.de  domAn  Franc.  L  ^.  //>. 
22. n.f.  Anton.  Sola. adCoiJji^  Sabaud.  at.  Cenfiiumfolct.iT}ecr, 
Mejsfu?Ariiorn/jthi!.<,  (7/.  /.  p.rrt.  i.mrm,  ^.foL  m.  122^  qui  plura 
de  mcnfiiris  refert.  Qmbusadde  Jacob.  RebufF.  adt.  2, «. 
2.  C.  deponderat,  Itb.io  Mar«  Giu rba  decif,  6s*  nmn..  8.  Qu i jus 
&cognitionem  dc  falfis'mcnfuris  &  mixtilmperii  ^  de 
Regalibuseirecenfet.  Camill.Borell.  dcmagifir.  lib.i.  cav, 
/'/.  Schepliz.  adCoKfua.  Brandcnh.part.  ^jit.b.  Befoid.  dt. 
jur.majeft- cap.  S. num.  g,  Dan* Heider. in  Acl\  Lindav.foL m, 

27}.  ubi  W  i\kiV 'i^^^iV  SWc/  iSctvul^tt^  bcfdiawunj^ /  in- 

teradiisjurisdidionis  territorialisrecenfet.  Hthocde 
moribus  Imperii  CafoarKlock^  dcxrario  hh.  2.  c.tp.  ^6.  n.  7. 
Dn.Knipfchilt.ia^d^y/^ir.  Civit.  Irnpertilib.i.  cap,  12.  n.  ji, 

4.  Ab  hac  fententia  dilfentiunt  antiquus  Doc1:or; 
Petr.Jacob.  Aurclian.i/^^r4.v%  Rubr.  dcjurljd.  12.  'num.s^, 
Gu id. Papx  decif  4pe.  num.2.  Gylman.  duhitative  tantum , 
iorn.  I.  part.  i.  tit,  2.  vot.  u  mrn  66.foL  Si.  Tom,  Michael , 
de ^unsdtcL thef  los.  Itt^  C.  exprefse^  DavidMoevius  ad  ^iu 
Lnbeccenfelih.  #. ///,  12,  Art.  /.  n.  26. 

Qui  omnes  cenfent  ,  quod  jus  circa  menfuras  & 
pondera,  &  de  eis  modum  dicere,  jurisdidionisaut  mix- 
ti  faltcm  fitlmperii,  proinde  quoqueCivitatibusmuni- 
cipalibus  competerc  aiTerunt ; 

5»    Quibus  tamen  Ego  adftipulari  minime  polTum» 


Jus  Statuentdi  De  Mensuri S&C.  1% 


§  VI. 

1.  Nam  noii  juvat  Coiirrarium aiTcrentes PymoKc- 
fponfum  JCti  m  l.  ttem  qu^nritur  ij*  §^/t  quis.  S.  D.  iocAt.  ubr 
Ulpianus  refpondit:  fi  quis  menfurasconduxit,  easque 
Magiftratus  frangi  juffit»  Exquo  textu  Dodores  Dif- 
fentientes  inferunt ,  quod  Magiftratus  vel  yEdiliyautho- 
ritatemhabeat  frangere  iniquas  mcnfuras,  ideomenfu- 
rarum  quoque  conltitutio  ad  eum pertinebit  \  argumen- 
to  aconcrariisdedudo.  Nam  quaauthoritatemenfura^ 
falikabrogantur  &franguntur;eadem  quoque  authori- 
tate  menfurasconftituuntur.  atqui  Magiftratusmunici- 
palis  vei  /Edihs  hac  poteftate  pollet.  Ideo  non  jure  ma- 
icftatico  vel  imperiali  fcd  raagis  ^ure  mixti  imperii  vel 
intcrioris  poteilatis,  menfurarum&ponderumpoteftas 
excrcetur. 

2.  Se jungenda enim  eft  hoc  in cafu ,  politia  a  Ju- 
risdidione.  HancPractor  exercet,  qui  inforo  pro  tri- 
bunali,  de  teftamentis,  de  fervitutiubs,  de  injuriis  fpe 
fportul^  cognofcit.  ./Edilis  vero  politiam  cuftodit  qui 
tarnes,  qui  popinas,  qui  pondera  infpicit.  Petr.  iErod.  Uh* 
2,  Rer.  Judicat.  tit^  12,  cap.iAprimtp,  Vnde  Petrus  Jacobus. 
Aurelianenfis  fcribit:  Quod  menfurasconcederevelfi- 
gnari  curare  ,  aut  jus  frangendi  falfas  menfuras,  fitde 
mixto  Imperio:  in  Pra(ftica.  Rubr,  de^urlsdi^,  12.  num,s4^^ 
Add.  Franc.  Di\2irti\.lib.i.I)iJput.amiverf.2(f,  circajin. 

§'  VII. 
T.  Rejpondeo  ,  Menfuras  iniquas  frangendas  efte  a 
quohbetMagirtratu  loci  ,  ficuti  hoc  olim  apud  Roma- 
nos ,  yEdihum  cura  fuit ,  absque  dubio  alTcritur.  Haec 
tamen  poteftasMagiftratui  competit,  non  jure  proprio 
veljureRegio  feu  fuperioritatis,  fed  magisjure&pote- 
ftate,  ipfi  ab  Imperatore  conccfta&delegata,  admini- 

ftrato>- 


2i  CaputIII. 

ftratorio  tantum  nomine.Petr,Greg4  Tholofan.  in  Syn- 
tagm.  (th,sd.cap,  i.num^  i6.  Qui  eft  origo  &  tons  omnium 
clignitatum,a  quo  promanant  &  derivantur  omnia  of- 
ficia  publica,&omnes  poteftates  publicac  conferuntur.. 
pcr  Novell*  24,  inpr.  arg,  L  qHoties,^»  §^2,C.  ubi  Senat,  vel  cU^ 
rijfJ.  ficrilegii  s*  C.  dediverj.refcrtpt,  Schrader.  d.feud.part* 
4.  cap.  /♦  ^ttm.  2.  Reinking.  /.  deR,  i\  &  £♦  cUff.  4,  cap,  16.  n.  j, 

2.  Imoipfum  jus  frangendifalfas  menfuras  ad  e- 
xemplum  jurisconftituendi,  attribuiturmerito  altsju- 
risdidioni,  authoritate/.p^Ww^./^/;  modios  juffimus 
per  fingulas  CivitatescoUocari  Cde  fufceptor.  lib,  10.  Bar- 
toU  Chaftan.  adConJuet.Burg.  in  Rubr.  1.  desjujltces  c^  droi^s 
(C  iccllcs.  verb.  Et  droi6is  dtcelles.  ibi :  Item  Jus  menjurandi. 
n.p7  fol.rn.78.  Refp ondeo  ^QCUw&o  ex  Refcripto  <;?, /,y«^^- 
rntis  p»  C«  de  defmf,  Ctvitat.  ubi  in  fpecie Defenfores  Ci vica- 
tis  {ciui  inl.^.indefenfortbm  C.  d.  tit.  Parentes  plebis  vo- 
cantur)nullam  mutationemaut  quamcunquealiamor- 
dinationemcircamenfuras&ponderafufciperepoftLint, 
fed  illi  fraudatorem  cum  ipfis  falfis  pondenbus  ad  Ju- 
dicium  ordinaiium  remittere  jubentur.  Idco  poteftas 
hcccftatuendi  circa  menfuras  &  pondera,  ob  publicam 
totius  Regionisvel  Imperii  utiliiatem  &  quietem,  me- 
rito  ad  fuperioritatem  ,  ac  qui  tenitorii  altus  eft  Domi- 
nus  pertinebit. 

§.    VIII. 

1.  Multo  minus  Eorum  opinionem  xohoxzx Sccundo 
Refcriptum  Imperatoris  AntoniniiSd  Verr,quo  inpote- 
ftace&arbitrio  contiahentium  exiftit  Menfuris  modum 
definire  :  Ncque  enim  quisquam  cogitur  vendere  ,  ?\ 
aut  pretium  aut  mtnfura  difpliceat^<fr/fArA  r»  L  ImperMO- 
res/i  iht\  Q[\.\'\\yw^mQv\(ux\s  D,d€  contrahend.  c?npt.  Ideo 
mcnfurarumaut  pondcrum  jus  &foteftas  ,  Regio  Juri 
minimeadfcribi  poteft.  i.Ve- 


f  U  S  ^T  A  T  U  E  TSr  D I  D  E    M^E  N  S  U H I S  ^C^  Jt^ 


!♦  Vcruntamen  in  hoc  allegatocafuhabenda  eft 
xiifferentia  inter  ponderare  vclmenrurare:  acinterjus 
ponderis  vel  menfura?.  Nam  quilibet  privati  de  certa 
menfurac  fpecie  vel  certo  pondere,  quo  in  mercibus  con. 
ventis  mi  velint,  inter  lele  canvenire  poffunt.  Cum 
corumprivatumtumcommodu  refpiciatur.  Sicutibene 
dijftinguitmtermenfuras.privatas  &  publicas  Regnaud* 
^eme^/ur,num, 4.  modo  nihil  aperteiiatcontraconfuetu- 
dmem  regionis*  Attamen  mutare  pondera  &  menfu- 
ras,  privat^econventioni  noiieft  permiffum,necimpu- 
ne  licebit.  Eab.  de  Monte  fr,  de  Empt.yend,  ^d/i.  /.  ».  iz* 
&feqq,  Cumjus  ponderis  &menfurarum,  intotaCi- 
vitate,Provincia,Ducatu,velRegnoconftituendum,Re- 
gium  fitac  juris  fuperioritatis  attributum:  fertext.tnd» 
l.  modtos p.ibt:  periingulasCivitates  juflimus  collocari, 
C  defufcept&r.  Itb.  lo* 

Unde  Impcrator  folu^  ,  fufceptores  conftituit  fc- 
cundum /.Z)«tfi/i. /^/:  oportereconftitui,  C.e-^^.///.  Eo- 
dcmjure  Imperator  foJus,  perfingulas  CivitatesZygo- 
ftatem  feuLibripendem,  cmcn!C0rt9met|lcr  ordinatyjux- 
ta  refcriptum  /,  2.  tbi:  Conftitutum.  /.  de  ponderat,  ltb.19. 
iibiJacob.Rebuflr.».2.  quitradit,  quod  taicm  cognitio- 
nem  demcnfurisfalfis  vel  adffquatisSolusPrincepscon- 
cedat^Impcratores  quoquefoli  inCivitatcUrbisRomac 
certacorpora  fcuCoilegiamcnforuminftituunt,  qui  cu- 
ram  menfurarum  fruraenti ,  cum  vocatione  munerura 
habebant  \  De  quo  in  /  ht6 homrtbm  10.  D.devxcat,  muner, 
Quse  publicaconftituendi  potcftas,mutatione  Imperio- 
rum  &  Regnotum,  penes  fupremum  Provinci«Impera- 
rem  pcrmanfit,  &  cum  tcrritorio  ad  eundem  tranfit, 
Confequenter  igitur,  omnismcnfurarum&pondcrum 
Cura  &  proventus  ad  Regiam  autDucalem  Cameranu 


D  per- 


tS  Ca?ut    III; 

pei  tinebit,  Renat*  Choppin.  de  doman,  lib,  b-  tit*  22^  Tho- 
Xoi^^n^iriSymagm.  lib,j(f.  caf,  /.;?»»^.i^,  CafptKiock.  dt^um) 
Ifb.  2,  cap.  36*  n,  /♦  ^  2^ 

%     IX, 

I»  Nec,  TertiOi  movet  argumentum a  Diflentien^ 
tibus  &praxi  Jmperii  derumptum,quamults  inferiores 
Civitates  municipales,  (quibus  nuUus  Regahum  ufusaut 
fuperioritascompetit>fuaConftitutione&confuetudine 
circa  menfuras  &pondera  difponuftt,  nequicquam  re- 
luiHiaate  fuperiore.  Dn.David.Misvius  ad^m  Lubeccenf. 
>  ltb.4.tit.i2,ami*ntm,2^^.  Ethoc  perufum&praxinJm- 
perii  R*  S.  comprobari  aflerit  Michael  dejurisdiH.  thef,. 
103.  lit,  C  Quibu  s  arftipulatur  Ahalfuer,  Itrhkh.maddit^. 
adKayger^  verb,  Menfuramm,  4,. 

i.     VertuntamcnhicRefponfi  Ibco  obfervandum. 
€ft,quodfubditis  aliqualem  jurisdidionemhabentibus. 
iufuopago  ,  oppido  veiCivitate,fuarummenfiirarunii 
aut  punderum  quancitatem  &  modum  ,   diverfum  a. 
Principis  territorii  menfura,  tueri  Hceat  j  Si  hocmen- 
fureC  vel  ponderis  jus  iQngiffima  pr«Efcriptione  acquifi.- 
verintj  UtPondera&menfurasaugeantvel  diminuant». 
Ahas  nifi  hoc  probaverint  ,  ttn^  tt^a  fie  Md)Ci^l4rn3||cn 
nt^\ti}a^Cbxad}ti}abm/  h.  c.  drubi  hac  7/^  ab  amiajio  mn. 
Kcqufiviffenti  Regula  erit  in  contrarium,  ut  Principister- 
ritorii  poteftate  circa  menfurarum  difpofitioneni  fub. 
5eifti  exirtant;  Arnold.  Rayger.  in  Thejaur.  Pra6i.  verb.  McH' 
fira.  n(tm\  u  Speidel;  in  SpecuL  verb*  iScWtcftt- 

3.     Quoniam  Regalia ,  ahave  Superioritatis  jura, 

poiTiderinon  poiTunt  allibdito,  absque  ipecialiPrinci- 

pis  privilcgio,ade6  ut  Princeps  habeat  fundatam  inten- 

donemin  Ducatu,  nifi  PoflefiTor  doceatdetitulo./'^?'/. 

fin*.  C.  de  c^uadrim.  prafcript,  /.  ap^  luhamm.  §'f^'  ^*  /<?^^» 

1,  Sixtino 


7US  ^TATllEMDl  DE^MEI^SURIS&C.  l^ 


I.  Sixtin.  ^(?  Regai.  lib*  i. cap.  j.  mm^76.  ^  jy,  Donat. Ant. 
«de  MdiVmxs  aa  Rcverter./iecify  S37'&hfcrv.s37*^*^.  Anichin. 
■ap.Novar.  /o»?.jj.  deCravam.  V^filL  Gravam.72.  num^2s»& 
.2€,quifubmm.2u  trndit;  CJupdcavendumfitab  opinio* 
iie  Anna?.  fingul.  a/legat.  3SS.  dicentis  :  Baronem  habeu- 
tem  merum  &  mixtum  Imperium  pofie  cognofcere  dc 
ponderibus  &  menfuris»  vide  Dn.  Bocer.  y/^  Regal.  caf.  ^ 

§.    X. 

!♦  ^Ex  quibus  jam  dedudis  facilereroiviturQuas- 
ftio  j  L^»  Cajlro  Vendtto  autper  invefiituram  infeudum  cofir 
cejfo  9  cum  territorio  vel  cum  peritnentils  -^  tranfeat  quoque  in 
Ceffionarium  vel  Emptorem ,  jmmenfararum  ^ponderum ,  ac 
facuitas  pumendi  fdfificantes  menfunts  ? 

1.  Ethocell:  quod  Negamns  •  iivejus  menfurarum 
&ponderum  confideretur  tanquamadus5uperioritatis 
territorialis ,  five  tanquam  Regale. 

5.  Tum,quo"i3m,  in  generali  concedioneaut 
translationeCallricumterritorio,  Rcgahorum  transla- 
tio  non  comprehedatur,  utqux  jurafuntRegia&prin- 
cipalia,  ipfumftatumlmperantis  concernentia  per  r^^. 
pertranslationem  X.  de  offic.dekgat.  BellGr g.inSpecuL  Princtp. 
Rubr.14.verf.Nunc.  videamm.  Sichzrd.ad  L^ottes  num^p. 
CfamiL  ercifc  Wejenb.  confiL  32. num^  11.  Quam  conclufio- 
nem,  Senatum  Neapolitannm  decifione  fingulari  com- 
probalTe  afferit  Matthxus  de  Afflidis,  Motumhac  Ratio- 
ne  :  Quod  in  generah  conceftione,  non  veniantea,quae 
fpeciaHier&nominatim  concedidebent,per/.tf^//g4//<7/;/ 
D.  dc  ptgnor.  Affliciis  decif  izz.num.^^  latius  Sixtin. de  Rega" 
lib.  lib.  i.  cap.  s.  n-  77-. 

llnde  fcribit  Donatus  Antoninusde  Marinis:  Stat 
Conclufio:  Quod  quando  aficujus  rei  fpecialis  requiri- 

D  2.  tur 


tS  Caput     Hi. 

tur  concefiio  ,  prout  funt  Regalia  ,  ea  tx  receptifllma^ 
noftrorum  fententia  fub  generali  concelTione  non  ve- 
niunt.  Marin*  ad  Revert.  3ecifs44i  ».  i*  wvbfervat,  Jdeo' 
Regia  Camera  Neapolitana  contraComitemdePolica^ 
ftro  pronunciavit,  qui  absque  fpeciali  titulo  ,.  Tertia- 
riam  del  Ferro  acciaio&pere,  polTidebat,  exeafolunL* 
ratione,  quod  Anteceifor  ejus  diclam  Givitatem  ,  hac 
qualitate  &ejusdem  juribus  pofTidebat,  quampoftmo... 
dum  Avus  ejus  fundo  aperto  ,  a  Rege  Ferdinando  1 1, 
conceftione  generali,  obtinuerat^Francifc.  Rever.r.^«//I. 

1.  7^^, licet  lata  fit  pertinentiarum  appellatio  per 
/v  verbumperemenna, ubi  Alciat,  &  Gaedda:.  D. de  V. S*  At- 
tamenRegaliaaliaVefuperioritatisjuratamauguliafunts 
&quafifan(fta,  ut  generalifTimishifce,  &,  unjverfalibu* 
pertinentiarum  verbis  nec  comprehendantur,  nec  trans^- 
ferantur:  Ni(i  alia  quoque  concurrant.  Afhi^is  ad cap,- 
un^  verh.  thmma  num.  7.  qn^Jmt  regd.  Itb.  2.  tit.  $6. 

2.  Hinc  concelTo  Caftro  ,  non  veniunt  flumina* 
Myniing.  ReJj>onf.  ^p.nm/* ^^Knichcn. deJHr.temt,  cap^i^rK 
Z4-S*  Referens  ap*  Gilman.  ttb  i.  Rer,-Judicat.  deaf.  jj.  mm* 
10,  ^  lu  ubiait:  quod  non  veniant  ea,quae  fuperiorita* 
ttm &regaliaconcernunt.CaroI.Tapia/f^/.yf«./^4r/  i^cap-^ 
2.num.7*  ubi  late  ,  quid  veniat  fub  appelletioneperti». 
nentiarum  in  feqq. 

5»  Ideo  ad  propofitum  fcribit  Rofenthalius:  In: 
generali  conceftione,  appellatione  pcrtinentiarum,Re- 
galianon  veniunt,  Etiamficoncedensufus  fit  hifce  ver- 
bis  univerfalibus;  Cum  omnimodajurisdi^ione :  vel 
cum  omnibus  &pertinenriis»  Rofenthal.  <a!'f/«^.^4!/'. /. 
amL  i4*»um*u  Menoch.  Ubtj.prdfumpt^  97*  num.  4u  Rts^ 

za^us 


Jus  Statuendi  De  Mensuris&c.  l^ 


ZKUS  dc  Regalffs prtvikg^  j6.  inft.  Sixtin.  diEi,  Itb.  i.  cap.  /. 
mm.  94\  Capyc»  Latro  ConfuU^  2\  num%  /.  Ratiouem  ad- 
ducit  Dn.  Bocerus : 

4.  Qupniam  Regalia  non  funt  jura  fundoinhae- 
retiaredperibnaliajuraImperatoris,Regis,Principisaut 
propria,  ejusquedignitati&quafioffibus  annexa,  qua^ 
tanquam  infkrumenta  regiminis  non  per  benevolam-.. 
poflidentis  autinhiantisinterpretationem  tam  facileab 
eis  avelli  pvofllnt:  per  §^'Volumti6.  ibt:  eaquae  fpecialitcr 
ad  noftram  excellentiam  fpedant,  De  pace  ConJUmix, 
iicnr.  Bocer.  de  Regal.  cap.fin^ n.  ^7. 

§      Xlli 

1.  Jus  autem&poteftas  Menfuras  ac  pondera  or- 
dinare  ,  mutare  &  reformare  nonmediocre  regiminis 
inftrumentumexiftit,  in  quorum  rcditudine,  anima-^ 
commerciorum  verfatur  ,  utilitas  publica  vertitur  ,  & 
fubditorum  opes  confervantur:  Quod  nemo  nifi  ,  qui 
pubhcocum  Imperio  ,  Provincia!  prseft ,  manutenere 
poteft^rr  di^.  l.  modiosque  C.  defifceptdr.  lib.  10.  ubi  Jacob. 
Rebufn». 2.  Hieron*  yi^s^^W.dedtvit.part.s- cap.  is.pertot, 

2v  Cuminpondere,numero&menfura,  Reipuv 
blicae  fundamentum  confiftat,quibus,ceu  pr<Ecipuis  co- 
lumnis  fubduiftis ,  ipfum  totum  &  Reipublica:  corpus 
conquaftari  &corruere  neceife  eft.  Dn.  Knipfchilt.ye 
jur.  Civit.lib.ueap.23.n.  17.  Ideo  regularitcrha^c  jurain- 
terRegaHa&inter  curasregias  afcribentibus  numcran- 

tur,tefte  QdS!i\Q^Qx,tw.io^Var.  Rifinpt.14.  Choppin.  deDo- 

man. iib. ,\  ttt. 22.  n.i^tnpr.  Azevedo tn l.i.Rccopi.  Ith.  j« tit,. 

13.  SchcpVn. ad co'^fiet.  Brandenb^part.  4.  tit.  6  n.  /.  Befold. 

in  rhefiaur.praci,  Itt.  G.  vtrh.  ^ScWtCfct.  Anichin.ap.  Novar. 

tom.3.  Gravam.y2,num^  2o.c^ zi.WzCu  Capyc.Lai.ro.  Cour 

fiult,  2.  num,  /♦ 

1,  Hiic: 


JO         CAPUT  III.  JUS  STATUENDt  De  MeNSURIS  /fec. 

1.  Huc  facit  quod  clegaiiter  de  translatione  Rega- 
liorum fcribit,  Lucas dePenna,  cumin  venditione  aut 
conceflionefeudi,  omiiiaquae  Rex  ibi  habebat,  ven- 
dita  &  donata  cenfeantur  :  Modo  ejusdem  naturae  & 
qualitatis  fint,  quae  pofTuntper  privatuni  fivefubdituin 
|)ofiideri:  At  nullopado,  quas  funtmeredeRegalibus, 
iit  put3,poteftas  legiscondendae,  Tabelliones  creandi., 
monetam  cudendi&fimilia  j  Qu^cumin  privatum  ca- 
dere  non  pofl[int,Regem  vendidiflreaut  donaffenullate- 
nus  affirmari  poteft. 

2.  K^i9  Afjigmtur 'y  Quiaifta  veluti  Regis  oflibus 
coliaerentia,  a  Regia  poteftate  nequeunt  feparari,  Luc>  de 
Penna  m  /.  /♦  n.iS,  C  de  privileg*  SchoUr^  lib*  12.  In  hunc 
fiiie  ben^  tradit  in  fimili  cafu  Francifcus  Reverterius  Prx- 
ics  fupremi  Senatus  Neapohtani :  Quando  Rex  alicui 
Caftrum  conceditcumomni  jure  fibicompetenLe  illud 
jusconcedereiiiteHigitur,  quod  Regi  competebat,uti 
Domino  Caftri ,  non  autem  jus  illud  quod  competebat 
Regi  ut  Regi.  Reventer.  decif, si7 *num, 2,m Deoil^s^^-'^, 2» 
ubi  Donat.  Anton.  de  Marinis  obfervat. »,  /. 

5.     Ita  interminisPonderum&Menfurarum  Don. 

Q^iXii^iLyi^Jk^i^CA.deymgiftrat^ptirt.^^cAp.i^,  num,gs*  Afflidis 

in  Conftit  R.  N.  Rubr,  de  offcio  Bdjulor ,  lib.  /♦  num,  4.  Horat. 

Montan.^i?  Regal,  %.fin.fuh^num,i^  Anichin,  ap.  Novar» 

dict,  Gravam,  72.  num,  22.  tom,s,^zpia.  ad  l.fin*  cap,  2,  n*so* 

pan.  uD.de Conftit. Princtp.  Hed.  Capyc.  hztvo ^Con- 

fult,2^  mm,3,  cumvariisLimitatio- 

nibus. 


Cap. 


«•^t3^*)^ 


Caput  IV. 

V. 

DeMenfirarumTonderum\lmformitate9> 

SatmpHbtkomprimumceffkria, 


SUMMARIA.. 


$  I. 


nVmformitas  penderHm  &tnen-^ 
jurarHnt^  ia  RgpHbliia  maxi" 
me  utilii  efi. 
2*Superiorumcura,  cirea  parHi" 
tatempo»derum&  monetA^ 
iHmt  infnis  territoriis, 
f,  zyid  faciliorem  rationem  expC'-' 

diendornm  commerciorum» 
4*  Etutfrauetibpnohvietur. 
S.Ponderum  &  menfurarHm  va- 
rietoiigrave  ReipHblica.  de* 
trimentnm  affert. 
§.  s.. 
r..  i^chjiorum  &  PelopoKenflum: 

exemplo  ccmprobatnr, 
fi  Varietat  i»  Imperio,  Htiliterad 
ofnnimodam  partlitutemre* 
dttcerettir, 
5;  Id  effecit  in  toto  Imperio,  Impe^ 

ratorCarolKs  A^upttw. 
4^  Idem  in  animo  habuit  Imp.  Ca- 
rolitt  F.fed  impeditm  ad  ef- 
ffSlnm  perducere  »ec/uivit* 
S,  Idmin  AKglia  tjffCity.Rix.Ri'- 
ehardus.lt 


§•  !• 


/.  Idemolim  annififuere  RegesGal* 

Ua. 
2,  Sed  eorundem  EdiBa  noMdam 

ad  effeSiHmperducere  licnit, 
$i  f^nde  Nebiliam  f^irorum  quies 

cumplebetjsinvieem  turba* 

tHn 
4,  Hodis  tamentmicumponderum 

&  menfurarum  archytypum 

ejje  in  Gailiii ,  funt  qui  tra* 

dunt. 
t»SscHxidHm  Ke^niCafelU  CohJH^ 

tutiones,  uniformis  ejiponde" 

rum  &  menfurarum  modm. 
2.  Idemobfervatur  in  Regno  Hun' 

garid, 

f.  fjMTagna  feUcitate  in  Ducatu 

Wtrtembergtco  hoc  opm  perfe- 

cit  3  DuxChrifiophorus  j  pia 

memoria, 

Z^Similpf  uniformita4  reperiturin 

EUCioratH  MarchtABran^ 

denburoica* 


^.I.Vni. 


11 


Caput     IV. 


§     I. 

iNiformitas  ^cr iWajl/ 6cWtd2t/,(Sy  Wnt) (Bt)(ft/ 
ponderum,  ulnarum ,  menfurarum  quoad  ari- 
da&liquida,  inRepublica  adtucndamqaic- 
J|f  tem  publicam  maxime  utilis  exiftit  j  Qua  de 
causahauddubiejam  olimVerficu^litriviales&beneno- 
ti  ortifuerunt: 

Una  fides  pondus  ^  mehfurA^  meneufit  una^ 
EtfiatHs  tlUfefs  totiui  Orbu  erit* 
quorumfententiaGermanice  ita  redditafuit. 

(3o  tvtt  Xicmnmcn  Siattben/ 
45vut  ttn6  iScvcdjttgf  ctt  fwt  2(tt^cn/ 

<£tn  (BW/6^wtdjt/  att(l2^^^tmt$Mn^0clt/ 

€o  P^ttcn^  C0  tvol  m  ^tcfcv  !C0clt. 

guos  refert  Jacob.  Alcman, mpaUfir.  Con[utt,S, qudfi.  prin^ 
c4p*i4*fol  920,  ac  pofteum  Joan.  Kizel/r4^.  dejur.monetar^ 
€Ujf  J,  theorcm.2.iit.  D.  infin. 

!♦  IdeocuraredebetPrinceps&StatusImperii,  ut 
menfura,ftatera,&monetaquantum  fieri  poteftinfuo 
territorio  una (\t  &  parilis, ac  ad  Vicinorum,  quibuscum 
commercia  agimus,  rationem  &  ufum  accomodetur, 
Deuteronom«t4/>,  ^s.verfi^,  hmos.cap  8,  verf  $  &feq. 
arg.  eap.  expart.  1$.  X  decmfib» 

}♦  Tum  ut  commerciorum  expediendorum  faci- 
Uor  fit  ratio.Levit.w/'.;^.  Proverb.c4/>.^tf.Michae.M/>.ir. 

4.  J«w utfraudibus obvietur , ac  incautiorum dcce- 
ptic  facihusevitetur.  Reformat.gtttCV^^JoltCC^/deAnn® 
i)5o.tit.D0n(2^l/ lV^rt(|/ttnt)  ©CtVtdbtJoam  Alfhuf.  inPo. 
ht.cap,  sz.verb.menJurdyfol.^Si»  Adam  Kcller.  de ojf.Jund. 
PoLtt.  Lib.  2.  cap^iSifoi.  4ps.  Joach.  Schepliz.  rf^Ctyw//^^/.  Bran- 
denb.part.  4.  ///.  6.  J.  /.  nmn.  1.  Dn.  M.  Lindcnfpur.  ad  Jm 
Wtrtemb.foi,  260.  Claud.  BertazzoLrf^Ci»^/.  PatrisctvtL.  290. 
Lit.  A*  ^.In- 


De  Mensurarum  PoNDERiiAi  Vniformitate&c.  jl 


f .  Infinita  enim  ponderum  &  menfurarum  varie- 
tas  grave  Reipublicae  detrimentum  afferr,  quietem  etiahi 
publicam  turbare  folet ,  quorum  uniformitasecontra 
concordiam  publicam  fubilitat ,  Joan. Bodin.  deReifHbU 

S.    II. 

1.  Hinc  Achdi  &  Fclep&mnfes ,  quo  coo fpii antes  iii- 
terfefevoluntateshaberent,  noa  modoeadem  religio- 
ne,  iisdemmoribus,iisdemmagsflratibus,  iisdemlegi. 
bus,eadem  difciplina,  verum  etiam  iisdcm  nummis, 
•ponderibus,  &  menfuris  ufi  fuerunt,  Poly  b.  Ith»  }*hijimar, 

2.  Horum  varietas  perlmperium  mire  varia  eft, 
^quandoque  per  unam  provinciam  mukivaria  j  Ideo 
JurisPublici  confulti  tradunt  acfuadent,  plane  utiiiili- 
mumforc,  ii  hsec  varietas  ad  omnimodam  parilitatem 
in  toto  Iniperio  reduceretur*  Joan.  Limn^us^'^  J«r.  PuhU 
itb^  4-*  cap,  8^  n.  zsj.  Ming,  de^urjermor.  thef.j2.  Dtjpm.  Baffm 
diem^  tom,  $,  Sc  hii  z.  de  ^ur.  PuhL  dijptu^  6.  thef.20,  Itt.  h 

}♦  Ob  id  imperator  Careim  Magnui  ponderum  meii- 
furarum,&  monetae  parilitaceni  feu  ccqucevitatem  in  toto 
Imperioconftiruit,  tefte  Aventin. //^,  4-  hiflor^Bojiir.foL 
m,  287, 

4»  Qiiod  etiam  imperatcr  Car&ks  V,  in animo ha- 
buit,  fedvariis  de  caiifisad  effecfium  peiducerenonpo- 
tuit,  protit  conftat  attfl^Ct  Reformation  ^wtct  ^<>lt:Cej) ^» 
2(ttC)rp«V0:  de  Annoijjoait.  DOnCBy  /  wag/  miOW^ 

f.  Pariter  in  Anglia  Rex  Richardus  I.  omnia  com- 
merciarerum  venalium  per  totum  Regnum  uniusdem 
ponderis  &  menfurxconitituit.Maftho  Weftnconften//? 
hijior.fub  Anno  iipj,  &/eq,fo/.  j/p^  Knichen.  dejur,  territ. 
c&p.4-,m4m,2p2^ 

E  1.  Horum 


54  Caput   IV» 

_|,  I  I       1,1  I  f  '    M— ^ 

§.  III. 

I.  Horum  Exemplis  &  utilitate  prsefata  admoni- 
tus  olim  GalliJeRexPhilippus  Bellus,  &  LongusPulchri  fi. 
lius ,  uterque  Rex  ,  ac  longo  poft  tempore  Ludovicus 
XI.  prudenti  voto  decreverant,omniapGndera&meii- 
furas  iisdem  legibus  exa^quare,  ac  uniformitatem  in  tota 
Galliaconftituere,acjamjamCuratoresnominatierant, 
at  mors  Ludovici  fuperveniens  rem  infedam  reliquit 
J^icoLGiWius  hiJiorJ/tLof^go*  Commin.  wLudov^XI.joaHt. 
Bodin. de Republ  lih,  i.  cap.  jo, n.  i6g. 

z,     Sim ili  Voto  framt/cM  /.  (^ Henyicwi  II.  Galli^  Rc- 
gesobnixecurarunt,  ponderaomnia&menfurasunam 
in formam  redigere,  ejusue  causa  varia  edida  Regia  con- 
fcripta ,  de  U  redu6lion  des  Poids»  (^  Mefure-,  a  uneforme ,  dr  qu 
en  France  oy  ama  qu  une  forme  d'  aulne  de  longueur  de  troispteds , 
j.poulces  .f  &  S-  lignes  a  toi/e ;  quifera  nommee  /'  aulne  du  Roy, 
ac  ne  exinde  tqueftrisordinis  privilegio  quicquamde. 
rogatum  effevideatur,limul  hocdeclararunt,utgentili- 
tiae  procerum  nots  fuis  ponderibus  menfurisque  iin- 
primerentur,  quorumpofterius  in  Curiaconfcriptare- 
citare  jubebatur,  attamen  fruftra  ha:c  omnia  ,  Edida  e. 
nim  ifthxcnecdum  adeffedum  perducere  licuit.   Re- 
nat.  Choppin.  adleg.  Andegav.  Itb.  /,  cap,  ^ofoL  2Ss» 

5.  De  quo  maxime  conquaeritur  idem  Choppi- 
nus  ,  cum  ex  tam  muhiformi  rerum  menfura  Nooi- 
lium  virorum  quies  cum  Plebeis  invicem  quammaxi- 
me  turbetur.  Renat.  Choppin,  de  doman,  Franc,  Itb,  ^.  ttt» 
22»num.  2, 

4.  Sunt  tamen,  qui  tradunt,  quod  lege  Gallica  ho- 
^ieunicusfit  ponderum  &menfurarumarchitypus,qi]i 
adinftar  Regiae  menfuraj  fquae  proftat  Parifiis  in  arflibus 
CottfuUribus)  taminfolidis,quamliquidis  corporibus 

compo- 


De  Memsuharum  Ponderum  Uniformitate&c.  5; 

componitur*  Aiiton.  Muth,m  addition.  adGuidcrafA  dt' 
cif.  4-90* 

%     IV. 

1.  Tn  Regni  CafielU  Conftitutionibus  ,  Reges  Hi- 
fpaniie  fumma  cura  providebant,  ut  fubditi  in  totoRe- 
gno  unica  menfura  &  unico  pondere  juxta  formam  & 
modum  aLege  pra^fcriptum  uterentur  •  Quoniam  ex  di- 
vevfis Menfuris  &  Ponderibus  lites  non  modica:  infurge- 
bant.^^^  /.  /♦  in  Verbo  :  Todos  Vnos.  ///,  /^?.  RecopiL  Itb.  /. 
Qonx.rzthomam^de Aquino  qui  diverfis  menfuris  Sc ponde- 
ribuseflemetiendum  &menfurandum,propterdiverfi. 
tatem  CQpiae&inopi«ererum,rcribat.//>2.^^.  q.  (f/.a^,  2, 
Ita  Alphonf  de  Azevedo  tn  Recopil.  ieg.  un.3. lib.  /. tit.  rj, 

2.  Parilem  foliicitudinem  habuerunt/^«»^/«r/^jS;^. 
ges^  utpertotum  Regnum  Ungaria^,  una  eademquemen- 
fura,  advendendum  &emendumfruges,  Bladaatque 
vinaformetur»  Quanbique  in  Regnoemptores  &  ven- 
ditores  uterentur.  Dequoimprimisextat  Conftitutio 
RegisSigismundideAnnoMCCCCV,  fcilicet:  ^od  iu 
ommhm  Civu.ttihm^  C^JIris  ,  opjfidii  ^'  villis  generaitter  ubi" 
cunque  imra  aubitum  Rcgni  tam  m  nofiris  quam  quorumcunque 
fint  Itberaftatera ,  uha ,  rfnrifHra  vini^frugum ,  ^  oeneraliter  0- 
mnes  res  menfurabiles  dr  ponderahiUs^  ponderentur ,  ^  menfw 
rentur^fecundnmmenfuyam  Civttatu  Budenfis.  Conftit.  Sigis- 
mund.Regis  Vng  dc  Anno MCCCCF.  Decr.  2.  art.  i,  fot,  m, 
6Q.2iC  Regis  uladislai  de  K^nno  OVtDllIJ.  Decr.  s-art.  /7, 

fol.yn.260.  §.  V* 

I.  Majori  felicitate  hanc  uniformitatem  inDucatu 
Wir tember gico  2lA  ^wtm  exopratum  perduxit  lempitern^ 
mcmoria  d^gnifTimus  Princeps  Chrtflophorm  ,  Is  enim 
quampritTium  pofi:  tot  exantlatos  labores  &curas  apud 
exteros  Reges,  divinagratia  adregimen  pcrvenit ,  Du- 

^  *  catuiB 


^6  CapUt  IV.  DeMensurarum&c. 


catumnoftrum  e  multis  ditionibus  feu  fuccrefcentibus 
mcmbris ,  ob  ilatutorum  &  rituum  diverfitatem  non. 
dum  fatisconrolidatum  j  ordinationum  concordia  coa- 
dunavit, nobisqueunum  JusMunicipale  conftituit;  Ab 

hoc  enim  Principe  fcm^  alic  t^ctjifamc  fat^m^cn  ^cfdi^pft 

tJn^^CO^^ncC  tt^OrDc^j  h.  e*  Omms  OydimlfQnes  (^ftatutafalti- 
tartAf  com^nhen[sifiurunt  & e&nflitutA.  Qui  pariter menfurii 
&ponderibusmodum2qualeprasfixiti  ©antl rtrtdfe &ettTC 

cnic  0vo(Te  ©m-^lctct^^ctt  m  ^cva  ^av^  ^ii  5C0j|rtembci%v  ixt 
©ctx^tdK/^V^^rtri/  <S^lcn/  (Spcfe  ricfc  bcfundenA^mettu^ltcfe  ^te 
(J>tt^9(mbecr  mtt  t»eneiibcnacl)bavtcn  3Infli>j]es:n»cn  melca 
O^i&tcn  l^ci-o  m  ^tc|<:m  ©ewtdit  t^nO  iV^afi  t)cr0{t(feen/  ^e^en 
rtnt)ei*n  Qicmi^tern  abcr  ^mi\  nn^lctcl)  wcren/  t^ot  C?-  »f  ftrflH» 
iStt.  fttermn  ctne  atMemcme  i5ictc|)f}ctt  ,tn  J>cm  ^atit^eti 
j^erttiC(^tbwmban9crtd)tct/imi)tnrtd^tt.0etn*6ati0  /  al^<^b 
C0  mmebntt^crtO^t^^cnljero  alfvM)cr9cbrad2t/  h.e.p^i- 

quAmemmwgemdtJparitas  in  Ducatu  Wirtembergico^circdpon'- 
dera^  mcnfuras  ^  ulnas  exttttfjet  5  (^  prafefiurdi  lirmtanedt  ex  pa-- 
iioamidtts  retre  annis  cum  ■vicims  inttOj  tdempondns  (^men/urai 
aqualescum  itsdemhahthAnt^  (^ua  cumpondertheis  ^  menfuris  a» 
hArttmfrxfe&uraru  non  cenvemehant  \  tunctemporis  aCelfltudine 
[uaumverfalts  £quatitasctrcafondtra^menfuraiin  totoDuc&tu 
fttit  infittuta,  &  ita  rite  obfer^vata^  acfiper  aliqtm  fecula  itafmffet 
mtroditcla,  BakhaCBidenbach./»'iJ//i  ChnfiophoriDuc,  fFir^ 
tembergi^foL  S7>  Exeo  Dn*Lindenlpyr  ad  Ordin.  l^irter»- 
herg.foL26i^n.u 

2.     Simiiis  uniformltas  in  Eledoratu   Marchiar 
BrandenburgiciE  conftitutafuit  :  ^fletnlicft  e6  foUe  Y-hc^ 

ortt3(Ean5e0  m  iScfc^ffcl/ tm^  ^nrd^atif^  cxwc  ^ictdje  Q;ble 

fetn/tm^angertditCt  IW&Cn  h«e.  Scilicetytn  qtwcunqueioco 

RegtomSyAqttalitftsmodii  ^  uCn4tinflttuatur ,  ReverCdeAnno 

IJ40.  IJ72.&  1601.  Schepliz  AdConfuettid,Brmdenh,part. 4^ 

jiL0,§*t^  Cap* 


^Uj^T^ 


C  A  P  U  T      V. 

De  Statuum  Pro^incialium  confdio  vel 

Mj(/efi/e4  9  m  wutandn  menfurk  &Q^ondmbiis, 
SUMMARIA. 


%.  I. 

uPrt»€eps  etiam/i prttdeyjt  ,tamett 

Con/iliariiseget. 
i,  %An  priHCips  Jmperii  ad  in- 
fiitKindam   umforn^itatem 
pofsderum  C^  menftsrarum  > 
fulpdttsri*r»  cmfenfHm  reqaim 
rert  tencatm'  ? 
|.  In  provincim ,  in  ejuib^  inter 
principes  &  Statrn  Cenventio 
interseditt  in  hifie  caii/tsffeb- 
ditortem  ccnfenfum  &  Confi- 
lium  adhihendi ,  qu*jiio  affifm 
mAnda  erit. 
#.  h  aliquihta  pr^vinciis  Imptrii 
i^oc  Itu  vetpaSto  vtleonfuetu- 
dine,  velfingulari  ItnperatO' 
rti  privtlegio  conjecuti  funt 
fubditi» 

§.  1. 
f.  Quidfihdc  obltgatio  mutuano» 
intercedat ,  ut  fttbdttorum 
CoMpium  exigatur  ? 
2,  Author  0  tv  hoc  caftt  affirmati- 
vam  taetur  ,  tjuoad muta- 
ttonem  ponderum  &  nunfu' 
rarum, 
5.  Princeps  omnia  ardua  negccid 
tum  con^lio  &  confirifuSenA' 


torum  pr$viMCi*€Xpediri  dt' 

bet, 
4,  Senatons  Prorincia  fuKt  inttr 

principem  &  popi^lti  m  inti  r- 

jeEH  Ht  msdiatores, 
S»PriMcipum tabores  ^gent  admi- 

tticnlU, 
S.Eaqua,  Cenftlio  &  judiciofiunt y 

etiamin  Jirmstate  fua  per- 

fijlunt» 
7.  RexCoronandm promittettnter 

eatera ,   t^uod  fervart  vetit 

Legalem ,  juflitiam ,  &  ^r- 

varepacem  Ecclefia Deitpt' 

pul(!quejibifubje6i9» 
$.    5- 
I.  Pomifex  Komantts  omnia  Of- 

dua  negocia  coafto  Cardina- 

ItuSenatuexpedire  tenetur, 
1.  Horum  confenfmin  rebutmagni 

momenti  pro  fubjiantia  rt' 

^uiritur. 
S*  Cardtnalis  Gabrielis  PaUotifen- 

tentia  in  hac  re, 
jf.  Recenfentur  dijfentientes* 

§    4- 

I,  Ex^quatio  ponderum  &  menfit- 

rarumt  concernit  cotnmercia 

fubditorumt  unde  &  iliorum 

£  ^  JHdicittm 


1/ 


CAput  V. 


jadiciffm  circahanc  umerit 
exploraudftm. 
2.  Imperatores  Romam,  olim  in  hi- 
fce  negociis  expediendi^ ,  Ci- 
ves  privatos  Sl  Civatttm  de» 
fenjores  adhibebam. 

I»  Trovinciales  ex  ttfHponderum  & 
mettfttrarHt^  lo»gi0tHOj  jm 
^iii^ivermti  ac  in  <jua(t  pof- 
fejfione  menfur<t  conjuett  exi" 
fiunt. 

2.  Tempus  immemoriale  privilegii 
MAtu^am  induit, 

5.  Princeps fuhditiiinvitis  Itu  quA- 


(itumauferre  ne^uit. 
§.  6. 

/.  Princeps  per  mandata/ua  nemi-' 
nem  inteUigiturpritgravarf. 

2n  Omnesfere  principes  in  Regimi- 
nis  tngreffu  ,  provincialibus 
jura  &  privilegiafua  confet'^ 
vaturos  promittunt, 

§.  7- 
I.    Rex   Ht/paniarum  Statihus 

provinciarum  inBelgio  uni» 

tis  invips ,  uniformitatem 
ponderum  &  menfurarum , 
imponnere  non  potuit» 
2.  Dijfentientss  rewiffive  \ 


¥^^i^, 


Orro  iitcunq^  Princeps  fibi  prudens  efle  vide, 
tur,  Confiliariis  tamen  opus  eih  Audi  Salo- 
monem  in  proverbiis  :  Ne  innitaris  prudcn- 
!  ti^  tuap.  rroverb,  3.  Std  audiens  fapiens  ,  fa- 
pientior  eris.  Etfi  dilexerisaudirefapiens  Qvis.Ecclef,6, 
Melior  enim  a^ftimabitur,  ait  RexTheodoricus,  qui  folus 
omnia  fibinon  praefumit,  apudCa(Tiodor.i/^^,i?^r//>/^/. 
cav.p.  Et  hoc  tanto  magis  verum  elt,  C\  negotium  deter- 
minandumfit,  quod  univerfumfubditorumac  Prowhu 
cix  ftatum  attingit.  Nam  etfi  Plebs  feparatim  fumpta, 
proptcr  imperitiam  autvecordiam  arduaquxque  gere- 
re  nequeat:  AtinComitiis  publicis, univerfalitercurrij 
optimatibus  congregatis  ,  fapit,  videtque  non  pauca. 
Praefertimea  quae  commercia  concernunt.  Grimald.  de 
optimo  Senat.  Itb,  /♦ 

1.     Hincnon  absreeft;  ut  inquiratur^  AnVrinceps 
Imperiiadinfiituendamponderum  (^  menfurarmnuniformiutem 

fubdito- 


De  Statuum  Provincialium&c.  3^ 


(uhdttorum  conjmjum  requirere  teneatur  ?  An  vero  modum  men- 
Jiirarum  umverjakm  invitujuhditis  darepofftt  ? 

}.     lisdem  jn  Provinciis,  in quibus emc  (2rtnM(fcafft 

tff/  rtl0  m  ^cx  i%rt  v(f  S3ran^cnb«uv  \\\  '^mmcxni  SJrtpern/ 
JifcMrtcmber^/m^crlSrrtfrd^aftt  (&|^fr(cfilrtn^;  i»e./»^«/- 

^»tf  i'/4/w  pYOvtncialcs  vi  Conventionis  in  deltherationem  ad' 
mittuntur ,  ut  in  AUrchia  Brandenhurgica ,  Pomerania,  Bavaria^ 
WtrtemhergiA  ,  6"/»  ComitatulrtJiaOrtentalis,  Acubiperpa- 
^atempore  antiquataPrinceps  cum  fubditis  convenit, 
quod  in  caufis  arduis  &  Pro  vinciaf  utilitatem  concernen- 
tibus,  fubditorum  Confilium  &,conrenrum,  i.  e.  ^^t 
»0rrt>#n«n^2^rtt^/adhibere  velitj  Res  plana  eft,^rtj|  fetcrtft 
mtttJCriSrtn^fcfertjft  communicirt  mxitxi  mtij!  /  ttmbitjc 
9«trt(fctcn  XlXtXXm  jjnDCrncl^mcn/  i. e.  Z)^  hifierehM cum  Stati' 
bt^  ProvtnctA  tnprtmiscommunicandumy  cJT  eorum  Conjiliumfer' 
cipienduelfe*  per  ea  qua:  habet  ^t(o\d  tra6i Je Confitiar.cap.19* 

4»  Prout  in  variis  Imperii  provinciis  Principes 
&  Status  Imperii  omnia  ea,  quas  totam  Provinciae  utili- 
tatem  aut  necelTitatem  concernunt ,  cum  confilio  Oft^ 
rcr  (Erttt^fcbrtfft  peragere  tenentur,  idque  velpado,  vel 
confuetudineinveterata  aut  ex  fingulari  Imperatoris  pri- 
vilegiOjfubditis  conceflb- 

§.  II. 

I.  Ubiautemha^cobligariomutuanonintercedit, 
nccinufu  eflferolet,  utPrinccpspr«ciseadomnesa<ftus, 
Provincis  utiiitatem  attingentes  fubditorum  Confi- 
lium  exigat,  quo  maJGr  eft  n.ibjedio  ,  «n^  ^rt  ntcfct  ^crs^ 

Hnmcmi^i  rtllc^ctt  mc  (San^rdjrttft.^Mfinnmcn^nfor^crn/ 

h.  e.  ^uhinon  tst  receptum^  Statui  provtmtales fimoer  convo' 
candi'i  res  erit  majorisdubitationis? 

2.     At  ego  etiam  hoc  in  cafu  ilibditorum  Confen- 
fum  &Confilium  (OfermtVtfiennn^^Mtrt^.tcn)  in  mu- 

tatioae 


40 


Caput    V. 


tatiofie  poiiderum  k  menfuorum,  intervenire  deberc, 
squom  elTe  ccnfeo  ,  quiper  SeiiacoresProvigicia^j  tocft 
0^rm9Nl%ttt§audiendi  fusiu 

5»  Qu^pniam Prioceps  omn2aardyanegotia,quo- 
rumqiielabefa^ationeRespyblica  detrimentum  caperc 
poffet,  jure  communii  acfecondum  naturae  ordinem 
cumpr^f^ie^^^^^»  coiiiilio&  Confenfu  SeiiatonimacH- 
phofum  Frovincis  expcdire  defeet,  arg^  L  hmnamm,  /. 
Cod^  de  kgib*  l.flacet.s. Cod. de SS,  Etdejin.  Autho H^buA.  Cod^ 
mfil.  VYoP&ir.  Felin.  m  caf.Jin. num,  4*  ^*  de  offic^  dekgat^  Ri pa 
mruhro*  de  Conftit.  mm.2&  8ald.Jafoo,CaQ:rens.  &DdJii 
iMacet*  Cod.  de  SJ.  Ecckf.  Aymon.  Cravett.  coniiL  404^  n.su 
Gikken,  adLpiaat.s.num.  ^.Cod.d^S.  S.  Ecclef  Anton.  de 
Padill  m  Lfiumverfu  num.  14,  Cod.  de  diverf.  reftrtpt.V  ridtric^ 
Pruckmann.i»  tra^.  deahfoitit.pQteft^  cap.  4*fnemhr^  /,  effe£i>  s» 
mm.7*  Althus  in  Polit. cap.  zg^  n.  7.  Knichen.  dt Saxon.  nm 
provoc.^^ur.Verb.Ek&or^ cap.s.num. Sz.  Buxwiff. adjur^Bul- 
Um.  comL  6, lit.  D.  Sch.cp\\z^ adCo^/uet*  Brandenit.pan. z.ttt^ 
$,  jgd»3./^.Gars.MaftriL  dc  Magifir.  itif.s^  cap.j.  num.  $s-& 
feqq.  poft  alioi  Klock^de contrih. cap.^^n. 27, 

4»  SenatoresenimProvinciaEfuntinterPrincipem 
&Populumioteriedi ,  acfirmiffimum  vinculum  repu- 
tantur,  quo  utrinque  Princeps  &  Populus  colligantur. 
Grimald.  d,  Cenfd.  foL  /<f.  &  uu  Befold.  eod,  tra^K  cap.  ip. 

mm,27* 

y.     Ac  cum  (jttxta  Cdrnelium  Tacitum  )  GravilTimi 

Principis  fint  labores,  qoeis  orbemterraccapeffit,  eget 
adminiculis,  ut  domefticacura  vacuus,  in  commune^ 
con^uUu  TzciUJmaLlth.  12.  Hippolit.  a  Collib.  inCofifi- 
iiar.  inprmcip.  Ac  ita  in  fpecie  de  pr^fedo  Praetorio  ^ 
aliisve  fupremo  Principe  inferioribusconcluditBald.i» 
oLp.qmfit»  namiS»^,dejurejur.  quemrefert&  feqyitur  Aii- 

ton.  dc 


De  Statuum  ProVincialium&c»        41 


ton.  de  Padilla ,  ad  l.fi  univerfi^  /♦  mm.  14*  &  iS.  Cod,  ik  di- 
'verf.refcript. 

6*  Nec  dubium  eft,  quin  ea,qua^  confilio  &  judicio 
fada  funt,  etiam  firmitate  fnaatqueeffedu  nitantur.^fr 
/.  aubtum,3,  Cod^derepud^  Bl.  &  Salycet.  inLnomtmtimes^Cod, 
de  appellat. 

7.  Unde fcribitCardinalis /'ala^otus:  Hodteinltbr$ 
Fontijictali  catitumlegtmui^  quodRex  coronandus  in  manibtis  Mt' 
tropolitanifaciatprGfeffionemi  ac  dtctt^  tnter  cjitera :  ^htodfervA- 
bit  legem,]uflittam^  ^rmnijirabit  pacem  Ecclejid  Det ,  populoqttt 
/tbijubje^o  ^Jicut  in  conftUo  Fidelimnfaortm  mcliui  potcrtt  invc^ 
mre,  9ontifica\ JnRubr.debened*  i^coronat»  Rcg^foLSS*  Ga- 
briel.  VsAxoudefacr.  ConjiL  C0nfuk.part.i*q,},a&»  i.f  m.sf» 

§111. 
I.  Hincfummus  Ponufex,etiamfi  apud  Catholi- 
cosRom.  (itcaputEcclefia:  Concil.Tridenr.  Cardin.  Po- 
lus  trjci*  deconciL  qu&fi.  s.num,  14*  Card.  ^^xnn.confil,  10 f^ 
voLs.mm.  I.  Guilielmus  Bailius  i»  Catechum,  Controv.  tra^, 
2.  c^uAJl^  4:fipra  Conciltum,  Jacobat.  de  Concii.  iib.  i.  art.  /,  n,jif. 
B  ell  arm .  ^if  Pomtf,  ltb,4*  cap, ,? .  N  o  d  e  r  m  a  n  n  u  s  ^^  ^ur,  PrtH' 
cipat.  tijef.23,DtJpm.  BafiL  tom.  4,  Nec  errare  aut  fallere 
poflit  in  decretis,  Cm.  memor,  Can.pudenda,  Can.  non  turba- 
turcauf.24. qutfi,  I,  Bellarm.  d.ctp, 2.  Cajetan»  tn  Operib. 7it^ 
deauthor, Pap,B&m\QsadTi;&m£2,  2£.  part.  i.  art.  10.  dubit,z, 
quos  refert.  & fequitur  Paul.  Layman  in  TheoL Morat, lib2, 
tra£f.t*cap,7,num.  2,  Omniafaciat,  utDeus,  non  ut 
homo,  Cap.  inter,  de  transUt.  Epifcop.  Nec  ullus  dicere 
poteft, cur  itafacis.^  Speculat.  ttt,  de  legib  §.  nunc ofiendcu' 
dum,  Qupd  relative  deducit  Georg.  Ritter^  d.  ijomag,  cap, 
4-, n„  ^4.  lUe  tamen  omnia  ardua  negotia  coado  Car- 
dinaliumSenatuexpediretcuetur.  Cardin.  &  Innoceat» 


j^t  Cavut    V. 

in cap, 2.  X,  dc nov, op, nmciat.h^i^, decif.zSg,  ».  //.  Gilkeiu- 
4Ld  d.  L  pUcet,  /♦  n.  4*  Cod.  de  S,  S.  EcckJ^ 

2.  Adeoutin  negotiis  tnaximi  momenti,eonjm: 
conrenrusprorubftatiarequiratur,illiqueinquafipofles. 
fionehujus  juris  exiftant.  Jafon.  ad d.  l.placet,mim.  /3.  e^ 
/^.  Roland*  a  Valle  ion^l.  2.n*  loi.voL  lou^ 

3.  ProindecumCardinalisPalaeotus  hancqucEilio- 
n em  exam inat ;  K^n  Papa teneatur^  in  arduis  negotiis  Cardina- 
iium  fententift^s  explorare  in  forojuteriori  Jeu  oonfctentia;  Itn 
utfiPapa  (inecaufa  eas  explorare  pr<&ter?niferit  ,  culp<&rfm  apud- 
Deum  conftttuatur :  k^c  tnfuper  tpfe  Aciui  ab  cogefm  in  foro  ex-  • 
teriorefuhfiflail  ^nvero  talisomijjio  generalitrr  ^  inforoex^ 
teriore  (ffaciumoperctur^tta  ut aclm ipfe nulimft  ^  lUe  tandemi: 
cu m  Syl veftro  in  fumma  Ferh.  Papa.  q.  is.  Conclu di t :  Pd-.^ 
pampoffe neglecfu  hujusmodi confdnSi  fe  culpahikrn  Deotnforo im 
terion  reddere :  Vermn  non  tdeopevnx  ulit  exteriorifuhjictendum^' 
Gabriel.  Palasot,  Card.  deSacr^ConfiforXATdinaipart^  u  q.s» 
4ci,y.fol.r».  4^. 

4.  Di fientit  Gilken»/»W.  t.piaceti,  i.  n.  7.  Mancin.  infacr<y^ 
jur.Controv.d!(fertu.cap,p,^w.pertot.Q]eo:\nter  SchtcAn" 
ton,  de  Padill,  'idi.  univerfi.  y.  num.  \o.  Cod^  de  diverf  refcript^. 

§      IV. 

1,  QucEaflcrtio  ,  iecundo  ex  eo  magis  firmaturj. 
cum  in  menfurarum  &  ponderum  exa£:quatione  &  uni- 
formitateinftitucnda  &rubditerum  commercio  impri- 
fnisagatur,quorumnemo  meliorifundamento,  quan"u 
incola  caufas  allegare  poteft,an  &cur  ha^c  vcl  illa  ex«- 
quatioexpediar,  nec  ne?  V^driarenimaccidcrepoftunr, 
quaeuniformitatemhanc  obdetrimentum  Provincia?  & 
incommodum  fubditorum  propter  commerciumcum 
extcrnis  diduadcant.  Reformat.  ^tttcj:  ^JJctcCd)  ;^«  2I(m^ 
fpMrgde  Anno  r^^o.  tit.Don  <£tl[/  Wia^/m^  ^cWtcfct.  ibi. 
(jUg  Dtclcvlci)  Urfatfefn.  i..Proin  de 


Be  Statuum  Provincialium  &c*        ^ 


2»  Proindelmperatores  olim  Romani  in  ponde- 
Tum&menfurarumcaufis&negotiisprivatos  cives ,  & 
civitatum  defenfores  requirebant  &  adhibebant.  per 
text.  in  Ljuhemmg.  wprinc»  ibi  Cura  &  folertia  defenfo- 
rum  Cod.  de  defenf*  Civtts^. l.fu^eptores,  lo^  ibi  prfffeutibus 
jdefenforibus.  Cod.defujcept. 

§.  V. 
!♦  Dc  cujus  affertionis  veritate  J^mo  tantominus 
ambigcndum ,  qu^sd  Ci vitates  &  fubditi  alicujus  i^roviu- 
ci^exufb  menfurarum  &pond€rum  temporis  longifTi- 
mi  &  immemorialis  ^  utentium  moribus  comprobato 
jusacquifitum  habeant,  ac  in  pofleffionevelquafimeu- 
fura^confuetsE  exiftant* 

2.  Tempus  enim  immemorialefirmum  jus  tribuii 
ac  privilegii  naturam  induic  ,  adeo  ut  tanti  temporis 
Pofleirorcs  pro  fe  quem  titulum  voliierunt ,  &  quod- 
■cunqueprivilegium  fibi  magis  proficuum^allegareque- 
ant.  per  cap.Juper  qinbti^dAm.  §.  prxierea ,  ubt  Glcjf.  in  lerb. 
Jion  extat  memoria.  X, de  Verb.jiqtiif.  c.  duofimul.  K^deoffic* 
■erdi».  i  hocjure.  D.  de  aqux  quottdim.  0"  AJiiv.  Lfin,  ff",  d,  aqua, 
.pluv.  arcend.  2\ctcfcl^Slbrd^tC^  de  Anno  i)48.  $♦  tOmm 

rtttd^/ibJ  ^KiJjammmfclKnfic^acbtimffK.  Baldus  confiL 

4.^p.colurit.4*  lib.3,  Aym^Cr^iVCtt.confil  lo.mim.  11,  Achill. 
AcQ\-2i^.indicf.  4^n.  6.  tttuL  deytr.pairom  Steph*  Gratian» 
difcept.forenf.cap.  Soo.  num,  2.  ^j.  &  c.tp.pjt.  nmhiS.  &  ^6* 
Knichcu  dej/tr.terrtt.  cap.3.num.ii4*  &J^^>Q^^^^'  Ritter. 
dehomag.  cap.  s.nurn.  $1.  Aloyf  Ricc» colL  dectfyyS-  qui  plu- 
res  effe(ftustemporis  immemoriaiis  per  varias  decifio- 
ues  recenfet.  Cafp.  Klok.  tra^i.  dt  Contnbut,  cap..  i6„  Jeci,  2^ 
num.  113.  &  120.  Ludov.  Molina.  d.jur.  Majorat.  difjut^  sSs^ 
»«w.i.Bened.  Carpz./«  ^urispr^Forenfpart  2.  confiit,  i.de^ 
fin^ 7.  n.  12.  ubi  tradit,  quod  tempus  immcmoriale etiarru 

F  2.  mabii> 


44  Cafut     V» 

malam  fidemexcludat»  Anton.Faber./»  C<fdJth.  7.  ttt.u^ 

def*  2, 

j»  PnnccpsautemetiamexpIenitudinepotefl.atis 
non  poteft  inauditis  &  invitis  fubditis,  jus  fuum  auffer- 
re.  ATg.  /♦  i3cnditor.  /5.  ^.ficonflat^  /.  Z>.  commim.  pr^d,  /.  pcn.  ^ 
fn.B.demtd.  refltt.U  s^Cod.derefemd.  wW^Prukmann.  m 
tra^i*  deabfeliit.-poteftat.pofl ^/,  Vincent.  Honda^d.  confitlt.  86» 
f,um.S4&fiq^*'voLt^Conii[.M2irpurg.S'.  num.  60.  Toium,  3, 
retr.  a  Petra,  traB.  dejur*  qu^fit.  cap.  24.per  tot»  Baro  Enen- 
kel./y. deprivil.ltb*s*eap.S' per tot.  Bened,  Carpz. injurupr, 
forenf.part. 3. conftit.^i.defin.  14.  n.j. qui de  jure quasHto lo- 
quitur.  Anton»  Faber.  in  Cod,  lib.  4.  t/t.f.  dcftn.  2.mim.2i, 
Anton^  Freundenb.  dtrcfinpt.  morat.  ConcLi.  num.sg.fieqq, 
Mar.  Q'\mh2idecficrimtn.i.num,i(^.p3.pertot.  qui  clegaii- 
ter&.  pluribush^cdeducit. 

§    V. 

I.  Hinc  dkunt  jura,  quod  Princeps  perfua  man- 
datanunquam  intelligatur  aliquem  prxgravarc.  cap.ad 
tiures^derefirtpt*  cap,  exmultipUci,  d.decim^  Et  non  ferat 
frinceps  molefte,  fuper  illis  ccn(u\\. cap.fi quando X.  dere» 
ficript*  hM.ccnfiL  134.  V0U3.  Paul.  Duran»  de  condit.  parf,  /♦ 
cap.  2,  mim.  i S. ac decifi.  Rot .  Rom .  14B*  num.  28*  Ta n 1 6  m i- 
nusfubditorumjus  autpofTeffionfm  autdominiumim- 
memorali  prxfcriptioneacquifitum  intervertere.^^/?.7f}?* 
catfi.  ^.  qu£f}^  ult. §.fin.  Inflit.  dehis.,  quifiunt.fitu  velalten.fiir.  L 
2f§. merito  10.  C'  §'fitqttts i^.D.ne qutd tnloc.publ  L^.  Cod.de e^ 
mamip.  Itbcr.  Bart.  inL2.  Cod.  dcp-nd.patrtm.ltb^  11.  Bellon, 
€onfil.3U  infn.  eb"  confitLlQ,  tn  fn.  Surd.^.  eonfi.  262.  num^  6s» 
Georg. Everhard.  confi.ip.  ntm.52.itb,  2.  Klok.  d.  tratt.  cap^ 
t6*fitLi.num.  13Q.  Alderan*  Mafcard.  tr.  de  ftatut,  concLS» 
mm.S2.  ubi  tradit, quod  fi  fubditis  longo  ufu  per  confue- 
tudinem  fuerit  jus  quafitum  9  illud  €is  invitis  aufferri 

non 


DeSTATUUM    PROVINClALIUM  &C*  4f 


non  poflit,  per  L  tdquodnojirum*  />♦  de  Rcg,  Jur,  Ljipoftrfior» 
tem,  %,fin,D.  d,  po(j,  comr.  tab^  allegans  hoc  in  terminis  , 
airentit  Caccialup.  inlomnesropuli,num,io6.mfin^  D.de  o- 
ng .  Jur,  ]ozn,Andrcx  intif.de cenfih.  § . nunc dnendum,  vcrfi 
^u/dfiUmver/Itaif,  qu o  facit  Anton,  Faber in  Cod,  lib,  6,  ttt, 
f,defin.,2i,li2Lr^^r.  inpr, tit*  deempt,  ^  vendit.  num.iog*  ^ 
fiqq.  Carpzov.  tnjurispr,  lorenf.  part^  z^  confiit,3^^  defin,  i(f» 
niim,i% 

z.  PrxCertim  cum  omnes  fere  Principes  Imperii 
in  regiminis  ingreflu  i^rovincialibus  promittant,  «xin- 
deque  obftringantur  ,  eis  fua  jura  privilegia  immuni- 
taies  &confuetudines  confervare  ac  in  ftatu  fuo  manu- 

tenere,  t^i^ificitxc  Unbcxtdancnbcpit^xcnQnabcw^cd^li^ 

m^  ^cmnt^Citcn  {a(fcn  tVOlicn»  a^g.  L  cumfatis^  Cod.  de  ugrl% 
dr  Cenfit,  Lpen,  Dtg.  dcingtn,  manumtffiL  Barharius.  Dig.  deofi 
fic.  Prst.  GloflC  />?/.  moveor,  CQd,fiiferv,export.  vend.  Speculat. 
tit.  defeud*  ruhr.  dehomag, num.  //. ^ i^.  Roland.  a  Valle coi^- 
fiL  /♦  num.  104.  lih»  i,  Ferrar.  Montzn, defeud.  lib.  6,  cap.  /♦  ^» 
fin.  Cothmzn, relponf  g-  num.  202.  voL  4,  Author* Conj.s,  in 
caus^S3ra«rd5tt)et9/contra  ^xanf^S^CV^  part.  2.  nm^.  120. 
Joan«  Wames.  confd,  ^.  num,  2,  cent,  i,  Cafpar.  Klok.  di[l, 
tra^.cap.  i6,fi£i,i.num.  168,  bene  Georg,  Rittcr. /r^^/.  dt 
bomag,  cap,  /.  n,  sS.  per  totum. 

§:  VII. 
I.  Ex  quibus  fundamentis  haud  dubie  Hifpania- 
rumRex, Statibus  Provinciarum  in  Bdgioinvitis&dis- 
fentientibus  uniformitatem  (cm^crncm  ft!5"a||  /WH^  Sc^ 
ttJtcfct)  per  totum  Belgium  indicerenon  potuit;  quam 
Ordtnts fipiendecim  Provmciarum  etiam  ea  de  causa  admit- 
tererecufarunr,  neexinde  h^  (eptendecim  provinciap , 
(quarinn  quaclibet  fingularibus  privilegiis  &  juribus  gau- 
det^unirentur^acfuppreflis  fingniarumProvinciaruim- 

F  3  niuiii- 


46 


Caput    VL 


munitatibus,  inuiiiusRegniformam  redigerentur.  vi. 
de  Meteran.  Itb,  2,htfl,  Beig,fiLs(f.  col.  i.  kprmc  refercmt 
YAok.  djra6i.cap,  /.  mm*  272,  ac  Dn.Lindenfpiir,  ad  ^tts 

U^trt.foUm.2tfo,n.3. 

2»  Difirentientium  rationes  collige  ex  Gilken.  in  L 
ptdcet*  mm,  7.  Cod,  deS.S*  Ecclef.  Maftrill.  de  Mafir.  Uh.s^  cap.5, 
miiff'»ss*  Imprimis,  quod  Princepsfubditis  menfurae 
modum  dederit ,  Ergo  etiam  i$,  vel  ejus  fucceflTor  eun- 
dem  auferre  pollit» Bocer* in  cUjf,  i.  defiam.  dt^.s,  thef^z^ 
Jjt.A. 

C  A  P  U  T      VI. 

De  Ime^  modomenfurandi  Merces^ft  Con- 

trAhentesfmtfubditt  dtverjortm  Prtnci^um  X  Ac  dtverfttas 
menfurarum  extjiat, 

SUMMARIA. 


§.  I. 
uMutatione  mefifurarfimf^^*  % 

dnl^  forefjfs  in  recipiendfs 

xertii  modiis  annui^  novam 

mfnfmam  agnofcere  tenean- 

tm? 
2.  Quod  affrmat  Author, 

§.  z. 
f,  Statutum  circa  ahrogationem 

vettrii  modii  ej} prohthttori- 

Mm. 
t,  Item  i»  rem^  non  in  perfonam 

firiptam. 


^.  Hanc  ajprmativaw  BoBoref 
commHKiterftijUuntur. 

S.  luxta  eam  infummis  curiis  de- 
ciditur. 

d.Forenfes  in  ContraBtbus  ohfer- 
vare  tenentur  foknnitatem 
ilUuiloci  y  in  cjuo  contrahunt. 

7,  Idem  lui  etiar/f  aCUricos&perfo- 
na*  Eccljiafiieoiextendttur, 

§.    3- 

Res  &  Contradui  fttbfunt  lurisdi-' 
^:ontsjt<4,  i»  cajtii  terrttort9 


j-^  jacentt  velgeriintUT» 

Hqc  in  cafu  contraBptt  juxta     2,  Ideocj;  Statuto  tlltut  loci  ohfirin- 
Statutum  locijubi  resftta  eft,  guntur, 

regulatur.  ^,  Res  ipfn  affcitur , »«//«  refpeSlu 

kabit§ 


De  Jurb  Et  Modo  Mensurandi&c.       47 


hahito  pofiientis, 
§.4. 
K  Forenfis  ^mad  remftam  in  dlie' 
Ho  territorio ,  iueUm  Iftrih, 
gandeti  qHibtaftibditM  loci. 
1.  Pr$rnceps  de  rebfd  in  fuo  princi- 
fafHjhiit  promifitte  difpone- 
rt  potefi, 
fr  QHoad  Statma  rem  ffibje^am 
concernentibiMtforerijis  habe- 
tur  pro  jHhdtfo. 
jf,  Lteet  forenfis  Regia  dignitatt 

emineat, 
X.  StatutHmMediolaneJetfrumen» 
tum  exportariprohtbenSiCor»- 
prehendit  quoqtie  Bergomtn- 
fen/t,  Retp,  venet<tfHbditHm, 
€i  SHbjeUtonis  realis  ejfeUHt*- 

M- 

!•/«  Conventione  de  certiifrHmeM- 
ti  modiis  folvendis ,  attendi- 
tur  qtioad  menfm((m ,  locpu 
folntionis. 

S,  Idem  jfidicatHr  regtilariter  in 
expenfs  &  damnis, 

$M  Cnnt  viKum  eert<e  Jpeciei  pro- 
mittitHrfalutioJieridebetin 
eolccoyubi  doUumeH, 

4\  Si  SchoUjlico  pro  viaticoftt  le- 
iatum  fludiorum  caufa  ,fo^ 
lutio  faciejtdii  efi  ibi ,  ubi  o- 
peram  dat  (li-taits, 

S*  luxta  hanc  fentcKtiam  decidi 
foit. 

€*Dtfferttiemts  adducuntHr^ 


$.6, 
I.  Limhatio  hujtu  fententut  a^- 

ntativa, 
2i  ConfiitHtio  provineialii  Wir* 

tembergica  circahancrem. 
j.  Infolutione  aliud  cjfe  non  potefis, 

quamin  Conventione^ 

§.  7- 
I.  Z«  ContraBuEmtionis  venditi»' 
nis ,  cHJtssnam  loci  menftsra 
attendenda  (it ,  loci  Contra- 
HuSyanrei/it*^ 
t,  StatHitur  mtnfurandum  ejje  ^. 
JHxta  menfuram  loci  Coti" 
tra^iu, 

§.  8. 

1.  Ratio  hujtis  ajprtionis  afertur» 

2,  Dotiores  Confentientes  addiS" 

mntHr, 

§.  P. 
t,  InContrarium  ajfertmtttr  U  16» 
C.  d.  pr<fd.  min.  &Lii.ff.dt 
d.obl.&aB. 
§,  10. 
/.  Refpondetur  ad  hasLeges. 
2.  Contraria  decfto  m  SenatHpede'- 

montano  affertur, 
},  AHthoru judicium,^ 

§.    H. 

t,  tntra  ^Hodtempus  menfura  fun^ 

di  Empti  fiiri  debeat  l 
2,  Htc  arttcuUis  a  Dofloribtu  V4- 

riii  dtfiiti[lion{bttt  eff  invo^ 

luttttt 
j.  Author  dtjfinguit  cum  Jtntonio^ 

the/anro  / 

4,AHt 


48 


CapIV^    vl 


4,  Autfradtfiwfnt^  vendttuwad 
mtiifaram,  titAUfatiA  um" 
pcrts  meKtione;  &  tuncf  m- 
tra  60.  dies  r/icnfura  negligu- 
tur,  ntmo  amplim  apidittir. 

j,  Ag^pritdlumfmt vendiiHmfib 
exprejfa  Legswcnfurationis  .• 
Cr  tuns  mtnfurafieri  debet 
intra  amifpactum. 

4,  AatCon^vtntiomadditumfuity 
ut  prtedititH  qtddndoeunqm 
parti  placuerit,  msnftirett^r ; 
tme  ad  nteisffira  exdafionem 
ftqf^irimr  prafiriptio  g@.  an' 


§.  12. 

I.  Qni^  cmvBntum  ft » mintra 
tres  msnfes  venih&r  prddm 
njenjuufuhjieer»  tmaatHrf 
Si  Dgeiditftf»  dapfs  tribm  tnenfl- 
kiUt  ytr.J^torem  circamen- 
fm4m  Amplitu  andiindsim 
mneffi. 

§,  13, 
i.Qmddi  Emtore^cirsahanscon'' 

troferfsam  tenendur^  ? 
2»  Desiditur  Evitorem  ,  mn  mf 
hn^JJIm  temporufpacio  >  a 
juremenfurandi  exduS, 
§.  14. 
I.  Si  indiviftene  bonowr»  interfra- 
tres,  citra  tamen  determina' 
•tiomra  temporitt  men/hra- 
tiottM  fa^afaerit  mentio , 
an  pej}  Upfos  viginti  annos , 


hendii  aUeri-u  frati-J  defttn- 

Uif  menfkrationem  demttm 

pctere  vdleaKt  t 
2.  jMekfitram  adhuc  fufcipiendam 

ifejiatfiitur. 
^,  Dijpntit  IVatta,remiJflve, 

§.  15. 

1.  T^enditione  ad  menfuram  faBa , 

interim  donec  pradinm  me»' 
futetm  ,  an p^XHstentialecui 
fit} 

2,  Negativa  fententiaadffruitur* 
5,  Prajtedicio  munitur. 

4.  Diffentientes  addtecuntfGr. 

§.  16, 

/.  Quifefundant  in  U  j/.  §.  S*ff* 

d.  Cont.  Emt.  vendit. 

^t&tr  ad  hane  L  per  di- 

flsnUiomm. 
<^ipUattir  ftior  ajfertio. 

§.  17. 

1.  Si  traBu  temport^tprapter  negU- 

gentiam  a^ims-nforis,  in  de^ 
feClteerratum  appareatytune 
menfftratio  eB  redigenda  ad 
fuflitia  Itbram ,  &  venditor 
projrato  precii  filuti,  damnfi 
refarcire  cogitttr. 

2,  Quamdiu  eUceptu  iti^mnfarO' 

tione  fmcurratHr  ? 
5,  ABioftepfiementt  durat  ad  trin* 

ginta  tiiqne  annos. 
4.  Nemo  per  errorem  Ittretfiia  a- 
mittere  debet* 

i.QX' 


De  JureEtModoMen^suRandi&c.        4^ 


§.    I. 
^T^terum  fi  contingerit,utPrincepsmenrurarunL» 

'  varietatem  in  territorio  abrogat ,  econtra  earuia 
luniformitatemintroducitjdubiumexfadicon- 
tin^entia  oriri  folet ;  k^n hacmenfttramm  ymtath  CredttO' 
res  auoqtte  forenfesy  quipr^diA  cenfualiamjiatuentis  ierritorio  pof- 
fident^adohfervanttam  obltget  f  acan^w^g^  Creditor  forenjis 
Cenjudts ,  cui  quotannis  ex  pa5fo  debitor  Cenfualts  certosmodios 
fiumenti  fohere  obligatuik  Debitore  fiumentum  juxta  novam 
menfuram  accipere  tenetur  3  U«^  Ob  ^Ct  ©wlt^Cr:/  fc  tiW,  fvcmb^ 

^a  mtt  ^em  ©ultvKbcv  m^  \>m  \\m<>^miX^\ti\\  (S^n^mcd 
cii^}px<^m\i  «n6rtcl2bc^^a^lcni^ttla(fcnfd2wlN9rci)cc  i*  e* 

K^n  obftricitt^ftt  domtntt^proprietarit^forenfis^fiumentumaCe" 
lonopartiariojuxtagmmonem  in  provimia  reformatum  in  folu* 
turn  accipere ,  &  ad  hujtts  normam  calculttmfubducere  ? 

2»     Qupd  haud  dubie  ego  affirmativ^  decidendum 
cenfeo. 

§.     IT. 

1.  SiquidePWw^^jhocftatutumcircaabrogationemve- 

terummodiorumeftprohibitoriiim,  acplerumquehifcc 
verbJsconcipi  folet,  ^rt(|  ftUVljm  toanScrft^C||m^tcrcm 

(gcttio^ttjtimb  /  rtltJ  ^tcfctJ  ^t^^^wmxt^z  ^cbrattd^t  mx^a^ 

f ijllc/  ii.  e.  Ut  inpojiertim  nemo  aliognomonein  hoc  Vucatu^  quar» 
hocproifcnte  reformato  tttatur* 

2.  Ac  non  in  perfonam  ,  fed  in  rem  fcriptum  & 
conceptum, 

3.  Quo  cafu  contra^us  forenfis  regiilandus  eft  fc- 
cundum  confuetudinem  aut  ftatutum  lociin  quobona 
lita  reperiuntur,-  pcrl,  2,  D.quemadmod.  teflam.aper.Lfifun- 
dt^ Dig. de evi^,  qucC  eft  traditio  originalis  Bart. ;/? /. /. Cod, 
defumm,  Trinit. 

4.  QuamDoclorescommuniter  fequuntur&ac- 

G  aurate 


fo  Caput     VI. 

curate  perfequitur  Bald.  infiecie  conf^46t.  in  2.  dub,  Itb.  i. 
Petr,  Anchoran.  confszy^  Andr.  Tiraquell.  tr.  de  pnmoge- 
kit.quxji,  46, num»  <f.  Burfat. confiLiSS. fertot,  Befold. confiL 
-^4,  num. 8.  &$,  Prukmann. condL  17.  voLt.  David.  M^v.  ad 
^us  Lubecc.  infrdtm.  quaf»  4^  n.  2/. 

5.  Ita  in  Curiis  fummis  deciditur,  tradente  Guid«, 
Pap«. deiif262,num.2^  Flamin* Chartar. dectf  Genuenf  2^, 
fer  iot. 

6.  Sie  etiam  forenfes  tenentnr  in  contracftibus  ob- 
fervare  folennitatemilliusloci,  inquocontrahunt.  Ro- 
iand.  aVallef^;?///.^^,»,  (j.//^.^.  ubi  teftatur  hanceflTecla- 
ram  &indubitatam  Docftorum  fcntentiam,  8c  illam  fe- 
quitur  Cephal.  conpi.^z.num.  i6.ltb.i.^<t\\oz\\.(.onfiL8o.n, 
/,  Aldran.  Mafcard.  dejiatut.  comL  7. mm,  32.  &ftqq.  Cafp. 
Anton,  Teflaur.  quixfi.forenf.8.  num.  to.  &  feqq.  ubi  pulchre 
&  diftincleha^c  expiicat,  vid.  David»Maev,  tn  '^us  Lubecc 
fm,  I.  quaft,  4.pirtot, 

7.     Qiiinimoidemjusetiamadclericos,  &Eccle- 

fiafticasperfonasextenditurj  namlicet  ipfijureCanoni- 

coa]urisdi<flione  feculari  fint  exempti.  per  cap.  fi^Judex^, 

ubi  Gloft'.  deftntent.  excommum^Cap.  AtftCierict,  Cap.  CiericiX, 

de  ^iidtc.]ii[on.conf.  i2t.  dub.  tjib.  4*  Cxpolh  confcrtm.  10.  df 

II,  Covarr.  pra^.quaft.  eap.ji.  num,  4.  Jacob  Sbrozz.  traSi, 

de  Vicar, Eptfc, Itb.  2. cap^  igi,  num.  s*  Joan.  Aloyf  Rice. Far^ 

JRefeL  47 S*  num.  /« & 2. ac/n  Prax,  Ecciefdecif 36) ^per  iot.  atta- 

men  fi  cumLaiciscontrahanr,folennitates  ftatutiad  vali- 

ditatem  avSus  introdudas  fervare  tenentur,  aliasvitia- 

bitur  adtus.  Salieet*  tnauth^  cajfa,  quxfl.  fcnHlt.  nuwt  is.  Cod* 

«^5,5.  £a/^AbbasPanormitanus/»  cap.  perpendimtts,  in^'. 

qudft^defint.  excomm.  Ludovic*  Roman.  con.  166,  in  /♦  duh. 

Natta  confiL  280.  num,  ^.  Alderan.Mafcard^  ^,  trA6i.  defiatut, 

concL  7'num.4o,  Joan.  Petr^Surd.f^;?/?/.  /«  Joan.  Myiius//? 

Mition^ AdBeroi,  quxft^  //j.  i,  Qu ae 


De  JureEt  ModoMems'urandi&*        fi 

§.    iii. 

I.  Qux  fenetentia  Secimdo  exitide  corroboratur 
<|uod  omnes  resaut  contradus ,  in  i»rincipis  territorio 
fitaevelgefti,  fubterritorio  &jurisdiclioncejusdemfint 
Joci,  in  quo  res  jacent,  aut  contradus  celebrati  funt« 
text. mi.1^^ 2.D.de reb. auth.jud»  A  2*  Cod. ubi de hered.  agaf* 
l.  heres^  19*  §*  i.  &  2,  D*  dejudic*  cap*  2.  X^  de  for.  compet, 
Etiam(i  Dominusalibidomicilium  fuunihabeat./.^tCi»*!/. 
M in  rem.  aH:.  Schurif.  cenfiL  6^.per  tot^  cent^  i.  Coler*  in  Pro- 
ceJfExecut.part.  2,  cap.  /.  n>36.  &feq.  Zanger  deExcept.part,  2^ 
cap.  /,  num^  107*  (^'pafjtm.  Matth*  Stephan. ^^  Jurisdt^,  lib.  t. 
cap^2p.,  KotzGcnucv.s.  decff.ios.inantjq.  Anton.Faber.i* 
Cod.  tit,  de  ^urtsdi^,  dejin.  27.  A  mat.  dcctf.Rotit  March,  81, 

X,  Ergo  etiam  ftatuto  illius  loci  &  Jurisdiclionii 
obftringuntur  ,  adeoque  ftatutum  iUud  rationcbono- 
rum  iiiterritorioexiftentium  obligat  etiam  non  fubjc- 
jdos,  x.^y.XusX.zxvam^Xisinl  forma^.§,isver})qui2.  ibiiagri 
cnim  tributum  in  eam  civitatem  debet  levare  in  cujus 
territorio  poftidetur. D, deccnfibus^  t.fpendentes 2S.  §.Jtquid 
cioacarii^.  /^/.  confertur  ex  frudibus,  D.  de  Uufufr.  late 
Natta,  confil,  148,  &  389,  Cavalcan.  decifs-  mm^  S.part,  i» 
Awdv, G^iW,  Ub.  2. ohfervat.  124  nim,i6.  Fiamin.  Chartar» 
decif.  RotA  Genuens.  26.n,8. 

3*  Ipfas  enim  res afficit  Statutum,  five  a  cive  pofli- 
deatur,  fivc  a  Forenfi ,  quaru  refpedu  generaliterjurisdi- 
diio  fundztur, l.pupi/io,  D.  detut,dat,abhis^  cap.fn.extrade 
for. competent.Andr* Gail.  difL ohfer,  124  mm, ij,  Benedidt» 
Carpzo V.  in  lurUpr.forenf.part.  ^.conflit,  n. defin^  12,  mm,  4, 
C^/.  ^o^it^Xx^^^t^decifAragon,  \2g.num.2p.ltb.2. 

§     IV. 
1.     Hinc  traduntDodores,quodForenfislicetfub- 
ditusnonfit,  fi  tamenhabeatremiii-territorio,  dequ^ 

G     z  Princeps 


pi  Caput  VL 

Princeps  difponere  vult,  ex  eo ,  qiioad  illam  rem  idem 
judicetur,  dcforenfi  ac  dealiis  fubditis.^^r  dU.forma,  ^^ 
§.  is  'vero.  /.;?.  CcLdenaturd.  liber.  Novell.  8p.  cap^2.  §^  2. 

1,  AcpoteftFrincepsdeeademreficutde  aliisbonis 
{uorum  fubditorumftatuere.  Ita  Angel,c<?»/^i.7^.  Alexan- 
^zxconfiLjS.  'V0L6*  Dec. in cap. qu<t inEcckfia^  col.p.  X.  decon-- 
(liuquemrefirt&  fequitur  Aymon.  Cravett.  confiL  20U  num* 
i^,lLozh,de Curt^de Statut^feci.Q. qutn/i ,  12.  Bsna.zzoh inco»' 
fk  critninAL^443.  num.  <f»,  lih.  2.  Alderan.  Mafcard.  deftatut^ 
eond.  6.  ampLs*num*44:  Cafpar.  Anton.  Tefifaur.  inqua/l. 
forenf.4*mm.  4.  iibi  tradit,  quoditatuentes  poflint  dare-» 
Regulaminbonisriiiterritorii//^.  2.  bene  David.  Md^Y*. 
adjrt6  Luteccpart»  i.  in  prcelim.  qu£fl\4..  num,22\  qui  hanc 
opinionem  veriorem  &communiorera  dicit,  cuicon- 
venit  Geminian,  conliL  8^  coL  i.  qua  fcribit  5; 

f.  Quod  forenfis  cenfeatur  fubditus  in  ftatutis. 
rem  fubjedam  concenientibus,  &:  fitam  in  eorum  terri- 
torio,  arg.Lcumunm.  12. §.  tsquiu D..dereb.  authfud.poffid» 
cam  illa.  dtftin6i*i2.  Rebuff.  adconfiit.  Regn.  GaiL  tr.  d.  tn.oblig^ 
art.2.  Glofft^num.  7.  Burfat.  confiL  S9*  num.36.  Itb.i.  Alderan.. 
Mafcard. d,  traB. d.ftatut\  concL  S.  mim.  /7.  Jofeph  Seffe de- 
eif.Arragon.  loo^num^iS.  quidecifivefcribit,  Flamin.  Char- 
tar.  dectf26.  n.  p.  acper  totum. 

4»  Etiamfi  Forenfis  PofiTeiror  Regia  dignitateemi- 
ncztycaptult*X.defor.  competcnt.  Paurmeift.  de  junsd.  lib.  2». 
cap.p^  num.  118^  Georg.  Rttter*.  de  homag.  cap.  2.  concl*  40* 
'&  4t^ 

f.  Sicffatutum  J/ri/<?/wtf»/^proKibcnsfrumentum. 
cxportari  eftatu  Mediolano,  comprajhendkquoque  Ber- 
gomenfem  VenetcE  Reipubiicas  fubditum  ,quifrumen- 
tumnatani  ibidemin  fuis  prasdiisexportat,  /'^y^. //^r- 
w*«.  4*  §.  is  vaou.  Z>»  dc  ccnf.  kthtnc^  de  Ro  fat.  d.  tr,  defta  - 

tut» 


De  JuRE  Et  ModoMensurandi&c»         ff 


tut.fAru  2,  c^UAJl.  1^7.  Albati. confiL m. n,  6.  Anton.  TcQaur, 
decif.  Pcdemontan.  is2*  Jo  feph  de  Sefie  decif.  izg^  »♦  21,  lib.  /. 

6.  Et  hic  cft  prsecipuus  efFedus  fubjedionis  reaiisj 
rationebonorum  inaltcrius  territoriofitorum,  quorum 
intuitu  etiam  forenfis  pro  fubdito  habetur,  ac  (^uibus. 
dam  in  locishomagium  quoque  reale  territorii  Domi- 
no  pracftare tenetur ,  Paurmeift. dejurisdi^Jib, 2,cap,p.rK 
7/^.  &anteeum  Bald.//?/,  2.  Cod.  deoper.  Itbert.  confentir 
quoque  Cothman. rejp^  ^,  n, 224.  vol.4'  Vietor  deExempt, 
Concl.  2p,  quos  refert*  q^uoq^ue  Georg.  Ritter.  de  hormy^ 
cap.z.concLA.u 

%  V. 
i^  Tertio  firmatur  harc  dccifio  ex  eo,quod  C\  inter 
Creditorem  &  Debitorem  de  certisfrumcnti  modiis 
pra;ftadisconvcntumfuerit,  inMenfuralocusfolutionis 
attendi  dcbet ,  argJ.fipradiumi(J.\h\:  in  qua  fitum  efl:, Cod. 
depr&dtis  ^  aliis reb.  min.  Ant.  Sola  adConJiit,  Antiq, Sabaud» 
Clofj.i.fup.  \,part.  decr.tit^deCenffolut.  num.io^  Ubi  tradit,. 
quodCcnfus  &Vidualia  meufurabilia,  non  exigi  pos- 
fint,,nifi^^  cum  mcnfura  Locrinquo  dcbentur. 

2.  Nam  etiam  videmus  in  expenfis  &  damnis  idemi 
ffTe^  quajfecundum  locumin  quofolvidcbuitcompii- 
tantur,  cap.diiccli^  X.  defor.  compitent,  Hofticnf^  tn  (immay 
tiK  deBmption^  ^.quibwjnfin.  AXhtxic.in  /.  arbitrio.  §.  deeoin: 
fn.  D\  dedol.maio.  Quam  tamen  aftertioncm,  ita  pureia- 
telligcndam  ncttefTe,  ex  fcquentiquieftione  patebit. 

3;,  Paritcr&cum  Vinumccrt^fpecieiprGmifrumi 
«fft, puta  quod  in  tali  dolio  eft,  eo  inloco  folvi  debet,  u- 
bi  dolium  exiititpfrtextJnl.  quikgatur ,  jS.  ibi:ubi  eU  ubi. 
peiitur.  Dtg.  dejudic,  l.  cumres,  D^  delcgat.  i. 

4.  Sicuti  cum  quis  Scholaftico  ftudiorum  causa. 
pro  viatico legatiibifolveadum eft, ubi  dat opcram  ftu- 

G  i  dils 


f4  CapUt     VI* 

d'm,  l,fedetj7fufcep€yit.S2.§-filtbertu*i.ubiAngeLD.  dejudic* 
Bart.  m kg.  /. D,  de alment.  leg.  Ita  tradunt  Akiat,  t» l.  idem 
erit.  6o.num^5.  D.deverb.  eblig^  ac  late  pertextum/;!?  /.  vi. 
nuftt  22.  mm*  32,  &/eqq*  D.  de  reb,  credit.  Csvallos  tn  Com' 
mun.  Optmon^qu(£fii7is.  Oldrad.  confil.  i6S.  Alexand.  confiL 
21.  lih.  2.  VdLvis.canfil. 64*num.7i. lib. i.  Dod^^ & priclare  ut 
oninialdemAndr»  Alciat.  ref^onf.^gj.fer  tot^  qui  etiam 
contrariis  refpondet, 

j^  Et  fecundum  hanc  (ententiam  decidi  folet,at- 
tcftante  Ofafch^  Cacheran.<:/(f^/y^//.^. 

6*  DiiTcntit  tamen  Stephan.  Gratian.  difiept^forenf 
c*f>.n*  ntim„ iq.& feqq.  ^QXtzzoX  de CUuful. Claw!.2o. gloff^ ip» 
mm.p.  Firnium  ergo  manet,  quod  forenfis  Creditor 
Cenfualis,  cenfum  annuum  frumenti,  juxtadefinitarrL» 
&  publiceprobatam  menfuramloci&  rei  (ita^a  Debito- 
j-ecciifitico,  DOtt  fdncm  01lltmd)ery  accipere  teueatu  r. 

§  VI. 

T.  Qupd  tamen  catenusLimitandum,  moderan- 
dum  &  declarandum  judico  ,  fi  modo  inter  veterem  & 
novum  modium  xquivalentia  aliqua  per  jullum  calcu- 
lumineatur,nequispiam  contrahentiumin  jure  fuola:- 
datur* 

2.  ItaSereniilimusDux  noder  CHRisToPHoRusi^^ 
mutatioueuniverfaliponderum&menfurarumDucatu^ 
Wirrembergiciralem^quivalentiam  inflituit,  rm^i^abcrt 

t^ic  altcA^cj?  «n^  (Biia^cn  5«  bc^ay  wn^  ^ct  ^mdit  ixnb  ^cm^ 
^ctall  ^c^cn  ncwcnfoldKr  i}ci\Mtcn  Dcv^leicfecn  laffcn  /  ^ajj 
bav^nj:cbmcmani)bcf(i^wcljmwv^ir^cn,-  i.  e.  Etcuravim^» 

ut rnenjura  vetufiainaridis  &  liqmdt*.fquoadexfolvendos redittts 
infrumento  &  vino,  cumrecenttorignomonerenov.Jo  itaaquare- 
tur,  nequk  extfiie  pragravaretur^  Ac  fimul  in  Conftitu- 

tione 


De  JURE  ET  MODO  MliNSURAADl&C.  Jj 


tione  ifta  exprefse  fanxk  j  ^af|  ^U  ^f  VCmbv>C  mt^an|1^crc|Tcnc 

©wlt^mcnmtt  t)cncn  iSultj^cbcm  natfe  ^cm  ncmn  I2an5^ 
fiS^c^  ab^arcdjncn  c  mt>  ^fy:c  iSwltcn  ^arj^n  ^ncmpfan^cn 

fcfettl^t^  fctn  follcn.  h.  e«  Utforenfes  (^  extranet  domim  Cenfm* 
les-i  juxta  normam  menfeirapravtmtatis  reuouatA  cum  colonu  cen- 
ftttcis  raiiones  ineant,  S^ficundum  hmc^cenfum  reciperc  temantur^ 

iff(,x^lSX'mtcm\>.  (Sanv)tJ  (Sv^n/^/.  i6i,&  162. 

j.  RatioinContrarium  vid. i.apud  ^z\zx.,tnl>6o^ 
mm,  /. D  deK  O,  aliud  non  potefl: efle in folutionc,  quam 
in  conventione.  /.  /Jjmperator  d.  E.  ^.  apudM^v.^^r^,. 
4J!t.i2,art.imnwm.2/, 

§:    VII. 

1.  Cajterum  qua^fitum  etiam  aliquando  fuif  ,•  \^rf 
fa5io  contra6iu  n^endttionis  atiquot  jugerum  pr^diorum,  velplau- 
firorumvini  Menftira  facienda  fit  Jecundum  menfuram  toctCon- 
tra^Hs-i  anloctret  fttA?  V.  G.  Venit  Heilbronnam  Civis 
quidam  Ratisponenfis  Vinipola,  vinagenerofaemptu- 
rus ,  offendit  forte  fortuito  Praffedum  Civitatis  Wein- 
fpergenfisaut  Lauffenfis,  prxclaraDucatus  Wirtember- 
giciLocaVinifera,  praccipueverogenerofaVinamufca- 
ta  producentia,  quiPr^fedi  copiam,  hujusmodi  Vin' 
generofioris  aflervare  folent*  Ab  eisdem  vinipolaali" 
quot  Vini  plauftra  ctltcftc  fn^CV  XCctn  in  Civitate  Heil- 
bronnenfi,certodeterminato  pretioemit*  Quajfituni^ 
t%  f  de  plmftri  me-njtir.i  mhtl  in  Jpeciedt^umfttertt,  ande  men- 
fura  Civitatts  Hctibromrenfts  'vet  Ducatm  Wirtemlycrgenfis  Con- 
'vcntum  aut coQtiattim-^atttjuxta  ctijmtoci  rncnfuram ^Vtnumad- 
mcttendumfit .«' 

2.  Dicomenfurandum  efte  Vinum  Juxtamcnfirram 
LociContradus,ubieftfa(i^aconventio,propterrefponfu 
^Ctt  Gaij  Quiinterrogatus  dehoccafu  a  Partibusitare- 
fpondit;  Sifundtts  vemertty  ex Confeietttdine ejus regtonts ,  tn qtta 

negotium 


55  Catut    VL 

gottHmge/ium  eH ^pro  eviclione  prdfinrt  oportet.  in  Lftfundmff^ 
D.deEvici.  Uiidecolligitur,&concluditur ,  quodevi- 
<n:ionisnominccautiopra:fl:andafit,  fecundum  confue- 
tudinem  locicontradus  :  Locus  enim  contradus,regit, 
contractuum ,  judiciorum  &agendi  decidendique  ordi- 
nem»  Eaenimqu^  funtmoris&Confuetudinis,inbo- 
n^  fidei  judiciis  debent  venire.  Juxtarefponfum  UL 
piani/»/.  qiiod [1,31 ,%, c^uU ^zo.thi:  xjuaemoris  funt-  D.de  <c- 
dilit.edlCl,  Accontradusdubiirecipiuntmodum&for- 
mam  a  Confuetudine  loci,  /.  perj.fqutf,  24*  mfin.  ibi:  ufi- 
tatum  t9i.D.deUfufrJ.  (^ tn contrarium 37 .  tbi :  qu'^  iw  re- 
Q^xon^D.deUfur» 

§.  VIIl. 
!♦  Hujus  Refolutionis  Rationem  hanc  adfert  Steph» 
GrmAmtsi  Quiain  hisquarconcernuntdecifionem  con- 
tractus^circadeciforiacaufx&litis,  quoad  effedus  cau* 
fdtos  &caufandos,  ex  ipfocontradu,  fecundum  ipfius 
naturam,  nullo  fado  extrinfeco  occurrente,  infpicitur 
ftatutum  &  confuetudo  loci  contradus,  quamvis  alibi 
faciendaeffetfolutio,prout  eft,  quandoagiturdcmcn- 
furatione:  Tunc  enimtradatur  de  executione  contra- 
(ftusj&de  efFedibus  ab  e^  caufatis.  ex  Rol.  a  Valle  confiL 
loo^n.  13.  Gratian. difcept.forenfii.n. 21, 

1.  Ita  interminis  B^Lrbnt.conf  1 4- per m.  ^ol.  2.  Af- 
flidis  dectf.^63,mim.s.  CcEvallos  Comm.  centra  Comm.cap.feu 
q.73?.num.p.  Quemcafumfein  praxiobtinuifteafterit. 
Koland.aValler^»/?/. /^i?.T(?/,/,Bertazzol.  de  cUufiu,  cL  2q. 
GhjfiQ.n.p.  qui  hanc  opinionem  veriorem  dicit.  Steph. 
Gratian.  dtfccpt.forenf.ii^ num. ig.O'  feqq.  unde Bartolt^s  tra- 
dit,quodeaquce  refpiciunt,  folennitatcm  &  ordinatio- 
nemadus,  aut  litisdecifionem,  femper  attendatur  fta- 

tutumautconfuetudo  loci  coiitrsiCtus^r, in L  cun^os n. iS' 

C.ds 


De  JureEtModoMeMsuramdi&c.        fj 

C  de  S.  S.  Trinit.  Villabos  in  Comm^  oftmon,  verh.  vendita.  », 
17»  Anton.  Gabriel.  Comm,  conclMf^ltb,  6,  tit»  de  confuetud,  co»' 
tluf  2, 

§.  IX. 
1,  Ac  quamvis  Contrdriam  opinionem  voventes 
pro  menfuratione  cum  menfura  rei  fitaj  adducant  Refcri- 
ptum  Impp,  Diocletiani  &  Maximiniani  tnLfipr^dium  i6» 
CdeprAd.minor.  Ubiexprefse  conftitutum  eft,  utAlie- 
natio  pr^dii  a minori adulta  venundati  Decreto Frccfidis 
Provincia^jubi  pra^dium  fitum  cft,  convalidanda  fit,ac  lo- 
cusrei  fitxnon  verolocuscontradus  aitendatur:  Praj- 
terearefpondeat  JCtus  Julianus^  Quod  unusquisque 
ineoloco  contraxifteintelligatur  in  quo,utfolveret,  fe 
obligavit^fr/.  contraxtjjczi.  ibi :  ut  folvent.  Z).  de  O,  c^  A^ 
quem  textum  maxime  extoUit  Jafon.  %.plt4s.  num.  14-.  & 
(cqq.  Injlit.  de  a&ion^  l  fi  merx.fin*  tbi :  1  o  c  u  s  quo  peteretur  D. 
de Condi^.  Tritic.  Oldrad.  de  Vowttconfil.  168* hXcizi. rejfonf 
a^j.  Fab.  de  Monte  tr.  de  empt.  vendit,  qu,xft.princip,s* 

%.     X. 

1.  Veruntamen  diclaRefcripta  cumRefponfisin- 
telligendafunt  deforo  competente,  vel  a^ftimationefa- 
cicnda,  aut  de  audoritate  alienationi  praediorum  mino- 
ris  interponenda  per  eum  judicem ,  ubi  res  fita  eft.  fe. 
cu ndum  Bartol.  in l.femper inflipuktionibm.  D.de  F.S.  A t 
ubinon  apparet,  quidadum  fit,  interpartes,  femperlo- 
ci  confuetudoattenditur.^^ri. /. //^/'r./^/;  exmoreregio- 
iiis  ubi  Contradum  eft.  D,  deufiir,  Lfifervm.so.infin.ibi:  re- 
^\oi\\^D4,dekgat.  /.  Cach^ran. decf  114 >^» 4-  &S* 

2.  Qui  in  fine  dida:  dccifionis  addit :  Quod  licet 
ipfe  ,  cum  aliquibus  Senatoribus  huic  opinioni  ,  tan- 
quam  veriori  adh^ferit :  Majorem  tamen  Senatus  Ex- 
cellentiflimipartem,  squitatisquadamrationemotam, 

H  Con- 


jg  Caput  VT. 

Contrariam  fementiam  fecutam^  ac  decem  illa  jugera_^ 
litigiofa,  juxta  menfuramreifitas  commenfurandaeflfe, 
decifum  fuiffe. 

9»  Veruntamen  ego  in  dida  controverfia  ,  nott 
tam  Jus  quam  poteftatem  concludendi  defuifle  alfero. 

§.    XI. 

10  Porro  deMenfurafundiemptiintraquodtem- 
pus  ea  fieri  debeat ;  Nui»c  pauca  qu^dam  confideran- 
da,occurrunf. 

2.  Qui  articulus  variis  diftinc1:ionum  membri$> 
involutus  aDodoribus  refolvitur  propter  textum  no- 
tabilem  mLc[uodftnoltt>^.%.fic^ut  dicin^zz^  D.  dejidiLedi^, 
ac  L  quigriLvatosfe^  s.  C  decenfib.  lib.  ii.  ubi  Glofjhores  varia.- 
Natta  corifU.569.  DtQ^  corjfiL  S47.  Qjjatuor  Cafus  in  hac 
quaeftione  animadvertit&fegregacNicol.deTedefchis,^ 
aliasAbb,  Panormit.  in  cap^per  tuas.  /.  nam  .7.X»  de  donat. 

3.  Hanctamen  difficultatemhifcediftinclionibuS' 
cum  AntonioTeflauro  refolvendam  efte  jiidico*^ 

4#.  1.  %i  prxdfum  venditum  fuerit  ad  menfuram , 
nullafacfta  mentione,quod  debeat  menfurari,  dum  con- 
trahcntes  fibiinvicem  fidcm  habuerint  de  menfuracon- 
grua,  fcilicet  tot  vel  tot  jiigerum:  Tunc  una  velakera 
pars,  diftidendo  de  quantitateypr^dium  utmenfun^  fub- 
Jiciatur,  intra  fexaginta  dies  curaredeber*  Quodtem- 
pns  fi  prxterlapfum  fit,  nemoulterius  auditur^^^r  dt[f^ 
rejponfitm  Vtptam  in  U  quodfinolit^st*  §*fiqutdits<,  22^  ibi;  fexa- 
gintadierum  pr^teriit.D. ^*  izdiL  edsci.  M.  Anton.Natra 
cerfd^sCo.  num.  10,  Caballin.  c^e  adtdiL  caicl,  cap.  2.  nurn.  3^. 
Anton.  T<tS{z\.\r.decifiSs*nurn.j,  Verunramen  hunctex- 
tumtantum  procedere  in  acftione  redhibitoria,  rerum_» 
mobilium  ob  vitium  &  morbum  aliquem  caufata,  cen- 
fet  Menoch.  late  Itb.  u  Arbitr,  q,  22.  ».  //. 

5.  II.  Si 


D  E  JnRE     E  T  ,M  O  D  O  M  E  N  S  U  R  A  N  D  1  &C.         ^^ 


f.  tl»  Sin  veroPr^diumexprefseemptum&veii- 
tditum  fuit,  ut  menfuretur,  eo  cafu  xnenfura  fieri  debet 
intraannifpatiura.  arg.  Rcfcripti  Imperatoris  Theodo- 
fii  in  L  qui gravatur.  s.  ibi\  quod  intra  annum»  ubi  Ga- 
xhoir^CdecejifibJtb.ii.  Nifi  una  velalterapars  fueritiii 
moraadimplendimenfurationcm,qu^partimorofa:im- 
putanda  erit»Anton»Teflaur.  di6i.dtcifiSs*num.  ^Natta 
d.  confd.  j6g*mmai»  Quoniam  mora  fuo  authori  nociva 
efle  debet,  per  Refcriptum  /.  2.  ibt :  qui  moram  menfurae 
faciendce  non interponit.  C. depericuL  &  comm,  rei  vendtt^ 

6.  III.  Quod  fi  vero  conventioni  hoc  additum 
jfuerit;  Ut  pr^dium  venditum  ,  ad  quamcunquepartis 
requifitionem  ,  &  quandocunque  placuerit ,  jnenfure- 
tur  ,  tunc  admenfura:  pr^efcriptionem  &exclufionemj 
triginta  anni  pr^Eterlapfi  requiruntur*  Docftores  in  cap> 
pertuas.  X.  de  donat.  Augu{\.  Bero.^u£fi»fami/,s*num.  /.Tef- 
faur»  dt^.  decif.  iSS'  mm.  i.  Co\zr. pra5i,  qu£ft.  caf?  ^.numiS* 
Del^fionein  quantitate  vide  Ar.  PinelK  ad  leg.  2.  deJiefi* 
Vend.part.  s.cap, i.  num.  /,  Socin.  Jun»  confiL  4h^*  ''*  voL^» 

§.     XII. 

•!♦     Seddubium  oritur ;  <|uiddicendum  fit,incafu 

quo  conventum  fuerit  inter  partes ,   ut  vendttcr  teneatur 

pr^dium  itjfra  trcs  wenjcs  mcnfira  fubjicere  ;   K^n  elapfis  hifce 

iribtts  mcnfibm  partes  petere  pojjint-i  tit  menfurapradtt  fulctpiaturf 

2.  Sane  cumhsecobligatio  menfurandiprincipa» 
liter  venditore  refpiciat,  &  hoc  pad:um  in  favorem  Em- 
ptoris  adpofitum  cenfeatur  ,  ut  fcire  poflit  quid  quan- 
tumve  fuapecuniaemerit,  lapfishifcetribusmenfibus,, 
venditor  ut  pra;dium  ampliusmcnfuretur,  petere  non 
poteft:  Cum  venditorfuaculpa&mora  terminumprae- 
terlabi  paflusfuerit,  ideodamnum  hocfibiipfiimputa- 
redebet.     Igiturquicquidfupereritinquantitatepraedii 

H  2  venditi 


<5o  Caput     VI. 

venditi,  Emptori  cedit.  Anton.  Teflfaur,  di^,  decif,i8s, 

I.  Major  autem  eft  Dubitatio  ,  de  Emptore  , 
mille  eiapjis  tribu^menfibm  incomraclHdefimtispr^diimenJii- 
rationemjqmcunqueettam  tempore  k  vendttorepeterepofjit  i 

I.  Sane cum  vcnditoris  fit  rem  venditam  tradere,  & 
juxta  pada  conventa,  rei  venditae  dominium  in  Emptorc 
transferreobligctur,-  Juri  menfurse&ipfidivifioniaba- 
liispraediis,  nonaliternififpatio  trigintaannorumprac- 
fcribi  pofie  dicendum  eft,  quo  longiftimo  faitim  tetripo- 
riscurfu  ,  &,  non  breviori  termino  ,  Emptorem  a  fuo 
menfurandi  jut  e  excludi  cenfeo,  pcr  text,  in  Lficuti.  ^L 
omnes^  C.  deprdfcript,  trigmt^ann.  Decius  cenfil.  s^7.  Nacra 
cenfiLs6g»  Proinde  cum  dubiumin  Scnatu  Pedemonta- 
110  /^»««?;j^;?.  difputaretur,  inhancfenteiitiam  refercnte 
Senatore  Cacherano  Domino  de  Gfefcho  ,  Oomini  AC 
feftbrestranfierunt,-  tefte  Anton.  Teftaur.^^;'^//,  ;,?>.  »»j«. 

§.     XIV. 

!♦  Ah*us  fequiturC^Z)//^/«^  ^  Pone,inIegedivi- 
fionis  duorumfratrum  illuftrium,  bona  communia  dii- 
videntium  comprehendcbatur ,  ut  pofleftiones  bono- 
rum  fibi  inviccm  afTignatorum ,  per  peritosagrimenfo- 
res  absque  ahqua  temporis  definitione  menfurentur. 
Lapfis  annis  viginti&ultra,  acuno  ex  fratribusdefun- 
<fto,heredesejus,  cum  de  menfurationefada  noncon- 
ftaret ,  afratre  fuperftite  ,  ut  poireffiones  menfuraren- 
tur,  petierunt?  Qucefitumfuit, quidjuris? 

2.  Sane  menfuram  jurepeti  &  adhucdum  {\ji{Q\' 
piendam  effe^late&operosededucitAugLift.  Bero^//^» 
famiLs^pertot^  Hac  motus  Ratione,quoniam  ,  quan- 
dois,  contraquempoftlapfum  ahquotannorum,  men. 
furationemfieri  petitur  ,   fcivit  vel  fciredebuit,  men- 

fura- 


DeIujle  Et  ModoMensurandi&c*        6i 


furationem  elTe  faciendam  ,  adverfus  eum  propter  fu- 
am  fcientiam  &  malam  fidem  femper  agi  poteft  ,  ad 
triginta  ufque  annos  ,  donec  menfurationem  amdim- 
pleat»  Pnnormnsin^  ad cap.penuM,  f.  num.  6*  'verf.  quartm 
cafia.X.de  donat.  Hollienf.  tbtdem^  qm  dejttreCanonuo.  Em- 
ptorem  propter  malam  fidem  venditorisfemperagere 
polfe  tradit. 

3.     Diffentit  Marc»  Ant.  Natta  confiLsdg,  nim.io* 
§.     XV. 

I.  Quaeritur  ulterius;  K^n 'venditione  ad  menftiram 
faiia  inttrim  donecfrAdttim  metiatur^  fa:mtenti<s.  locmptt  V ,  G  ♦ 
Pamphilius  vcnciidit  Olympias  pricdium  quoddafubur- 
banum  aut  Tufculanum  pro  decem  mille  fcutatis  fub 
condicione,  utmenfuretur,  dubitatur,  anconrraciusin. 
terim  donec  menfuretur,  fit  imperfedus ,  ut  ab  eo  rc(i- 
liri  liceat  ? 

I.  Refpondetur  quod  Contradus  imperfedus  di- 
citur,  quoadpericulum,  antequam  fiat  menfuratio,  & 
traditio,  cum  illud  pertineat  ad  venditorem/>^rA  2.  ihi\ 
Non  adEmporem  qui  moram  menfuras  faciendx  non 
interpofuit.  C  depericul.o-  commod.  ret  vend.  Secus  ta« 
men  erit  quoad  difiolutionem  contradus:  Cumiile 
non  polTit  refolvi  per  poenitentiam  unius  tantum  Con- 
trahentiumpartis,  propterrefcriptum  Imp.Gordiani/;? 
/.  z.ibi:  pado  &confenfu  da^Q\\j\^Q^z.C.quand.liceatab 
empt.  reeed.  Quando  enim  inter  partes  conventum  ell 
de  re&:pretio,ctianili  vcnditioilla  eflTetconditionalis, 
non  licitii  eft  atalicontrac^u  unitantum  parti  recederei 
Cum  haecconditionontam  fubdantiam  Emptionis  vcn. 
ditionis,  qy^eefl,  confcnlus,  mcrx  &pretium  ,  quarrL. 
modum&qualitatem  ccA\CQrw3iUCoxi\d^m conftL 3 n . 'vol. 
2,  ]2^^Qn,confii,j$,i'ol,u  ita  Caftrenf.  addt^»  1,2,  C.  quand* 


(62  Caput    Vi. 

Jiccaf.ah  empt.  Id  quod/^^^^/tfAr/.  i«  IftqHis  vina,  4,  inpr,  D.  de 
pertctd.&comm,  reivendit.probMur^  Ubi  refpondet  JCtus. 
quod  re  venditaad  pondus  vel menfura ad certum  diem, 
fi  Ycnditor  non  tradat,  contradus  non  efl:  refolutivusjfed 
is  adomne  intere(reteiietur.^«Ar/4/./»Z>.^^4i5?.^w/>/.Nun- 
quamenimindubiojeafumendaeftinterpretatio,  qujc 
venditionem  conditionalem,tanquamconv€ntionenu 
odiofam  facit,  Ant.  Faber.  in Rational,  mod^  dt[i.  leg,  fiquis 
n/ina.  4,  inpr  .Trent^LcmqM.j.  Far.  Refolut.Tit.de  Empt,  Ven- 
dit.  Refolut.  s^num.z.  Joan.Baptift.Hodierna^^  Surd.decif. 
64.wim.2. 

3.  Ac  itainfupremoRegniNeapolitaniCanfiliode- 

cifum fuiffe  atteftatur  per  rattones,  Matth.  de  Afflidis  de- 

cif.zSo»  ubi  Cxfar.Urfill. »///?/.  2.acdecifip4*  dLpyc.deci^^ 

4.     Vijjentit  Deciusconfil.  179.  Joan.  Petr»  Surd.  de- 

iif.  64* 

§.   XYI. 

i.  Qui  fundamentum  {w-a^  diffenfionis  principali- 
ter  ponunt  inRefponfo  JCti.  Gaj,  //^/.^«^^/'ir.i/.  §.inhis 
qu£.S'ibi:  nonaiitervidetur  perfeda  venditio,  quamfi 
admenfa.  D. deEmpt.  Vendit»  Exquo  textu  Dodores  col- 
ligunt,quodvenditioadmenfuramfada,fitconditiona- 
lis  ac imperfeda  donec admetiatur» 

2,  i?^tfW^/«?' communiter  diftinguendo  ,♦  quod 
vcnditiofitimperfedaquidem  ,refpcdtu  periculi,  quod 
venditoris  erit,  nonemptoris,  donecres  vendita  tradi- 
tnr.  Nihilenim  ex  parte  venditoris  in  cafu  propofito 
ampliusfupereft  faciendum  ,  nifiut  rem  venditam  tra- 
dat,  C\  urgebitur  ad  tradendum.  Anton.  Faber/>  RationaU 
part^i.tom.^.  ad di6i.  l.  quodfipe.  ^u  §*  his  qiu  s*  Stephan. 
Gratian.  cap,s49.  num.  14. 16.  &  /7.  Lu  dov.  Poft»  Refolut.  114* 
num.6o&7.     Secustameneft,quoadpGenitentiam  &re- 

fciffionem 


3n  JuRE  E T  Mo D  o  Me Nsu R  AN D I &e.         6^ 

fciffionemcontracftuSjadeoutinpropofitoearuvenditori 
liberum  non  fit  refilire,  &  rem  venditam alii  vendere,  ut 
periculum  a  fe  arceat;  Et  hoc  propter  fijbftantialia  requi- 
(ita,  qu^adfirmitatem&perfedionem  Emptionis  Ven- 
ditionishocin  cafu  intervenerunt:  fi:ilicet,  Confenfijs 
merx  & pretium.  Caftrenf. addici,  Lz. infin* C. depericfj,  ^ 
C9mm.  reivendit,  AfHi^^is  decif,  2 Sa*  mm.  y.  Alex.  Trenta- 
cinq,  t&m. .?.  K  R,  ttt.  de  Emptton.  q,s.  n.  2.  Aliter  cenfet  Go'- 
tofred»  ad  d.  L  quodfiepe. 31,  §.  in hts  qu£,  /♦  ///.  C 

3.  Et  hoc  adeo  veru m.  eft,  u t  pro  pretio  eonvento 
pro re vendita ,  licet  menfuratio adhuc non fit  fada , in- 
hrumentum  venditionisliquidaripolTir,necEmptorh'- 
quidationemimpedirepoteft,  fubpr^textu,  menfura- 
tionisfaciend^,  ficutiinhifceterminisdecifumfuit  inS. 
C«N.  attcftante  Vincent.  dicVrmch.dccif. 2^2,  Joan,  Bapt*. 
Ho  die  rna^  ad  Surd.  dec.  d .  n,  /. 

§.    xvir. 

t*  Qupd  fi  menfura  defediva  reperiatur ,  propter 
erroremautnegligentiam  Menforis,  acilludlapfu  tem- 
poris appareat ,reformanda  eft  menfuratio  ad  Juftiti^  li- 
bram  per Ratse  remedium,  ac ipfe  venditor  damnum  hoc 
prorato  pretii  foluti  refarcire  obhgatur.  per  text.  m  L  fi 
venditor, D\ dea&,  empt.  Lfi  duorum,  T>.  eod,  tit.  Quoniam^ 
venditornon  cenfeturrem  venditam  tradidifte,  nifide 
menfuraappareat*^^;'/.^//^  Tjt^u.D.de  oper  Ithert,  Petr.  de 
^^\\\\\x.c\\di,decif.30^  K^tf^con^L^Sp.num.u  Joan.  Baptift, 
Qo?i2ideration.Rat(£.  q.^s.num.  r. 

2.  Dubium  autem  hoc  loco  occurrit  :  f^tiamdtu 
Deceptis  in  menftrationefuccurratttr  ? 

j.  Sane  cum  jus  petendi  fupplementum  menfurjt 
fir  perpetuum^ideoadliofupplementi  ad  triginta  usquc 
annos perpetuos  dmdhit.perL  omnes,  C  de  pr^crtpt.  trigint. 


(^,4  CAPllT    VII. 

Ann.  ^zv\Z2ii\.  confd. ?8.  num.  6^  Caballim.  deAdUit.  edici. 
cap.2.num.36»  Errorenimmeiifuratioiiis  velcalculifem- 
pertolli&rcvocari,  acperpetuo  emendaripotcft.  ^^r /♦ 
tmptor* §*  Lucifts. D* depaclis» L  /.  C.  de  error.  calcuL  Burfat.  con- 
fd.  6S.  rttim.  44^  Etiamfi  fcepe,  &  faepius,  ac  vicibus  gemi- 
natis  menfnratio  pcradafuerit.  Burfat.  confiL  176,  n.  68. 

4.  Cumnemopererrorem  remfuamaut  jurafua 
amittere  debeat.  Lfiprocnraior^  D.  de  acquir,  rer,  domm,  Ce- 
uhal.  confd. 30S,  num.  37» acconfiL  466. num.34.  Nec  veritas 
per  errore  rerum  geftarum  vitiari  debet  vel  poteft*  princ. 
L  iUtcitas.  §.  verttas*  6*  D  de  offic.  pKcfid.  late  Jacob.  Ayrer.  dc 
error.  cdcuLnum,2i.27.^pa]Jim,Wt{tv\h^c*  confil.  47.num* 
so,  Itainterminis  reiterandxmenfurationisjoan.  Bot- 
tdiconfii.  S$>perm.  Riminald.Junior.c^»/?/.^//*».:?/, 

Caput    VIL 
De  Remediis  contra  Defraudatores  men" 

furarum  Ponderum.  UbiPrimodeMcnfurarum 
pubtica  coiUtione* 

S  U  M  M  A  R I  A. 

§    I.  &  pOMiierihfu  ,  per  manflo' 

1,  Principi  iyicttmbit,  ponderum  &  tcs  &  fwgula^  Civitates  col- 

menfurarumexdFcnmhah-  locefitur, 

Y<  curam.  *•  -E""^  lufiifji^ntu  Imp.  in  Eccle- 

2,  Hac  inparte  mira  fuit  Roma'  fi^  cujui v  ii  Civitatii,  confer- 

norumfollicitudo,  vari  jnpt.^ 

§.  2..  ?.  Quod hodie  adhuc  videre  licet  i» 

/.  Remedium  coMtra  falfficationts  tempiu  cjnibwdam, 

prtbent  Imperatores  Roma-  $.     5* 

M/,  refcrihendo ,  ut  modii  a-  t»  Ad  Exemplum  ConftitutUnum 

nei  vel  lapidei, cumfextariii  Imperialium  ,  curare  dtbet 

frinceps. 


DE  RBMEmiS  CoNTRA  DEFRAirt>ATORES  &C.       6f 


iot}orantiapr<ttextf/,deli£iHm 
excuftnt, 

jX^Mftituuo  Brandebmgicn  circn 

menfftra*. 
2*  ConfiitHtio  l^irtembergicA  cir^ 
ca  eandem  rent, 
S.6. 

1,  Qttajtt  poena  tjpu,  qni  ponderum 
&  menfurarum  exemplar 
publice  a^xHm,refigit  &  cor- 
rumpit  f 

2,  Talis  dev^iftator  tenetur  peenA 
albi  corrftpti. 

}.  Poftmodum  foena  eftexafperata, 
&  ad  Crtminitfalfi  poenam 
txtenfa, 

S.  7- 
r.  H<i  poMajure  conftitutity  utiUttr 

extenduntur  adverfw  tahs 

delin^uentes, 

2.  Quoniam  lurudiUioUfa,  acri- 

ter  vindicanda» 

§.  8. 
r.  Pro  animo  delir.ciHentis,  de  lure 

Civtli  poena  ejuo^ue  variat. 
z.Quapoena  imponenday  hodtelu* 

dtcii  arbitrio  committitur. 
5.  Authoris  fententia  circa  poenam 

ir.ft.gindam» 

§.     I. 

''^^UminRepublicavixacnevixqtiidemmajorioc- 
cafione  &audacia  contrahentcsfalfum  commit- 
tant,  quam  circamenfurandi  &  ponderandiadu, 

I  ideo 


princeps,  ut  pondera»  mcnfit' 
ra  &c,  in  omnibas  Civitati- 
htt6  pttbliceexponantur ,  eo- 
rumve  Archetypm  inpubli' 
co  afervetur. 

2,  In  Ducatu  Ma.ntuavto  ,  publica 
menfura  ,  in  loco  GuaftalU 
publtco  proftant» 

^  In  Gallia  menfura  Regia  ,  Vari- 
fiis  in  adibm  Canfularibtttt 
puhliceproftat, 

4.  Apud  HihraoSf  wenfura  porta 
ajji^cbatur. 

f,  In  Ducatu  W^trttmbergicOi  mtn. 
furarum  &  ponderum  Ar- 
chef)pm%  in  Archivo  princi' 
pti  Stutgardi<t  ajjervatur. 

<L  lnfuper  conjVttutafunt  du<z  Civi- 
tates  principaliores  ,  quibui 
exemplaria  abArchetypo  de- 
fumta  funt  communicata , 
undtrdiciua leca  juftar»  re- 
Bitudintm  petunt, 

§•  4- 

1,  Ratio  redditur  ,  ejttod  quilibet 

privatus  ex  hoc  Archetypo 
formamfibtfumere  pojfit. 

2.  Deinde ,   ut  ad  riormam  modii 

affixi,  ncgociatio  interpnva- 
tos  aquajit. 
|.  Denitjue ,  ue  dejraudatoresjub 


66  Caput     VII. 

iJeo  publicautilitasrequiritj^ut  Princeps  curam  menfu- 
rarum  &  ponderum  exadam  habeat ;.  non  minus  enimj' 
expedit  h2C)utlarervari,quam  monetam  a  falfificatione 
vindicare.  Diivid  tAxv.  ad  jtis Luhcc^pau,  ^i  m,i2^  art^  /,. 

2»      Qua  in  re  Romanorum  foficitudo  fuit ,  qui 
etiam  hanc  infpedionem  a^dilibus  demandaverunt,  per 
text.m Litm o^tmunr is.  §  fi qnisrnenfiras^  S^D.Cocat.  prout 
fapra  i}tm.  3.  dixmms.     Idco  varia  remedia  priicavendce: 
iniquitatis  contra  Defraudatorcs  tcrritorii  Dominus  u- 
furpare  poteii, 

§.  ir:.  _ 

I »     VrmmH  rcmedium  R  o  m  a  n  i  I  ui  p  c  ra  t  o  r  c  s  n  o  b  i  s  t  ra-  - 
diderunt,  fuis  Coiirtiiuticnibus  rcfcribcndo,  ut  rnodii&^ 
mij 'vel  Upidei  cum  fextariis  8c  pondcribiis  pcr  manfioncs: 
&iingu]as  Civitates  colloceniur.  tcxt^  tn  U>.modios  p.  td?u 
GIgjJ,  Bart^^Si  Platea  Cod^  dcfnfcepior.  pr^pofit, 

2.  Qupdctiam  imperator  jullinianusiniVtf^'. /2.f.' 
cap.  ij.  conllituit ,  8c  eos  in  Eccleliis  cuju&vis  Civitatis^ 
confervari  juffit,  idquemajoris  proculdubioreligionis 
ergo,  &ut  tanto  magis  avestaturcmnis  fufpicio  &  metus 
corruptela:  ac  fallificationis.  Rmcvsli,  ad  N»vc/i.  part^j.  cap^. 
JS\num,2.  autquoniam  menfura  &  pondusfandumquid 
invita  humanaexiftitjUt  eapublicafandioncmunita  Sc. 
defenfa  cfTent  ,  arg,  §:fanfl£.  10.  nhi  Dn.  Harpprechr.- 
Schneidcw.  y u\den.  I/ifiit.  de  Mer.  Btvtfl.fintlimiS.  cirml. 
feq.D.eod.  tit.  Emanuel  Suzx^i^m^thefiur.  Rccept.  fcntent^, 

'verb.P(£na.  Gregor.  1  holofan^v»^'///^^;^.  lib.  sj-  '^'-p  'f-*& 
l^^^Z^^^^hA^confil^o.rt^i.&feqq. 

3.  Inhujusrei  vivum  teftimonium  hodieadhucex- 
ant  veftigia  in  tcmplis,  pra?iertim  Abbatiarum  ,  teflc 
Dyonif,  Gothofre  J.  adkpen.  Itt,  Z^D,  adleg,  CorMl,  defalf. 

i.Ideo' 


'De  Remepiis  Contra  Defraudatores  &c.       6f 


1.  Ideo  exemplo  Itnperialium  Conftitutionuiru 

■Princeps  territorii  ad  mercimoniorum  promotionc  ac- 

curate&foUicitecurare  debet,  iitpondera,  menfura?, 

tonna^,  ulnac&fimiliaexpublico  decreto  aut  inveferat^ 

Provinci^econfuetudine  probata,inomnibiis  Civitati- 

pus  publice  exponantur,  eorumve  Archetypus  ilu  cer- 

tum  Exemplar  modiorum  ceneorum  aut  lapideorum.»,, 

M^  (SrtnC>tmc|]/ fub  dio ,  vel  in  Curia ,  mif  ^cm S^rtfetfetmji 

(quodapudnosmoriseil:)  vel  inmercatorum  coilegio 

extet&aflervetur.  Bartol.BertazoJ.  tr.de  CUufuL^o.gloffl 

iff.  nnm.  S.  AfBi(ft.  in  Conpt^  Regn.  NeapoL  Itb.  i.  rubr,(f4*paKt* 

.2.num.  4^  Petr,  Gregor.  VoloidLuJnfyntagm.iib.sd.  cap.i.n^ 

p.  ex  eo  Scliepliz  ad  Confuetud.  Brandenb.part.  4,tit.  6.  J.  2, 

C^  j.num  3,  &  4-  David.  Miev.  /«  ']us  Lubccc^part.  4.  ttt^iz. 

art,i^num.22.  ]o^r.n.Goidd3£Usadl.PauL22i.  numtS'1^*  di 

V.  S.  Fr.  N iger.  Cy riac.  contro.verfisi.  n.  4. 

2.  Qui  de  Conruetudinei/a//^  jioc  contefl:atur,ac 
quod  nicnruice public^  in loco Guailalla;  publico ,  Duca- 
.tus  Mantuani  proilent ,  aillric ,  ut  ex  iis  certitudo  haberi 

pofict. 

5.  In  Gallia,  Regia  menfura  tam  in  liquidis ,  quam 
aridiscorporibus  /'ariiiis  ina^dibus  Coniularibus  publi- 
cc  proftat, ad quam  reliqua:  Civitatcs  ,  quandoque  etiam 
Principcsfuasmenluras&pondera  componunL,tefi:eAn- 
ton.  Matthso  tn  addincn.  adGmdonu Pap£decif.49o» 

4.  Dicitur  enim  Mcniura  in  Lingua  Hebraicaj 
Schaar,quiaPortasaifigebatur.Avenar»/>?Z,fA-/f.^'^A'^.iSf^4^;'» 

5.  In  Dncatu  Wirtembergico  ita  obfervatur  ut 
menfurarum  &  ponderum  Archetypus  in  Regiftratura 
feu  Archivo  Principis,  quod  Stutgardix  efl:,airerverur, 

6.  In  fu  per,  )0  \m\>  ^K])  ti^^CVvSt^^tC  ^CCV^ttet/  dX^ 
Ctn^t^rtV^  \\\\i>  ^^wbmcjca  /  h.e.  Di:x  CtvitausprtncipaltQres^ 

1 2  ut 


dg  Caput  VII. 

utSmtgardia&THbingaftwt  confituta.  Quibus  Exempiaria^ 
ab  Archetypo ,  ^ic  S^^CV^Smtcfee/  ^a\y  mt>  (S^l/  h.  e. 
Pondera,  menfur<z  dr  u/^m  ab  Archciypo  defumtA ,  ^  adprobandum 
'  affervata^  adcuftodiendiim  traditafuerunr,  ab  hifcereli- 
quceCivitaies,Monafteria  ac  Pagi  menfuras  &  pondera 
fu  m  ere  tenentur,  Tfm^ltHvXtm^^'  ^anb^<^X^nfoL  /;/. 

§     IV. 

r.  Hujuspublic«expo.fitionisha?cRatio  redditun 
7«wquodquilibet  privatus  ex  hoc  Archetypo  formaiTu 
fibi  furaere  poffit ,  ac  fub  oculis  conftitutis  rerum  omniu. 
modis,  fciatquid  folvendura. /?£■/- <^,/.?:?3<?^w.p.  CQd.defu- 
fceptorprapofit.  &  arcar.  Knichen  dejur.  territ.  cap.  4.  num.  igs. 
KlocK decontrib^cap.i.n.  zy^*  Cy r \ nc,  dtct.  cap.  ^i.num.4^. 
Omnes  enini  ad  communem  terr^  menfuram  fol vere  te- 
nentur,  ut  notatur.  in cap.  exparte.  X.  decenfib.  p£r  L  In^pera,- 
tores  D,  de  cantrah.  empt^  Afflid:*//?  Confi.  Regn.  NtapoU  Itb.  i. 
Mubr,  64.part.  2,  num. 4^  Ac  fubditi  formam  &  pondus  ex^ 
hoc  Archetypo  publico  fumcre  obftringuntur.  Knip- 
(chih. deCivit. Imperit  Itb, /.  cap  2^,  num^ig.  Qup  menfu- 
rarum  &ponderum  perpetua  certitudoconfiitat ,  cum 
proptercontinuummenfurarum  ufum,facilisearumac- 
eedat  devaftatio&diminutio.Niger.  Cy\'\2LC,dtfi.cap,i^0r 
num,  4„ 

2.  7«wutadnormamraodiiaffixi,negotiatiointer 
privatos  asquafit,  &jufta,  falfum  rcprimatur,  felicior 
commcrciorum  ufus  exiftat,  &  annons  publica;  cura  rite 
adminiftretur.Cagno].^fP;'//^5//>^ /;?,/?/>.  num.76.  Kekerm. 
Itb.  I-  Polit, cap,  8.  Camman.  dc regaL  difp,6  B.  42-,per  i^enult, 
D,  defalfL  i,Cod.  decondit, inpubL  hord^ 

j.     7«»?  deniqueut  defraudatoresin  menfurando 
&ponderando  ignorantise  prastextu  delidium  excufare^ 

non 


De  Remediis  ContraDefraudatores  &c. 


aen  polTint.  d.  l.pnult. D. dcfdf, d. l.modios. 9, ibt:  fub  ocu- 
lis  QOi\^\iui\$ Coid.  de fujctfm.  Gum  inadn  pubiicato 
ignorantiacjusaniplius  practendi  nonpoffit,  ac  rcire,vcl 
lcire  poffe,  in  jure  noftro  paria  exiiiant,  1. 1.  CW» dcpmcui. 
morJ.fiTitim.4S*D.d.fidejtilf]o.^2L^n^.  Colla.  dejur.i^ 
faSii tgnor .rejpect. pi .  num.s.  Prukman.  tonfil,  21.  num.  izS. 
va(.  I.  Cacheran. decif.  loi,  nums  zS.  Gallin.  ^f  Verh.  fign,  iih.j. 
cap,  1 6.  num . i;? <f .  G ra t i a n .  dijceft.  forer/f  6]i.  num .i.c  2.  A u ^ ■ 
ton. f  reundeub.  /;'.  derefcript.  moratXoncU  4§.  n.  :p  &30.- 

§     V. 
r.     Cujusrei  /ignlarisextattextusapudScheplizjn 

^m  S3tmi^cnb»  iSanO^Q^cdjt /'^r/.  4.tit.  (f^§,  2.6^ s^  ubi 
conftitutum  ,  ^aj]  ^tc  ^aOiCW  iw  c)ciun'6ffcrn  jinO  i^lcnicvu 
ibta^tcn  atro  vm^cov^nct  wcv^cn/  i\t|f  t^ic  Dom  !Sm:^  imJ> 
mrtmu^li^  mtt  cJn^ci^lcn  ^Pfnn^cruuclit  \nc\}tn  Da  doi  tlxilc 

tVCV^Cn/  h.  c»  Utlihrot  ^  btlmcestnommhM  Civitatihm.itJ.m 
majortbns  quam  minoribns  ita  adormntur ,  ne  ruri  habitaniiS,pcr 
fingulas  lihrasponderalestnpiflas  defraudari  que&nt. 

2*  InnoltroDucatu  WirtembergicoSerenifnmus 
Dux  Christophorus  ita  fanxit ,  quod  etiam  ufu  obfer- 
vari  folet,  ^afi  ^Mvd^  t)tc  ©brt^^m  jc^ctJ  ®vttJ  ^a^  nmt 
^an^m^y^  m^  (S»)cfe  attlf  fcn^cvt^a^vc  ^iafclngc^ctcfenct/  foU 
dK^Jflfclmctncniic^cnClojlcv/Strt^tttn^^Jrlccfcn/  m^xc 
jK^tvd)entfeHvcn  /  ONi^at^t^aufcvmt^^cwot^nltdjc^vtJ^of^ 
fcntltd).  m^(S^S.ck^t\\  wcvCJcn/^amttctnjc^cvftdj  ta^ltd^  X)<ki 
xim  akt^itnim^  ^avanff  cvlcvncn  \\\^ci^ixi>  ha^  mm  ^m^^ 
mc^'^  m^  (Si)dj  fct)c/  m^  n>tc  mct(Sv  h{{z\\  <>^c\:><:r\\  m^  nctjmcn 

lollc.  i .  e.  Oporterepcr  quemltbet  Magiflratum  cujm  vu  lact.,  meru 
furasrcnovatas  (s-  reformatasytamtn  Itqutdis  qua???  aridts  ,  inpc- 
suUartbtti tahulis adidconfe^its^ confgiiatas ,  tn qtmumiihet MO' 
na/iertorum ,  Civitatum.)  pagorum  ,  fortbtis  templorum ,  CuriUy 
^aliislocis  conftHtis ,  publtchaffixos  habere ;  in  himcfnem  nt  qui^ 

l  $  Uht 


;70  Caput    VM. 

bktpro  lubttu  facultatem  injpictcndi  habcat ,  (^  de  metro  ^men- 
[uramviter intr9du6la edocert  pojjit^  qiiantum  in  negociationibus 
quotidianisjuxta  hancnormam  prtzfcrtftam ,  expendere  vel  mi- 
pere  debeat,  ^WC^i  lOPKVtcmb.  1^m^^^<^X^n,fiL  162, 

§.     VI.  ^ 

1.  Hic  qu^ri  ^pot^^depcenaejmjquimaloammo^  mcnfa- 
rarum  ^ ponderumExemplar publtcumprd  foribtis  tcmplt  velCu- 
ria  affixum ,  refigit ,  devajiat ,  aut  aito  modo  corrumptt  ? 

2.  Actalem  devaftatoremtenetpcenadealbocor- 
rupto, qtunquagintajolidorum,  i.  e.  zmtOTumyperl.Jiquls. 7. 
J>»  dejurtid.  l,  pen,  D.  de  injtu  vocand.  § .  peenales.  12,  Inft.  de  a  - 
^io».  Zaf.  Hzv^^r.Gom^z.&cXndiitmiiid^.ad^.pcenalesJn/L 
dea^ion.  Anion.  UCilUdeacitonJn  dici,  §, ».  2/.  Menoch,/^ 
arbitr.lib^2,  caf.  s8i^  num^i.  & 2»  Cum  jure  Civili  ple- 
rumque  verbofolidi,  aureus  contineatur,  §.fin.  lnfl.de 
pcen, temer.  litigant* l-pen.  (^ult. D,  detnjm  vocand.  Cu jac. //^, 
29.obf.si4  Clar*/»^.  donatio^qu^fl.is.  cir/^^.DominuiBQcer. 
traci. de donat.  c.^,n.  iS.  &  ip . Knicheu . defax. privti* nonpro- 
voc.verbo,  litisprovocatoriA,  cap,  4.  num.  22. 

3.  Ac  quoniam  curfu  temporis  plufes  opum  po- 
tentia  freti ,  album  Pratoris  dilaniaverunt ,  nec  illos  ab 
hacpetulantiaquinquaginta  folidorum  poenadiftrahere 
potuit;  Ideocontradivitumaftutiam  jureetiam  fuccur- 
fumeft,  accautumuttaltscorruptoresfalfiquoquecri- 
m\\\tttnQ2inmY.perl.hodie*S2.inpr.ubiGlo[[l  ^  Dd^Dig.de 
Crtmtn.faf.  cujus  poena  gravior  eft»  iuinfln,  Dig,  eod^tit, 
L  8.  Cod,  eod.'  Gloff^  tn  l.ftquts  id^ 7,  Dig,  de  ldi£f.  Hofti ens.  in 
fummatit.  de Crirnin.  fafnum.  2,^if.  ^^xmzcinqudfl.  crirni 
JSo^num^juCoxdi^.  ad d.:%. pocnalcsntm. s.MHW.  tbid*n,  26. 
Dom»  Har pprccht  /W»  mm,  21.  Infltt.  de  aiiion. 

§:    VII. 
1.     HxcpcKnajurecoiiftitutautiliterextendipoteft, 

advcrfus 


0E  Remediis  Contra  Defraudatores  &c,        yv 


adverfus  eos,  qui  ftatuum  Imperiimenfuraspubliceex- 
pofitas  &  affixas  ,  malo  animo  rcfigunt  &  deperdunt ;; 
(utilis  enmi  adiotum  competit ,  fi  praerer  vcrbaiegis, 
mens  legislatoris  noncontradixcrit.  Arg.d»  Lfic^uujd.  7. 
§, 2, Dtg  dejuriid.L-pcn, Dig.liquadrup.faupcr.fec* Bart, /»/./♦ 
Vtg.deObL  drtt^iois.  Dn^  Harpprecht^^  §.fequ€ns  2,  Infi.  de 
mterd*  num  i^.) 

2.  Si  quidem  forma  menfurarum  &  ponderunij) 
publiceprobatainforibus  Curix  perpetu^  Jurisdidio- 
nis  caufa  affigituraPrincipetcrritorii^^rg.^.  Lftojuhid.7, 
infr,  Dig.  de  jtirlsd.  qua  per  devaflationem  contempta,. 
mcritoPrincipis  &Dbmini  territorii  Majeftasvindicaii- 
da  Qk.perLJtfamiltapi  thii  contempta/^ra^toris  Majeftas». 
D.  dejurisdt^l.  facit  /.  hodie.  pen.  Dtg.  ad L.  CorneL  defalf  Fari- 
\\2iQj)tquAfl.Crimin,ii0i mm,pi. Dn.  Harppr» ad  §. ^ocndts 
iz.num*  7.&8,- 

§.    VII l; 

I.  Attamen  cum  hsec  menfurarw m  publica  deva- 
ftatio  varia intentione ,  quandoque  dolo  malo  in  defpe- 
dum  Principis,  quandoque  petulantia  aliqu^  autvino- 
lentia committatur,ac  jus  Civile  contra  corruptores  ho- 
fcediverfimode,veIquinquagintaaureoriim,  vel  dupli, 
velLegisGorneli^defalfispoenamftatuat,^./.7?^#A^/^*7** 
inpr.  D,  de^urud,  t.pen.D.  adleg.  Corn^defalf 

1.  Ideo  hodie  perpenfb  ex  delinquentis  perfona 
judicio,  quidftatucndumfitcontra  talemcorruptorem, 
arbitrio  judicis  mcrito  committi  cenfeo.  arg.  L  qui  libera- 
litdte.  2  §.  2.  ibt,  erafo.  D,  deopcr.  pubL  lcg.  1,  §*t.  D.  dceffraClor^. 
Joan.  Baptjft.  K^iwanprax.  §.  S.  cap.  /.  num.  21.  &fqq'  An- 
ton»  U(\\\.ad§.p(ena/esi  i2,num>3S»  &s^>  Menoch,//^.  2^ar' 
kiir,  caf  2Si.pertoi.  Althus./»  DicAolog.  lib. /.  cap.  133.  n.3S* 

5,     Proinde  fi  infadi  contingentia  ego  refponde- 

rem» 


T' 


CapUt     VIIl. 


rcm  ,  vix  rclegatione  ad  biennium  aut  quinquaginta^ 
aureorum  mitiorem  poeaam  ,  habita  ratione  circum- 
ftantiarum  ditfbrem. 

Caput  VIIL 
J^e  Secmdo  Remedio  ^fcilket  de  Infignium 

Domini  territorit  imprejjtone, 
SUMMARIA. 


7.  SecHndum  remedium  contra  de- 

ftAvatores  nienfuraxum&c. 

e^  ftgni  &  Kot^publtca  im- 

prefi». 
2.  Uoc  morihui  obfervatur  in  RC' 

gno  Cafiellt, 
S.  Menfurapubltca,  perftgnum  au- 

thenticum  difcermtur  ab  a- 

duiterma  mettfura. 
§.  2. 
i,Characler  &  fttgma  publicum , 

fUem  &  probitatem  menfu- 

rarum  fpondet. 
2,  Menfura  publice  nonjignatt  in 

falji  fujjiictonem  incurrunt , 

ideoque    per    Magifiratum 

ftangt  poffunt, 
^.  Hoc  confuetum  e^  in  Regno  Hi- 

jpania. 

§.    5- 

1.  Quimenfuras ,  licetprivatoipu- 

blice  non  fignatM  tenety  pi- 
niri  debet, 

2.  inDmatuFerraria  Menfurd  & 


pondera  quotannii  f»b  certa 
prdflituta  poena  buUari  de- 
bent. 

3.  In  Ducatu  Wtrtembergico  men- 
fura  ijuotannit  publice  infpi- 
ctuntmi&  publicisfignatU' 
rps  deftitutii  utent^s ,  axbi- 
trarte  puniuntur, 

4'  SimtLe  obfervatur  in  belgicarum 

provinciarum  Civitatibtu. 

§.     4. 

t.Cujas  infignirt  menjlira&  ponde- 
raftnt  notanda. 

2.Statuitur  inftgntis  domini  terri- 
torii  effe  notanda. 

j.  Symbola  &  infignia  publica  re- 
pYdfentattt  fignatum,fcit.im- 
perii  &  Iurud:Wonis.  quafi 
poffefionem, 

§.5- 

«I.  Intef  mercatores  ohfervatuf ., 
^uod  per  fi^ni  impofittor.em 
in  cifia,  merces  probentHr  e- 
jm  efe ,  cujmeHfignum. 

2.  Addut- 


De  Secundo  Remedio&c» 


«5l 


2.  Adincnntut  Do6lores  confen- 

tientes. 

§.  6. 
/.  Si  Civitas  principalis  mtnfuras 

fuafigno  notaverit,  puniri  ob 

id  poteft. 


§<  8. 
I,  ylterifti  Imitaiur  fvor  ^ffertio  ^ 
fi  perpr^fcriptionm  immemo- 
ridem,  velconcefitonem  &df 
legxtionemprincipis ,  Mmmi-' 
pes  hoc  Im  obtinuerint, 
2,  S\ngiilvipannit,  Regiafigna,  cunt     j^Qu^odobfirvat  confuetudo  Italta, 
civitatii  marca ,  uht  confeUi  prsfertim  Ferraria. 

fHntyimponifoleMt.  §•  p. 

5.  linntatur  ,  ntfi  Confuetudine  A-     I.  Qwd  ohfervetur  in  Ducatu  Wii- 
liud  fuerit  receptum,  tembergico  circa  hanc  rem. 

$.7.  2.  Civitates  MunicipalusWirtem- 

l^<SuidoPap£tii  in  vHlafua  Sancli  bergiea ,  Ins  fignandi  menfu- 

Alhani,  menfuras  armispro-  ras ,  ulnas  &pondera  ,  pet 


priitftgnari  curavit. 
2.  Idem  lus  adjtidicatum  eSl  Baro- 

ni  Caftri  Rtidolphi  apud  Bi- 

turiges. 
j  Gentilitias  procerum  »otas  ,  fuis 

ponderibm  &  menfurts  ln* 

imprimendiy  concejferunt  o- 

Jim  Galltdi  Re^es. 


gratiam  &  delegatione  prin- 

'dpii  fibivindicant. 
§>  10. 
i.  AdEvitand/ts  fraudes,taliafigna 

tmpreifajfiatistemporib.  it- 

videri  conducit. 
2.  Oh£  Revifio  tamsn  gratif  fieti 

dibn. 


§.  I. 
•^  Ecimdtim  re?7jedmm  contra  menfurarnm  &  pon- 
dcrum  depravatores  eftjMcnfiiras,  pondera  , 
1  onnas  &  CimiW?.^ pullick mta  ^Jiigmatefignare, 
quo  publice  probatj^  dignorcantnr,  ac  verse 
abadulterinis  facilius  lecerni  polTint.  per  text.  in  l.  divi- 
nos.2.  ibi.  &,  teller^  diC\\%\\z\\xx\K.Cod.d.efniment^  Alexandr. 
Glofl".  Bartol.  Joan.  de  Piarea  ad  d.  l.  2^  Guid.  Paps  decif. 
4go^  rnmi.  22.  Petr.  Gregor.  l\\o\Q[zn.i»Jj>'fi!ugrn,  lih.  ^cf. 
cap^  I .  num .  j ; .  S  c  h  e  pl i  Z .  ^^^^  Confiutnd.  BrAndenb,  part*  4^tit.  6» 
§.2.s-  &4.  ?3.u\.Cl\n{iin3cus  decjf  Beig.7J^.num.p.  voLs* 
David*  Moev,  Ad^u-s  Lubecc,  part,  4.-  tit,  12.  art,  /♦  mm.  22, 

K  Sarayn, 


74  Caput  VIIT* 

Sarayii.  adconjlit.  Regn.  SkiL  in Indice ,  verbo  Fondm*  Qu  o d 
moribus  quoqueRegniCaftell^  obfervatur,  teftcAJph. 
de  Azevedo adkg*  i.  RecopiL  num.  2. lih.s. tir.  ij.  Hifce adde 
Klock.  deararJih.  2.cap.i7,num.s^  Knipfchik,  de  jurXivir^ 
Jmp.  iih.  s*  cap.  z^.jub  n.  ig, 

j,  Menfuraenimpublicaexindeprobaturidoneav 
fiinea  fignumPrincipis,  vel  publicum  &  authenticum 
&folitum  illiuslociappofitumfucrit ;  fiquidem  inhis^ 
cucE  ad  utilitatem  publicam  pertincnt ,  fignum  publi- 
eumeftimponendum,alioquin  ejusmodimenfuradice- 
retur  adulterina  ,-  fcr  lcg.fijgmata 3.  Cod.d,  fahricenf  lib.ii„ 
d.  L  divinosz.CGd.defrumtnt.  Akxand.  itb.  10 ^  Ita  in  termi- 
niSi  jo^n.KQgn^n.  tr. dc menft.^r.num.  ^.  (jrjet^^.^c  pofteum 
Jofeph.Mafcard,  depr0h.1t.  conU.  io4S,n.s* 

§  II. 
1.  HujusimpreffiGnisieu  fignationisratioh^c  cft, 
quoniamPrincipis  telTera&infignia  menfurisac  ponde- 
ribus  extrinfecusimpreffa,  dum  in  oculosomnium in- 
currunt,figna  funt  veritatis,  ae  pro  menfurarumfide  &. 
probitatefpondcnt,Characlerenim  &  Sugraapublicum 
Rei  valorem,  fidem  poiitieam ,  ac  metaHi  probitatcm  in- 
dicat,  prout  in  causa  monetali  indicat.  Ariflotel.  Ub.  /♦ 
Polit. cap.s.  ac  lih.  s-  Ethic,  caf.  /.  Budel,  d.  re  menet.  hh.  2,  eap^ 
!♦  num.  4.  CaroLMolinie.  d.rfiutut.  monct.  LjUiXji,  q2.  nnm,  6g4* 
]o^n.}k'i2t\.  de  jur.  tri6'f;et .  cLiff  ^.qu.^fi.  i.  num.  iS.  Tbcod* 
Reinking. ir.  dejur. Reiract.  quafl.  6,  n.  215.  &j'eqq. 

1.  QuodliacGiderit ,  ucMenfura^  absquc  publico 
ftigmate  rcperiantur,  hse  utique  infalfi  fufpicioiicni  ]n- 
currunt,  quas  ceu  fpurias&minus  lcgales,  haud  du^bi^ 
perMagillratum  frangcre  Wcci., pertcxt^in  Lttimq:(£ntttr 
1? .%■  f  qtii*  mcnjurns S ■  uhi  Gothofed.  Dig.  Locati.  Guido  Pa- 
pae. dtcif'i-r,o.num. 2.  }oan.  Regnaud, d. tr^ dcmcnfur, nun^.4* 

Jofeph. 


De  Seshndo  Remedio&c.  75 


Jofcph.Mafcard.  d,tr,  concU  104S.  mm.  s»  Dominus  Lin- 
dQii^^ur. adordm,  Wirtmh.  tit.  i?C»m CctVtcl2t/*\^rtJ:/j^A ido, 
3»  ItainHifpani^Regnisconruetumefl:,  acineo- 
rum  ConfUtutionibus  ordinatum  ,  ut  Ponderibus  & 
menfuris  Regiis  infigniaRegis ,  autDomini  loci,  pro 
confuetudine  Civiratis imponatur./^irr/^/^gw^M.  C.  defa- 
kruenf.lih*  n,arg.  l,  quintffs,  21»  %.fm  auierH  attrur».  D»  de  aur,  (^ 
argent,  kgat,  Alphonf.  deAzevedo^i//./.  ReioptL  num,2\ 
iih^  /♦  tit.  i^,  vide  Petr*  Rebuff.  adL  Fatdm.in,  »♦  ,D,de  VJ, 

§.  III. 
I,  Pra!tercais,  quimenfLirastenet,necillaspnbli- 
co  ftigmate  fignare,  feu{  utltali  locjuuntur  )  bulUre ,  ^ 
juflarc  fecerit,  mcrito  puniri  debet ,  ctiamfi  menfur^  hac 
fakem  effentprivata^-  (iquidemmenfur^  privatcepubli- 
cisadsquari  (\<:hti\tyd.Lmodiosp. Cod. defrfcept.  ^arch, Uh, 
10.  Claud.  Bertazol.  /;;  addit,V,iir.  confU.  290,  Itt,  A,  ubi  ita 
decifum  refert. 

1.  In Ducatu  Ferr.tri^  Mcnfuras  ac  Staria  ( i.  e.  Staja ) 
non  bullata,nec  juftata  podidens,  pro  qualibet  vice,quo 
eisdem  ufusfucrit,  deccm  folidos  pctni  locofolverete- 
lietur,  ideoquequolibetanno  menfura:  &  pondera  bul- 
lari  acjuftaridcbent,  Bartol.Bertazoi.  fi?/;/?/.  decifcrimin^ 
2^0,  num,  i.lih.2. 

3.  InDiicatu  Wirtembergico  juffu  Pnncipis  mwp^ 
Szw  ja!)ii{*t5  \\\  (lUcn  GtaOtcn  «nO  f  (c(f cn  W  A^^c^]  /  (Bj)*  / 
<Sl)lcn«ni>6ctvi(bt  vKlct^twcttvcr^cn/ wclcfje  jljvc  ^dcfecn 
\\xi\t  buben/Dtc |cntj3c/  fo  llMcfec ^cbrancfccn /  mx^^zn  ^ammb 

Hltt  (BvnjlCi.  e,  arbitrarie  pro  cualitate  deli(^i)rtb0C(?ta(ft. 
i ♦  e.  quotannii  in  cmntbm  Ctvit.itibm  (^pngis,  menfnrdt tn  aridis 
^  liquidis^  ubu  c^pondcra  injfici  dchent  \  omnium  figms ptiblicis 
carentiumpoffelfdres^propterea  rtgide  punmntur,  jf  WVjll.  Wwt;^ 

tcnib.(San^tJ^(£>r^n,tit.DomiSrtn^rtie(j/  ^  «n^follcmrtn/ 

foLisz,  K  2  ^.Pari 


7(5  Caput     VIIL 

4«  Pari  modo  in  Belgicarum  Provinciarum  Civi- 
tatibus  quotidiefit,  ut  menfura:  publicis  iignis  fignentury 
poftquam  ben6&  exade  juxta  Statutam  mcnfurani  men- 
futata:  funt ,  atteftante.  PauL  Chriftinas.  decif  Bclgic.  jg,  n* 
JQ,  voU  u 

§.  IV, 
I      ^mtur  mtem  hicde  msfifuris  ^  pnderthm ^  cHJmi 
inJigmiSilUnotanda  firJ  ^ 

2»  Cert:^  menfurs  pondera  &  nmilia  infigniis  & 
Stigmate  Domini territorii  notanda  funt.  Qus  cura  & 
foUicitudo  per  Principis  delegationem  plerumque  Ma- 
giftratui  Municipaii  cujusque  Civitaiis  committitur, 
Nam  is,  quiDominus  eft,  ac  jureterritorii,  demcnruris 
&ponderibus  dicendi  jushabet,  ei  confequentianeccs- 
faria  competit^infigniaquoquefua  imprimere^^^^r /f;^/'. 
mdJ.divinos.2,ibii  &tefrers  defignantur,&nofkr^pie. 
tatis  nomine  cenfeantur,//^/  GloffCod,  defriment^  Al:xandr, 

K?cv  |&an^t5^?f  uvft  i|T  /  t)cm  gcbftfevt  aacl)  W  i^a^  m^  6c«? 

tV(d2t ^U  (]:Cltipfcn/  h.  e»  Pnnapt  ^  Domtno  terrftora compettt 
etiam  ^m  menjttrts  ^  ponderihm  infignia  fuaimprtmendi^ 

j.  Quoniam  fymbola&infigniapublica^repra^fen- 
tant  fignatum,  nimirum  Imperii  &  Jurisdidlionis  quafi 
poffcnionem ,  ac  dominium  denotant,  per  LJitgrnata,  /. 
Cod.  defahrtcens.  lih  ii,  ^dXd.incap.  un,  num.s»  tnfin.  qiiidfit 
invejiit.  Andv.Knichcn.  dejur./uper/orit,cap,s.  n.  411.  ac  res 
illius  effedignoreitur, cujus  figno  fignata  efl,  l.quodfne. 
que  §.fin.  Dig.  depericuL  (^  commod.  rei  'vendit.  text.  tn  l.  decer. 
»/w/^/.;e?, podmedium,  ibi:  ut  hujusmodi  annotationc 
manifefti  fint  omnibus.  Cod,dcaqu<£,clu^.  libji.  Cornas:  con- 
fiL  22y.  n,  I,  voL  /♦  Menoch.  Lb. s*  pr^Jur/tpt.  64.  ^prAfumpt, 
po.num^io.  MihnenC^  dectf  12, n/tm.  2*  M^kard.  d.  prohat. 
comL  i<fO%  nmn. i.  &fqq.  &  concL  1052.  Werenbec.  lonfL  2u 

nHm» 


Db  Secundo  Remedio  &c.  77 


num,  68.  inprJtb.  /.  late  &  eleganter  Andr«Knichen./»£«. 
tjdoped,cap.i4^pcrtoi,  ubitradiu  Quodarma  &infignia 
altioris  dominii  &  polTeirionis  finc  {ymbolci.Dn.Knip- 
lchilt.  dejur, Civitat^lih,^, cap, //. ntm. zu  Hoppingk, djur^ 
inftgn.  cap.  6,  nimi.  lo^tf. 

§.  V. 
I.  Nam  inter  Mercatores  quoque  jure  obfervari 
vidcmus  ,  quod  perfigniimpofitioncm  in  Ciftaprobe- 
tur,  res&mercesineacotentasefle  ejusdem,pcr  allega. 
tos  textus,  Luc.  de  Penna,  &  Joan.  de  Platea  ind.  L  ftigmA" 
ta.^,  Cod. defdbricens.lth.it,  Jafon.  confiL  170,  Itb.  2,  Boer.  dc-- 
ctf.20s.nttm,p.(^  10,  h^\^.dectf,2^.mm.^.&4--  Purpurat* 
conftL  202.  ChalTan,  adConfuct.  Burgund.tit.  des^ufiiccs.fRiihr*  /♦ 
§.8.num,i.  Albtnc. GtntW. d. advocat.HiJpan. Ith. 2  cap,io, 
inprinc,lA2iic^xdL,deprohat,ConcLpi.&  1052^  .ubi  etiam  tra- 
dit,quodexhocoriaturpIenaprobatio,quoadpo{fe(Tio- 
nem,&quoaddominfum.  Rota  Gti\utm,dectf20i.num* 
2  Cr s.LzmQm. decif  Avign.so.  num.i.&s,  Stephan»  Gra- 
tian ♦  dtfcept.forens.  cap.soo.  /?♦  s.  &Jeqq, 

z.     Ac  quod  ponderibus  &  menfuris  infigniacujus- 
queMagnatisfintimprimenda,  fentit,  poftBarto|um  & 
Rebuffum  tn  L  divinas,  ?.  Cod.  defrument.  Alexandr.  lih.  //.  in 
terminis,fedbreviter,Renat.Choppin4(aff^((?«/^.i>*^«£.//^* 
^.tit,22.n,2^ 

§.  vr. 
j.  Quod  ^i  acciderit ,  ut  Civitas  Municipalis  incon- 
fulto  Principe,  fuofignomenfurasnotarevelit,  debita 
poena  meriroaffici  poteft,  cum  falcem  in  alienam  meflem 
immittat.  per  t.  tit^  Cod.  ut  nemo  privatm  titulos  prdtditsfuis 
vcUltems  imponat,  Ubi  arma  alienis  rebus  infculpi  aut 
imprimi  interdicitur  ,  ac  fub  gravi  pana  prohibetur. 
Y^niQh^win Encyclop.  cap,  14,  num^S,  Anton»  ferez,  tr^  Cod, 


78  Caput     Vlir. 

Iih>2,t]t,i6,num^i,  Imofiquisfignumrua  authoritate 
imponeret,  tanquamfalfarius  puniretur.  tt\^.^  Bald.  inC. 
/.  Cod.qiii  res  vend*  nonpojf.  Petr,  Rebuff.  tra^*  ne pannar^ 
meYca,t.&rt.\.gloj]a>n.S* 

2.  Ideoinfimili  traditur^quodadcognofcendatrL. 
approbationem  pannorum  Cuftodes  fingulis  pannis , 
Regia  (ignacum  Civitatis  (i^nOtlamarqueduRoy^  ^deU 
f/7/^  imponere  tenentur,  quofciamuslocum  ,  ubi  panni 
confecftifuerunt*  perl.qmntf^2.§.fiautemaurum^D.deaur. 
& arg.  kg.  l,i>enultXod,de aquddu^i. Itb.  ii,  ItaPetr.  RebufF. 
d.  traof^  art.  i.  GlojJ^  /.  »,  S*tom.  2.  oper^ 

§.     VII. 

iv  QHodtameni/>?//4///r,  nificonfuetudineLoci 
aut  Pi  ovinciae  inveterata  aliud  rcceptum  fuerit.  Ex  hoc 
fundamentoC/^/^^?  Papatu  AffefTor  Parlamenti  Gratiano- 
politani  in  Baronia  ac  Villa  fua  Sancii  Jlbam ,  Provincix 
Delphinatus  inGallia,  mefuras  infigniis  &  armis  propriis 
fignaricurat,eoipfoatteftante.(af^f^C?/'/«//V/^^^/.  ^fpo. ».  2, 
infin. 

2.  Pariter/^arlamenti  Parifienfis  AffefTores  jusul- 
ncepannari^iignand^adjudicaruntBaroniCaftriRudol- 
phi,apud  Bituriges,  rradenteRenat.  Choppin. //^4^.^^ 
doman.franc.  Itb.  s-  tit^  22»  n*  2, 

3.  Ac  jam  olim  Galiia?  Reges  ingenue-declararunt, 
utGentilitisProcerum  notaf,  fliis  ponderibus,  menfu- 
risquc imprimerentur,Idem  Renat, Ch.o^^^in^cstateloco- 

§.  VIII. 
I,  Et  hoc  ulterius  iimitationem  recipit  cafu  quo  vel 
pfAJcriptkne  mirntmcriali ,  vel  jure  conccffioms  ^  delegationis , 
MagiitratusMunicipalis,  Jus  fignandimenfurasfuisar- 
mis,  a  Priiicipe  ac  Domino  loci  obtinuit  ac  pofTidet, 
quo  merito  utitur,  ficut  in  plurimis  locis  hodic  accidere 
afTolet.  Ita 


De   SECUNDIO   REMEDiO&C»  7f 


2.  Ita  de  confuetudine  Italia!  pra^fertifn  vero  Fer- 
raricE  atteftatur,  Claud»BertazzoU  4^  C^?;^/*  fr//w.  dccif. 
?Atr„fut  24-0.  lit,  A^ 

§.    IX. 
!♦  In  Ducati*  fiojiro  fp^irtemkrgkotemporc  quo  menfu- 
rarum  &  ponderii  uniformitas  introduda  fuerat,ita  con- 
ftitutum  &  pradicanl  erar.  <£l^bat,06vc^UV(l!l.  Sn.^cr^ 

^ycoxbnctctii^scoifcn  i  lcuvic/WJi^f^fttvcftvc  m\  a\kcn  ^Sactmt^cn 
C^vcpfacfec  mx&icn  i^xxiiiitcnmx^  x>cxC}X^ncn  i  fMic  bxa)  ?)rvnv 
mchmttbcn:nfm}lkt^hncxn(  ol^^cm  lCOwvtcmbcv^fcfecrt 
ilgappcu)  (icmpfenunObc^ctcftncn  /  mxb  ^ic  ctncn  m  Ofov. 
Jhufll.  Jon.  gof^-Rcgiitratur  «nC)  ^^cvn>at}vnn|l  anftcbcn: 
4)tc  iiniVvc,;^tvcD  bcc^cn  (5aMpt(lattcn  /  iStnttv^av^tcn  nn^ 
^liubiix^cn  ( al0 vcd)tc lSaj3cvmcf^/ (S»)cfc/ nn^ Kcc^vmcfct) 
^uflcllcn  la(|«n/tvclcbc  wolbcivatjvt  mb  m  ^cimx  XX^Cij/weOcv 
^cmct^xct  ncdj  gcvm^cvt  tvcvC)cn  roUcn  /  nn^  ^tcfca  i^cvtK^j^* 
tt^nmb^  i!^ant>mc^i  ^Scmcktim^  (Bt)cfc  fcmi) ;  mx  wclcfccn 
bcc^cn^a«pt?(3taC)tcn  an2)cvc  ^cj]  <Scvti:o^t(5«mba  d6^ 
f^cv«n55||mpt!^(3taC)tc/foldj(San^mcR/(St)cfc/  (Sfelcn  ttn> 
i6ctt)tdit/juntcvCJl^v^C)cv  ©anptjlatt^^cicfccn  /  nemltd^cn  bic 
nntcx  ^cx  QtciK}  ^n  (Stm^axtcn/  nn^  Mcc^b  ^cv  ©tct^^n  ^iu^ 
buuvn  ablH^Wcn.  ©tc fxbxtOiC Slfnpctv :f lcif cnnad^.j^cl^cn^a 
mttfiTcn  )cC)c0  bc\)  fctncm  (£io\lcx  o^ev  5(mpt045ta^t/  ^avwni^ , 
tevciu^clcffcn/boblen/^tcitjncn  andi  ^nvd^  ]i}xc  Dtcv^tt  bcap^ 
^aitc/aUev^mv^t5  /  tvtc  ftc  c0  m  t)cv  i^anp\la^t  cm^fanv^cn  /  tm^ 
^.ivvK^cn  ab<$cmc(fcn/abiKci)dK  wn^nn^abkVPpic!)t/mkf^ 
^cjlOoflevt^  ovVv  51(m|>t'i5ta^t  ^cti^sn  i  iScftcmpf  tm^ 
iScmcvif  mtttl)ctlcn  rm^  ;^n|?cUcn  /  h.  e,  sermifiwi  Dnas 

ChrtjhphoriCtlJitittuogrcttwsc  m^ndAvit ,  HtomfUi  q^acrh men- 
fura,  iri  hqtudh  c;'  iridts  ipondcr.%  itctn  quoad  ionfiitutam  rriagrn' 
tudimrny  longittidimm  O' grtivitatem ,  intri^io  cenjiccrenttir  y 

erdtrJ^ 


So  Caput     VIII. 

ordmanjitque  ut  his  tribm  archetypis  ,  fionirm  cornutrm  ccr-vr/iO' 
rum-i  (  qu£  funt  tnfignin  Ducum  U^trtembergi& )  irnprtmeretur ; 
quorum  unus  affer^vareturin  Celfitudtnis  fuA  Archtvo  aiUicOi  Relt' 
aui  vero  duo  traderentur  duaba-s  Civitatibns  in  hoc  DucatHprinci' 
■paliortbns  ,  ut  vera  ^  infallibills  norrnaponderum  ^  menfura' 
ruminliquidis  &  aridis;  hignomones  archetypi  folltcite  cuflodin ; 
(^  nullo  modo  neque  minut ,  neque  augeri  debent ;  ht  verefunt 
hujtts  Vucatm  pondera ,  ^>'  menfurA  provimiales  in  aridts  dr  //- 
quidis :  K^b  hifce  duabtts  Civitatihm  reliquA  Ci  vitates  ^  Oppida 
Mona^erialia  O" provirtciatia^normam Regionis  communem  men^ 
furandidrida  &  liquida^  ulnas  item  O"  Itbras ponderales ,  fubprA- 
dtciarum  Civitatumfignaturts ,  (^  quidem  infra  Clivum  tnparte 
Ducattis  inferiore^  a  metropoii  Stutgardta ,  fupra  Cltvum  vero  in 
fuperioreparte  Ducatm  a  7ubtnga  petere  necefje  habent.Reltqui  vero 
pagi  (jr  vilU  exempiaria  repetunti  k  Civiiatibus  ^  cppidisfiperiO' 
ribm  tarn  monaftcrtaltb.  quamprovincialibus^fub  quibmdegunt  j 
qudL  iliis  etum^ Dmnimodo^ ut metiendo^ menftrandG^ponderandOt 
ad  normam  archetyvi^  in  Metropolifua  competenti  fuere  approbata» 
fub  Civitatis  Mcnafterialis aut provimiaiis  jtgno  •^  impreffione  (^ 
tnarca  ,  commumcantur  (jr  extraduntur.  Jf  »l'(ll.  jOOUvtcrHb. 

iSan^ivC&v^n.  ///.  x>m  fSan^mcj]  xwx^  6ct\ndK/  >^«  '-^^. 

ISS'  &IS^' 

2.     Ideo  Civitates  Municipales  Ducatus  Wirtem- 
-bergi^  jusfigiiaiidi  menfurasulnas  &  pondera  propriis 
infigniis  pergratiam  ac  delegationem  Princip/s  noftri, 
nonautem  Jurepropriofibivindicant. 

§.     X. 

1.  Utilcquoqueert,  imonecefTarium ,  ut  adevi- 
tandab  fraudes.,riieiiiura:  ■&;ponderaiemelligriata  8c  pu- 
blico  ftigmate  ncvan  ,  per  Dominos  Locorum  vel  per 
ipfas  Civitatesmunicipales  Jiatis  teniporibus  revidean- 
tur,an  fufta  adhuc  t.xiiknr,  &  liigmapubiicum  verum 
imprefiumfitanfalfificatum.  2,Ve- 


De  Secukdo  Remedio&c* 


«I 


^eruntamen  in  revifione  menrurarum  &  ponderum, 
nonamplius  pretiumaliquotaDominoloci  vcl  Civitatc 
exigi  poteft.  Proinde  cum  Baro  qmdem  Regnt  Neapolitani 
UniverfitatisTerr^Praia?  menfuras&pondera  alias  per 
ipfi-im  ad^quata  &  pretium  revifionis  femel  folutum  , 
fingulis  annis  denno  revidere  ac  reperiendo  illa  jufti 
ponderis,  pretium  ad^quationis,  vuigo  L^tZecc/itura-,exi^ 
gere;  confequenter^fubditostali  exaclione  gravare  vo- 
lebat;  Ei  in  Tribunali  Regia  ficilia;  hocinhibirumfuit 
Joan»Maria Novzr.Jegravam.Fa/a/Ltcm^S^  Grav,i6g» 

Caput     IX. 
De  Tertio  Remedio,  fciltcet  de  Cuftodi'' 

htfs  Aderjfirarum* 


§.    T. 

'•/.  In  htne  confiitutu  RehtupullicU, 
certi  conftnuuntar  menfura- 
rum  Vffitatores. 

2,  Hi  cjuotannis  mercat^rum  meti' 

furoi,  ad  publtcum gmmonem 
examinant. 

3.  Repertas  menfuras  adulterinoi 

puhlice  fr^ngere  folen$. 
4*  Et  cjuidem  anteforesipfius  4- 

dulterantU. 
S-Fraud^ntes  inftiper  pro  qualita- 

te  dehCii  a  Magt-tratft  puni- 

ri/cle»t. 
6  Cuftffies  menfufarum  negVtgentes 

inoffi:tojuo,ptiniri  dehentt 


§.  il 
I.  Vifitatorts  hi ,  iites  in  aSlu  Tiji- 

tationis  ortasj  recurrendo  ad 

Arcbetypum  menfurarum  , 

dirimere  folent. 
j.  Omnes  ad  communem  terramen' 

/uramfohere  tenentur. 
^  Cura  inquirendi  in  falfas  mone- 
tasjuxta  confuetudinemRe^ 

gnisicilia  &  SeapoUtani, 
§.    3. 
/.  lus  Conftitusndimenfurarum  rw- 

ftodescompttitDomino  terri- 

tdrii. 
.2,  InfpeRio  menfurarum  eH  a^us 

iuriidi^ionis,  eive  coharet. 


3.  Magi' 


82 


Caput   IX. 


^.  Magifiratus  Creatio  ,  quaUs 
etiamfunt  menfurarum  cu~ 
fiodes  i  ad  curam  principk 
pertinet. 

4.1n  a£tu  Vifttatlonii,  poina  arbi- 
traxia  vertitur* 
§.     4. 

f .  Tiex  GaUi£  lus  conflifluendi  Cu* 
fiodcs  pannaria  infpe^ionit » 
Civitati  Dornetbal  conceds- 
u  noluit. 

2,  Suprema  Curia  Pariftenfts ,  du- 
pliciarrefto  Imlus,  Baroni- 
bm Kegni ,  iHra/lfperiorita- 
tis  habentibus  adjndicavit. 

§.  5- 
l,  limitatur  pr^diHafententia^  I. 

nifi  Magiftraftus  Mumcipalis 
hoclusfibi  per  pr^firipiionem 
immmorialem  acquifiverit. 
2, 11.  Sidccurlones  Civitatuwt  boc 
lus  admimftratorio  titulo  ex- 
ercere  velint. 


3,111,  Sift  princeps  hanc  curam 
Magifiratui  inferio  ri  deman' 
daverit. 

4.  Quodfaitum  eH  ,  in  Marchia 
Biandenhurgica» 
§.  6. 

i.San^io  DucatmH^U  rttembergkic 

2,  In  quibiudam  Civitatvbus  impe' 

lii  obfervafur,  ut  rerum  viH" 
dibilitm  menfuratio  f^at  in 
locopubltco,  menfura  publi- 
ca,  perperfonampubltcam» 

3,  Qtto  modo  obviatur  venditorum 

fraudtbus, 

4,  Eadm  obfervantur  in  Dttcattt 

Wiirtembergico, 

j.  Alibt  &  hoc  reteptum  eft ,  «r 
omrtum  jjonderum  &  men- 
fuTdrmnfotma.a  certo  aliqu» 
juratOiitTifice  confidantur. 

6.  H&c  confuetudo  c&irandis  d^.- 
frAudanrium  in,icbittati9' 
ntbus^maxme  conaucit» 


§      1. 

^t  Orroadoccurrtndum  vendentintnfraudibiis 
in  bene  conftitutis  Rebuspublicis  utiliterrc- 
ceptiiefl:,CGnitiiuereCcrtos?v5enruraruiii  Cu- 
ftodes  ac  ViCinwrcsQcmd^ltmi^t^Ci^bcfibjn^c^ 
^r/quos  GallipatriaLingua(^/f/^Wa)  vocare  rolentjtriie 
Petr.  RebufF.  tracf.  defoenar.mcrcat  art^  /.  Glofftw^ »,  4* 

2.  Quo  fingUiis  annispercertasperibnas  huic  cu* 
ra^publiceconftitutas ,  PonderamendirK  &  uln^e  pubii- 
cajeorum,  quiadmercatuseunt,  ibiqueemunt,  veii- 
dunt,vifiteturj6cadgnomon6publicumproberur;Acan 

ftigrcatcj 


De  TeRTIO   REMEDIO&ci  j8 


itigmatefeu  figuoPrincipis  notatcEfintnecne,  aiiimad- 
yertatur. 

3.  Quod  fi  Vilitatores  ifti  pondera  &  menfuras  adul- 
terinas  depr^henderint,  illasnon  tantum  fub  dio ,  publi- 
ce,&  quidem  in  foro  frangere  dcbcnt^peruxf.i»  l.item  quji- 
rimr,  i^  §  fiquis  menfires.  8,  D.  locat^  Joann»  Regnaud.  tr,  dc 
menfiur,  num,  6,  Alphonf«de  Azevcdo  adi.  z,B.ccopUnum,  3, 
Itb^  iMt.13, 

4»  Etquidem  ad  augendam  fraudantis  ignomi- 
niamfradio  hxc  fieri  foletante  januam  ejus ,  qui  eyus- 
modimenfurisufus  fuerit,  quodnotat  Joan»  Molina  dt 
"jufiit,  CT  J«'"'  iom.  2.  difiut.  yoi.j*.  10, 

y.  Etiam  Cuftodes  ifti  ipfos  fraudantesMagiftra- 
tuiloci  indicaretenentur,  quodebitam  poenam  fecun- 
dumddidi  circumftantiam  \uzm,  arg- 1  pcn. D. ad L.Orn, 
de  falj.  L.  annOna?M.,  6.  §.fin,  D.  de  cxtraord,  Crtm.  joan n«  He- 
ring.  ir,  dc  Adoltnd.  {^uaifi.  4s.  mm.  z^.  Davi  d«  jVlev.  ad^ut 
LubecJib^,  4-jit.  12.  art.  i,  n^  24^ 

6»     Hoc  fi  Cuftodes  Menfurarum  omittant,  aut  ne- 
gligenter  odicioinfpe(Jt'"»nis  pra^fint,  ip(i  dtbita  pcena 
t cn en t  u  r.  arg,  text.  m  L  arhnru,  9,D .  qutfatisdar .  tencnt,    A d 
exemplum  A grimtnforis A^/^c^.v/  inl. Dig^fimenf.falfi,mod. 
dixerit,  l.fiiduobm  s.  §,  idm Fompomm^  4.  cum  Gloff.  nota- 
biU  D.  eod.ttt,  Aretin./»  5-  qudtdam,  infin.num,  28*  Infi,  deacl» 
Hieron.  de  Monte.  tr.  defin,  regund,  cap.  }i,num.4.  Qups 
refert  Vincenr.  Carocc.  dJocat.  ConduB.part.  4-  qu<€fi,2,per 
/(?/.prout  in  hifcctermijiis  rradit,Petr.  Rebuft./;?  tra^^de 
pinnar.  mercat.  art.  i .  Glo/f  i.n.y.  opcr^  tom.  2, 

^  §    II. 
I»    Pra^tereaofticio  horum  Vificatorumconvenit, 
ntflinipfo Vintationisartu  dubiumoriatur, anpondera 
vel  menfur^  jufta  fint,necne,ipfi  VifitatoresadArche- 

L  2.  typum 


f4  CapUt     IX^ 

typum  menfLirarum  Principis  &  Dcmini  territorii,  au 

h.  e.  Adijliim  iHum^  ubt gmmoKi^^ubltcm ,  probationts  ergo  ajfer- 
'VArifokt,  recurranr^&exinde  reilitigiofe  veritatem  co- 
gnofcant,  arg.  L  modios.  $4,  Cod,  de  /ujcept.  c^prapofa^  lib.  10, 
Bnrt.ChaCidn^ad Co^fuctud.  Burgund.rubr^  i.Tit.  de  ^ujiices. 
njerb.  (^ ^nribm^  num.p'/.  fol^  m.(;o.  Pvittershu f.  ad NovelLpan.,. 
S.cap.iS.num.2.  Andr.Knichen  de^ur,  terYit^crip.4.-,n*  zgu 
Cliriiioph.  Ming,  dijp  BnfU.d.jur.  territ.  concL.j2.infin. 

!♦.  QiioniamomnesadcommunemterrcefeuPro- 
vincia^MeniuramroIveretenentur.^^rf^!^.  expane  de  cem. 
fib^  ac  per  tQ-^t.  in-L  ImperaJores.D.  decontrah,  empt.  Matth.de. 
A&Ci^ad. Cbnfuet:  Regn. tib.  i. rubr.  6^.part,  2^n,4, 

5.     Ubi  traditulterius,  quod  inKegno  Sicili£  &Nex-- 
^^//V^;?<?curainquirendiinfairas  menfuras-ad  Bajulum  feu: 
Secretarium,  inipsa  urha  vtxoNc^ipod  ad  Magidraturru 
rationahum  pertineat.     Attamen(iacciderit,utinpago 
aliquo,nulla  certa  &  definita  menfura  recepta  fitj  in  du- 
bio  ad  menfuras  Vicinorum  locorum  recurritur,  eive 
ftatur.^fr  di6i^  cap.  e:< part^  18,  ubi  Canonifta:  X.  decerfib* 
Ita  Bart.  ChalTan^WCtf;?/?/^/»  Burgund,  d.  rubr.u  tit.  de^Jufli» 
ces.iVerho.  ex  Juribus,  num. gj^foL m.  00.  confentit  Joan.  Sai- 
fon.  ad  Confuet.  'i.iuronens.  Tit^2,art.2^  ut  &  David.Mevi^ 
us  addici.Jfts  Lubccc.ltb.  4.  ttt*  iz.artu,  n^s- 

%.    III.. 

1.  Competitautemjusconflituendi  menfurarum'. 
Cuftodes  &  Viiitatores  pToprio  jure  non  Magiftratui  Mu- 
nicipali,  fed  Principiac  Domino  territurii ,  vigore  5cr 
(2rtn^^^UV(lU  0t)ll'^6ctt  /  five-  Superioritatls  territorialts  , 
idqueinneceirariamconfequentiamac  confervationem 
publicas  definit^  menfuras  &  ponderis  totius  territorii. 

2.  Jwn  !♦  quodviiitatio&infpedioeftaclusjuris- 

didionis. 


De  Tertio  Remedio&c.  8; 


didtionis,  eivecohceret.  arg,  cap^cofiquerente  A\  dcoffic,  ordinm 
m^v»  Card.  Scrzphin.  dectf,  rouRormn.  417*  &  'fSS*  quem 
allegat  Joan.  Aloyf.  Ricc.  wPrax.for^  Ecclef.  decif,  ^op,  n»  /. 
Stephan.  Gratian.  difcept,forenf.cap.  91S,  n,  /j;* 

$.  T//W,  II.  quoniamhic  de  Crcatione  Magiftra- 
tusagitur^  hienim  Cuftodes&:  Viritatorcsofficiumgc- 
runtpublicum  j  Magiftratusautcmcrearc  ad  Curiam& 
CuramPrincipis  pertinct.^^r  lcg.  un.  Vig.  adleg,  JulJeannon. 

4»  lum  III.  quod  hoc  in  adu  impofitio  poenac 
arbitrari^  vertatur,quajpluriesmagna?  exiftit,adeoque 
ut  eafu  evenicnre  ad  corporalem  poenam  extendatur* 
arg.  lcg.  in  Dardanarios  37.  Dig»  de  pcen,  junda  lege  5  funt  qux- 
dam  p,  Dig^de  extraord.  Crimin,  text.  in  L  Lex  lulia.  7.  §.  hodie 
Dtg, ad Leg.jul.  Repetund,  Mcwoch. Jtb,  2,  arbitrar,  caf.  5 //♦  pcr 
tot,  Petr. Caball./»J?^/.  Crimin.cafi6i.num, lo^&ii,  ac  re' 
fol. cafipa.nurn^s*  Laurent. Kirchov, confiL^^-nnv^.  7. i'ol.  2, 
Hartmann.  cbferv,  tit.  4g,  obfcrv.  i.  num.  iS.  acutc  Bach» 
part.  2,  ad  Ircutl.  Dijf^j2\  thef,  S,  lit.  IC  foU  i^gs.  late  &  e- 
leganter  Dn.  Harpprecht,  ad  §.  infumma  10.  num.  H'  & 
fecfq.lrfiit.  dctnjur.  Ita  in  termin.  Petr. Kchuff^ trac},depan' 
nar,  mercat^  m.  i,  Cloff.un,  rinm,  4,  tom^  2^  oper. 

§      IV. 

I.     Ita  Rtx  GaHi^  nohiitconcedcre  Civitati  de  Dor* 

nethal^utCuftodes  pannarij^infpecflionis  fibi  ipfis  pr«- 

priaauLhorithate  ehgeret,  fedha^cfacuhas  ^Regeimpe- 

tranda  erat,  attcftante  eodem  Petr*  Rebuil.  dtcl.  art.i,  Glofj, 

un.jubnum.4, 
•      1.     Parimodofuprema/^ariiienfisCuriadupHciar. 

rcllohoc  jusmenfuras  villtandi,  BaronibusRegni  ]ura__» 
Tmperii  feu  fuperioriratisintcrritoriohabentibus,  quo- 
ad  ditionem  propri^m  adjudicavit  ,  referente  Renat. 
Qho^^m,  traB, ae  diwon, Framjih,j ,  tit,  22 ,  num,.2.  in  ma' 

L  5*  ginalib* 


S<5  Caput    IX. 

ginaltb.  UtcunquehicdiflentiatChriftoph,  Befold.f <?«/?/, 

§.     V. 
I»     Pra?di(fi4  tamen  fententia  limitatur  L  nifiMagi- 
ftratusMunicipalis  Jus  fignandimenfuras  vel  Cuftodes 
conilituendi  temporis  pr^efcriptioneimmemoriali  fibi 
ucquifierint,  quofpatio  etiamRegaliaacquirunt.  percap^ 
fnptr  quibmdam,  §.prdterca  X,  deVerb,  Stgn^  ac  per  ea,  quas  ha- 
bet  Cravetta,^'^  antiquitate,tempor,part.  i,  inpr,  num.4-^.  ac 
€0nfiL349,  num,  9,  Knichen.  de  Saxon,  non  provocjur^  verb.  ip„ 
cap^  /.  num,  121.  Schrader.  traci^  defeud.part.  lo^  num.  238,  ubi 
pluresadducit./4/f  Regn.Sixtin^^if  i?f^4/«//^. /.  cap,  s^n,JS2^ 
1.     IL  /^/;;?///7/«rincafij  ,quo  DecurionesCivitatis 
jus  vifitandi  menfi.iras  adminiftratorio  titulo  exercere 
velint,  videmus  enimquotidie,quodinplerisque  locis 
MagiftracusMunicipii  ftatis  temporibus  per  fijos  Depu- 
tatos  pondera&  menfiiras  vifitarecurent,quodnonjure 
proprio  {td  niagis  Principis  territorii  permilTu  &  delega- 
tiou^tacita  peraguntpereaquaeinfra  cap,  2,fibnum.8,^ 
feqq.  i^  c.  4*  n,  lofeqq.  dicuntur. 

5.  ///♦  Z//>/?//4«///r  praedidla,  nifiPrinceps  territorii 
hanc  curam  menfurarum  Magiftratui  in  Civitatibus  Mu- 
nicipalibus  demandaverit. 

4»  Ita  inMarchia  Brandenburgica  Eledorin  Sta- 
tntisProvincialibus  perexpreffum  Senatuicujusque  Ci- 
vitatishancinfpedionem  commifit,dum  fanxit;  ©(tj] 
ttKtltdK»  ?ctccn  bcx  ^aX^t  a\v\CK}\i^jtn  m%m  mx^mc^mtct 
CSacfccn  «mb^cbcn  foUc/  6te  (Scfertal/  t^a\\  xxnb  ^Scm^t  bc<f 
rid)tt^en/mi^ftctffi5$  anfmcxiicn^t^abcnmnb  wclcfcct:  bcf«n^ 
bcn  mx^  I  \>zx  t^nvcdKc  (Sfel  /  ©ctvt^t  /  Sd^cif d  m^  ma^ 
ifeab  7  ^cxi  o^cr  C^tcfclbc  foUc  tnan  im  ^cbttb.ccnOcv  (Sttaff  ncf^^f 

\X\cn(  h.  e*  Ut  AiAgt^iratHs  cujmqut  loctjhtu  temporibm  ex  im- 

frovif§ 


De  Tertio  Remedio&c»  S/ 


trovifo  circuinteneatur ,  adinfpiciendum  Unces^fiatiras ,  rmnfit- 
ras  ^pondera^  eaque  ommaprobe  obfervandum  i  qtiemcunque  ve- 
TQ  rcpererint^  qui  injufiu  ponderibus^ftateris  &  menfurii  utatur^ 
emn  eosve  ad  debitum  poonam  trahere  debeant,  referente  Joa- 
chim  Schepliz. and  Confuetud*  Brandenb^part,  4^tit,  6.§*  4-- 
num.  2, 

§.  VI. 
I.  In  Ducatu  Wiirtembergico  ita  fancitum  eft; 
©a|]  \mn  ^%lid2tJ  in  allcn  Qtht^tcn  vnn^  :f  lecf  cn/  5tc  ?v^cR  / 
<S\)^i  (S^lcn  «nO  6ctx)t(fct  bcftd^ct^cn  /  ob  ftc  nt*t  \yamt): 
fct^cn  m^  pcc  ^^'Ctcfecn  l^abcn  /  w\i>  wo  Otc  mn^crcd^t  bc<? 
fnn^cn  /  ^tc  jijnt^c/  fo  ^tc  gcbvancRt/  ^avttmb  mtt  crnfl: 
flralfcn/  ^amtt  :f  alfcl)  ttn^  §5cti*nc)  tn  allc  iOocccj  t^cxl^MC^ 

tCt  tVCV^C  ut  cjuotannis  m  fingHli^  Civttatibm  ^  pagis ;  men- 
furx  in  aridls  (jr  Itquidis ,  tdnts,  ^  pondera  vifitentur  j  neforte 
dimtnuta  jint  ^  corrupta ,  publicaque  figy^a  haleant  \  qtwdfi  a- 
dulterata  rcperiantur  ^  ij  ^  qni  hifie  tfifucrmt.  cb  id  fcvere  pu- 
niantur ,  ///  fdfitates  0  fiaudcs  ommbus  modis  frdcaveAnttir. 

^fivfll  iXuuttcmb.  i5anC^0r'(£>v^n.  ///,  Don(2(in^m:|V  §• 
mi^  r^ll  foi  ish 

!♦  Quibusdam  in  Civitatibus  Impcrii  ad  cvitan- 
das  in  menfurando  defraudationes  ,  vendentibus  & 
mercannbus  integrum  efl^  utrerum  vendibihuni  men- 
furatio,  pubhco  in  loco  fiat  menfiira  publica,  &  qi'i- 
dem  per  perfonam  huic  cur«  pubHce  elcifram  &Jurv^- 
tam  ,  ^a^  mtt  ^cr  Qta\>t  iScfeeftd  ttn^  atitf  ^cv  Sta^t 
JCOaocj  ^tc  "i^atyicn  p>cmci^^n  m^  ^cKx^oo.m  tvcvC)cn/  ^u»(b 
tcf  (Stvi^t^^i^i^cffcv  ttn^  IX^aijnrctjccv;  Ii.  c.  ta  puUica  Ctrt- 

tatis  menfura ^merces  mcnfurenttir ^  c^  inpuhlica  fldtcra  pond.:- 
rentttr,pir  pubbcum  Ctvit  atta  iiicnfr  e?n  ©r  libripendim.  David 
Ivlev.  ad  hpsLubecc.  lib,  4.  tit.  12  *a)t  i.  ntim.  24. 

j.    £t  ha:c  laudabihs  Cen/umdo-,  in  mukis  bune  con- 

ftit.Lj- 


:8S       Caput  IX.  De  Tertio  Remedio  &c* 


tutis  Rebuspublicis  recepta  eft,  ad  coercendas  vendi- 
torum  fraudes,  ut  omnes  majoresponderationes,  qux 
fuam  habent  quantitatem  definitam,  in  loco  publico 
ad  id  deftinato,  m  ^Ct  Qtabt  SX^rt^/  O^CV  «t  ^cm  XCa^^ 
i§<lll^  i.  e»  m  piibltcA  CivttatisfiAtern^  ^  Adihm  adpoudcrm- 
dim  de/ltnatis »covdim  Pr^fedo  ponderumDOr^cm  i^a^^ 
i\^Ctjict:,fuscipiantur,Procujus  jurisconfervatione,&in 
compenfationem  impendiorum  certa  pecunix  fumma 
Venditor  folvere  tenetiir»  vulgo  5rtj|  W^^^Sclt  voca- 
tur:  Knipfchilt.  de  jure  Civit*  Imfer,  lib^  /.  cAp.  2j^mm.2(f, 
Qupd  inter  modos  augendi  aerarium  recenfet  Cafp* 
Klock.  de  tzrar.  cap.  //♦  mm.  i.  lib,  2, 

4.  Quod  etiam  in  patrize  Ducatu  Wurttember- 
gico  ufu  obfervari  folet,  ^aj]  mct^VCV  ^JtjCtl  1C&%C»  cm^ 

tcv  c)cm  o|f cndtd)cn  K:auflr6(jni]  ^iird^  ^tc  ^crcftwouicScf* 
Scx  uni)  X0rt9^?i)^ct(l:ct:  c^cmcffcn/  nn^  ab^ewo^cntvcv^cn.  «^ 

mAXima  pars  mercium ,  ad  Ades  mercatura  fublicas ,  per  men* 
fires  &  libripenda  juratos^  menfurentur  ^  ponderentur, 

j.  Alibi  &  hoc  quoque  ufu  obfervari  confuetum 
efl:  ,  ut  omnium  ponderum  &  menfurarum  forma?  3 
certo  artifice  conficiantur ,  qui  huic  arti  juratam  fidem 
dedit ,  nec  eadem  in  Urbe  ab  alio  aut  fabricari ,  aut  a- 
liunde  allata  ibidem  uti  fas  efl,  prout  hanc  confuetu- 
dinem  refert,  David  Mevius  ad  lu^s  Lubecc.  d^  Itb,  ^.  ///♦ 
12.  art*  /.  mim.  22. 

6»  Quse  confuetudo  ad  coercendas  defraudanti- 
um  machinationes  mihi  fummopere  placet,  imprimis 
fi  etiam  ipfius  artificis  figno  notentur,  quod  etiam  in 
quibusdam  Civitatibus  Ducatus  Wurttembergia:  fimiii 
modo  pracfticari  folet» 

CAP. 


^(«p.:)s«p 


Caput  X 
^QjMrfHmremedium  de  Conflitutione  Mtn^ 

fortm ,  ^  quimm  ad  hoc  officium  di^mdijint  .<* 


SUMMARIA. 


^i. 


ii»  Ad  ffAcavendas  contrahenttum 
ctrcumventiones ,  in  quavit 
Xlivitate ,  certi  menforesjU' 
rato  conftitui  filent, 

2,  Hi  lites  ortas  dirimere  /blent, 

S,Et  in  jure^paftm  vocantur  ar- 
bitri. 

4.  Le^e  Maniita,  6b  contentionem 
quinque  ftdum ,  decempC' 
dator  adirifolek^t» 

^.  :2. 

//.  yemo  -de  'hijce  littbus  ^ronuncu 
are  valet ,  niji  hoc  publica 
attthoritate  obtinuerit. 

2,  Hodie  hxc  foteftas  conftitumdi 
compettt  principibtu,  &Jl4' 
tibus  Imperii, 

f.  IH  liegno  GaUu  menfores  fola 
iRegU  Authoritate  conftitu- 
untuf, 

2,  Qui  tamen  officium  fuum  in  di- 
^tontbui  prtncipum  &  Nobi» 
lium  Gallia  mtnime  exerct* 
re  audent. 

3>  ProKex  in  Regni  Sicilid  Metro- 
poli  Mefttnajflatis  temporibus 


eligit  Credenz,trium,'quod^ 
Jit  ejmofficium} 
§.     4. 
/.  Vlerumque  locorum  MagifiratM 
oppidani  hanc  curamfibifti' 
munt  conftituendi  menfores. 
2.  In  Mechlinia  de  menfurie  cog- 
nofcu»t  Oecanus  >  ctteriqHC 
Lanificiijurati, 
S-  Qji^d  tamen  peragunt  non  jure 
froprh ,  fed  mmine  admi- 
xitftrat^rio. 
4.  Ix  conceftone  &  conniventia 
Domini  :territarii» 

§.5. 
/„ Quales  ad  Menforum  dfficiume^ 

ligi  debeant.f 

2.  Totum  hoc  fudicandi  officiuno 
re^uirit  artificem  egregiuma 
virum  bonum  &  juftum» 

^,  Apttd  Romanos  metiforum  funr 
^io  honorifica  erat,  &  iw- 
munitatibtu  gaudebat, 
§.  6. 

t,  Menforum  officium  non  tantum 
in  ponderando  &  mttiendo» 
fed  &  in  judicando  tonfi- 
ftit, 

M  2.  Hton 


5>o 


Caput     K. 


z»  iJon  tantum  de  menfurU  agri , 
fed  &  de  fervitutt^us  ntw^ 
dum  dicit. 

$.  tictt'  eligatur  menfira  Domint' 
territorii,  tamen  mitti  ps- 
tefi  a  ludice  &  a  partibus 
ad  peragendum  ojjicittm. 

4,  Exinde  tamen  ludex  dici  m- 
quit :  fed  tantum  nuncius. 

f,  Menfor  reiationem  facgre  po- 
tefii  parte  etiamnoncitMa, 

f,  Dijfentientes  referuntut  remif- 
pve» 

§.7. 
1:  Menfirii  ajfertioni  eritfiandnm, 
2.  Pronunciat  enim  ut  arbiter. 
3:  Gerit  munus  authorstate  publi' 

ca  ordinatum. 
4.  Confiftit  itm  in  cfficio  jurato. 
f,  Tefti  ttni  creditur  circa  illa, 
qua  fpedant  ad  officiu  fuum, 
6.  Dijjentit  Sca^nus  remiftive. 

§.  8. 
uMenfir  publicusjurammumve' 

ritatit  puftare  cogitur. 
2.  FaHi  veritas  in  menfurandoy 
per  evidentiam  rei  haberi 
potep: 
jp.  Agrmenfores  jurant ,  fecundum 
judiciumfuum,fivmtatem 
diHuros» 
4*  Atii  in  artt  periti  faltem  ju- 

rant  de  Credulitate. 
j.  Caftiodori  judicium  de agrimtn- 

fore. 
e,  Diffemit  Chaffantw  remifive. 


§.  ^. 
/.  ladexloci  exe^uituriquodmsni' 

for  metiendo  pronunciavit^ 
2-.  Horum  dfttmatiompotiuseft ftan- 

dum ,  quam  teftibut, 

5.  Hanc  veram  &  communem  efft 

opinionem  afferitur. 
4,  Pertti  in  arte  participant  de 

de  ludice  &  de  tefte. 
f .  lm)i  ftint  quafi  ludices. 

6,  Non  tenentur  reddere  rationem 

fu£  afiiwationis, 
f.   10. 
;.  Requhitur»  ut  menfor  aDomi^ 

no  territorti  fufcipiatur,  wr» 

diante  juramento. 
2.  Ad  fimilitudimm  ttfiium, 
$,  Quihbet  officialu  publim  jurA~ 

re  tenetur, 
4.  Irtjurat»  non  creditur,  quoties^ 

aliquid  a  Lege  alicujus  am^ 

fctenti<t  reltnquitar. 
f.Dedaratur  per  eximpla^ 

§•  II.  ^ 

j.  Menfir  faltem  jurat  ah  initia 

officii  fufcspti ,  »0»  cinafin'- 

gulos  a£lm. 

2,  It  tamen  fingu'i  a^us unam mt» 

rentur  fidem. 

3,  Idem  ohtinet  in  quibusvit  aliit 

cfficialibus. 

4,  Hoc  ufu  communi  hcorum  ob^ 

fervatur* 

/.  In  quibuidam  locu  receptum  tfi\ 

ut  officiules  &  menforeSiquot' 

amis  jmamentum  repetanr, 

u  Sin- 


QUAKTUM    REMEDIUM   De  CONSTITUT^&C*  9^ 


S.    12. 

/•  SwgttUre  tft ,  quod  Men/hri  a- 
fii  foli  fi{Us  adhibeatufi, 

z,  Quoniam  publice  fub  publicojU' 
ramento  eft  receptus. 

3.  "Et  participat  de  ludice  &  tefte» 

■     §.  15. 
/.  An  Menfor  in  ingrejfu  offcii  fui 

prajlet  juramentum  credult' 

tatit  an  veritatis  ? 
-2.  Affirifiant  prius  lCti pluriwi* 
St  Ne  fi  fallantur ,  quod  faiiie  fie' 

ri  poteft ,  anceps  perjurtttm 

fubeant^ 
4»  Medicw  in  arte  fuafaUipoteft, 
j.  Feriti  in  arte  de  judicio  fuo  dt- 

fonunt. 

§.  14. 
i.  Autor  dtfitnguit  cum  Pacianot 

&  juramentttm  veritatis  re- 

quirit  y  in  artihus  hi^ ,  qu£ 

determinate  fciri  pojfunt, 
2,  Proftjfor  dum  fert  teftimonium 

de  fcitntia  difcipuli ,  in  a£lu 

prdfintationis ,  teneturjura- 

re  de  veritate. 
}.  Vbi  certa  notitia  in  arteperpt- 

ritum  haberi  nequit ,  ibifuf- 

ficit  juramentum  Creduli- 

tatif. 
4.ln  ivenfuratione  facienda,  /«- 

dcx  partes  citau  debei  ad 

locum. 


§.  15- 
/.  Si  dt  relationt  Menforis  dubU 

tetur ,  quidam  ei  onus  ajfer- 

tionem  fuamprohMtdiincum- 

berey  ftatuunt. 
2*  Author  ntagii  inclinat  in  fen- 

ttntiam  contrariam. 
^.  Prafumptio  luris  eft  prohatit 

Itquida. 

$.  16. 
/.  Peritu^in  atte»  plemim  mert^ 

tur^fidtm,  circa  attemfuanu 

2.  Quod  late  declaratur  per  Ex- 

empla. 

3.  Sufficere  videtur  unius  Agth- 

menforis  atteftatio. 

4.  Dijfentientes  adducuntur  rt- 

tnipvh 

§.  17. 
U  Lite  Exiftente  de  finibus  dgri 
cujusdam  ,  quunam  fumtus 
Agrimenfort  fuppedttare  tt' 
neatur? 

2.  Ouidam  tenent,  menfurattonm 

ejfe  faciendam  ,fumtibm  pe» 
tentts» 

3.  Aliiftatuunt,  ejus  expenfisftis- 

cipiendam  ejfe  metationem, 
cujus  intereft. 

4.  Verior  tamen  eftfententia,mtn'^ 

furationem  ejfe  peragendam 
fumtibm  communibus. 


M  i 


Praetc- 


^  Caput    X.. 

$.  r. 

Raeterea,  ad  prxcavendas  contrahentium  cir^ 

cumventiones,  pnerer  remedia  liucusque  re-». 

lata,  &  olim  &  hodiereceptoameft,  utinqua- 

|yis  Civitate  cern  i^f«/Jw  conftituantur,  qui. 

de  officio  hona  fide  gerendo  Magiftratui  juratopromit- 

tunr.    Tales  ftint  Uc  ^cfdJtvcmc  :f clM%ffcr/  ^cftfcwot^ 

nc<Sl)(fcCVKn5!D?a04\^Ct(lcr.  h.  ^.agrimenfius.frumemi^. 
ligm-,  frni-i  vmique  &  liqutdorum  menfires  ^  libripendes  jt§i- 
rati^  Quibus  exteri  &forenres  in  territorio  alieno  con- 
trahentes  menfurahdo  &.ponderando  fecure,  coufiderc 
audent,  utpote  quorum  fidespublice  probata  eft  ^r^.. 
^rinc.  In/f*  defitisdat^  tutor', 

2.  Proinde  fi^  lis  oritur  inter  contrahentes  ratio— 
ne  menfurai  vel  ponderis,  ad  hofceMeiirores  &^onde- 
ratores  pubhce  conftitutos  recurrendum  eft.  per  text*. 
in  Lfi  quisfiper.  s-  Cod.  de  fin^  regund^  L  qui  lumtnib,  ir^§,  /ii 
inter^  i/.  T>ig.  deferv.  pradtor.  urb..  Azd,  Wefenb.  &.Do^-^ 
d!ore$  adpr.  tit.  D.fimenf.falfmad^dtxer^. 

5.     Qua  de  causailli  in  jure  palTim  arbitri  dicun- 

tur  j  Nam  olim  Agrimsnfores  mota  de  finibus  contro- 

verfia,  fumebantur  arbitri  quafi.terr*e  divifores  &  fihi- 

toresi    Hnic  agiimenfores  dicuntur  arbitri.  in  text,  //. 

demodo.  y.ibi.  de  modo  agrorum  arbitridantur,D/g./».. 

mgmd,  facit  huc  Cicero.  de  Leg.  agrar.  Plaut.  in  PenuL  e- 

If  gantcr  Cafiiodor.  lihi  3.  Fariar.cap.s 2* qutm  rcfertquof 

que  Gothofr.  ad  d..  leg,fi  qu/s  fuper.  /.  Cod.  defin.  regitndl 

Rutger»  Ruraiidi  dt  Commiffar.  part.  /4  Ith:  4.  cap.  ^a.n^  i/^. 

4.     ScihcetEege  Maiiilia,  cum  de  qiiinque.  pcdi- 

bus  eratcontentio,ibatur  ad  arbitrumi  qui&agrimenv 

for  &  Decempedator  didus,  ut  ilios  regerct,  arteque 

(ij^ componeret.  Ovid, ^^«^.  rafiw^AuL^^^^Jih.iz.cap, 

^.  Gujac, 


<^ARTUM   REMEDIUM   DeCoNSTITUT^&C*  fj 

—  ■!  I  -    .1  ■        I  II.  II 

4».  Cujac.  Itb»  S'  obferv,  cap.  21,  /» yf»,  quos  refert  quoque 
late  Renat.  Choppin;  ttA^.  dtdomAn,  Fraac^  lib^s.  tit,  22^ 
num.  ^.  eadcm  recenfet  Ruland.  d.  tra6i.  fart*  /.  lib,  ^. 
tap*2o.numi  i»  ut  &  Joan.  Hering;  tra^^  demolindin<,quAft, 
-^/.  »«»!ii //♦  eleganter  ququeBaptift.  Aymon.  rr<i^,</f  4^«v- 
lihki:,Mpti(f,num^S» 

§;  ir: 

I».  Nemo  autem  Menforis  munus  fubire,  aut  de 
modo  agrorum ,  menfurarum,  aut  ponderum  pronuii- 
ciarepoteft,-  nifi  hoc  publica  authorirate  obtinuerit^ 
&.  ad.  id,  a.Prsefide  &i  Re^Hiore  ProvinciiE-clecflus  fuerit 
per  text.  notabilem  in/.  /ttrruptione  S.ibi»  Pra:fesProvin- 
cias  terminos  per  menforcm  declarari  jubet.  dr  cum  §, 
I.  D.  dejin.  regtmd.  text.  in  l.  fi  quis  fuper,  ^,  Cod;eod»  tit.  quo 
facit*./.  /♦  §.  ^  notandum  s*  ibi;  a  Pra^tore;  Dig.  deinjpici' 
tnd.  Ventr.  leg.  -?♦  Cad.  de  lur.fifa,  iib.  10,  Bart*  ad  prafatam 
Begem  de  Calculatore  Ibquens  ntm^  /,  Agenn.Urbicus 
tra^^.de  Ccnfltt.  4^r^r.  ibi  ait;  nifi  facra  praeceptione  fir^ 
matus  fit  ;quem  refert.  Baptift»  Aymon.  d.tra^.  dtalltt- 
*vion:  Ub*  i.  cap.i6,  num^  6,  alias  ejusdem  Relatio  nuUam 
fidem  mereatur.  Bart-/>/.  ea  quidem  Cod.  de  accujat.  Cag- 
nol.  in  L  fi  iibrariits  nurn,  2„.Dtg,  dereg*  lur.  quos  refert 
Hcrm.  Stznxm.  defervit.  perfonai.  iib.  2.  cap..20.  num.  2.fa- 
ciuntquehucea^quaehabet&tradit.  D^cius^ incap.prcpo- 
fftifii  num,  is,  X  deprohat.  Gcphal.  confii.  sd.num.  2,  itb.  /♦ 
Stephan.  Gra^^ian.  dijcept.  firenf.  cap,.si2\  mtm.  $•- 

2..  Ad  cujus  liniilitudinem  hodie  hanc  curam  & 
poteftatem  fcilicet  Menfores  GonftituendijPrincipes  & 
Status  Imperi!  infuo  t^rritorio,  merito  &.  quidf  nUor- 
tiori  jurefibi  vindicant,  qui  non  folum  tanram  ledlon- 
ge  majorem  poteftatem  &  ]urisdi(flionem  in  fuis  terri- 
toriis  ,,  quam  olim  Prcvinciae  Pra?fides  obtinentj  fiqui- 

M  j  dem 


94  CAPiiT     X^ 

detn  hodie  Status  Imperii  iii  fuis  Provinciis  rummilm- 
perii  participes  fadi  funt,  ac  Jura  Regia  per  inveftitu- 
ram  ac  privilegia  ipfis  concelTa  autocratico  jure  exer- 
cent,  tradente  Hieron.  Schurff.  confiL  S9.  num.  2*  ^26* 
cent*  j.  Henning.  G^den*  conf  i.  num.  4,  Matth»  Wefen- 
bec.  confiL  27.  num,  zg.  quos  refert  quoque  Cafp.  Klok. 
tYA^^  dc  Contrth,  cap.  4.^  num,  S26^  116.  &  fio[q. 

§.  ni. 

T.  In  Gallu  Regno  hodie  Menfores  [grands  Agren- 
xeurs)  de  refervatis  Regis  exiftunt  ac  fola  Principis  feu 
Regis  au  thoritate  inftitu  untur,  qui  privatorum  agris  mo- 
dum  dicunt,  ac  de  Francico  Agrimenfore  extat  confti- 
tutio  fingularis  apud  Petr.  Rebuff. /^«7,^?.  Conftitut.  Kegn^ 
CaU.  referente  Renat*  Choppiu.  de  domm^  FramU  Itb.  /. 
tit,  22,  num,  3^ 

1,  Hi  tamen  officiura  fuum  in  Dominio  Princi- 
pum  ac  Nobilium  Galhae  minime  exercereaudent,  cum 
hoc  Jus  conftituendi  Menfores  Equeftri  Ordini  inta- 
x^um  remanferit  3  Et  que  le  ^augeurs  (jr  Mefireurs  nowvelle. 
ment  erigez,  parle  Koy.^  n  exercent  aux  villes  &  Villages  de  Setg' 
murs\  Par  Arreft  prononcSyen  play  doyent ,  pour  le  Steur  de  U 
7rtmotl  le\cmtre  Rene  Potier  en  ia  Chambre  de  CEdi6l*  de  leig* 
Auril  1602 .  \\,^.Ne  fiereometrdi.  velahi  menfores  noviter  creatt  k 
Rege-f  exerceantfuum  officium  inurbibm  aut^agis  Dominorum  iVb- 
btlium  j  Uapronumtatumper  arreflum  in  caufa  quadam ,  fro  Do  • 
mino de laTremoville y  contra  Renatum  Potierin  Camcra  Edt^t^ 
dteig.Aprilis  1(^02,  Prout  decifum  fuit,  eandemv^  deci^ 
fionem refert  Renat Choppin. djra^^de  doman.  franc.  Itlf^ 
i,  tit.  22,  num*  s. 

3»     In  Regni  Sicihae  Metropoli  MESSINA»  juris 

cft,  ut  Porrex,  (qui  in  omnibus  &,  per  omnia  Regem 

SiciUaj  repraefentat)  ftatis  tetiiporibus  ehgat  Credenzeri' 

%  um , 


QUARTUM   ReMEDIUM   Db  CONSTITUT.&C.  pf 


*w,  qui  Vicflualium  menfuratores  conftituit,eifvemeii* 
furandi  licentiam  impartitur ,  propriave  authoritate 
menfurantes  incarcerat ,  falfas  menfuras  habentes  co- 
ercet,  ac  de  menfuris  adulterinis  cognofcit,  Piftoresad 
folutionem  frumenti  a  Mereatoribus  empti  adigit,  & 
ne  pretium  frumenti  uhra  taxam  publicam  crefcat,  feii 
annona  flagelletur  ,  animadvertit,  referente  Mmo  Gi- 
Hrba  (kctf  crimmak  <jf.  num,  7. 

§     IV. 

r.  Quamvis  autem  Principes  &  Statuslmperiifu- 
perioritatis  Jure  in  Civitatibus  &  Pagis  Menfores  ju- 
ratos  eligant,  plerumque  tamen  accidit,  ut  Magiftra- 
tus  cujusque  loci  hanc  curam  fibi  fumat  ,  ac  quibus- 
dam  perfonis  integrac  fidei  Menforum  munus  injun- 
gat ,  quo  de  menfuris  cognofcant,  false  menfurantes 
puniant,  cofv6  ad  dirimendasHtescircamenfuramob- 
Grtas  mittat,  ac  eorum  renunciatum  exequatur,  juxta 
k  /»  Cod^  de  IrenAYch,  ttb,  10*  eft  X.t\X.r.  quoque  in-  /♦  hkc  £- 
di£idi,  §.  his  illud,  Cod.  defectmd^  nnptits*  Ug,  /♦  J.  &  notAn^ 
dttm  5.  JOtg.  de  injptc,  Ventr, 

2«  ha  Mechliniaj  de  menfuriscogtiofcunt  Deca- 
nus,  czeterique  Laneficii  jurati.  tefte  Paul^,  Chriftin.  de- 
cif  Belgic^  //,  num^  iS*  'vol.  /. 

5.  Hoc  tamen  non  jure  municipii,  fed  magisad- 
miniftratorio  nomine  peragunt  arg.  l,  k  Divo  Ptois*  tn 
frmc.  Dig»  de  rc  ^udrc.  l.  fi  qui^  fnfer,  ^.  Cod^fin.  regund,  A- 
diian.  Gylman.  in  Symphor,  tom,  upart.  i,  tit,  z,  mim,  (fu 

4.  Ef  hoc  quidem  ex  concefTioiie  velconniven^ 
tia  Domini  territorii  ac  fuperioris*  Cognitio  enim  de 
menfuris  falfis  tangit  merum  Imperium,  fiquidemcor- 
rumpens  falfas  menfuras,  &  pondera  pubhca,  de  Lege 

Cornc- 


p6  Caput    X 

Cornclia  relegari  debet;  uti  tradit  Jacob  Rebiiff. /;?4C 
quoties*  rittm^  j»  Cod,  deponderat^  Itb,  lo,  Ubi  ejmdem  zdn^h- 
tionator  Lth  C.  Paul.  Chriftin.  ^/^..^(f^/J//,  mm^zg^Vid, 

§.  V. 

I.    Ad  menforis  officium  eligi  debet  vir  prudens, 

fidelis,  optime  fibi  confcius,  probus.&  non  fuspedus., 

integrx  famas  &vitx,quimentisintegritateexifl:atmen- 

furarum  &  ponderum  cuftos,  (^uemadmodum  talem.» 

defcribunt  Imperatores  Valentiniaiiiis  &  Valens  inL  u 

§.  Ad  iflud^     Ubi  Joan.  de  Platea  Cod,  de  condit,  i»  fubl. 

hord^  lib»  /^y.poft  Agen.Vrbic  Hieron.  dc  Monte /r^^f?.  de 

finib.  regund.  cAp.26.  num.  p.  Francifc^  MaTC.deci/^i^p.num, 

j,  part.  2»  Hermnnn,  Stnmm»  dejervit.  perjonal,  lib,2.  cap* 

10»  num.  j* 

X,  Totum  enim  hoc  judicandi.&renunciaiidioF- 
fkium  inter  partes,  .&  hominem  &  artificem  exigit  e- 
gregium,  ut  m^nfor  virum  bonum  agat  &  juftum, ne- 
que  ulla  ambitione  aut  fordibus  imoveatur,fedopinio- 
nem  &  arti  &  moribus  convenientem  fervet,  qualem 
requirit  AgenniuJvilrbic.  dc  confiit,  agror,  8i.  hoc  ex  eo 
Andr*  Alciat. dtJpun^.ltLs*  tmp.  is. 

^,     Apud  Romanos  olim  menforis  fundioeratfa- 
tis  honorifica,  adeo  ut  Corpus  menforum  frumeiiti, 
\>k^X\\^t^^C^CXf^m^tl  feu  frumentarii  Meiifores  ex 
Refcripto  Divi  Marci  &  Commodi  Imperatorum,  vaca- 
tionem  quoquea  muneribus  civilibus  obtinueriiit,  per, 
text.  in  l.  ab  hu  onertbiis  10,  §,  i,  Dig.  de  vac*  muner.l.men- 
fores*  26.  Dig,  de  excufat,  tutor.  Gothofred.  ad  d,  /,  ab  hls  o- 
nertb.  10»  §.  corpus  i,  Dig,  de  vacat.  muner,  hti  E.  Poncet.  de 
^ur.  Muntctp,  num»  ss.  tnfin»  de  quo  etiam  Renat.Chop- 
pin,  trti^.  de  privil,  Rujiic.  hb.  2^  cap.  p.  num.  22.  in  margi- 

naL 


'QuARTUM  REMEDIUM  De  CoNsTlTUT.    '&C,         ^ 


:mL  Francifc.  de  Amaya  in  L  unum»  31^  C,  de  condit.in 
fubl.  honor,  lib^  10 ^ 

§.    VI. 

1.  Incumbit  ulteuius  officioMenroris  ,  non  tan- 
tummercesponderare  h.  agrosmetiri,  fed  etiam  quid^ 
^quantuve  Unicuique  debeatur  pronunciare  ac  quafi  Judi- 
cziVQ.pertext,  inl.fiduohus.^^^. tdemVomfonim.4^thi. renun- 
K:\2iVtni.Dig. fi menfGr fatf.mod^dixerit.  Lde  medo,  y.Dig.fin. 
regtind. 

2.  ^ec  de  menfuris  agri  tantum,  fed  etiam  de  fer- 
vitutibus  mo dum  dicit,  fer  text.  inLfive  de itincrts,  6.  D.fi 
mcnffdfi  mod,  dtxcr^  Agennius  Urbicus  ^^  Conjhtut.  agror. 
foLm*  16.  Petr.  Poncet.  de  ^ur.  Mimtcip.  n.  49.  ac  eundem 
quoqi  allegat  Andr.  AXcht.dtspnn^.ltb. ^.cap. is. Petr. Gre- 
goY.T o\Gi'diY\.inJyntag.tib,s.tap.s.n.S.  Hieron»  dcMonte 
tra6i.  defin.  rcgund.cap.  loi.num.  10.  eleganter  &  late  Baptiil* 
iVymon.  tracl.  dc  Alltrjicn.  lib^  i.  c&p.  lO.pr/tot. 

5*  Quamvis  autcm  Mcnlbr  olim  aPra:fideautRe- 
{iorcProv incix. pcr  ieg.fi^uis Juper. }. Cod.  defn.regund^  ac 
hodieaDomino  territoriieligatur,  illetamenliteobor- 
ta,  veljudice,vela  partibusmittitur, uteatvifum,ac  in- 
tercoha:rentiasdicat, quid  {Q\\i\zt.,pertcxt^inLhacedi^ali^ 
6.  §.  htsiiliid.  tht.  a  partibus*  Cod,  dejccund.  nupt.  ac  per  /♦7«  §. 
^notandum.s.  ibi^  a  PrsEtore.  Dig.  de  tnjpic.  'ventre. 

4»  Nectamenexindejude.vdicipoteftjfedtantum 
'2^mc}f^'S jCum\\u\\d.m  Jurisdi(ftionem,nequidem  delega- 
tam  ,  kd  taritum  noiionem  habeat.  arg.  i.  tn/iar.  2,tbit 
CQmputatioatabulariis,Q?^.  ^^J//r.//?/.  ubi  Angel.  tnA- 
po/iti/. quem  refert  &  fequitur  Andr.  Alciat.  inJR.ubr.Dige/i, 
de  offic,  cju^.)  cui  mandat,  cHjurisdt^l.  n.  /j* 

5.     ProindeMenfor  relationem  faccre  potefl:,  etiatp 

N  parte 


p3  Caput     X» 

partenoiicitata,ricuti  Nuiicius;  pertradita  Angel.  ml^ 
I,  §,  MarceUiH .  D.fi  cuiplu^^  quam  per  Leg,  Talcid. 

6.  Eriamfidifrentiat  aliquatenus.  CoXzr,  d,  Proceff, 
execut.pari.  5.  cap, 9-  nurn. iiS,  ac Rutger*  Ruland,  de  Commifi 
fhr,  part,  /.  Itb.  4.  cap  zo.n.s.  &fcqq' 

§•   ^^I- 

1.  PrJEtereaMenforis  propriumeft,  utfivequid- 

piam  inter  partes  adprobet,  five  improbet,  ejus  alTer-. 
tionicredendum&parendum  fit,acquicquidrenuncia- 
verit ,  eidem  fletur. Jacob.  Rebuflf.  adt^  2,  Cod. deponderat^ 
hh.  u.  Vur^ur2Lt,con/iUjo6,num,2/.  Nattact?»//.^//.  w/.  ^-. 
poflaliosHerm.  Sfamni»  d,tra&,lib^2.6ap.2o,  num,2,  Ma- 
gon.decifps*num.  /<?♦  cumdeGlarationetamen,quam  tra* 
dk.Hicrovi^Viiirmconfl.^i.num.jS.drip. 

2,  Nam  fententia  ejusdem  eandem  vimhabef  ^ 
qualcm  arbitrorum  j  Menibr  enim  arbitro  comparatur^ 
per  text.  in  l,  derrjodo^p,  cum  Lfeq.  Dtg.  finium  regund,  text.  int, 
inter  Cajlclianum44.  Dig.  de  recept  qmarbitr,  Cujac.  lib.  10.  ob' 
ferv.  cap,  2»  Ruland.^^  Commiffar.parf,  i.  Itb.  4.  cap.  20.  num.iu 
quibusadde  Gabriel.ftf/^/. /<?<?.  num.  lo^.Ub.i.  Joan.Petr.- 
Surd.  confiL  452,num,30,  quosrefert.  Stephan.  Gratian*^^- 
fiept.forenfcap.  600.  num^  2$^ 

j.  £t  tanto  magis  Menforis  aflertioni  credendum' 
efi,  Tum^  quod  ille  munus  publica  authoritate  ordina- 
tum  g^rat,  nullus  enim  meticndo  alicuiquidpiamafTi- 
gnareaudetjnifiracraprseceptionefuerit  firmatus,  utlo- 
quitur  Agen.  llrbicus  de  confitt.  agror,  quem  allegat  Ba^ 
ptift,  Kymou^traci,  de  alluvion.  Itb,  1,  cap.  16. 

4.  7/^7»quodMenfor  juratum  officrum  gerat,Men- 
for  enim  (  proutomnes  peritiad  certum  ofhciuma  pu- 
blico  alTumpti)  in  oflficiiprincipioacfufceptionejurare 
tenetur  de  bonafidein  menfurando ,  ponderAndo  &  re- 


QUARTUM  ReMEDIUM  DE  €0NSTiTUT,&C*  ^^ 

iiuiiciando  zdhihcnda^per Nov.,  8.  mjin.  Ttt.  dejurejur,  quod 
fraftat.  ah  his.  Felin.  adcap.propo/uifin,  p.  infirt,  X,  deprebat, 
i^etr.RebuflT./r. depanmr,mercat.art,i,  Gloff,un,num,s*tom, 
^.tf/^f^.lateHerm.  Stamm.  defcrvitHt.perfenal.  lib.  2»  cap.  20^ 
fub.num,^. 

f.  Nam  fecundum  /.  quoties.  2.  Cod.  de  ponderat.  lih, 
lo.expertoinfuarcientiacredendumeft,  &  uni  tefticre- 
ditur  circa  illa,  qu;E  fpedtant  ad  fuum  oificiumy  ut  f^piili, 
fne  judicatum  ini^c inCuriaJHechlwenfi^  quoadMedicum 
Civitatis  &  Chirurgum  fufficere  unum  ad  deponendum 
de  vulnere,  &  illiu^  dido  ftari,  Jacob. Rebuff. in  d,  l. qua- 
ties.2.  Cod.  de ponderat,.iib.  ip'  num,  0,  PauL  Chnkiiids..  dc^ 
cif.Qtr.  Belg.s7.num.  20.  vot.  /♦ 

6.  Diflentit  tamen  ^\ic[U2Liti\m^oachimScayn(tStQ^\xi 
jKradit ,  quodpericulofiilim.umfit,  uniusperitijudicio 
Sta re.  in  decifBonon.  i? .  mm,  jo. 

%\  yiii 

r.  Pr^tereaMenfor  pubUjcus  non  Juramentumcrc- 
dulitatis  fed  veritatis  fadi  proprii  velmodi  adhibiti  fus 
artis  prxftajedebetj  Bart.  &  Alexand.  in  /.  i.  §. omne?n.iH 
confirmat.  Digefe., 

2.  CJuoniam  fadi  veritas  in  menfurando  &  pon- 
derando  per  exiftentiam  &  evidentiam  materix  infaHibi- 
liter  haberi  poteft ,  Matth.  Coler.  m  Proceff.execut. part,s* 
cap.  p.  Pacian^  deprobat.cap*2/.  n.  18.  Rulaud*  de  Commtffnr^ 
part.  I.  Itb,  4.  cap,  20.  n.  8,  vide  infra  n»  ij. 

5.  ExindeFeliuustradit,  Agrimenfores  jurare,fe 
nonpra^cise,fedneancepsperjuriumfubeant,fecundum 
Judicium luum  veritatem  dicl:uros^r^./.  /.  tbt,  renuncia^- 
runt  pr^gnantem  videiri.  Dig.  dc  vcntr,  infpic, 

4.  ldquodiiialiisperitis;utpotequifaItemdecrc- 
.dulitatejurant,feeusfehabet.  Felin.  adcap,  qutajudtcanu 

N  2  num. 


fpo  Caput     X. 

mm,  /« X  £ie  proba^.  Coler.  adidemcap,  mm*  lo,  Herman;. 
Stamm.  defervit,perfiml.  lib.  2,  cap.  20,  n,S' 

5»  IdeoCafTiodoriisrcribit;  Agrimenfirofienditqued' 
dicit-iprobaty  qtioddidicit ,  viailU  cHfua  le&io ,  grcjftbu^  fitis  con- 
certantiimjura  difcermt^  ^  more  vafiifftmiflummis ,  almf^atia- 
tolltt  5  altis  nira  concedit»  Ca  (Ti  o  d  o  r .  //^ . ;? .  uariar.  cap.  penuttc  ■ 

6.  QuamvisMenforem  deGredulitatetantum.fe- 
GUitdum  JudiciumTuum  juraredinfentiendotradatChaG- 
hn^adConfuet.  Burgund.  7it.  de^u(itces  §,.  (f,  n.  4,,^  10, 

§.     IX. 
n.    Hocautem  obfervandum  eft,  quodMenforme-- 
tiendo,  aut  ponderator  (  5OC^(trt0l11Ctflct )  ponderando- 
pronunciavit,  per  Judicemlociceu  fenteiitia  executioni; 
traditur./^^r /^a:/.  in  Lfiquisfuper^s.  in  njcrbisubix  tunc  agri- 
menforire  prsecipitur  adloca,  ut  patefada  veritatehu- 
jusmodi  litigium  terminetur.  G?^.//^.?'^^/W./. /.  §.^noi 
tandums>eum  ^.fieqiBig.  detnfpic,  ventr^,  fecundum ea ,  qu^ 
traditingenere  deperitis  inarte.  Pantal.  Cremens.  adl^. 
2.Cod.  de  refictnd.  vend.  num.  2p4.  Cagnol.  ibid^ num^  2sS.  A- 
rttin.Confiil.  8^,  num^  11.  Card,  Seraphin.  dcttfi.66i.mim.  2g4\^ 
Tufch.  tn  Prax.  lit^  P,  Concl.  2S6.  num,  6j,  Mafcard.  de  probat^. 
concU663. num<, /♦  qiios refert & fequitur Stephan.  Gratian, 
Sficept\fiorenj]cap%  600.  n.s.  22.  (jr  23.  quiomnio  videndus, 

2.-  Potius  enim  ftandum  eft  a^ftimationi  aut  rela- 
tionifadcBperperitos  ajudiceekdos,  quam  7'eftibuS^ 
B  e  ro  al  d .  confil.  lo^.n.ss-  Hb.  s* 

jv  Et  ifta  eft  communis  opinio  &  vera,  pro  qua  per 
RotamLancelloti  decifumfuit*  IdemAnchor.^:^;!.///.;?.;?;?^;. 
num,  6»  Qmu]m\^confil.i6s.num.2o.  Tuklu  d. co/,duf.  2S6^- 
mm^6/, 

4.  Quoniam  peritiinarteparticipiantde  Judice 
&.d'eteftej.  tradente  ^M^  confiiL  44S*r/um.  6 ^^immM* 

Junior». 


QllARTUM  ReMEDIUM  De  CONSTITUT.&C.  lOIi 


Junio r  co^Jil.  212.  n. 1 6.  tib.  2.  Alexand»  confil,  179^  infn.  tik 2» 
quosrecenfet,  illisqueairentit*  Stephan,  Gratian.^y/- 
(ccpu  cap.  $00.  mm,  24. 

5.  Imo  peiitiiftifuntquafi  Judices  5  wec  proprie 
teftcs./^^r/^^f^^/^Af^mJ//^^.//./^/;  quialicujusreiperitia 
habent, de ea  re judicant.  CocLde']udic,  Anan. in cap.pgnifi' 
cijii.  ilUt. 2. num. 20, X.  dchomicid,  joant Petr.  Surd, d,,tY(i^^. 
cap^2^j,mim.20. 

6.  Qi^ia  de  caufa  funt ,  qui  dicant,  talem  non tene- 
rireddererationemfua^ftimationis,  velmenfurationis, 

Idem  Stephan,  Gr^tmr.  di^.trac^^  cap.  22S.n.  2j. 

§.  X. 
1..  Praeterca  requiritur ,  ut Menfor aut  Ponderator 
aDomino  territorii  fufcipiatuf ,  mediante  Juramento ^  de 
bonafidemenfurando,  ponderando&renunciando,  fe- 
cundum  Glo/f.  &  Bart.  m l.  comparittones, §.omneSi  Cod.dejd, 
mfirtment^ 

2.  Adhibentur  cnimquafi  teftes,ide6  ipforum  af- 
fertioni,  nili  Jurat^  non  creditur.  l.jurisjurandi^g.  Cod.  dt 
tcflib.  Pan  orm  \t.  in  cap,  quiajudicame  infr.  X-.  depr^fcript.  An- 
gel.  Aretin*  /■«  §.  qttidam infin, Infl,  deaciion^  In  hifce  ter- 
minis  Kdatth.  Coler.  adcap.  qui&ludicanteX.  deprdfcript:  n.io^- 
Jercm.Sctfer.  de  hirament.ltb.  i.  cap.s-num.  2S.  Henran. 
Stamm.  de fervtt.perfonaL  tih.  2<,  cap.  20. fltbvum. ? .]^coh.  Re- 
hu^.adteg.qmties  2,  numer.  6.  Cod.  depondcrat.lih.io.  Paul* 
Chrillin.  dccif.Belgic.  sj.  n.  2i^.n.'ot.S' 

3«  QuihbetenimOflicialis  depublicoafrumptusjii- 
rare  debet  ,  quo  affertioni  ejus  circa  ofScium  prola- 
ta;  credatur.^^^  NovetLS.infin.Tu.  dc  luram,  quod praflatur. 
Co var .  Vur.  Refot.  tth. 2,cap.  ij.  num.  4 ,  ^  feqq.  T i ra q u e  1 1 .  & 
alii,  qiiosiikibidemrefert&fequitur.  tom.^.tjt.  depra^ 
firtpi.gtoff.S. 

N  3  4.  Cum 


lOt 


Caput    X. 


4.  Cumfemperquotiesconfcientice  alicujusquid 
alegerelinquitur,  injurato  noncredatur»  per  text.  m  l, 
iheopompi^s^uhi  Bart^&Dod.D/^.  dedot,prdegat,  Bald.  i» 
CAp^  tfiis.  X,  de tefiib,  Alexan dr.  confik  71  >  num. g,  ^  10,  'voL^. 
C\\2i{S2Li\,adConfiet,BiirgHnd.ttt,deluJltces,Rubr,i,  §.  6.verb, 
peripfortm  iHramentum,  n,  /.  &feqci, 

f.  Qupd late  in  terminis  per  varia  Exempla utpote Ju- 
dicis,  Advocati,  Apparitoris,  ^€ftimatoris  &  Agrimenfo- 
ris  deducit]oan.Herm.Stamm»^.//^.^.f^/>.  2o,fub  n.3. 

§.    XI. 

I.  JurareautemMenror&Ponderatortenetur,  de 
^^/^i/tJ^^menfurando  &  ponderando  tantum  in  primor- 
dio&fuiceptione  officii  fuicum  depublico  adumitur, 
iion  vero  circa  fingulos  2i&.us  fercap*  vemens  X.de  lurejurand» 

I.  Ideoque  omnesadus  ac  fingula:  praediorunu 
menfurationes&ponderum  renunciationes  poftea  fub- 
fecutae,eadema?quitate,fidelitate  &  juftitia  peradsecen- 
fentur,  eandemve  fidem merentur./^^r A^tf-L'.  i. infin. Tit.  de 
Jurejur.  quodpr^ftaturabhu.  quod  eftnotabiiedidumFelini 
incap,  quijudicante.  n,  i,  X,  deprdfcript, 

5.  ubi  extendithocgeneraliterverumefieinquo- 
cunqueofficiali,  quifi  juraverit  in  principio  fui  officii, 
noncbgiturinfingulisrenunciationibusjurare,  allegan- 
do  Nicoi.  de  Neapol.  leg.  i,de-vemr,in(pic,  Idem  Felin.  in 
cap.propofuiftinum^g.  infin.  X,  deprobat.  Petr.  Rebuif.  traci,  de 
pann,mcrcat,art.  i.  Gloffun,  numer,S'  tom,  2.  oper,  Alexand, 
Stiatic  praB.  ebferv.  cap^  16,  num.  77,  Mattli.  Coler.  adcap. 
quiajndicante.num,  /i.X. depr^fiript.  jacob. RebufF.  /nl.  quo" 
ties,  nuni.  6,  Cod,deponderat.lib,io  St2imm.  di^, cap. 20. fub, 
num^3»foL  S44.  Paul.  Cliriftin.  dectfBelgtc.s7'ri.2i,  vol.s* 

4»  Etliocufu  communi  iocorum  obfervaritefla- 
turprzeallegatus  Coier.  ad.dt^t,  cap.quiafidtcavit^num,  lu 

Ita 


Qu ARTUM  Remedtum  De  Constitut»&c»         icj: 


Ita,  quoadAgrimenfores,  quoque in noftra patria  pra- 
fticatur. 

y.  Quamvis  8c  hoc  in  quibusdam  Provinciis  &lo- 
cis  receptum  (it ,  ut  il  per  aliquot  annos  officium  conti' 
nuetuF,  Officiales  &.  Menfores  fingulis  annisjuramen- 
tum  repetcre  necefle  habeant ,  quam  Gonfuetudinem_» 
quoquerefert  Natta  cofj/il. s/^mm. S'&_fiqq.tom.  j.  inDu-' 
catu  Wirtembergico  idem  obfecvaturin  Officiis.  vide 

§.    XII. 

I.  InMenforeac  Ponderatore  infuperhoc  fingu- 
lareefl:>ut^/y^///'<5^^^adhibeatur5  Itahicdid:o  unius,con- 
trkKcguhs]uY\s[i2LtuT,perUxf.ml,Jiquu/uper,s,  lbi;tunc 
Agrimcnforireprscipituradloca,  utpatefada  veritatc 
hujusmodi  litigiuna  terminetur.  Cod.fin.regund. 

!♦  Perrationem  tum.  quodis,  cujusaffertionifliaii- 
dumfit,^communitotius  Civitatis  populo,&quidem_r 
publico  juramentoconftituatur,  juxta  traditaJacob.Re- 
bufl^.  adl.  quotics.  2,num.  4*  Cod.  deponderat,  Itb.  lo^  quem  re- 
fcrt  &  fequitur  Paul.  Chriftin,  decif.Belgic.s7.  n,  19.  "joIs* 

3.  7«/»quod  talis  in  arte  peritus  de  utroque  &  de 
judice,  &detefl:eparticipet,  fecundum  Baldum  ,  Ale- 
xand.Riminald.  Gratianus^//?f^/.^r^;?/rr<«/'.  600,  num,  24, 
Cuma^dalium  caufae  articulum  quafi  judicandum  aflTu- 
matur  *  poft  plures  eleganter  Profp*Farinac.  d.  ujlib.  o^u&Ji, 
69,  num.  9$.  &feq. 

§.     XIII. 

1.  Dubitatur  autenii  k^n Men/or  aut  Pondcrator  i» 
affumptione  ofjiciifiiiprd:feet  luramentkm  de  Credditate ,  an  vcro 
de  Feritatc^  ? 

1.  Equidemhofce  Menfores,  acomnesinartepe- 
ritos  juramentum  credulttatis  tantum  praeftare,  plurimi 
magn^authoritatisJCtitradunt:  Et 


Caput    X 

5.  EchoG  per  rationem  I.  ne  fi  faUantiir,anceps  per» 
juriuni  fubeaut,  nam  perirorum  difciplina:  &  ar- c-s  cerris 
ciindubitatis  regulisnonconRant,  ideoque  impofirDiie 
dl,  nealiquando  fallant,autfallantur. 

4.  Quemadmodum  enim  in  Medico  non  efl  fem- 
per,  relevetur  ut^ger,  kd  imo  f^pe  Manus  Medici  & 
Obiletricum  oculus  fallitur,  uii  d ici turin  cap^caufmima- 

.trimGii'ii\  cxtrk  deprobat. 

5.  Ita  quoque  conveniens  eft ,  ut  quoque  c^teri 
Periti  inarte,  de  judicio  fuo  deponant,&non  deverita- 
te,  quam  certoperciperenequeuntj/^^r/m»^;?/.  i./^/.  prx- 
g  n  a  n  t  c  m  v  i  d  e  r  i .  Dig  ♦  dc  ventr,  mfpicicnd.  J  a  fo  n .  in  Rubr.  D. 
dejnrejur. mm^4*  Alexand,  confd.  i4u nam„  11.  voL  i.  Sociti» 
Rcg.i62.fdlsnt,  ult*  d,  R.  L  Mafcard.  dcprcbat.  concL  ios4-  num» 
^j.lib.2,  ^iixmzc. detef}tb.qu£ft.6p,num.7s.  Rener.BudeJ. 
tracf.  demonetjih. i, cap.2y.num.1p. &fe<^<^*  Wihus. tn Dtcjijo- 
loi.  Itb,  3.cat).  S2.  num.  w, 

.0  .4. 

!♦  SaneinhacQu^ftione  placet  Diftindio  Fulvii 
Paciani  3  Qux  talis  eft.  Ubi  peritia  confiftit in  ea  fcientia 
velinliisartibus,qu«certas  habent  regulas,  &;determi- 
nate  fciri  poflTunt,  veluti  Menfuratio,  Arithmetica,Archi- 
tcclura  &  alix  fimiles  artes,  qua?  pollunt  oculata  fide  co- 
gnofci ;  Tunc  necefle  eft,  ut  Periti,  teftimonium  &  judi- 
cium  juratumferant,de  veritate,  non  autem  decredu- 
litatc :  Quia  propter  artem  quam  profitentur ,  infallibi- 
lem  veriratis  notitiam  habere  poilunt,  Vi2\d..inproo£m.Con' 
fiit^  Digcft.  num.  16. 

1.  Ita  Docflor  &  Profeiror  in  ac^tu  pr^fentationis 
qu6  fert  teftimonium  de  fcientia  difcipuli ,  jurare  debet 
deveritate,quoddignusfitaddignitatem  Dodi:oralem_>, 
nonverodecredulitate»  hw^^X^adLhacedi^ali.  §.lH4illud 
num ,  uC.de  fecund.  nupt^  5  ♦  V  b  i 


QuARTUM  Remedium  Db  Constitut.&c.        io; 

3*  Ubi  autem  notitia  certa  per  in  arte  peritum 
haberi  non  poteft,  fed  tantum  opinata ,  tunc  Peritus  non 
ardatur  ad  jurandum  de  veritate  fed  fufficit  jurare  dc 
credulitate  fux  artis.  Quoniam  non  tenetur  fubire  an- 
ceps perjurii  periculum»  Pacian» deprobat, lib, /. caf^  47*n, 
jg.  Qupdcontingitinillisartibusqua£certis&  indubi- 
tatisdifciplina^regulis  non  conftant ,  qualis  eft  Phyfica, 
Chirurgia,  Medicina,  &Ccetera:  id  generis  artes*  Nam 
quemadmodum  inMedico  non  eft  femperut  relevetur 
a?ger  j  Imo  fa[:pemanus  Medici  &  obftetricum  oculus 
fMtur.percap,  caufam.  X.probat,  Ita  quoque  convcniens 
eft,  ut  ipfide  judiciofuodcponant,  &  nonde  veritate 
quamcertoperciperenequeunt,  Roman. //?/./.  §.fn.n.2^ 
h*deVcrb»obltgat,  UndeFelinustradit:  quamvis  peritus 
in arte tantum  de  credulitate  deponat :  Hoc  tamen falle- 
j:e,(ideponeretfuper  re  perceptibili,non  folum  judicio 
intelledus  ^^6i  etiam  aliquo  fenfu  corporeo :  Quia  tunc 
teneaturjurare,nonfolum,quodcredat,fedetiam,quod 
itafit.  Felin,  m cap.propofuifti.  rtum.  is .  X.  deprobat.  Alexand. 
Stiitic ^ifipra^.jur.cap.  i6. ».  77>&7S. 

4.  NecelTum  cftquoque  ,  ut  Judexcommittens 
menfurationem  partes  citetad  locum*  Efcolar.  cap^  ^i* 
mm,  2t, 

§.     XV. 

!♦  Qu^ritur  autem,  quid  Juris,  fi  dubitetur  de  Re- 
lationeMenforis.  v.  g.  AfiPoJfefftototjugeracontineat^  vel 
mercestot  modiorumaut  pondermneffe  ,  prxfertim  fi  partes  huic 
ajfertiomcomradicam}  Sunr  hic  quicenient,  Menforiin- 
cumbereonus  probandi,  ut  doceat  fe  re<ile  exiftimafle 
Ita  Bart./» /.  /.  Cod,  dedifcujfor.n^io,  Itb,  /^.per  illum  tQ\t.  in 
verbis :  Etfidem  fadi  non  poterit  approbare  difcuflor  j 
quem  fcquitur  Hieron^deMonte./;'^^*  defin,  regund*  cap, 
26,fi,i2.  O  2,In 


k6  CapUt     X. 

1.  Inf^/y/r^mwtameiifenrentiam  meritoinclinojf 
Primo,  quoniam  officialis  jurati  alTertio  propter  folum^ 
Juramentum  ftatur,  id  quodpro  officiali  prjcfumptio* 
nem  juris  inducit ,  qua:  onus  probandi  in  adverfariunLx 
transfert.  prijin,  D:g.  qtiirmt.  caufa^cap  quia  vcnjmik iq,  X^ 
depr^fimpi*  Menoch,  Hh*  i,  prizfumpt*  qudft^  ^i,  num,  8.  (^ 
qu^fi, 32^  num.  /.  Anton.  Freudenb.  tracl»  de  refcrtpt.  morat^ 
4onch{f.22,n,38.&42.  lateinhacmateria  Herm»  Stamm* 
d,  tract,  dcfcrvitMrfonaL  tih,  2.  cap.  zo.juh  n^s.  n^  8. 

5.  Pra^fumptio  enimiurisdiciturh*quidaprobatio, 
imoVeritas  ipfa  &liquidiflimaprobatio,  rem  faciens 
\\otonzmpertext,in  l,i,  ibiv  Verumeft.  Cod.  deimfub,  & 
tLfubftit,  L  Imperatores,  29,  §.  /.  Big,  deprobat,  l.  i^Cod.  dc  con* 
dtt^ infert* pojiahos,  Francifc.  Prukmann. confiL  }6. num,  sg* 
'vol.  /♦  Lubler.  tra6t. dc incend. eap.s. niim,  21^  quos  refert  Si« 
gism.  Finkelthaus  tf^/;"!'.  8g,  n.  2.  &s* 

§.  XVI. 
!♦  5^f«;?^,corroboraturhsc  decifio,quodPeritus 
inarterenuncians  dereardartem  fuam  pertinente,  ple- 
nam  fidem  mereatur ,  per tcxt,  in L  i.  inpr ,  Big.  de  Ventr.  in- 
Iptc.  teg.jeptimo  menje,  12.  D.  deftat.  horn.  lcg.  tn  hono:  jo,  Dig.  dt 
hon,p6ff*  Unusquisque  enim  eft,  optimus  artis  fuicau- 
dorac  difceptator,  utait  Vak^r.Max*//^.  8.  cap.ij.  Plin, 
tib.  1.  cp.io,  MzCcsiTd.de proban  concL  ii6g,  n.i.  Vult,  adLfin^ 
Cod^  d&  lurisdict,  Wehner.  confiifram,  loS,  n.  7.  &  8* 

z.  Et  hoc  late  &  egregie  variis  exempiis  exornat 
Ann»Robert.r^r./*^/V4/.  lib,2.  cap.  16,  Stephan.  Gratian» 
dtfcept.  forenf  600.  n.  /.  21.  (^per  tot,  Ll t  emni  de  Ad vocato- 
rumcruditione  Judicant  Jurispcriti, />fi-/.»mi^w/  //.  §.  /• 
Cod.deAdvocat.dtverfjudMrg.uzdiiorum  a  Geoig.  Bernh. 
Gu alter.  deprivlL Doclor.  ctip  2.  §.4  foL  m.T,o.  D e  co r p o- 
rishabitu  atteltautur  oftetrices  &.  artis  fideiqiie  peritaf^ 


QuARTUMReMEDJUM  DE  CONSTITUT.&C.  Ijd 


d. L  /♦  Dig.  de  Ventr,  injpic*  ca^.  propofaifti^,  A'»  de probAt,  Ra  - 
dolph»  FomQT.rer^^HOt  Itb. <f.  cap,  ip^  De  cau fis  negotia- 
tiovC\s^tTcztorQS^Mdikzrd.deprobas,dici^corfcLii(f9.  n^  //. 
ViuXznd^deCommiifAr.part .  i.  Itb^  4>  cap,  /^.Trentacinq.^^.:?* 
njnr^refoL  cap,  /.  tit^  defolut.  num.  /7.  late  in  terminis  Anna:us 
Robert.^.c4^4/(f.  De  pidurisPi(flores,Plin,.//^./.^/>//?. /<?♦ 
Rulancl*^./..^«^4/>«  ii.num.4,  &pertot,  De Vulnerisletha- 
litate  Ciiirurgi  deponunt,  percap^figruficaftiji.X.dehd' 
tnicid,  volunt.  & caf  Conftit. Crittiin,  Carol.  V.  Art„  149^^1. 
X^W cmcm  O^CV mXlX ^m^Mtlt  l  Boer,  dedf  ^2S.  mm.  lo^ 
Clar.  recept,feni,  Itb,  V.  §.  homtctdiim.  n,  i^.Farinac.  qu£f}, 
irimin,  177, n.  /tf/.Bened.  Carpzov.  in  Prax.  CrimtnaL  q^u&ji^ 
26^n.22,& 26.  De  morbi  qualitate  Medici  atteftantur* 
Xt.Yit.  inLfe?neL  6, tbi. medtck.  Cod,deremilit. ^(f.itb.i 2. hwton, 
Gomez.  tom.j,  "jariar.  refoL  cap.  3.n  8,  Carpz*  ind.praxi. 
quafi^2t.n.7.&feq.  OperoseFinckelthaus.  obs,6i,num.io, 
W Qhnzr. d.conftL loS . n, 8 ,  Gualther.^./r.  cap.  12.  num,  7-?. 
Idem.  de  Apparitore,  fakuario,  Nuncio,aiiisvelate  a- 
git.  Hcrm.Stzmm.  d.tracT.defirvtt.  perfonal  lih,  2.  cap.  20, 
pertot,r3,tioiiQm  dubitandi cum  rolutione  adducens,//ij^ 
n,4*&i.  Pariquoquejurede  certitudine  agri  menfura- 
rum & ponderumMenfores jiidicant.  pcrtextJnUfiirrU' 
ptwne  8,  §.  fin.  D  fin.regund.Leg.fin.Cod.  de ^arad.  tot. tit.  Dig^ 
fimenfor.fatf.mi)d.  dixer.  Hieron.  de Monte traci^  de  fin.  re^ 
gund.  cap.32,  Ruland.  d.  CommilTar.  part.  i.  Itb,  4*  cap.  20, 
Km\dLU^Ko\>Qrt.dtciMb.2.cap,i(f.foLrn.48()  Wtrm.Stdimm* 
d.cap.2o^fuhn.  S.  m  terminis  quoque  Paui.  Chriflin^u^'. 
decif.  Belgic.  57.^.20  vou  s* 

5.  Llbi  aliquoiies  deafiTertione  unius  Medici  vel 
Chirurgi,etiam  non  juiati,quoad  eundem  adum  judi- 
catumfuilTeteftacur*  Hinc  Carfiodorus  tradit,  quo  A- 
grimenforlitjudcxutiqueArtisfuafCUJusforumfunt,a- 

O  2  gri 


lo8  Caput     X. 

grideferti,  cuivecommittaturcontentionum  protervi- 
tatem  circ^  fines  obortam ,  abfcindere.  Cafliod.  lib,  j^ 
i/^r.itJfy^/'/;'/. /'^/?/^//.  quem  allegat«quoque  Baptift.  Aymo^n, 
tra6i.deall(tvjih,i,cap,i6.)i.$,  DiiVentit  alii^uatenus  Joan, 
Papon.  adConJmt.  Borhon.  art.  szi.fol.m.  ^-sp'  Quitradit, 
Quodfoli  menforum  >  ctiam  juratiffimo  perraro  credi 
foleat.  Abb.  Panormit^/»  cap^ propofitifii  X.  deprobat.  Nifi 
apartibus  eledus  lic  ^per  LfiirrHptwm.  %.  fin.  D,jin^  regmd, 
nrg^L  Iheopornpm.  D.  de  dot»prdegat* 

$,    XVII. 

I.  Quoniamautem  Agrimen(briadmodumarbf-r 
trisequefalarium  debetur,fecundum  veriorem  opinio- 
nem.  Florian. de S. Petro inLfedetiamhci §.  uperillumtext^ 
Dig-finium  regund.  ^2X%2iConfiLs9'  voUi.  quos  refert  Vin- 
cent.  Carroc.  d,  locat^  condu6i»  ^art,  i.  ^ufft.  ^S.  ntm*  /, 
Ideo  hanc  Quseftionem  adponerelibet;  fide  fimhm  agri 
aut  quantitate  modiorum  frumenti  lis  oriatur ,  cujm  cxpenfis 
merifuratioftt  peragenda  i  A  Vi(mnptibu4  menfurationem  peten^ 
tu  yanvero  ejtts  cttjus  interefif  £t  quidem  menfurationem 
inftituendam  efle  fumptibus  petentis  plurimi  Genfent; 
per  Regulam ,  quod  (i  quis  quidpiam  fieri  efflagitat,  id  ex- 
penfis  ejusdemfieridebet,  per  leg.  quoniam  deberi,  Cod.  de 
tefiam,  Bal d.  in Lj.  §.  defendi,  infin.  Dtg.  quibt^  ex  catif.  in  pof 
fifs.  eat^  Ay mon.  Cravett^ conftL 2. ;<f. n,  \s.  lih,  2,  Munoz  de 
h{coh2irtra^.deratiocin,adminifi.cap. 42.^,7, 

5»  Suntalii,qui  ftatuant,hanc  metationem  feu  men- 
furationem  ejusdem  expenfis  fufcipiendam  fore,  cujus 
intereft.  ^^itTttyii.inLfidt^obtii 3.  §.  /♦  ibi.  cui  menfuratio 
obfuit.  Dig.fi  menferfalfmod.dixer.  Salycet.  in  Lfiquts  Cod, 
defin, reguMd.Cod, Theodof  tit* defepult. infin  arg. L 1.  Dtg^ 
decontrar.a&ion^tuteL  Botv.dectfsi.tMfin,  Georg.  Lopez. 
MdJLeg.TaurJeg.  S,  tit^  /, part^  j<,Glofs,  tn  verbo^a  Sabiend^s, 

Hieron. 


QUARTUM  REMEDIUM  DeCoNSTITUT.&C.  IO^ 

Hieron»  de  Monte  tracf,  defin^  regmd.  cap.  itf.  n.  //.  facit  Ca- 
ftrenf.  confil,423uolHm»sJib*i^]o2iVi,  AloyH  Ricc.  colh  decif^ 
!//♦  Veriorem  tameneorundemfententiamefrejudico, 
qui  ccnfent  Menfori  expenfas  communibus  fumptibus 
folvendas  effe  j  &  hoc  per  text.  clarum/» /.  (ed.  &loci,  4- §* 
/.  infin,  ibi :  condemnatio  erit  faciendaejus,qui  non  con- 
duxit  in  partem  mGTcedis.Dig.definib.regundAzttAntoiu 
So\?i adConfiict,  Sabaud.Ttt,  deCenfib.  Glo(fiun.part^t.num.  20. 
Nam  in  menfuratione  agrorum ,  aliarumve  rerum ,  quse 
incommerciumveniunt,utriusquepartisintervenitas- 
qualisutilitas,non  autem  unius  magis,quani  alteriusy 
ideo  utcrque  etiam  fumptus  elargiri  tenetur.    Ira  Bart» 
in  Ifipofinkverit.  n.  2.  Dig.  d.  adult.  Florian  ad  d,  l.  fid  &  4. 
§.  I.  Dtg.fin. regund.  jafon. /» Lprator. ait  %.  Is  vero  n.  10.  Dtg. 
d.edendMtvizzn.confiiUsS.n.g.  Quodverumeft,  etiamfi 
Menforabaltera  tantu  partefoluscodudusfit^condem- 
natio  tamen  mercedis  facienda erit , etiam iliius,qui  non 
conduxit,&quideminpartemmercedrs.^^r.^./.y^</ejr/^. 
ct^4.§.i.  tnfin.  Ncmoenim,nequidemAdor,  altcriim- 
putarepoteft,curidfccerit,exquo,ctiam  ipfe  lucrum-. 
fentir.;>fr/.cum  in  fundo.7^.  §^quodfimulier.  2,  D.  lur,  dot, 
Scilicet  dum  menfor  fuum  minifterium  ad  utriusque 
commodumaccommodaverit.  S^tQuUi.intit.deJfitfior^ 
S.falarium.nur»*  4. Signorol.  de  Homod. confiL  74.   Qui  di- 
ftinguitintermercedem&honorarium.   Par^dePuteo, 
d,  Syndicat.  cap.falarium^  vers.an  fiyndicatores  n.  s,  Joan.  Petr, 
%mdi.dea^trnent.tit*uqu<efi^g(f.pertot,  Sichard.  ad  l.i.&s^ 
Cod.fin.  regund.  Sc\\v\t\d,ad§.qua.hr»  acifonestit^ 
deaction,  n.22,  Dn.Joh  Gothofred./r, 
defialar.cap.p.n.f, 

O  3  OAPUT 


m 


CAPUT    XI. 


Caput    XI. 
^eeffeStijHrisftatuendicinapondera. 

tnenpiras ,  ulnas. 
S  U  M  M  A  R  I  A. 


1.  2«4  flatugndf  (irca  pondera  & 

tnenfuras,  ix  parte  imperan' 
tU  ffiperioritAtem ,  ex  parte 
verb  RecipientU  fubje£iionem 
pfobat- 

2*  Hoc  etiam  in  Camera  impetiaU 
folet  obfervari* 

^.  Quod  probatur  exemplo  Civita- 
tii  Erfardierifis, 
§.   2. 

iXautela  traditur,  ad  amovendam 
fubjed:ionii  aut  Landfapona- 
tpuqudfiionemt  ut  ii  qui  al' 
terius  territorio  eaftra ,  pa» 
gos  &c,  popdent ,  diverfis 
ponderibus  ac  menfutfi  utm' 
tur, 

2,  Exemplo  effe  poffunt ,  Civitates 

imperiales  in  Ducatu  Wir- 
tembergico  ,  Keutlinga  & 
Ueilbronna. 

§•3. 
I.  Ctvita^  Municipalkvel  alimme- 

di^tus ,  exiftens  in  cjuafi  pcf- 

fe^ione  lurU  menfurarum  vei 

fondttum,eoipfo  lurUdiHiQ- 


nent,  vel  Supertotitatem  de- 

clarare  nequit, 

s.  Ratiohujni  ajfertionU  etl ,  quod 

talU  Civitass  lura  hacnon  lU' 

teproprio,  fed  ex  concefime 

Superioru  vel  aliunde  exer» 

ceat, 

§.     4. 

I.  lurls  prdfumptio  militat  contra 
Civitates  Municipales ,  quod 
ipfs  per  fe  talU,  luruMlia 
aut  Superioritas  mn  compe- 
tat, 

j,  Confules  civitatum  ,  wenfuras 
puhlicas  flatuunt ,  cum  au- 
theritate  SuperiorU. 

^.  Probatur  Exemplo  CivitatU  JBr* 
furdienjls. 

4*Subditis  altamlurUdiSHonem  ha» 
benttbus  ,  tuitio  quamttatU 
menfurarunt  diverfs  a  Supe- 
riori^»  concedirun  diminutio 
autem  vel  augmentum  ejus- 
dcm,  ftneprincipu  authorita- 
te  iUnonpermittitur. 

S,  Quod  ita  obfervatur  in  Regn9 
Neapolitanot 

t.LL 


De  Effbctu  Juri^  Statuekdi  &c» 


III 


§.  5. 

/,  Licet  liti  habendi  &  concedendi 

menfuras  in  Comitatu  Bur- 
gHndidtfit  mixti  iwperii,  f4- 

men  pojimodtim  Edi^o  Regio 

inter  Ittra  fttperioritatis  fuit 

retatum. 
j»  lus  Henfurarum  aprivatU  dC' 

quiritur ,  Vel  per  Concepih' 

nem  primipii* 
j.  Velper  ufum  diuturnum  &  ton- 

gifitmm, 
4.  in  Gallia  omnefprafcriptioves 

redu^<efunt  ad  trigintaan- 

nosy  nec  requiritur  tn  ik  titU' 

Im  aut  bonafides, 
§.  6, 
t,^ominispojfe§ionum>  reditus  ai 

menfuram  in  fuis  cafirit  uji- 

tatam ,  exigere  non  itcet ,  ft 

dommo  terxitovi  compttat 

Im  menfuras  dandi. 
i,  Cenfm  annuii  &  opera  deblta 

juxtA  morem  Confuetum  funt 

prafiAnda, 


/.  Uenfura  &  poniera ,  Regioftig' 

mate  funt  fgnanda ,  infignti 

tam  fupeimttatH  qum  fub» 

jeitionis, 
?♦  Confuitudines  Turonenfes  corjm 

firmant  hanc  fententiam. 
j,  Decretum  Regni  NeapoHtani  t" 

\ttidem  ttnorit. 
4.  Dijfentit  Charondas  remifiivh 

§.  8. 
I,  Princeps  terfitoriij  mnfuras  & 

ponderaetiam  Clnicotumfi-' 

gnare  potefi. 
j»  Per  c.  2.  X.  ye  cUrici  vel  M$» 

nachi^ 

$.  9. 
/.  Clerici  mercaturam  exercentest 

ratione  Imjus  Negociationis  , 

fiatutU  ludicis  Seculatisfub'- 

jiciuntur. 
St  Arrefium  Parlamenti  Parifien" 

fis,  per  quod  ita  fuitpronun- 

ciatum. 
t.  Pradifta  feKtentia  corrobfHuf 

per  mddu^a  pr<£judicia. 


!.^^Ffc^uyJurIsfl:ati^€ndi,  circa  ponclera  menfu* 
"  raSjuinaSjhic  eft,ut  ex  parre  Imperantjs,ru- 
perioritatem ,  ex  parr  e  veru  recipientis ,  fubje. 
S^l^clionem  probet^Nam  is,quiponderis&men- 
fur^E  ruxnormam  exArcherypo  Principis  defumereob» 
ftting.itur,eamve  Principis  ligao  notarc  tenetur^cjus- 

deni 


i!2  Caput     XT. 

I        111         III  ■■  I»"!  ■      ■  '  •  — »-  "  I.    ■■—...■.  ■...■i....     ■■!■      

demJurisdidionemagnofcitj&adumrubjediGniscom- 
mittit  pertextum  myu\gzt2ileg*mt?d/(?.p.ihi  iufjimm  collo. 
cnri.^  thu  fciat,  quid  debeat,  fufceptoribus  dare.  Cod. 
deJufceptoy,&priSpofitM.io*Gvegor.  Lo^tz.ad  LL.Tannpart, 
7.  tit'  7tlcg»  7.  i"  G\Q^^»verb.AdedtdasoVdras*  Marc» Anton. 
Sm^.d.Prdfecl^  Prtetor.  Itb.  i.  cap^  7.-/1.  11.  quos  more  fuo 
frequenter  allegat.  h.VL^x.Y.\\\Q\\t\\dejur.territ.concl.-/2,  in 
•fiH.lyw*  hxn.  quondam  meus,  Philipp.Knipfchilt.^^^V. 
Civit.  Imper.  Itb^  1.  cap.  12.  mm.  77.  &feqq*  Et  propter  hoc 
fuperioritatis&fubjedionisJuSjinconfuetudinibus  Pi. 
davienfibus  dilpofitum  cHi^^e  la  Mefure  du  Mujtner^doit 
eflre  eflallonnes  Jur  la  meflire^en  [  hoflel  de  FilUtOu  du  Seigmur 
Royd,  ou  du  Seignettr ,  qui  a  droit  de  mefltre.  Et  ie  drot^  de 
moulage  efl ,  d*  un  boijjeau  de  bled  rez,  vn  boifjeau  comble  de  fa- 
rine.h.e,  ut  modius  molitorisfitexadus  adarchetypum 
modii  CuriaeCivitatis,  vel  Officialis  Regii,vel  Domini 
cui  Jus  efl;  (iatuendi  modum  menfurarum.  Et  JusMo- 
litura;  dominicumefi:,loco  modioli  frumento  compla- 
nati,reciperemodiolumfarinaexaggeratum.  Confuet. 
Pidav^/i/.  /.  art.sf.  Joan.Bouuot.//?  Comm.  lur.Bitrg.  tom.  2. 
'lit^deMouWm.fol-m.sso*  Quod  fubjetflionis  tecmirion 
etiamconfideravit&allegavit  confulens  in  causa  jVSwrt^ 
{>Cl(jCtm  j  apu  d  Befold.  conftl.  ?.  cap.  2.infin. 

2.  AcquodfubjedioexindeprobeturDomini  Ca- 
meralesreferendo&  votandoquoque  obfervare  folent, 
tefte  Adrian» Gylman.  iti Symphor- tom. ip.2  tit  6- Vot,3.  n.2fi, 
fol.m.48. 

3  Ac  quod  Civitas  Erfurdienfis  jus  ponderum  , 
ac  menfurarum  in  fua  Civitate,fola  po(fedit,illud  pro 
magno  exevTiptionis  figno  contra  Archi-Epifcopum  & 
EledloremMoguutinumin  Camera  Imperiali  adduxit», 
Referensapud  eundem  Adrian,Gylman./;?  S^mphor.  tom, 

t.  pax» 


De  EFFECTU  JuRIS    STATUENDIj&C.  II| 

i.part,  u  tk.  z,n.6s.  &  6€^foLmJi,  IdcoproCautelatra- 
.tiunt  Jurispublici  ConfultiCotnitibus,  Baronibus,  Ci- 
vitatibusaliisveimmediatislmperji  ftaribuSjUt  fiquiin 
;territorio  alterius  Priwcipis  Imperii  Caftra,  pagos;  vel 
oppida  pofrideant  ac  vercantur,ratione  Landfaftiona- 
:tus,(^erl2rtn5f(l(lferct)/)  lites  aliquando  ipfis  a  Domino 
territoriimoveri^  Ideo  quo  promptam  pofTint  iiabere 
probationem^  fele  de  teiritorio  non  effejmaximopere 
xonducere  non  fol^am  ,ut  fingulariaftatuta  circafuccet- 
iioiies .,  Teftamenta  &  Contradus  recipiaiit  vel  condaiitj 
fedetiam  ut  diverfis ponderibus  ac  menfuris utantur, fi- 
quidemmenfurariim  &ponderumconformitas  proba. 
xionem  fubjedionis  valdeconiirmat  &  adminicLiiatur, 
proutecontramenfiirarumdiverfitas  exemptionem  ar- 
guit.  arg.  dj,  modios.g.  tnfr  .Ljuhemm  p  jn-^rinc*Cod,de  defenC 
ctvitAt.  Chriftoph,  ^^{oXdi .ad Im Mimidp.Wirtemb,dtlp,S 'fh, 
2p.  &hocexeoreferens  Dn.  Lindenipur.  adordtn,  ITir* 
.temb.fol..26o, Dn. Knipfchilt» dt6i,tr.lib, i.cap,  u.num.yg^ 

u  0^3. de caus^  Ci vitas  Imperii Rmtlingenfisnx me. 
ditullioDucatus  Wurtembergi^fita,  noluitunquamre- 
ciperemenfurasacponderahujusDucatus^Accumohm 
Civitas  Imperii  Hailbronnenfs  uniformi  menfura  &  pon- 
derecumfubditishujusDucatusuteretur,  eandem  uni- 
formitatem  aiite  quosdam  annos  mutavit* 

§.  III 
L  111  ud  ceu  fingulare  obfervandum  t{[ym  menfu- 
rarum, ponderum  ac  fimilium  jure.  Quod  (i  Civitas  Mu- 
nicipalisvelaliusquifpiammediatusin  quafi  polTefiionc 
jurismenfurarumvel  ponderum  reperiatur  in  Civitate 
veiPago,acexindejurisdid:ioncm&  fuperioritatem  Tu- 
am declarare velit,quafipropriojurecompetat,  exinde 
tamennihilconcludenterprobaripofle^ 

P  i.Qu®. 


114 


Caput     XL 


2.  Qupniam  talis  jiira  ejusmodi  vel  ex  gratia  Prin- 
cipis  territorii  coiicelTa  poifidet^  vel  in  confequentiam 
conceirorum  habetyvel  exemptione  obtinuit^quande- 
que  eriam  oppignoratione  a  Dornino  percepit;  x\utab 
ipfo  tantum  adminiftratur  ,  quod  frequentiilime  ac  ut 
plurimum  accidit ,  adminiftratio  autem  jurisdidionis. 
proprietatem  noninfert^fednudetantum  &  fine  com- 
modis  Jurisdidioiialibuspermittitur.  Bart*.  /«/./.  Cod* 
de excuf.rmm. Cep hal . conf.ss^f^f^^ ^S^. tih, 4*  Sola  ad  Cenjiit^ 
antiq.  Sahatid.  verb.  Cajtellams  Gie[s,  /♦  »»  2,  Knichenv  dejuri^ 
urritor.caP^un.sSs.&fe^il. 

§:  IV, 

r.  Et  JuriseftpracrumptiojquodCivitatesMunici* 
palesperfenonhabeanttalesjurisdicliones  aut  fuperio* 
ritatesniam  quodCivitatemadminiftrant&regunt^non 
poteftdici  Jure  proprio  feu  proprietatis  fTeri,cum  talis 
Civitas  vel  Mediatus  Civis Dominum  &  fuperiorem  ha- 
beant ,  &  fola  adminiftratio  nec  jurisdidionem ,  nec  fii- 
perioritatemtribuat,proutnec  eledio  fenatus,aut  Of- 
|icialiumadje(flio. 

2»  Ideoque  Confules  Civitatum  menfuras  publf- 
casftatiiuntcumauthoritate  Principis  fuperioris,prout 
in  terminis  tradit  Joan.  '^Qgnzud^d^menfur.  «♦  4.  in  trti6iat. 
tra6latu»mtom^ \u  fimiliter  Adrian,  Gyimann.  inSymphor-i. 
tom,  /,  fart.i, tit.z.n.  6s.  &  61S. 

^  ftajam  olim  tjat^^dOttflFt  jV^^cpCl^Cm  2\rtfet5cr 

(StatCBvffttrt  /  ^a0  tOagcn  /  ^45cwtdK  /  maffc  nnb  (Blcn/ 
fami^t^cvi^tamcv^Pvwcfcttttmbcm  gctt^t^lcaiSclt  t^crfct^t/ 

h«  e.  Capitulum  Archi-Du^ie  Mogunrincnfe,  Senatui 
Civitatis  Erfurdienfis,  Jus  librarum  &  ulnarum,  unji 
cum  ponte  Mercatorum,pro  certa  pecunia;  quantitate 

oppi- 


De  Effectli  Juris  Statuendi,&c.  Uf 


oppignoravit,  ReferensapiidAdrian.Gylmaii.  inSymph. 
tm.upart*  /.  tii*2.  »♦  6s,  &(f6. 

4.  Etadhucinfuperaliitradunt  jfubditisaltamfut 
vocant  )  Jurisdidionem  habentibus  ex  longa  pr^fcri- 
ptionein  fuoterritorio,fuarum  menfurarum  quantita- 
temdiverfamaPrincipalituerilicerc,ut  autem  augeant 
vel  minuant  fineauthoritatePermiiTum  non  efle.  Ita  Go- 
thofre  d.  adl.pen.  §♦  in 'verb.publice  lit»  A,  D,  deLeg. Corml.ds 
faff,  Ita  inRegno Neapolitano , multi  Domini  Civitatum  & 
aliarumterrarumvel  fingulari  privilegio  vel  titulo  in- 
vcftitur^  a  Rege  obtinueruntjUt  de  fahis  menfuris  & 
ponderibus  cognofcatur.  Imo  Particulares  quoque  ac 
Univerlitates  quxdam  hasce  jurisdidiones,aRegia  Cu- 
riaemerunt:  Sicuti  hoc  &defuapatriain  fpecie  atte- 
ftatur  CamilL  Borell.  deMagijlr,EdtB. lib.s.cap^is.n.is* 

1.  Qupd  bene  quoque  animadvertit  He/;ykf^  BO' 
g«^/;inCommentarioad confuetudinesgenerales  G>/»/- 
tatu^Burgundi^ -tQviojuve^Wcet  jus  menfuras  habendi  & 
concedendi  fit  mixti  Imperii,feu  media:  jurisdidionis. 
Scil.  Auoir feetTi^ adjensier  mefures.  a  hled  &  n  Vmfont parU 
Couflurne  decLirez,  efpece  de  mojume  Iurudiciion :\.  Q.  habere pO' 
tejiatemjufl/fcandtmenfurasfrumcntarias  ^  Vmrri.ts  tper  con- 
luetudinem decUratur fpeciis mcdti^ lurudi^ionis.  /dquodpofl:- 
modum  Regio  EA\iXoAnnoiS94:2S.Matj  publicato,  inter 
jura  fuperioritatis  relatum  fuit.     Semper  tamen  falvo 
manentePrivatorumjurcquiiifum  in  contrarium  ha- 
bucrunt.  Confuet.  Cpmit.Burg.///*/.^./. 

2.  Jusautem  menfuiarum  aPrivatisacquiritur,vel 
perconceffionem  Principis,proutaliaquoque,quaifunt 
J  u  r  i  s  d  i  di  o  n  i  s.  cap.  cum  ccntingat*  X,  deforo  compct,  L  2,  C,  de 
fftndf  limitroph,  Ith^  11  ^ 

P  X  3*Vel 


£i6  CAruT    Xf. 

f*  Veletiamperufum  diuturnum&loiigiflimum.- 
Siquidemeaquajfuntmeri&mixti  Tmperii,  Imo  &  Rc" 
gaiia  pr^rcriptione  longilTima  vel  immemorali  acqui- 
runtur.pencap.  irrefragabdi.  §.  /♦  x,  de  offic.  ordmar»  cap.Jupe'/ 
qmbusdam  §,pr£fereaX,  d,  K  S.  L  fervitutes  prt&dtormn»  £>♦  dt 
Jervit.t.t,C.de prAfcript,3C.  annMFiros.  c/de  di^verj,  offic.  Itb. 
12^  Jafon,  in  l.  imperium^  num  20.  D,  de  hirlsdiil.  Henr«  Bo- 
gutUaddi^.  tit,  7.  §.  1.  num, 7.  ^ 8*  Rcgn-  Sixtin,^^  Regati 
Ctb.  I.  cap.  $.  mim.  14^.    Dn.  Bocer,  eod,  tra£l.  cap.  4.  num,jj, 

4.  Sanedejure  communii?^^«/G'4//!'/<e,  omnes  pTaj-^ 
fcriptionesredudac  funtadtTi^intaannosyquodtempus 
curritetiamabfquetitulojabfquebona  fide,eriamfi  res 
pra;(cribenda  ^ii  furtiva.     Quce  prasfcriptio  cum  hifce 
qualitatibus  introdu^a  &  recepta  efl:,&  in  quocunque 
nia]arfideiPo(T(.ffore,  proptera:quitatemcivilem,utili- 
fatispubIica'caufa,acuta}iquando  fitlitium  finis;  Pour 
mntrijin  a  la  filitcitudey  ^  hazard  des  biens.h*  e.  adfnemtm' 
fonend.Hm  folUcitudtni  fy  pertculo  bonorum .     E  t  n  e  d  o  m  2  n  1  it 
famdiu  effet  in  inceirKy.Car ies Seigneurs fomreputciz,lci mwir 
^har.donn}  par  nnjt  long  tcmps,    h.  cii,Nam  njidentur  Dornint 
ta  dersliqutffe  ,per  longumtemporis  fpacium,  perUfin,  C.  deannai^. 
txceptj. z.D.de aq. pluv^arcend.  Lfin,  D.proftio,  ^oer.dectf 
1^2.  Petr^Gregor.  inSyntagmJzb.  40,  cap.s  naS'  latilfime;^^ 
CooiuiUe,  Duret^^  Labbe  Joan.  honuoi, ad Confiiet .Burgund.. 
Itt.  de  Prxfcript,  fot^  m.  $79.  Qu\foL,<i%o,  feribit ; Bref.^  par  tet 
temps  la  mauuatffefoy  eji  convertte  enhonne  fvy   i.  e,  breviter 
fer  tale  temptts  malafdes ,  convertttttr  tn  bonamfidfjm^ 

%     VI. 

I.  Qujeriturautem :  Ancafiuo^uo  Dcintnt^s  aiit  Vafallitis 

loct  itnpagojtis  vifitandtpondera  ac  menfuras ,  (^  falfficantes  pti-- 

mendi  .fVelex  ufutnveterato  -t  velfeudali  concefjione  habeat  .^Do- 

minttsautem  dircUfti  velterritoritjm  dandi  cfprincipalifittgma- 

tefi- 


0E  EfFECTU'  JuRtS   StATUENDI,&C#'  II/ 

ie ^gmudt  fibi  vindicat i  KnDdmmus  redittniac  decimas  kftth^ 
dttiA  debitm ,  cumfuu  menfarlsaddrbitrttimfabmatis ,  atit  infm 
Caflro  lifhaltbus  mertfiirare j  ac adearummodum  &  modUim  exi' 
gerepfjitl 

2.  Refpondeo  Qopd NonxTum^  Priml  quod  cenfus 
annuu5,autoper2debita:quoadqualitatcm,  juxta  con- 
fuetum  modum  prsftandx  &  exigendae  funt ,  ac  intr* 
confuetos  fines  cohibendae.  per.i.cum2j.§,i.  Ubilmpe- 
rator  Juftinianus  ibidem:  Caveant igitttr poJfefJtonumDomimf 
inqutbtis  tales  co/oni  con/lttuttfunt  jaltquam  innovationem  veL 
violentiam  eisinferre*  Stenim  hoc  approbatumfuerit  c^per  Ittdi- 
cemprontmciafum ytpfe  VrovtmtA  moderatot -^tn  qua  altqtUd tale 
fmrit  perpetratum -i  ommno  provtdcatj  ^  Uftonem  (Jiquafub^ 
fecuta  fit )  eis  refarcire :  Etftc  veterem  confuetudtnem  in  redtttbti^ 
pTd/iandiSy  eis  &b/ervare.  C.  de agricoL  & cenfit.lib.  ii.  V ult. con' 
Jil.  Marpurg,  30.  n.212.  vol.  -2.  Maul.  de  homag.  tit.  4-*  numer^  it^ 
Ex  novitate  cnim  arguitur  fraus  vel  violentia  quando 
contra  antiquam  confuetudinem  quidquam  tentatur» 
Gravetta.  confilrZsS. n^  14,  Dn.  Balthafar,  de oper,  ruftic.cap^ 

i   VII. 

IV  7nm,Seciindo.  Quoniam  in  fupremi  Domini  fi- 
gnum  &  telTeram  tam  fuperioritatisquamfubjecftioiijs, 
meafur3B&  pondera,  Regio  aut  /*rincipalifigno  &  ftig- 
matefunt  ngnanda«<«r^./.«sJi;i/j?j.^./^/;iu{rimus  callocari» 
C.defufceptortbus.  Ub.  10.  &  l  2.  C.  defrument  J/exa/jdr.  iib.it* 
Meocatantumpondera&menfursinteiTitorioproban"' 
daiunt&utenduiisRegulariterinGontrarfibus.5cnego- 
ms  , qua? per  fupremum  Principem  llabilira  reperiuntur» 
/♦  qaottes  2^  ibt,  per  fingulas  Civitates  conftitutum  ,  C.de 
ponderat./tb.io^^^zmwQz.  deabf()/ut.pote(i»§.  26^n.  68.  Al- 
phons  de.  Azevedo  ad/.  i.  Recopi/. n.  /.  ttt^  13^  /ib,s,  Vndc 

P  5  fcribit 


i^g  Caput      XI, 

fcribii;  Renatus  Clio^^inust^od  Baroms ^etiamfi  hnheant 
infuis.lm'tsditliordbmjmfonderu?n  dr  menfiraritw ,  exprivtle- 
mo ,  attmicn  ilUrjGVAS  (^jfrofrUf  menfiras  ccnflituere  neauemt, 
fed  edsohfer^vare  obltgantur^qu£  a  fuprerno  Ptinctpe  conflitutAfint^ 
Ch.o^^^in. adCo-fua.Andegavjfh.  z.  Reiiar.  «r^^.  14.0.  mm.  4^, 
^cap.i-?-n.i6.  Quo  faciunt  tradita  a  Camill.  Borell.  de 
magijh',  ediB^  Ith.^.cap.  ij.n.7, 

1.  Hiiic  iu  confuetudinibus  Turonenfibus  confti- 
tutuni  eft  \  rcquentibus:  Si  le  Seigmur  inferteur-,  qui  eH 
tenu  adjouficrfa  me[ure  aufep  ^  eftalon  de  fon  fuperteur ,  ufe  de 
ptusgrande OHrnomdre  mefurey  ilpert  ^  eft  decheu  de  fondroit 
debailkr  niefures  ^  efi  ammdahle  d'  arnende  arhitraire.  h.  e.  fi 
Bomtnm  infcrior ,  qui  tenetur  menfurarn  ^  pondm fnuum  ai(£' 
quare  Archetypofii fuperioris ,  utaturmaiortaut  mineri  menfura , 
amittit  d^  excidit  fkojure  ,  dandi  mensuras,  ^  erit  pumendus 
mulciaarhttraria,  ]oan  Saifon,  adConfuet.  Turon.  tit.  2.  cap,  2, 
Art.3.  &  4, 

5.  Proinde  /«!  Regno  Neapolitano  decretum  fuit,  ut 
Domini terarum  utiles ,  feu  Barones ,  pro  receptione  de- 
cimarum,quasabeorum  Vafallis  in  viclualibus  exigere 
folent,  Menfuris  Re^i^  Sicla:  (ignatis  &ficlatis  uti  de- 
beant,&nonaliisa4  eorum  arwtrium  fabricatis  ,quod 
ficontrarium  attenteht,  utiquefubditosgravantacpro- 
hiberipolTunt^neidagant.-ficutiprovifumfuitpercon- 
filiariuJTiFerdinandum  Fornarium  diej.  fjan*  anno  1582, 
ad favorem  Vniverfitatis Vallis  fituUni y]o.  Maria  Novar.  ' 
tom.^.  Gravam.VafalL  Grav,??.pcrtot. 

4 .  Biffentit  ac  pr.€Judtcmm  adducitLudov.Charon- 
das lih*  2.  Rcfponf.  SS'  per  rationem,  ^uod menfura  Domini 
erat  menfur.fDomaniaHSi 

§.  VIII. 
I ♦    Vlteriu s  Qujer itu rj  K^n  Primeps  territorii  de  men- 

fmU 


De  Effectu  JuRis  Statuendi  &c.         Hp 


Juris  &pondertbm  quoqne  AbbatumySAcerdotum  (!r  Clericorumy 
cognojcere ,  eanjt  recognofcere  ^  fignare  poffit  f  Hu nc  articti- 
1  u  m  I  a  t  e  e  xa  m  i  n  a  t  Bartolom^ .  Chajfannem  &  c  u  m  e  o  'joannes 
Pitrus Fontanella ;  Aq  tm^rimts  placet  fententia  Ajfirmativa^ 
2»  7«wPr/«?^propterDecretumEugeniiPontifici?; 
incap.Sacerdotibus  2.  Ne  Clerict  vel  Monachi,  Vbi  exprefse 
ftatuitur,  indignum  ^^t  ut  Clerico  fubveniarur  abEccle- 
fia,quiinnegotiis&officiispoJiticis,deprehenditur,  ac 
perqiiemconftatinEcclefiaicandalumgenerari  5 /'^/(7/^^/1 
fa  notaty  Quod  Laicus  audontate  hujus  Canonis  poflit 
Clericum  occafione  adminiftratiois  capere,  cefiante  pri- 
vilegioClericali.  Eoha.dilh in Po/itJtb.  2.  cap,  iS,n,  pg.  ^ 
12 p,  Efcobar. de ratiocin*  cap.  7.  num, 26-  Farinac» in Crimin, 
^<&Ji'  8,  mtm,  qS.  Ha^c  enim  meniurarum  provifio  & 
coercitio fraudantes pondera ^ etiamfi fint Clerici ,  fit  Ju- 
re  defenfionis,&  tuendi  jura  Keipubiicx,ne  quies  Populi 
turbetur ,  arg,  tr,  a  Paul  Layman  tn  Theolog.  moral,  itb,  4,  (r,$> 

$.   xr: 

I.     !7?^;;^to/«^o,QupdClericiexercentes  aliquamj 
mercaturam  vel  artem  aut  officium ,  Rationehujus  artis, 
officiivel  negotiationisjfubjiciuntur  Aatutis  flidicis  fe- 
cularis,eiusqueLegibus5cpo^nisobiigantur.Acpropter 
utilitatm  commercioriim  &quietcm  Keipublic£e,appel- 
latione  Civium  comprehenduntur.rt?-^./.<;^/2;^Af 2./^/:mer- 
caturarZ)^^//j?»/^/prcEdia  pofiidenrC  d,  P^p'ftop,  ^  Cleric. 
Guilielm.Benedicl,/«C4^.  Raymitins,  Verb.  cf  Vxorem  Ade- 
Ufiamn.4S9. usqueadn, 490^     Id quod iiluitratur  exemplo 
MUttis.tQ^m  exiftens  in  Collegio  aliqno ,  non  poteft:  decH- 
nare  jurfsdiclionem  Redoris  vel  prcrpofiii  ipfi\>s  Colle- 
giipractextucuiuslibetmilin>,  velcingUli  veldignitatis 
perLfn^  C,  dejurisd,  omntumjiidic^  Bald.  adypeculat.  tit.d.  Keo^ 

Evcr- 


iio  CapUt    XI, 

Everhardi  m Loc, Legal  Loc.  i.  tAnqmm.  Q£9  cafu  Clerici 
confiderantur ,  nonut  Ecclefiailici,  fed  utCives.-Cum 
alias,etiam  Clericos  eife  partes  Reipublic^  Optam  ajebat: 
Bcckjiaemm  eft pars  ReipubltCi£  ^  ^  Religio  debet  effe  inRepublica, 
mnecontra*  Promdt  Domimcus Soto ,  CUricos  ^  quamvis 
fint  facrorum  minifterio  addidi ,  nihilominus,  Veros  ci- 
ves  efle,a(rerit  iaoperdelufitt,  c^ lur ^part.^^.difimci ,25 .  £K 
2.a^*2^  Ludov.  MoYmzdtJput^jiJnfia-  late  Arnifa:  jde  ex» 
empt.  Cler  .cap.},n*j.  ^fto^oi* 

§.  X. 
t»  Ac  cu  m  Sacerdos  quidam  in  Civitate  Heduen/iDtt^ 
taius Burgumtia ,nommQcu]usd2im  tertii,indomo  fua  vi- 
numvendebatjCujus  menfura  falilficata  deprehendeba- 
tur,  punitusfuitper^^<7^^r/«>«  Heduenfi  Ballivum  •,  ad 
cujus  officium  pertinebat  dare  in  Civitate  HeduA  pondera 
&  menfuras,  Itain  terminis  tradit ,  &  pr^judicia  ha^c  Su- 
prcmae  CurisadducitBartol. Q\\2i^zVi^adcQnfiiet, Burgund. 
Ruhr.t.Dejufiiciis.§.s,n.Si}.^fiqq.foLm.  2^6*  Camil.  Bo- 
rell .  de  pr^fiant.  Reg.  CathoL  cap.  yi.  n.  3S7.  Farinac.  tn  prax^ 
Q-jm. ^S.n.pS.  Jacob Cancer.^. Far. Refol. cap.^.n. /<?^.Fer- 
rer» in  obfirvat.  cap.  429.  Joh^  Petr.  Fontanella  decifi.51s.per 
tot.  Qu i  tamen  pofl:  trigima annos  hanc  fenten  tiam ,  cu m 
difl:indiione,anfrausindividendiscarnibus&  pifcibus, 
interipfosClericos;  AnverointerClerjcum  &  Laicum 
committatur,inconcordiamreduceretentat,/^^»«/i^.2tf» 
Quamvis  late  difientiat  Ignat»  Lopez^  Salfed.  in  prax.  Ca- 
non.cap.ss*tnaddit,fol.  m.  202.  Varios  confentientes  alle- 
gatquoqueBarbofa4<af^/^.^-!«/'«54i:^^^^//^«2.XA''^C/(?r/a.«,-/, 
ac  incap.'2^  num.  ^.  X.  de  Empt.  vmdit.  late  Diana  Kmo\\^,part» 
f  tr.  f.Re/oL  6.  Quibus  tamen  in genere latiffimerefpou- 
detDo(Siffimus  Arnif^us  tr.de exempt.Ckrk.  cap.s.pertat, 
lib^S-CtJS*n.is. 

CA- 


^(m)^ 


Caput    XII. 
^epcena  depravantis  menfuroi 

SUMMARIA. 


§  I. 

u  Falftficatores  ponderum»  men' 
furarum  &c.  tenentur  poena 
fatft.&^utdem  atrociori. 

£.  Quoniam  delinquunt    contra 
jus  Divinum, 
§.  1. 

h  Vt  &  contrajus  Civiie. 

2,Propterea  puniuntur,  reflitutioe 
dupUi  &  poena  ^uanti  ea  res 
eH,  quantumve  damnum  de- 
derunti  cum  deportatione  in 
lnfulam,velrtUgatione  tem- 
poraria, 

S,  Hac  poena  in  Curiis  fupremis 
quandoque  obfervaiifolet. 

4-  Succfpttamen  hodte  poenafU' 
fHgationis. 

/.  Puniuntur  quoque  tales  corru- 
ptores  ponderum  &  menfH- 
rarum,  aciionetnfa£lum  poe- 
nalij  qua  contra  eos  ccvipe- 
tit 

2,  Dardanarii  propter  falftm 
menfurarum  modum ,  extra 
ordinem  puniri  debent. 


j.  Dardanarii  qui  dtcantut. 

§.     4- 

/.  Falfapondera  &  menfura  fran- 
gi  autcomburi  debent. 

2,  Qu£  publicum  rerum  &  com- 
merciorum  ufum  impediunt, 
k  Praioree  mediofunttoUen" 
da. 

j.  ludex  fciens  &  patiens  falfae 
menftiroiyipfe  poenam  meiK- 
tur,  &  de  fuodamniimilla' 
tum  emendaretenetur' 

4'  FAlfatapondera&menJurapu- 
bitce  frangi  &  comburi  de» 
bent ,  uthoc  exemplo  alii  de- 
terreantur. 

j.  Hoc  ita  objervatur  in  regno 
Cafteila. 

6.  Quibusdaminlocismenfurdi  a- 

dulterindi  ,  palis  publicis» 
pAtibulis  aut  poftello  appen» 
duntur. 

7.  Posaa  de  lure  Canonico  .  ut  ta» 

Uifdftjicator,  trtginta  di^s  in 
pane  &  aquapcsniteat» 

$.  5- 

I.  Poe»a  faifficantium  pondera& 


tlt 


CAPnT    XIL 


menfuTASi  de    Confiitutione 

Crimifiali  Caroli  V.  Impe- 

tAtorts.efv  arhittAria. 
z.  P(enafalfhodieiagenereeft,ar' 

i>itrariai&  iidmortem  uf^ 

extendipotefi. 
§.  6. 
i,Obftrvantia  &  prdjudicia  fupre- 

morum    parhmentorum  c^ 

judiciortmaddacuntur,- 

§•  7- 
n  Shigulans  pxna  falftficaterum' 

ponderum  &  menfurarum , 
in  Regno  yreapolitano  &  Si- 
cili&. 
£!,Qutd  obfervetur  circa  hoc  deli- 
Itum  in  Regno  Hungaria  ? 

5.  Quid  Regni  Sootia  Legibus  cau>- 

tumfitiCirca  hanc  rem  ? 
4.Qttid  Ducatus  ferrarienfis  fta- 

ttttofancitumfit} 
/-  Quid  in  EMiOTatu  Standebur- 

pco  ? 

6.  Ouidde  lure  luheecenfir 

7.  Quid  dtlure  Poruffia  ? 

S.  Moref  AfricA  eirca  !m  deli- 

Slum. 
f^  AHio  Civilis  contra  taliter  de- 

linquentes,datur  ad  inter- 

ijfc. 

%.  t. 
I.   Ants  qui  falfis  ponderihus  & 

menfuris  fcitnter  utitut,ea- 

dempoenapuniatur  j  qua  do- 

losefabticans  ms  pumijp^ 

letl 


2.  Quidam  Do£lor(s  hoc  affitmant  r 

S.  Verior  efi  fer.tentiaeoruniyqui 
fcienter  abutentibm  falfis 
menfuris  3  mitiorem  poenam 
imponmt ,  quam  earundem 
cortuptoribtUk 

4,  Qu<£  ohfervatHT  in  Dicafieriis 
Saxonicis. 

f^Et  hutc  fentetitiaAuthcr  adjicit^ 
calcuUimfuum, 

§.  9^' 

r,  Cmumpei^s'  menfurasi  delinquit 
gravtus^ 

2v  Scienter  pondera  &  menfuras 
iniquas  alteri  commodans» 
tenetur  ailione  dedolo,  ad 
reparationem  damni »  &  4» 
Stionefufti. 

§.    lOi 

i,-  Si  quisr  alteri  fcienteTVondera' 
&  menfuras  adulteratas 
commodaty  tenetur  ailione- 
dt  dolo  malo. 

2.  Quando  quisteneatur  hac  affio'- 
ne?' 

S~*  Itadecifum  effe  infupremaDu» 
catus  BUrgundi£  curiayre^ 
fertur. 

§.  ir. 

/..  Qui  falfum  hifhrumentJim  ipfe- 
cenficit,  pcenam  evtare  ns- 
quityfipQfimodum  ajferat  in 
ludicio,feeo  u  inoUe. 

2.  Deli^um  jam  pttpetratum  o- 

mnem 


De  Poena  Depravantis  Mensuras.&c* 


123 


mnem  excladit  pojlmodum 
^centuntUm, 

§.    12. 

7,  An  is>quifalfa  pondera^menfu' 
ras  &c.con^cit,  vendk  aut 
locat.re  pojimedum  comper- 
ta,  pmam  falftevitareque' 
atifi  ignorantiampratendat, 
eamque  probarevelit} 

i,  Multi  hoc  affirmant  y  quoniam 
falfttas  abfque  fcientia  non 
punitur. 

§•  ^' 
'/,  Ad  itifiigendnm  poenam  tnXlri- 

wme  falfi,  requiritur  dolus 

malut. 
r»  Fxnapr^fupponlt  culpam. 
j.  ignorantia.que  infe  eflinvolun- 

taria,  nuilum  inducit  pec^a- 

itum, 

§.  14. 
t.  Indubio  pr^fumitur  i^norantia, 

nifi  probetur  fcientia. 
j,  Quod  ampliatur  procederein 

delv^is. 
j,  Ac  interminiimenfttrarumfal- 

farum,itadoceniDo^ores. 

.§.  15. 

I.  Contrarium  afferitut ,  fcil.  Arti- 

ficem  aduUerinaram  menfu- 

rarum  omnino  puniri  debere; 

quoniam  quiltbet  demenfu- 

rarum  aquitate  &  iniquita- 

te  prius  cognofcerc teneiur , 

mtequam  eas  aliitradit. 


2,  Pariafunt  inlure,fcire&fcire 

debere» 
S'  Bx  eo ,  quod  quis  tenetur  fcirSy 

prafumiturfcire. 
§.  i<5, 
/.  Qmmenfurasfabricat,artisfu£ 

folertiam  &  diitgentiam  ex» 

ercendo  profitetur, 
Ji,  liJemo  affc£tare  debet  id,in  quB 

inteUigit,  vel  inteUigere  rff- 

het ,  imperitiam  fuam  aliis 

pericMlofam  ,&  d&mnofam 

fore. 

%  17. 

1.  Tirtt)),quQniam talis  artifex m- 

glexit  menftirdt  modum  defu- 
mere  ex  A  rchetjpo  Principts, 
publice  affixo,  fieque  fiigma 
ejwdemimprhni  curavit, 

2.  ll£C  negligentia  ,  ignorantUm 

plane  excludit, 
i»  '^'^  publicafunt ,  &  omnium  ©• 

culis  expoftta ,  tgnorari  no» 

pffunt, 

i.  iS. 
I,  Eaignorareiqua  publice  mani- 

fefiafunt,habetur  pro  igm- 

rantia  craffa  fupi»a&affe- 

8ata. 
^.  TaUm  aUegans  ignorantiam,, 

senfetur  allegare  dolum  pra- 

fmtum. 
S.  Froindeque  tale  fadum  iUiu<- 

tum,erit  pttnibile. 
4--  Vbiquidpiam  morefolitvefipU' 
Q^  2  biica- 


124 


Caput    Xlf. 


blicatum,ibi  non  excufatio- 
ni  fed  condemnitti&Mi  iocm 

en. 

f .  lura  coetcent quoque  delicia  in- 

voluntaria. 
9.  In  Cfiminalib.  panam  carporis 

non  contingentibuiyUta  iulpa 

aquiparatur  dolo, 

/.  Ouarto^quoniamtaUsfalJifica^ 
tor  ettaminfuturunt  nocett 
&  omnes  dtcipit ,  qui  tali 
menfura  utuntur. 

2.  Talfa  menfura  non  efi  menfuraj 
^falfumpondusnuUum  cen- 
fcndum  eft  pondus. 

§.    20. 

'»  Qji^  operam  dat  rei  tHicitd ,  ei 
omne  idimputatttr ,  quod  ex 
earefequitur. 

5,  Qui  tale  faclum  committit, 
quod  quidemfua  naturaca- 
pitale  non  eft,  ex  eo  autem  c&' 
des  autahamalafequi^lent 
is  propter  fulam  culpam  ca- 
fitaliter  pttniri  potefi, 

§.     21. 

i.  Hefpendetur  ad  contrariam  pri- 
mo  loco  addtt^amrationem, 
ignorantiam,  qua  circa  fa^a 
pHblica  verfatur,  excufatio- 
mm  non  mercri. 

2,  lUuftratur  bocexemplo  indebi' 

tiveri,quod  per  [ententiam 
p  dtbittmt 

3.  Item  exentflQ  acquimtis  inur- 


titorta  Lundenfi,  qui  eb  i- 
gnorantiam  fiatuti  ejus  C/- 
vitatisjion  excufatar. 

-#,  Menfurarttm  juftus  niodus  in 
publicis  Civitatum  ddibus  & 
templisproftatiUt  cwlibet  ex 
Archetjpo  tali  exemplumjU" 
fium  defumendi  concjfun* 
fit. 

§.   22. 

^  Kefpofidetur  ulterius  difiinguen- 
dointer  ignorantiam  invtnci- 
hilem  &  vtncibilem. 

2.  Fabricans  aut  vendens  menfu- 
rasfalfas ,  yerfatur  circa  »- 
gnorantiam  vmcibilem ,  qua 
non  e[i  excufabilis  ,  ideoqtte 
yenia  non  efi  dignus. 

§    M' 

/.  Adfecundum  pro  Negativa  ad" 
duSlum  argumentum  refpon- 
detur ,  quod  interjmttens  idt 
quod  publice  Lege  cautum  efi 
exifiat  in  lata  culpayconfi- 
quenter  doloprifumtcideoi^ 
pcena  debi:afit  pleilendui. 

2,  Ignorans  dohnon  caret  y  flvtif- 
fetut  in  a£iu  perfi  iUnito. 
§.      24. 

/.  Refpondetur  ad  tertium  argu- 
mentum,n'o  proceder',  qu^ia 
do  Ltx  alleganti  tgnoran- 
tiam.rejifiit. 

2.  Faciens  tem  prohibitam.dclcss 
facere  cexfetur. 

S'  Ve^igal  folyere  negligeni>mer- 

ces 


De  Poena  Depravantis  Mensuras,&c.        nf 


£es  committit,nec  per  igno- 
rantia  aUegationem  Itbera- 
tur. 
4.  Dipntientes  aUegmtur  remif- 
five. 

§.     if. 
/.  Ampliatur,  ut  etiam  ignorantia 
jurata  allegantem  non  rele- 
vet. 
2.  Dtjfentit  Hippolytus  de  Marji- 
itif  remifive. 
§.     16. 
t.  Is  qui  falfis  &adulterinismeft- 
furis  vel    ponderibus   igno- 
ranter  ufus  eSl,  in  mercatu 
puhlico,apmafalfi  bo(  prs- 
textM  non  hberatur. 
1.  Qaomamquilibet  prius  inmen' 
furarum  dquitatem  dut  ini- 
quitatem  tnquirere  debet, 
antequam  publice  iisin  foro 
utatur. 

$.     27. 
r,  Detnde ,  quontam  pcens  de  lure 
(ommuni    Crimmum     Reis 
conftituta  ,  afficiunt  quoque 
ignotantes. 
i.  Demque,  quoniam  quando  C«- 
yilitertantumagitur  adpge- 
nam  pecuniariam ,  fufpicio 
falfitatis  fuffictt  pro  fulfita- 
te. 
3.  Adducuntur  Do^ores  j  qui  hanc 
fententiamfovent* 
§.     28. 
I.  kecenfentur  diffentieme^ 


2.  Eornm  rationesfammatim  ad- 

ducmtur. 

3.  liidem  refpondetar. 

§.  19. 
/.  Sententia  fupetius  tradita,  de' 
tUratur  eatentu  procedere^ 
ut  delinquens  habita  ratiene 
circumftantiArum  arbitra- 
rie.mulcia  pecuniaria  punits 
debeat. 

2.  Ignorantia  vincibilii  ,licet  non 

excufet  alataetilpa,  tamett 
liberatadolo. 

3.  Caufa  injufta  licet  non  exctifet 

a  totOitamen  excufat  a  tan^ 
to. 

4.  Quoniam  in  caufis  pecuniarik 

lata  culpa  dolo  afmilatur, 
ideo  talis  delinquens  merite 
extraordinarieeftpuntendus, 

./.  Referuntur  DoUores  ajfentien- 
tes, 

$.      }0. 

/.  Declaratur  prafata  fententiaj 
ttlterius,fi  quis  exhibeat  eum^ 
aquo  deceptuse^. 

2.  Qucdfiniminem  exhiberepote- 
rit,habetur  pro  autbereftlfi. 
§.    51. 

/.  Quoad irrogandar»  pa'Kam,an 
verba  toties  quotiesfint  refe- 
renda  ad  ftngul  s  metiendi 
actus  y  an  vcro  Ad  fingulos 
centr.iibus ,  qui  plures  aftus 
requirunt i 

2.  AffirmatHt  prius^qmmamtale 


u6 


Caput    :XII. 


Jlatutum  non  tam  cotitracfu, 
quamfiSlum  ipfumptinit, 

3.  Deinde  quiit  abfurium  ejfet,  <«- 

quali  pcena  aficere  eunt,  qui 
mo  a^ufalfum  committit'» 
ac  eum  quiftpius  &  iterato 
id  peregit. 

4,  Tertio  1  quoniam  hic  tot  fifltt 

delicia  quot  adus  ,  idtoque 
fwgulis  deliciis,  finguU  funt 
imponend(£  pxna» 

§.     32. 

//.  Afi  pmagr^viari  pleSletidus  fiti^» 
qui  utendo  falfis  menfurts, 
prima  aut  fecunda  vic§  in 
fraude  deprebenditur  ? 

2.  Hegatur  ;  ttim  quod  decorre- 
^nne  admonitus  non  fueritt 
ideoque  deli^um  pr£teritum 
ad  exafperationem  p(xn£  »  al' 
legari  nequeat^ 

^.  Tum  qasd  in  Crimine  furti  af' 
fidua  attreilatio  reifurtiva, 
a&iones  Jurti  non  multipli' 
cet, 

4,  Attegantur  ajfentientes  Ds^o- 
res, 

§.    U- 

f*  Anisincurratpanamfalp.qui 

in  re  mintma  menfurando  aut 
ponderandofalfum£ommifit? 
deciditutqwodnon. 
2.  Propter  parvttatem  materia, 
plurima  inlurefuntimpuni- 
bilia,qu£  alias  punirentur, 
5.  Nrwfl  prafHmitur  pra  mini' 


mo    commodo  fulfum  cvm^ 

mittere. 
4'  Decifio  hujus  tenoris  in  Curia 

Neapolttxna. 
j.  Declaratur  hac  affertio,  ut  pro 

ratione   circumfiantiarum , 

quandoque  mulda  pecunia- 

riapofitimponi. 

6.  lllujlratur  exmplo  rei  minima 

furtoablata. 

7.  Mercatores  in  mtnfurationt 

pannos  nimium  tirantes  & 
extendentest  arbitratie  pu- 
niuntm. 

8.  Difentientes. 

§•      34; 

r.  AnMercatorpondusjufioleviue 
propria  autboritate,adaqua' 
reit&ad  jujiam  qtiantitaitem, 
addendo  aliquid  ,  redigert 
popt?  Affirmatur. 

jr.  L(x  mutationem  menfurarum 
prohtbens  ,inte\ltgit  defraU' 
datio»em  altorum ,non  ver» 
redu^ionem  adjuflumfori' 
dus. 

S.  Quod  (0  magis  procedit,fi  bac 
correiiio  palamfiat. 

4.  Neque  lex  uUam  poenam  banc 
in  remjiatuat. 

$.  Affertur derifio  intermittis, 

§'     35- 

/.  Exa5iiopoena  falfficationiinoH 

affert  decepto  prajudicium, 
quo  minus  contra  Udenttm  a- 
^repofttadinterejfe. 

2,  ScitH- 


He  Poena  Depravantis  mensuras,&c.        127 


i. 


Siientet   imque  menfurandot 
alterum  ciefraudans ,  furti 
aQtone  CQHveniriptejh 
3*  Quoipio  dupli  nfiitutione  AC" 
cipit  Autbotr 

§.  16, 

I,  Quoniam  Doniinus  territorii 
lure  fupmoritatii ,  potejiam 
temflatuendi  de  menfurii  ft- 
hivindicatjdeoque  eimeritr 
quoque  coercendi  potejias 
competit  eos,qui  contra  Le- 
gesdelinquunt^ 

z\  Pnnceps.qmfacitLegem,  ean-^ 
dem  quoque  exequitur. 

$*  Fru^us  luriidi^ionis  ad  eum 
fpe^anty  qui  jurisdiitionem 
exercer, 
Quod  ita  obfervatur  in  Regno' 
Neapoltuno, 

%     57. 

"Exploditur  diJiinSio  Kfucheni 
circa  irrogandam  poenam 
falftjicationis. 

Item  opinio  Regttandi  &  Be- 
foldk 

§.      38- 

I>e£laratur  lucfententia  3  nifr 


4. 


2. 


S 


Princeps  alicui  hanc  potefia" 
tem  per  infeudationem  aut 
alio  modo  concejferit  »  tune 
enim  VafaUus  pro  modo  ten- 
cejSionisboc  juscxercere  p9- 
tefi. 

HJifi  rurjum  prohiI;uerit ,  tunc 
enim  cognitio  &  posna  ad 
principem  pertinelit. 

Confilium  in  tsrmnis,fed  dijfeti' 
tit  aliquatenusBefoldtts» 

§»  39. 
n  Plurimis  inlocis  ex  Conniventia 
principummul^a  pecumartA 
pro  falfificatione  monetarum 
competut  MagiftratilfHi  iAuim 
mcipalibus. 

2.  Conjlitutio  Ducatusluliacenfis 

circahancrem. 

3.  Statutum  Ele^oratm  Brandi' 

burgici. 
4^.  Confuetudo  Regni  Scotix. 

§.     40. 
/.    SanSfio  Itsris   Wirtemhergicl 
deirrogandapoena  circa  boe 
delidum. 
lutelleilus  horum  Statutorum 
tradttur. 


2. 


iEterumfiquispiam  ftateras,modios,  librasy 
normasj-ejusve  generis  menfuras  corrumpat 
aut  falfificet,  dubium  non  €ft,quin  hoc  fit  f{)e- 
cies  falfi  &furti,isquefalflpoena  &;quidem  at- 
trociori  tGnebitur,nec  immerito. 

l.Jorc 


i2  Caput     XIT. 

2»     ju  rc  enim  Divino  crimen  hoc  abominalc  efi:  co- 
ramDHO.  Lcvlt.capj^  'v.ji.Demeronom.cap.^s.v.i^.ac 
SalQmoninProverbiisinquit:Pondus&  flatera  funt  ju- 
diciaDomini.     Frovcrh,  cap.  20, 'v.io.  IdeoadverfusDei 
ordmafionemdelinquit,  qui  pondere&ftateraabutitur. 
Bartol»  Chaftan.  ad  Conjuet.  Burgund.  rubr  i^tit,  des juflkes. 
vtrl/.  ^  jnrtb.  n.  Qj.fol.mih.po^    Petr.  Gregor.  Tholofan 
injyntagrn.  Iib.j6,  cap.i.n»  ij.  Joan.  Bonifac.  de  furt,  ^.frau- 
duloja.  4*  n, s^*  Jodoc. Damhou d.  inprax.  Criminal. capjzj. 
n.2^  D^iViii.yidLv^tnlus LubeccJib.  4.  tit.i2.  art^  i.num*7„ 
Uiivie  de  Fraudantibus  menfuras  &  pondera  fequentia 
notabiliterfcribitBcatusHippolytusEpifcopus:   Tuncfi- 
jhtitur  caram  ludiao  Divino ,  ii  qui  hahuerunt  libram  iniojuam^ 
Jiaierds.fmen/ura>Symodtos  tnjuj}os,gemcnt  expe6tantes  ludicem  lit- 
Jlum»  B.  Hippol,  Epifc.  deconfumat.  mund.  ^p.Margar,  de  la 
Bigne /';2 Btbiioth,  Sacrjom.  7,  fol.m^  \j.B. Qu,a  de  cau fa  Frau  - 
danti  menfuras,etiam  in  foroconfcienti^  poena imponi 
debetjfecundum  Ant. de Bur gos in cap.ut men/urx^p^.  i.  X,dc 
Ernpt.  Vend.  in  Repttit.  lur*  Can.tom.4.foLm,pp, 

§.  II. 
I.  ///r^OT/7/, depravatio  Menfurarum  fumme  ci- 
vibus  noxia  &  Reipublica:  pernitiofa  exiftit.  Tur- 
bata€nimrerum  menfura,commerciahominuninecef' 
fitatibus  fubvenientia,  &  omnia  reliqua  turbari,anno- 
nam  infupercunipauperumoppreflioneonerarinecerfe 
e^.per text. in L annonam.  (f.§.i.ibi  onerantftater^adulte- 
rinae  Dig, deextraord.  Crimin.  Arnis.  de  lur.Mayfiat  Itb.  i.  cap, 
t,n.4»  A\thusinPoltt.cap.p.n.i4.  KGinking,  dc]ur,retra^^ 
quxjf^  6,  n^ 2s(f,  Ahaf.Fritfch*  adRayger* Ihejaur.  in  Addtt.  2. 
num.  i. 

1.     Undehoccrimenolimatrocipoenadignum  vi- 
fumfuit.  ///re'////?//?;^«^tffiquifpiampondera  &  menfuras 

dolo 


De  Poena  Depravantis  menSuras,&c.       S29 


dolomaIocorrumpat,autemenclo  vcndendoquicqiiam 
lciens  volensqueiniquamenfura  velinjufto  pondere  u- 
tatur ,  in  falfi  crimen  incidit , acfurtum  committit ,  ideo 
^«/'//reftitutione&^«'/?i,  quantiea  res  eft,  quantumve 
damnum  dederit,  punitur,  ac  prxterea  in  fnfulam  de- 
portatur,  feu  magis  reiegatur  tempore  Principis  arbitrio 
ftatuendo.  per  text.  pemU.  ibi:  falfadent,  corrumpunt. 
T>ig.  adL.  Corml.  defals.  /.  annonam.  6.  §-fin.  Dtg.  de  extraord^ 
cognit,  Dn.  Harpprecht.  n, S4'  &  Docl.  ad§.  item Lex  Corne- 
Ita.  y,  lnft.de pM.ludic,  Farinac.  in  oper  Crimin,  J^xji.  iso* 
n.  16.  Jodoc  Damhoud.  ind.  Prax.  Crirntn. cap.  i2s.n-y.^  8* 
\^\co\^^Q\\oii.confiL  4S.n.  idt.  Joan*  Saifon,  ad Confuetud. 
lourron.  tit.  2,  art-  2.  Petr,  Gregor.  Tholof.  tn  Syntagm^  lib, 
S6.  Tiber.  Decian.  in  Prax.  Crtrninal.  Itb,  7.  cap^  22.  nttrn.  20» 
Martin.  Coler.  traB.  dealtment.  ltbj.cap.ij.n.?4. 

3.  Ethaec^«'«^^/^^//cumrelegationeinfuprcmis  cu- 
riisquandoqueobfervarifolet,tradenreFranc.Marc.  de^ 
cij. Delphtn. qiujl. 2jp.  n. s.  part.  i.  Matth.  Coler  dectf.  /7^» 
fart^  /.  Sai fon.  ad Conjuet.  TurrontnJ. ttt.  2,  a^.  2.fol.m.,}4. 

4.  At  cum  hodie  rekgatio  feu  deportatio  in  Infu- 
lamampliusnon  obfervetur^  huic  poenaefuftigatio  fuc- 
cedit.  SicutideJLireSaxonico, poenafalfificantismenfu- 

ras  &  pon  dera ,  tf|  (Stanpcnfdjlaj^  mtt  an^zXicHtcx  Uaxx^^-y 

DCrWCtfun^/  \(/^knb.tnparat.Dig  de  faf  n.  12,  Schndd. 
add.  §.  itemLex.  Cornel,  /*n.  10. luflit.  depubU  ludtc. 

§.     III. 

1.  Secundo.f  competir  quoque  adverfus  corrupto- 
res  pondcrum  &  menfrifarum  aclio  infacH^um  poenalis, 
/.  qui noi/nnc.  z^. Dig. adLeg^  CorneL de  falf  l,  mnona  6.  §.Jin. 
Dig,  de  extraord.  crtrrnn. 

2.  Dardanarii  enim  (  W^XVd^X^CX)  propter  fal- 
fum  menfurarum  modum  ob  utilitatem  popularis  an- 

R  '  nonas 


tjo  CaPut     XIL 

nonaeextraordinempro  modo  admiffi  puniuntur.  texr^ 
m  l,  Dardamrtossy.  Dfg.  de^oen,  Cujac  Ub^  la.  obs.  cap^  ig,  Fa^ 
rinac.  in  oper  Crimm,  di5l,  qu£jl,  iso,  n.  j6.  mprmc,  ^  circa  fin.. 
K\ttersh*adNove/lpari.j,cap^ifjt,4>* 

5,  Dardanarii  enim  fuut  &  dicuntur,qui  ob  pro^- 
prium  commodum  inddiantur  Annonae,  merces  fuppri^ 
mentes,vel  carius  aeetbiusve  diitrah-cntes, pierumque 
falfisutendomenfuris*  Proindecumiijuspublicumiae- 
dunt,  nempe  onerando  annonam^eorum  avaritix  ob- 
viam  itum  efl:  tam  conilitutionibus,  quam  mandaris. 
Principum^fr  /  annomm.  6.  §.i^tbi:  ftatera^aduiterinx. 
Z).  deextraord,  crimtn.  Cels.  BargaL  de dolo Ub-  i.cap.j.nurn.S^^ 
\\6..]odLVi^litnv\^,deDardanAr.cap.s.  ntmt^  4.S.  Imo  Frau« 
dens  pondera  &  menfuras,  jus  privatum  quoque  lcedit^ 
De  qu  o  eft  Glofs.  magna  &  fingularis  in  U.  arbttrto  ip.  §.  dees^ 
l,D,dedolo.  QuajtriacapitaFraudantis  conftituit.  Nem- 
feprimo ,  in  vendhoreifecundbEmptoTe  iTertio^  in  alio  aFit- 
quatertio,  veluti ,  Qui  contralientibus  falfa  pondera 
commodavit.  Cui  adde  ^uarto  eum,qui  falfara  menfu^ 
ramvelfaifum  pondusretulit.  Quaecapitafinguiariter 
explicat  modo  addudus  Bargal.  dt6i^  cap,  j^  nam.  SS  ^ 
fioiuentibu^^ 

§.   rv. 

!♦  7i'r//o,debetpraetereaJudexautOfficiarius  Prin- 
cipis  falfas  quoque  menfuras  &  pondera  frangere,  aut 
comburere./^^r  text^  in  L  item  qu^ritur,  ij.  §.  Jiqua  menjurai-^ 
t,  «^/Gothofr.  in  GlofflDig.  Locat, 

1.  Omnia  enim  ea, qua?  puHicum  rerum  &  com> 
merciorumufumimpediunt  aPrastorevei  acdiiiCuruii^ 
c  medio  tollenda  fu  nt.  argf,  L  lecfos.  12,  Dig.  depcrtcuL  ^  tom- 
mod,  rei  vendita.  L  i.  §./tquu  nemint.  Dtg,  ne  quid  tn  bco  pubL 
ne  turpi  lucro  locus  pateat./^f/-/.  lujiijjmh  44'  §.propomi/tr, 

i.Dt^. 


De  Foena  DeprAvantis  Mensuras  8ccl      m 


i.Vig.deadilit.EiiiSi.  Joan.Regnan.  demenfhr^fj,<f.O\^i{^i\, 
etdConfutt.  Burgund,  Rubr.  /.  tit.  deluftices^  verb*  dgr  juribwn^ 
g7.foL  90.  Jofeph.  Mafcard.  deprobat.  cond.  104-8.  num»  s.  Petr* 
Gregor.T iio\oC3in.inf)intagm.ltb.s6'  caf.i.num.16.  David*. 
MzBV.  adltn  Lubccc.  di6i*  tit^  12^  art.  /♦  num.  12 . 

?♦  Qupdadeoverumexiftit,  utjudex  (ciens&pa- 
tiens  menfurasillicitas,  easque  non  puniens ,  ipfe  tene- 
tur  &  punitur  ,  &  de  fuodamnum  illatum  emendabit* 
ferl.  aurum.  14,  cfin-  C.  dejufceptor.prdpofit.  Maranta  in(pecut, 
aureo  part.  4*diftin6l*  lu  num.44^ 

4*  Ha:c  autem  falfata  pondera  ant  menfurx  publi- 
ce frangi , corrumpi ,  comburi  ac  perdi  debent ,  propter 
Exemplum,quo  hac  infamia  caetericorruptores  menfu- 
rarum  a  propofito  malitiofo  deterrcantur.  arg.  l.  autfa&a 
td*§. le.ibi:  exemplo  opus  efl:.  Dig.  de pccn.  ut  notar»  Lu- 
do  v.Moliija  <flf(e  lufttt.  (jr  lur.  tra6iat.  2.  difput.  701.  num.io,  Dn. 
Lindenfpiir.  ad  Ordin.Wirtemh^  ttt.  t)(?m  '^^it^X^t.foLzCz, 
num,  6.infin, 

f.  Qupd  imprimis  in  Reg?w  Ca/re/U  obfervatur,  ut 
publicefranganturmenfur^  &  ftatcra:  adulterinae.  Dc 
quo  eft  Conftitiitio  /.  2^  tit.  //.  Itb.  s-  RcLopHat.  in  verbis : 
^ue le quiebrenpublicameme U  tai  medida.  Et  hoc  juxta fen- 
tentiam  Z>.  Gregorii  dicentis :  K^nte  omnia  te  volumtu  foilict- 
te  attendere  ne  tnjufia  pondera  in  extgendts  penfionibu^y  ponantur : 
Sedfi quxtaiia  tnvtmantur., Frange & nova confittue»  Gregor. 
inRegtfir.itb.i.cap^{S.&42.  Alphonf.  de  Azevedo  addidl^ 
leg.  /.  RecopiL  num^ /.     Dequo  Juvenahs  in Satyra. 

Et  de  menfura^  jtis  dicere^  rafamtnora 

Frangere  pannoftts ,  v&cuu  JEdtik  Ulubrls^ 
Juvenal./»54/;r./i?.Camill.  Borell.  de Magtfir. EdifiJib.s* 
tap^ iS' n.  22,  Jan«  Langl. infemefir,  lib.  S. cap^  \4.f0i,  m.S76* 

^^  \Noniiullis  inlocis  Jaudabilistnoseft,  utmen- 

R  2  furac 


Ijr  Caput      XH. 

fuFcB  zduherinx  pa/is  pul/kfs  ,  pattbulis  ,  mtpoftdlo  <x\\  ^CM 
^XCm^tX  C^ei'©rtl(|<Sl)fcn  /  ^ut  aliis  locis  infamibus  ap- 
pendantur,  quo  defraudantium  ignominia  exinde  au- 
geatur,  &  h^cc  deceptio  tanto  melius  coerceaiur.  Da- 
vid-  \ia?v.  adlmLuhccc,  dicL  tit,  12.  art,  1.  n,  /;. 

7.  Quarto,  Jure  Canomco d'\ve.Y^um  jus,  &  crjicleni 
.  ita  inComtlto Mogunttncnfi  decreium  eft^  Ut  is,  qui|uita-^ 
pondera&  nienfuras  lucri  causa  nujtareaufusfuerjt,  tri- 
gintadiesinpanc&aquapa^nirrre  6<ih^zi,pcr cap .ut men- 
fuTA.z,  ubibene  i\nfon.deBurges.  X.deempt^  Vendtt.  ^\di^ 
etiam  Can.  menftrarum.  de  pccntt,  diftmCl  i,  Petr»  Gregor. 
Tholofan.  injyntagm.  lih.36^  cap.  ;♦  mim,  11.  Damhoud.//? 
prax.Cnmin.  dici.cap.  i2^,num,  6,  Menoch»  tn  arhitr.  itb  2^ 
eaf^if.num^i. 

§.  V. 
1.  Quoniam  ergo  pa^na  defraudantium  & corrum- 
pentiummenfuras  publicasfemper  certa  nonfuerit,  fed 
diverfimode  determinata;  Ideo  Carolt  V.  Imperatoris 
Conftitutio  Criminalis  poena;  modum  arbitrio  judicis 
relinquitiMenfurarumenim  defraudatores&corrupto- 
res,caeteris  improbiores  funtfures,  imopellimum  fur- 
tum  committunt ,  cum  fub  fide  publica  contrahentes 
decipiant,  ideomeritoin  eosarbitrarietanquamin  fu- 
res  publicos  animadverti  ^ou^.per  text,  in  Upojmllxo- 
ri,^2.  §.  majora,  22.  D.  d.furt»  Damhoud,  in  prax.  crtmin^ 
cap,  123.  num. 7*  Rittersh.  in  Ne^veU.part.^.  cap.  ij.  mm.  s.  Jo- 
an.  Bonifac.  d.furt*  §.fraudidofa,  4*  n.  so^  Adeo  ut  pro  cu- 
jutvis  delinquentis  diver/imoda  ratione,  conditione  & 
noxaReumpecuniarie  punire,  relegare,  fuftibusfubji- 
C€re, aliisve  poenis  corporalibus,  imo  ob  excelTum  enor. 
mem  ,  utqui  pluricsfalfismenfuris  furatusfuerit,w<?r/<r 
plecftcrc  qucat.  arg.  l.  in Dardananos.sj. Dig^  de  p«n.  juncia, 

Lfiint 


De  PoEN^A  Depravantis  Mensuras&c.        1J3 


/  funt  qmdam^^ .Dig  de  extraord.crtmmfh.  !.  kx  jidia,  7.  $.  ho- 
cite.  D.  ad  Leg.  lul.  repettmd.  ^PcmltdK  6uHuia'U'l>ti5  ©V^^ 
nxi\\(^  art.  II?.    Quo  lcqueiiria  ccnltituta  icgiaius:  jfOcU 

(l^a'b'^Aij4cntU)^c\cfai)vld^ertvctf?/i^^^  6ctx»t(l2t/ 

^pcccrc))/ v\Vvrtn^crcfi\tUitmannfd^tftt  /  falfd^ct/  nn^^tc 
fnr  ^cvccht  acbvundK  nn^  an^m^t  /  t)cv  lotl  .^a  ^]3ctnlid)cv 
(5tV(t!f  amKnommcn  /  )\m  ^a^  fSan^iicvbvxtcn/c^cv  an  fit<> 
nm  I2ctb  /  rtlt^  mtt  ^mhm  an^^ct)atccn/  o^cx  OvV^lcufecn  / 
na&i  J5cl^(^cnt)ett  nn^  ^Scflalt  C^cv  ubcvfafevnn^  i^cflvafft 
tvcvC)cn:  Un>)ci5m6d2c(c>ld5cvfaird2/  ala  vv-ft  (^v$f|Ud>«nC> 
bc^^]bti|fttii  <\cf(kct)cn  I  ^a%  C)cv  "^tiX^atcx  mw  ^io^ticflrafft 
wcv6cn foU  /  ailc^  na^^^aXiti  mcin <SnWcfcx  ^vt)nmt^ 

DCVmcl^Ct.  Hoceft.  ^^tfalkndi  animo  portderA-i  mtnfiiras  t 
andorian  Jiqmdorum^  'velip/aimerceSf  aromataj  (^  quicqmdvA- 
nnm  dart folet^addterat^ac frohonu  jujiisque dtvendit^  adcorpo- 
ralem^oenam  depofci  potej}  t  vettitinexiiitim  mittatur^  velVirgis 
c&duHr.ffive  fujltqetur ;  aut  confmt/i  altquaptpnay  quam  magni' 
ttsdodelt^ii^  Crfrequenttamajoremexigtt,  vel  minorem  [f  inre 
rninimafit )  reddidtt., affici  deheat.  2iam  fidtufatu ,  & ^*^ ^^" 
gnipretti-merctmonttsfalfum  dolo  malo  commiferii^  non  inju^ 
fium  ,  neque  legihm  contrarium  trit  talem  fafarium  Capitis 
d  a  m  n  a  r  e :  ut  tamen  nihtlnifi  difertifjt?nis  luris  Confultis  in  Con~ 
filium  adhihittsdecernatur.  uht  Remus.  Vigcl.  ac  Matth»  Ste- 
phan.  Menoch./;?^r^//rrf/-.//^.2.  caf  sij.ptrtot  farinac^. 
£ludifi.  crim,  iso.  num.  76,  infin,  Schneide  w.^^§./-?7.  num^  is* 
iibi  V^efenb.  Infl,  d. empt.  vendit.  Martin.  Coler.  traci.  de (t- 
Itmem.lib.  i^cap.iy.mm,^^,  Matth^Coler.  lib.  /.  decif  179^ 
mm.ii,]o2Ln.  Bonifac.  d,  traH.  §.^.  num,  so.  Schepliz.^^ 
Confiietud,Brandenh.part^4.ttt.6.%.2.  num,s.  David.  Mxv. 
*dltd4  Lubecc,ltb.4;tit,i2.art,i,num,8.  Articulum  Confi.Cri- 
min.  gS'  lateexplicat  Carpzov.  in  Prax,  crimin,  q,  qS'  numer, 
74*&feqq*  R  3  i.Ac 


134  Caput    XIL 

!♦  Ac  in^enerc  quod  pcena  falfi  hodie  fit  arbitraria 
&  admortcm  usque  exteiidipoflit,tTadunt  Petr.  Caball. 
in  refolttt^  CrminaL  i6u  num.  lo^  ^  Ji,  ^  RefoL  ipp.  mrn.  /♦  ac 
Refol.  2o(f.  num.  4>  &feqq*  Gramat.  Vot,  2$,  »♦  13.  Chriftopii* 
iZtus,deinduiisttb*2.cap.^j.mrn,4g,  Auton.  Perez.  inCO' 
dic.  tif*  defdfnum.  iS* 

%\  VI. 

i.  Qwpd  imprimis  fuprema  quoque  Parlamenta ac 
furnmajndicta dccidcndo obfervant,  tcfte Franc.  Marc^^^- 
€if.  ijQ.part .  I,  Amon.  Faber.  inCod.ti4.d,fatfdefimt,6.&  13, 
<i€org.  htzi.fcntemtar.part.  4*de  Criminal.ttt.  44.pert0t*  ubi 
refert,  quod  Z,^/^,  per  fententiam  Lipfienfium  Anno  iss4* 
qui  falfis  ponderibus ,  frtlfcbc  SS^%I  «n^^WCJ)eriCD  Sc^ 
tOtcfjt/  i.  e.  Talfa  iibra  &  duplict pond€re.,juflo uno.i  adulterino al- 
/fri>,ufus  erat,re.legationepunitusfuerit*     Ac  quod  Mo- 

\\toxinAnnoiS53.  fcctlctfrtl(cbc(545C|tcl«n^i\^C^mit(5  0C# 
l)V(lUdjt/  h.e.  £luoniam  modio  adultennou(u6  erat^  poenam  vir- 
garumfuitinuerit^  Eadem  poenaquibusdammeicatori- 
bus,  ob  fahasHbras&ponderadidata  fuit.  Bened.  Carp- 
zov.^nprax.  CriminaL  quafi.ps.  n  jp  &fiq<].  Quj  fub  n.  84* 
atteftatur,  quod/>2/^««<?/(f2^.  cuidam  Moliton  menfuram 
farin^Ecorrumpenri  perpetuarelcgarioindic^lafuerit,-  ac 
cum  Anmi629,  x\\  ®(||ntt^quidam  SenatoriiOrdinis  fal- 
fum  modiumconfecerat,eumexSenatu  removendum, 
&mul(^a  centumilorenorura  puuiendum  eflc*  Scabina- 
tus  judicaverit.  Pari modo ,  Pijorcs.^  qui venalem  pa- 
nem  minoris  ponderisvendidiffe  deprchenduntur,  pro 
-prima  vice  mul<fta  pecuniaria  coercendos,  pro  iecunda 
vice  banniendos  fore  Curia  Farifienfis  judicavit  per  leg.  in 
€xcofiione.2.jbt.  quadruplum£7tf^.  ^^  exco5i.  &  translat^  mi' 
Itt^  ltb.i2.k^.-juhcm!u.  16^  Cod*  deerogat,  milit.  anmn,  Ub.  12. 
tradente  Joan.Papon.//?rfrr^y^.//i'.  6.  tit.j.arrefi.  7.  ac  hu- 

jusmodi 


De  Poena  Depravantis  Mensuras,  6cc>        t^f 


liujusmodi  poenas  facpius  quoque  illos  eoercuilTe  Ci- 
premiim  A/<?^M'>^;^Judicium,  fcribii  Paul.  Chriftinaeu» 

^.  VII. 
I.  In  Regno  NeapoUtano  &  SiciliA  iu  per  Im  perato- 
rem  i v i6.Qx ici\m mConflu.  R€gm lib. 3. Rubr, ]p\  verb  (^ kgi- 
timaponderan  SariC^tumeft,  ut ,  quicunquefraudem  in 
menfuris&  ponderibuscommiferit,veI  pannos  tirave- 
rit,  poenaunius  libri  auri  puniri  debeat,quam(ifolvere 
ntqiieat,  isappensamenfuraautponderefalfoejus  coU 
lo,  per  tocam  civitatem  fuftigetui ;  quod  fi  reiterato  in 
delVaudatione  deprehendatur,  amputabitur  ei  manus,- 
fi  tertia  vice  falfitatem  cammiferit,  fufpendatur.  Robert» 
Mdr^nUfnJpecu/,  aur*  parf, 4*  dijlin^»ii^  num,  ^(f*Mattht de 
A^idi.inCo»/iit,Regn,di5l,  rubr^jf.  verb.  ^  legi Jma pondC" 
r,:,per  tot„ 

i,  I  n  Regni  HHngari&  C  on  ft  i  tu  ti  o  n  ib  u  s  o  r  d  i  n  a  t  u  rm» 
eft ,  ut  fi  qui:  pism  in  Kegno  alia  menfuravel  aliis  ponde- 
ribus  autu!nis,niIijuxtaArchetypum(^«/5/i^^i?^^»/  /w<f- 
tropoli  cuftoditur  )  adaequatum  utatur  ,  etiamfi  id.  per 
ignorantiam  accidcritjin  pcenamamiftionis  rei  pande- 
ratae  vel  menfuratae,  pcrdendo  pro  parte  pondcrata  vel 
menfurataincidat,ac  totam  rem  veno  expofitam  amir- 
tat;  Et/m  per  Confiitutionem  Sigismuiidi  Kegis  de  ^^yir^no 
CMCCCCV,  art,  i.  infin.  ap.  UP'erben'^ 

jo     InRegni  ^t^r/<«Legibus  conftitutum  eft,ut}squi 
jna?quali  menlura  aut  pondere  utitur,  Regi^Juftitixi?^^ 
^t^^emendct  pro  transgrefTione^  StatutaRcg.David» 
fecund.  ap,  Skena*.  cap.  i^.foL  m.si, 

4.  In  Ducatu  ^■^r/'rf;74  (ingulariStatuto  fanciiun-L» 
fuit,  utis,quimenfuris  nonf'gnatisautfaUis,  (leu  non 
buliatis  & juftatis^ut  /W/loquvintur)  ufusfucrit,in poc- 

naiu 


n6  Caput    XII. 

nam  decera  folidorum,  procjLialibet  vice  incidat»  Bar- 
toh  Bertazol.  co?iifi/.  crimin.  dec1f.209.juh,  num,  u 

5-.  In  Eledoratu  Brandcnburgm  ita  fancitum  eft  in 
menrurarum  falfificatores,  ^rt|)  mtXWamt  frtlfcfecr  '^iX^ 

ot)c»:6cwtd)tbctrorfcn  /  to  follc  fcmct  lCOalKcn  t)crl»|^t9t 

|Cin»  h.  e»  Si  qutipiam  deprehenfm fiierUj  quod  utatur  faljificata 
menfura  autpondere-^  u  pcena  amtffcnis  mtrcmmfuarum  muician- 
dmerit.  ]G2Lch.Sc\icvUz. ad Confuetttd.Brandenb,  part^  4*  ttt. 

6.  Jure  Luheccenfi  conftitutum  eft,  ^aj]  ivmm  iXWtK 
^lctd^rcd^tc^^ajl  \\<cixtti^\tki\^t  a\:>a  nicfetDOll  ^tbct  /  ^cc 
follc  jc^c6matjlj5  2.  %\}_a\zx  (Stvajf  ctlc^en ;  fOct  <xW  mtt 
jtt^cpcdci)i\^aaff  imt)i5ctvtdKbctro!tcntvtvt>/  ^cn  foll  man 

VtdKCn/  ^lCtdj  iWXtm  iDtcb.  h.  e.  i?6'^i  /w/  «/(f/?j menfura^fed 
integre  non  dmiettens  metienda ,  quavu  njtce  duos thalerosfolvtto» 
Dupiicem  menfiiram  ,  pondm  aut  modium  urfurpans  ,  minorern 
cum  alteri^  majorem  cumfihi  metttur  autponderat ,  profure  habe- 
tor  ^judtcator,  J u s  L u b ec c.  lib.  -f .  ///.  12,  art.  i.  ubi  D n .  Da- 
vid  Mxviusfibnum.  n.  0'feqq. 

7.  Jure  Foruffi^  a  Sigismundo  Eledore  Branden- 
burgico  Statutum  fuit ,  quod  fi  quis  falfis  ulnis ,  menfu- 
ris,libris,pondenbusfraudulenterabutatur,  iscrimina- 
litervelreiegatione,  vel  poenaaliquacorporali,  putafu- 
ftigatione,  quin  etiam  ob  frt  quentatam  malitiam, quan- 
doqueultimofupplicio  puniatur.Jus  Poru^Jib,<f.,tit.  8. 
art»2,§.  i. 

8-  DeAfricanis  refert  JoannesBoemus,quod  M- 
^^/>/i/ eum,quipondus, menfuram  velfignamuter,  am- 
babusampurantmanibusutqu^corporis  parspeccafiet, 
eademquoque  ple<n:atur,luatque  per  univerfum  vitanij 
poenas  triftiores.  Joan.  '^ohtm.  ltb.i.dem,orikGent,cap.u 

9'     Qiipdfiquisciviliter  agat  contracum,quifals^ 

menfu- 


De  PoENA  Depravantis    MeNSUUASj&C^         1^7 


menfuraiiicontraidu  ufusfneritjad  interefle  agi  poteft, 
lecuudumea,  qusYarie  diftinguendotradit  Marant. /* 
Ipectd.pArt, 4. diftmci.  a.n.  4^-  Joan.  Regnaud.^»?^«/«n«.' 
17,  &iS.f>erm.  Vincent.  Caroc^  de  Locat,  part*  4*  q'2,per 
tot,  fol.  97 g ,  vide  t»fra  cap.  //.  pcr  tot, 

§.   VIIL 
i^     Qn^riturautem;  K^nUquifdfismenfurlsAtitpofk' 
.   deribai  fctenter  uf^^fuerit^  eadempcenapumAtur.,  qua  do^o/efabrt' 
£ansme»fura4  de^ravAtas  puniri  felet? 

2.  Sane  ,  fecundum  quosdamDoclores  afleritur 
liacin  cafu  nihilintereflTe^utrum  quis  falfasmenfuras  & 
pondera  dolose confecerit,  vel  corruperit ,  an  vero  eis- 
demfcient€r«/^fuerit;  Uterqueeniminp<EnamfaUiar- 
bitrariamincurrit ,  paritercjuefalfationis  damnof^reus 
eft./^^r/.^f»////.  ^./.  ibi«corruperit,  dolovemalofraudem 
i^ztxit.Dig.ad kgXorn^  defalfs  confideran-do  ibi  verba /i- 
ttalia:  inJnfuIam  eosrelegari, qui  ponderaautmenfuras 
falfaffenr^  junclal.anmnam.  6.  §.  2^  thi,  qui  falfas  menfu- 
ras  habuit ,  in  lufulam  relcgavit.  Dtg.  de  extraord,  cognit, 
Uterque  enim  decipiendi  auimo  vernm  immutat.  arg, 

9kg,i.cumfcqq.  DhhadLcg  Corn,def<ilfleg.infalfos,S.  ibi.  ufu 
abftinere.  Cod.  ad LegJuLdef&lf  Joan.  Regnaud. /r^^?,  ^tf 
menfur.num.  19.  Jul.  QX^iX.recept.fentent,  ^.{alfum.  nttm.  20.  ^ 
i.2,  Anton  Fabcr.  m  Cod.  tit,  defalf.  def».  6,  n»  i,  ac defn.  10, n^ 
2. M:ir, Giuibd  dectfcrtmtnai.  f.  nu?n.2.  Bened,»  Carpz.  d.. 
prax, crirnin,  c^iLtfi.t^^.mtm, S2,  David.  Maev»  ad  dtc^,  titvi2» 
art,  /.  nurn  p«, 

3.  Veruntarem  eorum  afrertionemapprobo,qu* 
mitiorem  pcenam  imp<:nunt ,  fcienterabutenti  ponde 
ribus&mcnfuris  fal(js,qua.Tiipfi  falfificanti  accorrum 
penti  menfuras.  arg^  l.majorcm.  4*  &  d.  l.fifalfos,  S,Ced,de 

falf  i  penult.  Dtg,  eod.  tit.  L  dardanartos,  37^  ibi,  utuntur.  Dig, 

S  de  poe»' 


ijg  Caput     XII. 

depctn.  Jul.  Clar.  diSi.  §,  falfim.  mm,  26,  Martin.  Coler» 
tra^iat.  de  alimmt.  lib.  i.  cap.  i'/.n-34* 

4,  Quod  dccidendo  obfervare  folenr  Dicafteria 
Saxonica,tefte  Matth.  Goler.  decif>s79'n*  10,  ^  it\ Georg, 
'^QZt,  m/entent,  dicf.part.4'  Crtmtn.fit.  44,pcr  tot. 

5.  Quam  fcntemiam  ceu  benigniorem  ,  habita 
circumftantiarum ratione i^b-ens approbo^  Nam  is qui 
non  falfificavit  menfijrasaut  pondera^fed  falia  mcnfura 
faltem  ufus  fuerit,arbitrarie  tantum punitur,ex  benigai- 
rate,  argJ.ftfalfa^.Cod.  adL.corn.defalf.  Quodconvenit 
Speculo  Saxonico art.  //.  Itb. z.ubiAddttw  Lattn.  //>.£,  Cum 
juxta  quantitatem  criminis  ,  quantitas  poena?  quoque 
menfuranda  fit,  Arnoid.  Rajger.  tn-Thefaur.  Pra^,lit,M^~ 
verh*  Menfira* 

%.   fx: 

i,     Caeterum  Menfuras  corrumpens eo  gravius  de-^ 

linquit ,  quo  majorem  menfurarum  niimerum  falfificavif ,  a- 

liosvemenfurisadulcerniis  utendo,addelinquendum_»' 

invitat,promovet,  ac  occafionem  daf«     Simiiiter,  qui 

fciens  voiens  menfuram  &  pondera  iniqua  alteri  com- 

modatodar,  ad  defraudandum  alterum »  adionededo* 

lo  tenerur  &  obligatur  perfonae  defraudatae  ad  repara-> 

tionemdamni,ac  furti  adlioneeonveniri  poteftj^^/^^i^A/: 

in  Lftc^tiis  uxort.  sz.  §.  majora^  22.  Dig,  defurt.iext.tn  Larhttrio 

ji.§.deeo.S'fbi:  fidecipiendi  caufa-adfirmaffet,  fe  arqua 

•pondera  Iiabere.  uhthte  Anton.  Faber,  in  Rati/imL'b  Dtg, 

^^^tf/.  wW.  Johan^^Regnaud.  demenfur.  n.iO.  jodoG.Danv 

houd  inprax.cftmtn.cap.  iZj.nurh^S^.  hz^vt^<^adleg  z^Re- 

topiLrmm.  4..  tit,  13,  lik  >. 

§;  X. 

I.     Quetritur  uitcrius  ^  £lua  a&ione  lifitt^ poffit  lon^ 
venirePamphiliumyqut  (ctenter  ac^tudtoy  et  faifu  rnenfuras  aut' 

AUuUt-' 


De  Poena  Depravantis  mensuras,&c.        i}p 


.aduderAtafondern  commodavit  ^  quo  in  poemm  frAudmtis  meu- 
{urai  inducAt  ?  Commodaiitem  4(J?/e»^  de  doiomalo  teneri 
^^{^on6.QO,fer  text.in l,  u  D.dedol.mal,  Quo  Prxcor  E- 
diclum  propofuit  adverfus  dolofos  ,  qui  calliditatequa. 
dam  vel  malitia  fua  officiunt :  Et  fubvenitur  Ia?fis  ^  ii.c 
malitia  fit  lucrofa  vel  fimplicitas  damiiofa. 

2,  Dolusenimeft  machinatioqutcdam  decipieii- 
dialterius  caufa:  Et  teneturadione  dedolo,quifciens 
dedit  majora  vel  mmora  ^o\\ditrz,pertext.int.arbttrto  iS^. 
%,abeo^3.D.di^,tit,  Nam  Imperatores,cum Veteribus 
Jurisconfultis  ,  ita  abhorruerunt  a  dolo.,  ut  cuipiam^ 
etiam  ex perfuafione, xui  dolus  inerat ,  a(^ioiiem  dan- 
dam  effe  cenfuerint^/^^r.  i.fervpfs^,  2o.§.  flperjuaferjs.,  i.Lfi 
legatarius.  23,  l,  curn  quu ^i.  qu\w  quis  pcrfuareric  familiae 
.meae.D.<'tf^.r//.Nam  fiquispiamaliquid  dicir,adfirmat,de 
cipiendi^anra,  adione^edolo  conveniripoteft./.  ^«<7df 
njendttor  /7.  "jerf^  fi  vera,.tbi:  decipiendi  caufa  .D  eod,  tit, 
.Cels.  Bargal.  dedololib,^.cnp  3.num.Q4,&  Vf*  Colieg.  Ar- 
gentor^  &  Dn.  Franzk.  /72  Digefl.  de  Dolo.* 

5.  Proinde  cum  cafus  '\[\ttnJupr.emaDucatmBurgun^ 
AiA  Curia  incidi ffet,  fciiicet :  Si  ton  peut  agtr  contre  celuy,  qui 
^donne  jde?n^ures  fauffes  ou  des  pt^tds  jciemment>pour  faire  con- 
damner  celuy ,  aqutlenafait  prtfl ,  en  quelque  amende  ^Jlcflrir 
fa  re^utation  ?  h.  e.  K^n  quis  pofjit  agere  contra  tllum ,  qui  de- 
dtt  ernenfurasfcilftSy  velpondera  fctenter  ,  ad  hunc  ejfclum  ,  ut 
condemnetur  is ,  qui  eaco/nmodavit  ytn  aitqnim  cmcndamfive 
mul5iam  &  labem  ignomtniA »  vdtvcrfionem txtfitmationisfuA^ 
A(ftio,nem  de  Dolo  dandam  ciTe  ,  Decifum  fuit  5  atte- 
ftante  Joan,  Bouuot  tn  quxfi  2{obti.  Decijiv.  T^om.i,part,$, 
Itt,  M,  terb.Mefure  Fauffcfoi.  m,  iSo. 

§.     X  I. 
r.     Pari  modo  ei  fqui  faifum  Infimmentum  -ipfecon- 

S 1  fecit 


t4C>  Caput     XIU 

fecit,  nihil  prodefl:  ad  pcsnam  evitandam ,  Ci  poftmocfum' 
eo  uti  nolle in  judicio  aut  coram  Pratore  aiTerat/'^//^;!;/.. 
inLfifaifas,  S.  ccJ.  defdf. 

2.  Siquidem  deli^ftum  jam  perpetratum  poeniten- 
tianon  revocatur,  necnocentiam  purgat,  necper  eam 
crimen  perpetraru m  tollitu r.  /.  (^ui  ea mcntc <Jjr,  Btg. defurK 
Anton.  Fab.  tn  Cod.  tit.  de  pcenis.  defift^  2,  Carpzo v.  tftprax^ 
Crimmd  fart^  luap.iS.  num .  22.  &  24»  Qu  o n i am  d e i  2  d o 
confumaro,  Poenitentia  efficere  non  porefl: ,  ur  fa(flum 
proinfedto,  awt  delinquens  pro  taliinrei  veritate  non 
habeatDr./.quidfit»/7^D.  ^.  ^dtin.  edi^,  Chriftinae  Decif 
Belgic^pS,  num»  ?.  njol.s.  Balthaf.  Roth.  depcenitent^c,  2s.n.4\- 
acitajudicatum  fuit,  t-e/le  Anton.  Fabr.  tn  di^,  Cod,tvt, 
defalfdeffn^  10* 

§     Xlli 

r.  Qu^nmr  Q.t\zmi  an  is  qui  inif^ai  menpiras  .,  hf^ 
lames^pondera  (^  ulnas  confcit^venditaut  iocat-^fraude  poflmcr. 
dum  compertayigrwrantiafefe  excufare poffit ^  ac eandem prohando 
Apaenafa/fi  arbitrarta  Itberetur? 

1,-  Et  quidem  talem  per  probationem  rgnorantijE 
in  nuliam  psena^m  incidiiTe  ,  plures  funt ,  qui  hoc  tra^ 
dunty  Idquei?r/«?^.  ex  regulajuris,  qua  dicitur,Fal(i^ 
tatem  non  puiiiri  absque  fcientia/>^r /rx/.  tnl.  1.  §.fin.Dig^ 
ad /.  Corml.  defals.  /.  nex  exempiurnzo.  Cod,  eod,  tti»  Qu af  q ua- 
litaseftdefubftantia  d<;lid:i  ex  quoignoransnon  dicitur 
delinquere./?frA'^.  exmaleficio.  Dtg.  deobiigat.  ^  aBion.  ieg.2„ 
^ig.fiqtttsinlfis  'vocat^^^Ki^itrti  fn.rmm.4-S.  Cod.  de  revocand^ 
donat.WxGWOQh.  ifrarbttrarjik  2.  caf  iSd*  ntm.  12.  Farinac, 
tom,  4-.  CriminM.  qu^Ji.  t4^p.  num.iOi»  Gramat.  confiL  crimtn» 
2s*  num.  /.  Q'  2.  Stcphan.  Gratian»  dtfcept.  forenf  capr  63^. 
mm.  20'  Cumlgnorantia  non  (ita(ftus  volunratis,quiii' 
priyat  a  cognitioue*       Dn.  Thomas  tn  2.  2x,  <^i^fi.  cf. 


De  POEJJA  Depravantis  Mensurasj&c,        1-4.1- 


AYt,  2,  Coiia.Jupra  eund,  mfpeB.  85»  Franci fc.  de  A may a.  m 
ob/ervAt.jurJ^. i.cap. 2» ntm.'^,& 4»  Scientem  enim  noii 
ignorantem  lex  vult  obiigare».  l.  generaliier  ibi.  conlea- 
fum  enim  non  ignorantiam  volumus  obligari,  /.  Cod^ 
de  tabtdar»  lib^io.  Bart,  Csepolla.  confil,  crimin.  24.  num.p  & 

10.  Roman.  confd.  47 ^.  n.  2*  Honded.  conffdt,  decff.42.ltb.  i; 
Surd.  con{il.  2S.  num.  so,  Mar.  Gmxh^. dectf,  criminaLi4-nu?m 

11.  Jofeph.  de  Sq({c.  dec/f  Arragon,  22/,  per  tot.  Hinc  jura 
fpcciatim  fentiunt^quod  lex  feu  conflitutiopuniensre- 
eipientem  Bannitum  non  includat  eum,  qui  ignorans 
reCeptavitTr^^/.  Metrodo¥umin  vtrb^  SciQns,Dtg.de  p^en.caf^ 
nt ammarum.  X. de conftt. in ^. Roman* d.conjiU  472.  Felin. 
in  cap:  /»  cot.antep.  X.  de  officto  delegat,  Svcin,  con/iL  ii8,coL 
pn^voLi.  Gratnn.  confL  4 ff,  mm*  ^S 9  qtios  refert  M^nia^ 
Mager.^^-  advocat^  armat,cap,  S.  num,  127,  &feqq^  Petr.  Ga* 
feall./» refpL Crsmin.  caf  2S7. rJtmu 4  & 2$, 

f .     V 1 11. 

1.  'Et  hoc ,  profct/ndo  in  prsefenticafu  tantomagis- 
difendum,ut  ignorans  Iiberetur,quoniam  rnGrimine 
fal fi  ^fcientia'  &  dolus  malus  quam  proprie  requiritur  ,  ad 
puniendum  aliquem  utentem  fal^s  Inftrumentis.  per 
tixt,  in  dJ.necExemplum20,ibt:  cum  non  nifi  dolo  mala 
committatur.  Lma]orem'4.Cod,de faf  VXot.inLfiquando  »* 
624,  Cffd.  unde  H.  A  nton.  Gabriel.  Cemm,  concL  lilTr^  7.conck- 
$.  Joan.  ^2i^\..Go^z^dejur. & fa6l, fcient Jn  Vcrb.  Error^  Ca- 
fjz.decif(f7.  num,7,  quos  allegat.  Honded.  ^/3;^/«/?.  decif 
lOQ.  ntim*  16.  voL  1*  Anton.Faber. t»  Cod^ttt.  dc  fUf,  defin.  7'ir 
n.^.  Gaball,  tn  refhlut,  crtrmnaL  caj,  144.  uum.  7.  &fiqq: 

2.  Unde  Julius  Giarus  tn  §.  fcifurn.  mm,  u  tradit, 
quod  is  qtii  nritur  falfo  inftrumento^non  punitur,nifi 
itiens  illud  efTe  falfum  ,&  eo  ufus  fit.  Gujus  ratio  cllf 
«[.uiapQjnaprcBfupponitculpani.Riniiiiald.Jun.f^/^/^/.^f-f-^i- 

i-  3.  rm?n.72^- 


14Z  Caput     XII. 

mm»72.vol.i.  (t&  in  ignorante  non  confideratur  culpa, 
ubi  autem  nulla  contraventionis  culpa,  ibi  quoqi  nul- 
la  infligenda  eft  poena^notabilis  textus  mcap^mertfo  j  (jr 
illa  caveada  is.c^u&ft^id.fic^ua  ^senA24-4.T>ig*  de  njerh,fign.  L 
altud  isu  Dig*  eod,  tit.kg.  qitt  tnjuriASSUn  pr.  Dig.  defurt  Ay- 
mon*  Cravett.  conftL204-*^um»2i.acconfili6.num.  lOy  Rim- 
nald»  ditci.  confil  640.  num.  76.  Qxzmmzx.^onfiLsrimims.n, 
i.  (^2.  Bertazzol.t^;?/?/»  crimin,  i4i»num,i»  Coddi»  d.  traii, 
dejur*  ^fact  igmrant.  cent.  2.  difltn^.gS,  Joan.  Goedd.  in  l 
aliud.  i_:}i.  num.s.  &  ^,  Dig.  de  verh.fign.  Cavalcan.  dectf  17^ 
nitm.iS,  M2Lr.GiuYb3i.decifcrtmin,i2^num^2f.  (^,feqq.  quod 
Ute  &  eleganter  deducit.  Georg.Mund./r^^.^f  dtffamat.caix, 
2.  §.  2.nmn.  2$.  ^  feqq,]QZ\\.  W^mtsaonfiLy.»*?*  f 

5.  Hinc  C«//y?^  4tP^//^/^^/ dicunt:Ignorantia,quac 
infeeftinvoluntaria  nullum  inducit  peccatum,  Quod 
enini  nullo  niodo  cognitum  eft  ,  jion  potell:  ccnferi 
valuntarium ,  proindenec  poteft  imputari.  Covar.  in  c. 
almamaier.%^10,  num.13.  (^  14  Leonard.  \^^^'  dejufttt,  ^ 
jur, lth,4^cap.j,Duhitat.i4. rt.p7,  £u ftach. de  Sand.  Paul.  in 
fumm.Phtlofoph.part.z.dereh.  moralib.part.  ;.  tracl,  1,  difput, 
prtor^  qu£fi.2..(^ S'  Conrad,  Hornas.  /»  Ethtcjib.  2,  cap^  /, 
mm.  10.  &feq^. 

%.     XIV. 

j.  '?ra?terea , Ti^r/zo  hajc  confirmanrur  cx  eo,quod 
fgnorantia  in  dubio  prajfumatur.nifiprobeturfcientia. 
cap.  pr^fumitur  de  Heg.  lur.  /.  vertus  21.  Dig.  de  probat»  Ro- 
land.  a  Valle.  confiL ^s,  W.  /♦  Cacheran.  decf.24.  Mafcard. 
depr0hat.concLS7g.num.  6,  Joan.  Aloyf.  Ricc,  part.  /.  dectj, 
Archtc,  NeapoL  Sg.*ium  i, 

2.  Qu«  tanto  magis  in  dclidis  requiritur ,  cum 
ca  fcientcm  tantum  obligent.  ptr.  Ug.  ex  malef.  Dtg, 
de  Obltgat.&acitonJ.fin.tbt:  adverUis  icientcsparataseire. 

Dig. 


POENA  DEPRAVANTII  MENSURAS,&C*  I45 


Xyig,  de decret.  ah ordin.fmend,  joan.  Aloyf.  Ricc.  cott»  decijl 
ijSo.  B u  r fat.  confi/.  ^ii,  uum»  67^  Menoch .  z.  Arbitr.  caf.37S. 
Tufch.Z//./.  concLs2o.  Ac  ubi  fcientia  requiritur,ii  ea 
ab  adare  probata  non  fitjigiTorantiaprxfumitur,  co- 
piose.  Vicent.  Honded.  confult\,decif  gi.num^i^wot. z.  Ce. 
^\i2\.confiL72o^num.20*  Turret  confiLp,num.so*&  79*i'oL 
i.  Menoch.  z.arhitr^caf.s^S.  num^i.  Simon  de  Prjet.  confil. 
Su  Et  hoc  maxime  verum  obtinet,  ad  Reum  exculpan- 
dum  &  delidum  excludendum./>^r/.  verius^.  ir.Dtg.de  fro- 
hat.  cap.  ignorantta.  X.  deReg.  Jur,  in  &,  Marc,  Anton.  Pere- 
grin.  confiLios.  nttm.is.  lih.z.  Gomez.  in  Var^  refoLfart*  /; 
cap.^.n.so.  MaftrilL  dccif.  zi&.  num^  7^  lath  Mar.  Giurba. 
decif  Crimin.s^ num.  3 .axdecij. crimin. 27, mim. 20.  Quowiam! 
fcientia  particularis  &  individua  nunquam  praelumitur 
in  his,  qiia?  noeent.  Garcia^  ^^  nobtlitat,  Glojf^,  num.  1$,. 
Jofeph»  SefTe  decis.  Aragcn.  i4s.  n.  12^ 

5.  Ac  in  terminis  falfaruni  ra;en{urarum  &  poix- 
derum  itacenfent.  ^Ji\.tz,cGnftL7'2.num:i.  Navar.  inmA' 
nuai.cap.  17.num.ri6g,  Martin.Cokr.^s^. atimcnt. ith.  i^af.17^ 
num.$4.  N ieol.  Vi g<-'liu s.  tn  genere  toquens  de  excufandofaifo 
tent.  S'  decis,  lOv  Aloyf.  RrGC,  dectf  Archic.  Neapoi.  h'p.  part,  /, 
qui  de  falfis  dimifforiis  ignoranter  u(is  itadccidit. 

§      XV.. 

/♦  Hx c  ta m en  me  mimme  movent ,. u 1 1 a le m  A  r t ifi- 
cem  adulterinas  menfuras  &  pondcra  pcrficientem,, 
vcndcnrern  aut  locantem  a  pcena  liberare.pcffun.  Et 
hoc  i.  ex  ea  ratione,qnoniam  qudibet  de  mcnfurarum 
&  ponderum  fuortim  arquitate  &  iniquirate  priiis  co- 
gnofceredcbet,im6  tcnetur,antequam  easaliis  tnbuat. 
fcr  i.  auj> urn.fin,  tbi :  ex  a  1  iq  u a  p  o  n  d  e r ti  m  i  n i q ui ta t e  i  11  at u  m 
dj fpen  d  i u n».  Cod.  de  Sufce^/tar,  &prof,ofit..L2^th^  \  n equ e  fal- 
latur,  Cod^  dcfondcrat^ 

^..Pciria: 


144  Caput      XM, 

1.  Pariaaiitem  injurefiint,  fcire,  &  fcire  debere* 
^vel  fcire  pofle.  tcxt.  inl  quodtt*  Btg.  de  nb^credtt.  Aut  pro- 
babiliter  id  (v.^^\c2ri  poiTc  ac  debere.  fer  leg^  fi  qitls  do- 
mtmi.  §.  i.  Dig.  bcatil  s.  §  ult,  cumL  4.  Big.  quod  vi  aut  cUm^ 
G\o ^art Itg.  qm  cumip^  Dig.de Reg.Jur,  ubi  ait,parem  cul- 
pam  eire,rcire,&  fcire  debere,  Philip.  Dccius.  ad  d.  L 
qui  cum  ig.  antitquus  Doc1x)r  Ccepolla,  confil  2§,numr.22, 
hte  Tiraquei. depcen. temper. cauf.i^, num. 22. &feqq.  Jodoc. 
Damhoud.  tn  Frax.  Crim.  cap.  123.  num.  p.  Meichsn.  de^ 
tij.  Cam.s,  num.  zi.tom»  j?.  Reinking./r^^.  de  reirali^quxfi, 
7.  num.  120.  Antoii.  Faber.  in  Cod,  tit.  defalf.  defmt.y.  lo- 
quens  de  o/»/';J7f(;^,qu4  etiam  ignoranter  Regia  infignia 
perfec6rat,necj:amen  tradiderat.  Ideo  quod  Opifex  \\\ 
perficiendo  menfuras  &  pondera  publicum  Pnncipis 
Archetypumdebitenon  obfervavit,  utique  poensreus 
eft^  Quilibetenim  fibiimputare  debet,h  non  profpc- 
xit,  quod  alius  diligentior  in  fimili  negotio  erat  pro- 
fpecflurusjquive  quod  evenire  poteft  (ideftquodmen- 
furis4ion  juftis  tertius  la^datiir  ,  vel  inevitabihter  de- 
cipiatur )  non  profpexit.  per  text.  in  d,  /.  fi  quis  domum, 
g.  §.  /♦  ibi:  quia  hoc  evenire  poflTe,  profpicere  debuit. 
D.  locat.  i.  in  hac.  Dig,  de  damn.  infecl,  L  fi  idcm  11,  inf.Dig. 
de  lurisdiB.  L  focto  fuoy^.  Dig.  pro /ocio.Banol.  in  L  2/.^.  2,. 
Dig.  ex  quibus  caufis  major.  in  integr.  reft.  h\^\2A\^x .confiL 
S2.  coi  6.  Itb.  2.  Aymon.  Cravett.  confii  tyo.  mim.  //.Surd. 
coffii,  ^gi.  num  4S  ac  ConfiL  s(^s.  nnm.  30  Vin  David,  Ma- 
gir.  adL  qui  cum  ip  num.  2.  Dig.  de  Reg  lur,  Stephan.Gra- 
tian.  dtfce^t.  forens.  677*  num^  7.  Ideo  Docftores  tradunt, 
ex  eo,  quD  quis  teneatur  fcire,quod  prsfumatur,quod 
fciat.  GloiT.  tn  cap  pr^sfumitur  X.  d:  Reg.  lur,  in  6  ubt:Petv. 
i*ek.  num.  3  per  i  j  /ris  fgn&rantia.  Cod.  qui  adrmtti.     Me- 

noch. 


PoenaDepravantis  MexMsuras,5cC*       14^ 


iioch,  confil,  S2^  mm,  176.  lih,  i.  Befold.  cm/iL  gi*  numer,  gS^ 
Petr^  C2LhA\,m  Refoint.  CrmmaU  cAfzS/^num,  7. 

§.     XVI 

I.     Secundd,  in  pr^didorum  confirmationcm  tan- 

to  minus  Opifex  ,  qui  falfas  &  aduUerinas  menfuras  fa- 

bricavit,  prstextu  ignoranti^a  poena  feeximcrepotefl, 

cum  artis  fua:  folertia  &  diligentiam  exercendo  prcfitea- 

turj  ©mm  mx  ?iS^4||mt^Scwt(fetmacbt/^ct')Mlc  ^tcfcibc/ 

^cm  (S^cr^CtVtcfct  rwdl  VcMtcfc  macfecn  U  e,^i  menfuras 
dr  ponder/i  conficit^  is  eajuxta  Archetypumjufte  conficeretenetur^ 
Ideo  quod imperitiam  aut  negligentia  commifit ,  juftifii- 
inceiimputatur,nepra!textuhumana;fragilitatisdeli(ftii 
decipicntisinpericulo  hominuminnoxium  {\i.per  text. 
inl.ilUcttas, 6,^^[icuti, 7,  Dig.  deoffic.prxfid^  Cum  imperi- 
tiacujusvis,pr£efertimautemartificis  culpsattribuatur, 
text.inLfiquis.g.  %.  Celfm.D,Locat,L  7.  inf.  Dig,  ad  Leg^  A^ 
quiLLirnperitia,  1^2^  ubi  Bronchorfi;  Mattha:i:  Dn.  Magir» 
Dtg,de  RegJur.  nec  Excufat  ignorantia  illum  ,  qui  fcire 
debuit,  exfacftofuo  inconfulto  damnum  contrahenti- 
bus  contingere  poffe.  cap,  ult,  uhi  Gloff.  extrk  de  injur,  & 
damn,  dat. 

2.  Nec  quispiam  id  affecflare  debet,  in  quo  inteL 
ligit  aut  nitelligere  debet,  fuam  imperitiam  aliis  pericu- 
lofam ,  ac  damnofam  fore,publicam  menfurarum  har- 
moniam  turbare,  multosve  in  falfi  fufpicionem  intru- 
dere  per  kg.  tdemjuris,  8,  §.  /.  Ufiexptagiis  S2.  f  ♦  fiin  divo,  2, 
Dig, adLeg,  AquiL  Francifc. K\^2itra^^d$ Pefiepart. ult.  §, Me' 
dicQ  num.  6^,  Jodoc.  Damhoud.  inprax^  crimin^cap.jy,  num, 
23*  &  feqq*  Everh.  Speckhan.  cent.t.  qudft.24-  GaiK  2.obf 
lii .  num,  2$,  Bo^kel./»  Vifion,?uhL'}udtc.dtsquifit^6.pag.i4g, 
quos  refert.  Dn^  Harpprecht»  ad§.prdt€rea,  6,  num.  2,  & 
feqq,  Infiit,  ad  Leg.  AqtiiU 

T  i.Prasterea 


f46  Caput     XII. 

§.    VII. 
I.     Prsterea  ac  pro  Tertioy  prsecipue  }uvat  quod  ta- 
lisartifexmeiifurarummodum  ex  Principis  ArchetypOy 
publiceinCuriis  Civitatis  affixonon  derumpiit ,  nec  fe- 
cundum  ftatutum  loci ,  menfurae  aut  ponderi  Principis 
ftigma  imprimere  curavit,  culpx  Reus  eft.     Nam  ino- 
mnibus  fere  Provinciis  conftitutum  eft,  utmodii  a^nei 
vel  lapidei,  cum  fextariisatqueponderibus  permanfio- 
nes  &Civitates  fingulascollocentur  ,  ut  in  exadiono 
prc^ftationum ,  ficuti  quoque  in  commerciis  obfervaa- 
rur:  Et  uteofandiorefletiftaobfervatio&afraudealie- 
nior  inBcckfiA  pkrunciue  adfervabantur.  Lfin.  C.defufceftor^ 
Ith.  10. 7{ovell.  128.  cap,  if,  Ahafuer.  Fritfch*  adRayger,  Addit^ 
2.  num.  2*  Anton. Sola ad  Confuet, Sabaud,  Tit.  de cenftb.  Gloffi 
nn,pa6i.  i*  ntm^s*  ^hi demoribn^ Ducatm  SahaudiA.  j^uxta  ea  ^«4 
ftipra  ca^.  7.  &  S.  di6laftatuit, 

z^  Qu2£  negligentia  ignorantias  prastextum  non^ 
admittit ,  fedillura  penitus  abforbet,cum  hoc  incafu 
lex  folemniter  publicata,acut  G?^^//^///i?^//^/.£^/w/»J7*- 
»,  7^loquitur,pr(£cont:^ta  eirefiftat,fiquidem  de  re  palara  fa- 
^a  ignorantra  non  prsefumitur,  ac  in fado  publico  igno- 
rantia  neminem  cxQU^zt^l.ji  tutor.  cum  GXo^tth id.Dtg.de' 
feric.  tut.  Felin,./»  cap^  vigtlanti.  col.  4>  x.  deprdtjcript.  Decian 
t6n[il,s6.num,Q.  Vavis. confil.  66.num,gs,  vot,^,  TiraquelU 
d.  retraB,  tit.  i.  §.  39.  Gloff.  4*  num.  33*  q»os  refert  Martii^ 
Mager.  deadvocat, armat.  cap<,  S,  nur/t. //.  ^cc. corftL  6, n.  14^ 
f[uem  allegat.  Hieron.  Palma,  conjtl.  65.  mmt.  /5. 

5.  Quoniam  ea  qua:  publicafunt,  &  omnium  ociri- 
lis  expofita,  ignorari  non  poftunt.  Anton.  Gabriel.  Camm^- 
Conct.  lib,  6,  tit.de  Reg.lur.  concUs»  num.  /p.  &  feqq*.  Anroni, 
1-iibtx.incaufis  Montufer.part,  i.pag  IS4--  Meichs  dtci(.Qsk' 
meraU  3*  «♦  21.  tom,^. Reinking.  dejur^retraci, quajL  7.  />  ''^^* 

Vndc 


De  Poena  Depravantis  mensuras,&c,        147 


Tndeignorantiaconflitiitionisperpublicalocapublica- 
tse,autquodpatriaejuribus  fancitumen:,  plane  intolera- 
bilis  cft.  l.leges.p*  tbi  intelligi  ab  omnibus  debent ,  &  ibi 
utinhibita  declinent*C(?^.<;/f  legib,  ^  Conftit.  Prtncip*  L  /. 
D/^.  de  )ur.  crfd6i,  ignor,  cap.  /.  x,  depoftuLprdlat.  c.  cum  tux.  at. 
qut  matrim*  accu/ar.  can.  /,  Uijiin^,  16.  cap^  qui  dicils.  x,  dejur^ 
^fadi.  igmranto  Clem. i.  de ludic.  Abbas.  confiU  35.  'voL  /.  Ga- 
briel.  dt6i,  concL  /♦  num,  is*  Martin.  Mager,  di6}.  cap*  8.  num, 
119.  Joan.  Petr.  Fontanell.  d.pa6i»  dotaL  Ciauf^.  Giojfis.  n.  13^ 
Anton.  Perez,  in  Cod.  tit,  de  conJiit,num.  p.acin  Pit,  de  lur,  O" 
/atf?»  ignor.  num^  2^ 

%.    XVIII. 

1.  Prajterea  ignorare  quod  publice  manifeftunu 
en:,  cranfa,  fupina  &  affedataefl:  ignorantia,quaj  in  doli 
iufpicionem  incidit.  d.  cap.  cum  tua.  cap.  cum  inhibitio.  §.  /.  at^ 
declandtft,  dejfonfj.  necfupina§.fa6ii  Dig.  de  ignor,jur.  d^fa^i, 
hhCcdr.d probat.  ConcL  879.  Donell, in  Comment.  iib. /,  cap.  20. 
tnfin,  ubi  Hilliger.Thom.Sanchez./^^/j^.  /.  Moraljtb.  i.cap^ 
16,  Joan.  Wames.  ccnfii.  j.num.S,  & p.cent,  i,  Francifc.de 
Avnzy2itnobf.itb  i.cap.^.nttm.Q.  undeHippolyt.  deMarfil. 
ini^quitgnGrans.n.  3 2. Dtg.adL.Corn.de ficar,  &  ex  eo  GaiK 
z.obferv.  4S.  ntim,  16, 

2.  Tradit,  quod  allegans  talcm  crafTam  ignoraii- 
tiam,alIegctdokim  prccfumptum,  feu  latam  culpanij, 
hoc  ell:,  feignorare,  quodomnes  fciunt,&  ficpropriam 
turpitudinem,  proindeaudiri  non  debere.  vide  etiam 
Martin.  Mager.  d,  traci,  de  adnmat.  armat.  cap.  8*  num,  ii(f^ 
Reinking.  dtra^i.dcjur.retra^i,  o^uAfi.j.  n.iip, 

3.  Et  hsc  igiiorantia  allegata  pro  exculpationo 
fa<fli  illicitijhabeturprofcientia  pr^fumptiva,qux  utiq; 
e(t  punibilis.  arg.Lfalfu^,^^  §.  qttiaiienamabi:  quod  cu- 
jusfitignoret.Z)/^.^'*?/^/.  Jofeph.  Szi^cdectf  Aragon,  227. 

T  i  mm.2. 


i^S  Caput    XII. 

mm,2.  ^  per  tot.  ac  tra^.  de  inhthitim  cap.  j.  §.  S\  num.  p/?. 
4.  Acubi  quid  juxtafolitum  publicatumvcl  pras- 
conizatum  efl,  ibi  non  excufationi  fed  condemnationi 
locus  eft^  ut  dicunt.  Nell.  trAci,  dc  bAnnit.\qmfl,  20*  Aug^ 
Krmin.ad  Angel  de malefic,  'verb.  dt6io  makficto  femp.  afjifter. 
num>2$.  vcrf.qmro^foL  So,  Pctr.  CabalL/>2  rejolut^  CriminaL 
uf.  2Sj,  num.  S, 

f*  Nam  involuntaria  quoque  delidla  jura  coer- 
cent ,  prout  patet  cxL  2^  infin»  Dig.  dt  termin*  mot.  quo- 
niam etiamfi  non  crimen ,  culpa  tamen qusedam  in igno- 
rantia  fuit,  qua?  utiquc  punitur-  arg.  L  cumc^mft^  iS.  %.fiin' 
mrias.Dig.  detnjur.  cum  lex  xiefiniatur  eoercitio  delicfto 
rum,qucE  vel  fponte  velperignorantiam  contrahuntur* 
/. /.  Dig.de tegib^  Auguftin.  incap,  1. caufs,  cjHs.fh^u  AriftoteU 
3.  Ethicor.  cap.  /.  Gothofred.  ad  d.  L  2.  Dtg.  determ.  mot.  Cu- 
jac.  iih.  ip.  ohjervat.  cap,io,  Francifc.  deAmd.Y^ohJerv^jur,  Uh^ 
i,cap.3  numit  /, 

(y,  Acin  Criminalibusquoque,  ubi  agiturdepoe- 
na  non  corporali ,,  lata  culpa  etiam  in  delidis  dolo  sc- 
quiparatur.  ]ul.  Clar.  inpraxi  Qrimin,  %.fin.c^uA^.  S4^n.  i» 
Antoii,Faber*  in^Cod,  tit.defalfdefin.  lo^n,  f. 

§.     XIX. 

J.     ^artl}  ■-,  fupra  dida  fententra  ulterius  confir- 

niatur  ex  eo  ,  quod  is  qui  menfuras  &  pondera  illegiti- 

ma,necPrincipis  infigniisnotataignoranterconficit,& 

vendit,tot  contrahentes  vendendo  decipiat,  quot  poftea' 

menfurando  fefeinvicem  contrahendo  defraudant,  ac 

haec  falfitas  etiam  in  futurum  aliquo  tempore  nocere 

poteft,  quod  fufficit,  ut  quispiam  etiam  ordinariapoe^ 

na  puniri  poiVny  arg.Larhitrio.iS.§.deeo,s.ibf:  dcdolo  a- 

dione  D.  de  doL  mal  per  ea  quae  tradit  Anton.  Faber.  irk 

Cod, tit^defdj^dtjihs y^num,  6.\\x\0idxjnprax,  cnmmaL §, 

falfiim 


De  PoenaDepravantis  Mensuras  &c       149 


fdfumnum^SSk  circkfim  Mutata  etiim  vel  turbata  reru m^ 
menfura,  commercia  hominum  neceffitatibus  fubve- 
nientia,  &reliquaomnia  mutari  &  turbari  neceffe  eft^ 
juxta  Refcriptum  RegisTheodorici  apudCafliodor*//^. 
i.  Refcript^  10,  Arnis. dejur, majeft. cap.  /.  mim,  2* Itb.  t»  Althuf» 
inpoltt.cap.p,n.i4,  quos  vefert,  Reinking,  dejur^retrA^f^ 
e^uxji.  6^  num,  z^S, 

2.  Falta  autem  menfura  noneftmenfura  ,  ac  fal- 
fumpondus  nullumcenfendumeft  pondus.  Leviticor. 
tap.  ig,  in  fin.  text,  in L  Paultts.  221,  Dig.  de  'verh.  fignif.  Nec 
madiuseft,  qui  iniquus  eft,  Glofll/»/.^.  C.  de  hared.  aci, 
Et  falfus  denariusnoneft  denarius.  Etfalfa  fententiay 
noneit  feutentia.  Rebuff"./»  d*  i  Pauim  21.  AlphonC  de 
Azeved.  Otdkg,  2.  Recopil. ttt^  i^.  UK  s*  num.  3^  Ideo  enimk 
modiusdicitur,  quod  juftum  modum,  juftamque  men- 
furam  ftatuit&difcernit ,  ac  cun(flamoderatur.  Gadd» 
a,dd.Ug*PAulm22i,  num.  2»  licuti  adulterinus  nummus  ^ 
autfaUiis,  nulluseft  nummus^?  Paria  enim  funtnonfoU 
vere,  ac  reprobos  nummos  folvcre.  /.  eleganter.  §.  quire- 
probos  Dig.  depignorat.  a^^  Quemadmodum  paria  (unt^^ 
non  fatisdare  vei  non  idonee  fatisdare*  /.  quotiens^  D.  d*, 
hu  quifiitisdar,  GIofiT.  in  l  2.  C  d,  h^retic.  Rebuff^  Dn,  Ma- 
gir  ac  Dod. add.l.  Paulm.  22U  Jodoc.  Damhoud.  inPrax^ 
Crmiual.  cap.  nj.  num.  p> 

§      XX, 

\.  Ideo  cum  talis  opifex  fabricandomenfuras  adul* 
terinas  caufamproximam5i  maximam  occafiunem  de» 
linquendi  &  aliosdecipiendi  prxbeat,  Arbitra^fiamidX^x- 
tatis  poinam  merito  incurrit  \  Namqui  opcram  dat  ret 
illicita:,  ei  omne  imputandum  eft,quodexea  re  fequi- 
tur.  per  cap.  fujciptmus.  10,  ^  cap,  ficut.  ex  Itterarum.  20.  ubi 
tttam  Canouiftse,  A-, d,  homtcid^     Ac  caufa  caufas  eft  etiam 

T  i  caufa 


IJ® 


Caput    XII. 


caufa  c^uCzti.pey  l.  is.  D.  ad  L.  Corn^  d.  Skar*  Cum  caufcc 
&  caufativi  idem  fit  Judicium.  /.  quo  minHS.  D.  d.  Flumin.  L 
dotcm  qmrn  dedit.  6.  D.  d.  Collat.  vid.  BartoK  Ccepoil.  confiL 
crirnin.  z.nuyn.  12,  Ith.  3.  Surd.  d^  atimmt.tit.  /♦  q.  42.  num.  4g. 
Atidr.  Gail.  lih.2.  ohferv, S8. num,  8.  Schickard.  in Logtc.  lur. 
loc.  itf*  Regul.  /.  num.  3^  Reinking,  d.  lur,  retra6f,  qu^ft^  2«  num. 
3>-(f.  Georg.  Mund.  d.  diffam.cap,s.§*2.n.gg*  Ethocbe- 
neexemplis  illuftrat.  Joan.  Aloyf.  Ricc,  decifArchic,  Nea- 
foL  iQo.  fart.  uper  tot^ 

i^  Adeoquidem,  ut  isquitalefa^flumcommifit, 
quod  fua  natura  non  capitale  ,  at  fi  ex  eo  ca^des  aliavc 
damna  Reip»  pernitiofa  crebro  fequi  folent ,  etiam  pro- 
pter  folamculpamcriminaliter  imo  capitaltter  puniri  poC 
iit,  text.  in  /.  ^.  C.  adL^  lul.  d.  vi  puhl.  /.  /♦  C  d.  Cujlod.  reor.  Lfi 
quis  abquid.sS,  §.S'  D,  d.pcen,  Lomne  deli^um.  §.  qui  in  acie» 
T>,d.remiiitar,  L  excipiuntur.  Z).  ad  SC*  Syllan.  Bart.  Tacgues 
tr.cauj  crimmaL  part,6.num  i2<,  Herman.Gsehaus./»  Peri- 
cul.  Acad.part,  2.  qu^xji^sy.fol.m.  180,  Qua  fane  ratione Do- 
^ores  tradunt,  quod  in  dehcftis  non  corporahbus  fed 
pecuniariis,  lata culpa  xquiparetur  dolo  ,  eive  omnino 
fit  co^va.  Br. in  L  /.  §.  unmn^  i,  D.  fi  quis  teftam.  Cth,  Pecr. 
Caball.  Refol.  crim.  caftsi,  num^ 20,  Anton.  Faber. in  Cod.  tit. 
d.faifdefin.io.num.  7.  Ita  interminis  Jodoc*  Damhoud. 
d*  Prax.  crim.  123.  num.  p^  Mar.  Giurba. decificrtm.  /. num.  iS. 
Anton  Fabcr./>?  Codic  tit-  defaif.  deftn^y. 

§.     XXI. 

I.  Ncc  adverfatur  modo  dicflis ,  PrimaproNegativa 
dclgnorantia  allata/??//^,  quodea  in  dehdis  puniendis 
cxcufet.  R.  Enim5'//tf/^/^/wlgnorantiaexcufationemnon 
meretur  ,  qux  circa  fada  pubhca  verfatur.  per  i.fitutor. 
Z>.de pertcui.  /«/.TiraquelU  deretra&,  ttt.  1.  §.  ss.  Gio/f-f-  n. 
jj  Hippolyt.deMarfil.  tnL  qttiignorans,  n*2S,  D,  adl.Corn. 

de  ftcar. 


De  poEKfA  Depravantis  Mensurasj&c^        iyi 


de ficar.  vthi  tradit  \  K^HegantemignorantUmfaBt  pubiici  e^fein 
dolo  pr^fimptOj  (^  inlata,  culj^a^  tdeo  eum  audiendim  nm  ejje: 
fer  l,  leges  g,  ihtx  inteliigiab  omnibus  debeat*.  C  de  legih: 
Cutn  paria  fint  fcire  aut  fciredebere./^^y  text^  in  L  ReguU 
p.  ibi :  diligenter  inquirendo  D.deJur^drfacr.  ignor»  Ti- 
raquel.  de  j^nis cauf,  ij^  num,  zz^  Joan»  Bapt.  Colta  defaBi 
faentiainjp€ci.6s.per  tot.  Unde  Caftro  Palaofcribk:  lden% 
£fi,  quoadpeccatumyfr£C€ptumJcire  (^'  illudfcire  debere.per  L\quod 
t€.S.  tbii  fedetiam(i,aliqua  jufl:af4«/Sfit,propterquamin- 
telligeredeberes»  D.^(frf^*crf^/>«  Quando  ^x^bfcuprA^ 
(epturn ,  c^  exequeris  non  peccas,  Ergo  etiampeccas  ,  qunr^da 
debesfctre,  capMculpaX.de  injur,  Ferd»de  Caftr.  Palao.  in  o* 
per, morai.parts /.  tr, 2,  dilput^i. Pun^  is,  n, /. 

2«  Id  quod  iiluitratur  Excmplo  ex  Anania  dedudo  r 
Nam  indcbitum  verum  ,  per  fententiam  fit  debitum, 
qUandois,  contraquemfuit  pronunciatum,  non  appel- 
lavit  j  aut  polt  appellationem  ,  eam  defertam  reliquitj, 
Quiafcire  debuit ,  quod  indebitum  fit  perfententiarrL» 
debitum.  perLi.  C^de  condioi,  indehit.  hvi^m2i%confil\  6*  n-, 
S.  Fiamin.Ciiartar.  ^a//r/^^. 

3.  KWo  Exemplotllujiratur  fma[j€rtio'-i  fciJicetquod 
Acquirensinterritorio  Laudenji  non  excufetur  ob  igno- 
rantiam  flatutiejus  Civitatis:  quiadebuitie  informare 
de Starutis Laudef2fbm,  &ilIafciFe,  undeei  nonfubvenitur 
remedio  reftitutionisin  integrtim  exclaufula  gejiera^i,- 
Aiciat. rcjponf^^.  num.  ^o^o^feqci.  Itb.  z,  Sforzia  Odd, dere.* 

J^itut^part.i.  qudfi.  4-S.  art.  i.  n,  7. 

4.  Meniurarum  autem  juftus  modius  in  pnblicis- 
Civitatum  aedibus  vei  Ecclefiis  affigituracConftituitury. 
utquiiibettamcontraiientiumquamfabricatium^  QXta- 
Ji  arciietypojuftam  menfuram  fumere  poflit  6t  debeat. 
iioTjdl.  izl,  Mp.  is,  ibt :  h\  fiandiiirima  unius  cujusque 

Civi- 


7J1  Caput    XIT* 

Civitatis  Ecclefia  fervari»  Guid.Papxdeaf^po.^r.M^rc, 
dectf.270'  num.2,  'voi.  /.  Saifon  adConfuet,  luromns.  tit.  2,art, 
2 ,  Hrh,  Mefures  d  ble,  Ita  in  Regno  Neapolitano  m  e ii  fu  ra;  R e- 
gi^lapidesEfuiTteredaj,  iiiatrioPalatiiMagHcCuriceVi- 
caria:.  Cutn  armis  &  infigniis  Regiis  ,  juxta  L  2.  C.  de 
frum.  Alexander^  tib,  11.  Camill.  Borell.  deMagifirat,  edt^ijtb, 
S.cap.i^^num.g,  Ideo  hujusmodiiignorantiam&infci- 
tiam  FabricansautVendens  Menfuras  autStaterasinju- 
ftas  allegare  nequitpro  rcmittenda  pcena*  QuoniarrL» 
Ignorantia  Conftitutionis  per  Iqca  publica  fadae,  non eft 
tollerabilis,  percap.  i^dijlinSi.  16,  cap^  qucddtBu  X^dejnr,  (jr 
fa^,  ignor, Gabriel.  Itb.  6.  comm.concluf.Ttt,  de  Reg. lur.  concL 
$. num.s.  Nam  quilibet  prasfumitur  fcire,  quod publice 
fcitur*  Natta conpL  zst-num^  5.  Mart. Mager,  deadvocat.  ar^ 
mat,  cap,  S- ».  119.  &  120, 

§.  XXII. 
I.  Secundo^  difcrimen  habendum  eft,  inter  Ignoran- 
tiam  invincibilem  &  vincibilem.  lonorantia  Invincihilis 
meritodelinquentem  excufat;  Quis  enim  poterit  ejus 
reilgnorantiam  vincere,cujusnihilmentioccurrit,per 
ptrquod  illam  vincere  poflrit,acquirendofcientiamop- 
pofitam  Palas  delegih^dtfput^is.fe6l.ii.  Francif.  Suarez,^<7 
Legtb.lth.S'Cap,i2.pertot.  Qov2iV.incap.alma mater part.  i.§. 
10.  num.  6.  Gregor.  Caraflf. de duello tr.s^fe^,  i.  ^.  /•  per  tot.foL 
m.  jf-^y,  Secus  vero  dicendum  eft  de  Igmrantta  vincihtli , 
dum  Ignorans  non  adhibuit  fufficientem  diligentiam_», 
juxtaqualitatem  negotii  ad  illam  vincendam  j  v.g»  Ut 
fihahensofficiumaliquod-itantam  diligentiam  non adhtbuit  adcO' 
gnofcenda  ea^quitpertinent  adproprium  officium.  §.pr£terea.  Injl, 
adL aquit.  late  Gregor.CarafFa dict.  tr,s*fe^. i. qu^tji.^.  San- 
chcz.  dematrimon.tih.s.diJjfut.s2,num.s^,\ztcCakro?2^2iO» 
inoper.  moraLpart,  i^  tr,  2,  Dif^ut..  /.  Vun^.  lun,  ^, 

2»Proin- 


©E  PcENA  Depravantis  Mensuras  ,  &C*        I5*| 


2.  Proinde  cumfahricam  aut  <vender}s  falfas  menfu- 
Tas  hanc  ignorantiam  facilc  vincere ,  canvque  corrjgere 
&  fraiidem  evitaro  potuerit  nempe  ad^quando  illas 
iCum  archetypo,  utiqueveniadignus  nonerit.  Prxfcr- 
tim  cumignorantia  farti  proprii  eo  rmnn^ D^Wn^uQmtm 
.excufetjcum  Tertio  perinde  damnum  illatumiit,con- 
tra  tamen  fecus  erit.  arg.l.quod  venditor.^z.  D  dedoLmaL 
./.  ^tate*  II,  D,  de  interrog  Georg. Muad, de dtffarnat. cap.  2.§* 
$.  mm.  gS, 

%    ^XIII. 

1 .  \^d  fecundum  argurnentum ,  d  e  d  o  1  o  c  e  fla  n  t  e  1  n  I- 
gnorante  Rejpondaur.  Quod  intermittens  id  quod  pu- 
blice  legibus  ptGecipitur,  exiilit  in  lata  culpa  ,  &  confe- 
■quenter  in  dolo  prsefijmpto  ,  qui  utique  poena^  debitae 
fubiicitur:  Jofeph.  Se(fe  decif.Aragon.iiz.num  2$.  Coepolla 
xonftl-sj.num  3.  Dokis  enim  pra^fumptus  dicitur  ma- 
chinatiocalliditas&fallaciainslterius  damnum  t^y.^X0' 
babili  fed  non  exctifabili  conjedura  ab  homine  pro  ve- 
jritatehabita.^^/-/./.^./.  D.^^^^/<?.  Cels.  Bargal.  dedolo  Uh, 
2.  cap.num-  p,  Dolus  autetn  prsefumptus  fufficitad  con- 
.demnandum  in  poenapecuniaria,  juxta  Hippol.deMar- 
iXX.conJiL  7. rmm.  ic.  GdbneX.confil.  i6g. nim-  4-  'vot,  4*  Cum 
igitur  Artifex  falfifirando  menfuras  iniquas&;falfas,eas- 
quevendens,necetiamad2equarecum^>'f^£'///'<p  curavit, 
inlataculpaac  dolopra^fumptoexiftit,  ideomeritotan- 
quam  culpxReus  puniendus  erit, 

1.  Pr^terea  fciendum  efl:,quod  Tgnorantia  afraudc 
&:dolo  non  iit  libera,  neclgiioraus  dolo  careat ,  fi  iii 
ac^u  per  fe  illicito  verfetur.  Hoc  enim  in  cafu  Dolus 
fempervel  eftnotorius»  velfaneindubitateprxfumirur. 
Clojfin  L  dolum.  6.  C.  d. dol. mai.  Gail. dePac.  fuU.  hh.  i.  caj>. 7. 
nim.  2s*     Qua;  diciturpraefumptio  juris,  &probatio  li" 

V  quiftimm 


f)4 


Cafut     XH. 


qu i  difli  m  a  V o  ca t u  r.  arg,  l  lictt  lmperator.74  Dd.  legat,  /. Cu  rt, 
Jun.  confiLss.  num^  w-  Georg.  Muiid^de djffamat,  cap,2.  J./r 

§.    XXIY. 

I.  Terfium  AYgHmentum  incontrarium  addud:um  fcili- 
cetjquodftientia  non  prsfumatur,  cum  fit  fadi  >  fed 
ab  adore  cum  allegante  probanda  fit  j  Non  fubfi(tit,in 
co  cafu,quoLexIgnorantiam  alleganti  refiftitj  utputa 
praecipiendo  vel  prohibendo  aliquid,  ut  fiatvelne  fiat, 
publicatainfuperlege  velconftitutione:  QupcafuignO' 
rans ,  aut  ignorantiam  allegans  in  dolo  efie  dicitur.& 
pra^fumitur.  per  L  quemadmodum  7.  infin,  ibii  Malce  fidei 
iiamque  poffelTorem  eflfe  ,  nemo  ambigit,  qui  aliquid 
coiitra  legum  interdi(5tamercatur.  C.  deagricoL  d^Cenft^, 
iih,  II.  i  27,  D.  de  reguLjur,  cap,  82.  de  Reg.  lur  m  6. 

I.  Sicutialiasdicimus,^  ut  quoties  quispiam  rem^ 
prohibitam  facit  ,  Eum  dolose  faccre  cenferi.  Fri- 
der.  de  Procejf,  extrahend,  lih. i.  cap. 23. n,  iS^  Georg.  Mund^ 
d.  diffamat,  cap.  2.§.  j.  n.  100. 

3.  Hinc  tranfeuns  cum  mercibus  per  locum  ubi 
Vedigal  feu  Gabella  folviiur  ,  eam  autem  folvere  nc- 
glexerit,  merces  in  commilTum  cadunt,  necper  igna. 
rantix  allegationem  a  commifib  (t^t  liberare  poteft.^r^. 
Lcommffa  D.  de  've6ligaL&  commijf,  Franc.  Revertor.  decifl 
NeapoLss2.'/mm,t.  UbiDecifionem  adducitDon.Anton. 
de M.zr\n. obferv.  tbid.  ssz^num^,  t,  Et  ante  hofi:e  Roland. 
a  \i\\tccnfiLs4.  num.3,  lib.i.  Steph.  Guazzin,  de  confi^caty 
honor.  conclnf.i\^ampliat.  $2.  n.  <?♦  Koppen.  decifso.  n-  2&. 

4.  Diirentic  Abbas  Panormit^  confiL  6S.  num,  2,  ac 
j/.Menoch.  conftLgS.  num.  22.  latius  Regn.  Sixfin  de  RegaL- 
ltb.2,cap,6.num»ipj.^jp4.v\dc\2ittH.Qnvic*  Klock.  de  'vs- 
iiigd.  thef.QS.  lit.  B  pertot»  Dn.  Golniz,  dejur^  vUUgaL  cap.s^ 
nmn,6,fQLm^i64^  "     '      "  j^  £1; 


POENA  DEPRAVANTIS  MENSURAS,&C*  i^f 


§.     XXV. 

I.  Et  hoc  adeo  verum  eft,  ut.h2£cignor2Lmh,ctiam 
pir  luramentum  probata  ,  Delinquentem  non  relevet, 
Quamvis  enim  ignorantia  regulariter  per  juramentum 
^x oh ttur per  cap.fin.X,quimatr,  accuf^pojf.  Lfitutor.  s.C.dc 
pericul.tHtor.Hon&td.^.ConJnltat.gz.n^is.  Joh.  Bapt*  Co- 
^didefaclt  fcient.  &  ignorant.  Infpecl.  84*  num,  2.  Hoc  tameii 
iion  procedit,  quando  Lex  fcientiam  prajfumit.  per  cap. 
Vidua  4.X.de  regular.  Wfi  de  alterius  pra^judicio  agatur. 
Dominic.  in  cap»  eos  qui  z.  de  tempor,  ordtn.  tn  6.  ac  igno- 
rantiam  alleganti  fpecialis  aliqua  pr^fumptio  adverfe- 
tur.  Cacher.  decif.ji.  n.^.  Menoch.  2.  arbitr.caf.i26.  n,  7. 
Sixtin*  de Regal.lib.  2.  cap.  11. nurn. yo.  Mund. ^/V7.  cap. 2.  §.j. 
num.102*  velin  ignorantia  juris,  quse  pro  fcientia  habc- 
tur.  vide  Mafcard.  deprobat.  concl,  28  pertot.  £)utfubn.  ii»- 
tradit.  Quodignonintia,  ejusqu^e  publice  nota  eft^ju- 
ramento  non  probetur.  Honded.  /.  confult.  ss*  num.  6St 
Petr.  Peck.  adcap.praifumitur.  47.  mtm.  7.  ubtpro  ^  contra  hoc 
difputat. GzW.  2.  obfcr-v.  4.8.  num.  2^.  Quod  variis  amplia- 
tionibus&  Limitationibus  deducit  "^trz^hm.deprivtleg^ 
jurament.Prfvihg.  4.  per  tot. 

2.  DifTcntit  Hyppolit.  dc  lAdi:C\\.  in  l.ft  qus  ignU' 
rans  inpr.  D.  defalfis^, 

^     XXVI. 

I.  Exquibusjamdcdudisfacillimeetiamh^cqua:- 
flio refolvitur ^  An  n qui  falfis ^ adulterinis mcnfurii  vetpon. 
dertbiis  ignoranter  itfus  fuerit  m  mcrcatu  publtco  ,  ^U  O^f  ttCrtl 
iy<UXC^  I  tmpune  hoc  commtttat^  ac  afalfipwrja  ignorantiAprAt^.X'' 
tn  Uberetur  i  Ethoc  utique  Negrimfi<s; 

1.  7«w(i.)  per  rationem  fupra  adducflam  ;  quod 
quilibet  prius  de  menfurarum  &  ponderum  xquitate 
vel  iniquitatc  cognofcere  teneatur,  antequam  illis  pu- 

V  2  blice 


wff  Caput     XlU 

publice  in  foro  utatur.  per/»  mrum^Jjn.  C.  d,  Sufceptor.  l.  2.  C\ 
d.ponderat.  hh,  10,  Paria  enim  funt  in  his  qu^  funt  juris,' 
fcire  vel  (ciredebere,  aut  fGire  poffe.  Lquodte.D\  d^reb, 
credit.L fed non.B. d. acquir^vclomitt.  hered,  X^efenb.  confiL- 

5.  num.36.  yuXt.confil  Adarp,  22,  num.  82,  voL  r.  Mar.Giurba,- 
decif,crim,s8. num.24.lo.  BaptrCofta defa^ifcientk  (^ tgno-^ 
rant.JnJpeci  6s,pertof.  Cum  ignorantia  legis  aut  conftt- 
tutionis  publicatx  dicatur  craffa  &  fupina  ,  cfuae  nemi-^ 
nem  excufat.  percap,  2,  ubi  Henric.  Roich.  d.  conftitut,  iri 

6.  cap.  cum  illorum.  X.  d.  fentent.  excommun,  l,  nec  fupma,  D.  d. 
lur,  ^faH,  ignor,  Ca p ra  comL  3.  num,  2,  Far i n ac .  tn Fragment^- 
crim.  verb.  con^itutio,  num,  70^.  ■&  feqq,  Barthol.  BertozoU 
confiLcrtm.  decif,494.n,  n,  Mir^Gimbsi. decificrim,p,?i.  24, 
Qua^acanoniftis  ignorantia vincibilis  dicitur,  quia  dc* 
facili  vinci  poteff.  Diftinde  Claud.  Bertazolv  adconfil^ 
crim,  dectfPatri6ji6.  !it.  B,  Loel.  Mancin,  in  controvcrf.  facr, 
Jur.  difjcrt.  12. cap. p. num.  43.  &paffim.  Qua:  de  cau fa  Men- 
furarum  &  pondcrumarchetypuspublitein  valviseccle-- 
fis  a  Magiftratu  afFigitur  ,  ne  quispiam  fub  pr^ctextir 
ignorantix  {t{z  a  poena  falfi  excufareaudeat. /'rr^.  /  w<?- 
dtos.g,  C.d.Sufceptor.lib.  10.  NovclL  i2§.ca^.  1$,  ubt  Ritters"-- 
Iius.  &  Matth.  Stephan,  adKovclL 

§.   XXVI  r. 

r.  Tum  (i.)  in  confirraationem  horum  adduco,^ 
Kcgulam  illam  ,  quod  poena  qu^  Jure  communi  crimi- 
num  Reis  conftituitur,  ignorantes  quoque  afiRciaf.  L2, 
D,d.  termin,  mot. L  Leges.  q.  C,  d,  Legib*  D t  fi n  i t u r  e n i m  lexy 
coercitio  delidorum  ^iv^  fponte  five  per  ignorantiarrLj- 
committantur.  ^fr/.r  D.d.Legih,  Didac,  Covzr.incap.AL' 
?na mater.part, i,  j»  10.  num. g.  Bened.  Car pzo v,  in prax*  crt' 
mtn. qiuft.. 61, num. 44.  ubi  de  adulterio  loquitur.  llnde 
cumnaturalis  obligatio  fitadpoenam  ,  ille  profedaqui 

legcm 


De  poena  Depravantis  Mensuras,&c.~        lj& 


Tegem  frangit,  quantumvis  pceiice  ignarus,  non  fecus 
obligatur  quam  fciens  arg,  U  /mperafores.ihi:  ipfe  tehuic 
poenee  fubdidifli.  D.d,  Jttr.fifcJ,  i.§.beJ}ias,D.d^  Pojiulana* 
NovelL  7*  cap,  /,  Gomcz*  d.  a&ion^  ad  §♦  omnium.  n,  2„  Avilla» 
/r«  decenfir.part.  2.cap.  s.  dubtt,  /♦  quos  refert.Loel.Manciu.r 
dijjert.iz.  cap.Q.  nu  &/eqq^ 

t.  (^;  Factt  huc,  quod  ^\  civiliter  tantum  agatur 
vel  ad  poenam  pecuniariam  ,  fufpiciofalfitatis  fufficiat 
pro  falfitate  j  Per  ea  qua?  tradit  Aymon,  Cravet.  conftL 
IS4. mtm^zo.  Curt,  Jun.  confl.  64.  num.  /.  ^q^  parce»  Cardin, 
Seraphin.  decif  i2S4*ntm.  4.  late  S-urd.  conftLiy^.  nnm.  i^ 
cumfeqq.  lib\  2^  Gr^tizn.diCccpt.forenf/s^.n.Sp 

$♦  Illa  cenfet  Jodoc.  Damhoud.  inprax.  crim.cap,  12^. 
mm.p.  Diodor.  Tulden./;?  Codicjit.d.falfnum.s*  Anton. 
Faber^/»  Cod.  tit-  d.falf.  defin  10,  num^  <r.  ^"/2.  num.  /♦  ubi 
muldtam  pecuniariam  utentibus  falfo  inftrumento  Se- 
natus  Sabaudia?  addixit*  Anton.  Perez*  inCod.tit.  d.falf 
num,  /, 

i.  xxvitr, 

T.  Ab  hac  tamen  fententia  recedunt,  &  quidem 
interminismenfurarum  Martin.  Coler.  d.  altment.lib,  u 
cap^  /7.ubi  ita  pronunciatum  fuifferefert//^^/^//w.:?'/.  Nr- 
Gol.  Vigel.  m  geiiere  loquensde  falfo.  cent.s*  dectj.  10.  Jo- 
an.  Aloyf.  Ricc.  de  utente  falfis  dimilToriis*  dectf  NeapoL 
^0.  part.  j.  Cofta  de  fii^.  &  lnr,  ignorant,  tnjjeci.  s-  num.  /5» 
Mar.  Giurba  decifi.crimtn.s.  de  falTis  teftibusloquens  fttbn^ 
A  d^i*  Knichen,  d,  Itir.  terrttor.  cap.  4,  n.  2gS. 

1.  Quoruni  Rationes  in  unum  ferecongefTTt.  To' 
A^ncs Boutmtm :  fcilicet,  quod  noncd^ntrahaturcrimerL», 
li  volimtas  nccendi  non  intercedat  :  Ac  ea  qua?  ex  im- 
provilo  cafu  accidunt  ,  plerumquefato  non  culpa  im- 
putcntur.     Quoniam  fine  dolo  malo ,  nemo  delinquat 

V  j  Lin 


gjT  Cap-ut     Xll. 

i.inftoti.D^  dcfurt.  AcFurtum,animumfurandirequi- 
rat»  l.furtum.  D,deufticap  Propofitum  enim  &  voluntas 
diftinguut  maieficium  delinquentis.  l.quimjuria.D^eod^ 
iindeSenecaCcribit;  Beneficiumabinjuria  dijimgttit-,  non  e- 
wentiis  fedmimtis.  Ac  ita  in  caufa  Symphorien  Mugnier 
in  fuprema  Dyonenii  Curia  Anno  1599 >  is*  May  pronun- 
•ciatuni  elTe,  alTerit  prsedidus  Bouuot.  cjUAfl,  notah,  decif, 
tortL  /.  pArt.  2.  lit.M.  Verb.  Mefure»  qti<eji.i. 

^.  Veruntamen  tiifce  Rationibus  obviam  itum  eft 
jamfupra  mm.  jp.  &feqq^  Habitarationeinter  ignoran- 
tiam  fimplicem  &  ignorantiam  aflFedatam.» ,  quse  pra 
fcientia  habetur  praefumptive ,  dum  venditor  merces 
menfurandoiUud  ignorarepra2tendit,quodomnes  vtn- 
4itores  .&Menfores  fcire  debent.  Unecfupina.  ^.Reguk.g^ 
D.  dejur.  o^facl^  ignor.  Jo*  Bapt.  Cofta  de  faci.fcientia.  in^ 
Ibe5i.  6^.per  tot.  Caftro  Palao tn o^er. moraU part,  i.  tra6i  2.  di- 
fput.  i,Pimci.  iS'  &  17'  Menoch.  //i,  ^.frtzfump,  2$,  n.6i.  &'66, 
Joh.  Bapt,  Larrea  decif  Granat, ss*  n,  2p^ 

§.     XXIX. 

1.  Hanc tamen  fententiam ,  qua  conficientem  vel 
utentem^/  ignorantermenfuris&  ponderibusfalfispce- 
na  condigtia  afficiendum  efle  propter  fcientiam  prx- 
fumptivam  fupradiximus^  EditQiwxs  DectarandamcQi\^<to, 
Quoad  modum  paMixI.ut  rali  modo  deiinquens  Arbi- 
trarietantum  ac  habita  ratione  circumftantiarum  haud 
aliter  quammnldta  pecuniariapuniripofTit.  Anton^Fa- 
ber.  in  Codic.  ttt^ d.  Falf  defin, z.numer.s*  &  dcfin.  12,  num.j* 
Anton.Percz./;^  Coa.  d,  Falf.n.s*  • 

2.  Quoniam  illi  noncx  proerefi&  propofito  fed 
magiscxigaorantiavincibili  menfuris  adulterinis  con- 
trahentes  decipiunt,  quarhcet  non  excufet^  lata  culpa, 
attamen  a  dolohberat,  ideo  mitigationem  poenxquoqi 

meretur, 


De  PoENA  DEPRAVANTIS  M£NSURAS,&C,  ss9 


meretur,  ciim  magisexincuriahxc  deceptio  proveniat, 
Jul.  Clar. i» ^*fin,  c^uxft^  60,  wfin,  Paul,  Caftrens* ;»/fr confiL 
Zilletti  confiL  4S*  num,i.  Tiraquell.  d.f^oen.  temperand^  cAuf, 
43,  nnm.  12,  dr  i4.  Petr,  Barbofa  late  in  Lfimora.  in  ^rdtid,  «* 
//,  D.  Solut.  matrim. 

5*  Et  hoc  eft  quod  dici  folet :  Licet  injufta  caufa  eX" 
cufet^  nontamenexcufat  ktotofedktanto.  BonacolTa  inCornm^ 
Optn.part.  /.  verh, credulitat.  Mafcard*  d.probat.  concL  S04*n* 
14.  Tiraquel*^.  cau/.  4h  num,  10.  Anton.  Faber.  tn Cod.  tit, d, 
falfis.  defin.  7.  num<,3»  Farinac.  in Prax.  crim.  qmf.  go.  num.  //. 
Tuich.lit.Euoncl.i.num.s^Gcorg.  Mund.  d.dtffam.  c.s.n^ 
jii.  &  112,  Idque  propter  fcientiam  prcBfumptivam_> 
quam  negligentem  in  adibus  omnibus  publice notis  ha- 
buiflejura  prsfumunt,ex  qua,  ejusdem  lata  culpa  fa<ti$ 
aperte  arguitur.  arg. l.fAlfui.  43  §.  qui  alienum £>♦  d. Vurt*  Jo* 
feph.  SeiTe.  decifAragon,  227.^.2^ 

4.  Jn  panis  autem  non corporalibus  fed  peciinia- 
riis,  lata  culpa  dolo  alTimilatur.  /.  quemadmodum.  7.  infin„ 
C.  d^  agricol.  ^  cenfit,  Felin.  incap.  quarta,  4,  col,  to^  X.  d.prA- 
fript.  Anton,  Faber i^  Cod.  tit.d  falf.de fin.  10,  num.  7.  Georg. 
Mund.  d.  diffamat,  cap,  2^  §,j,  num. pg.  &feqq*  Ideo  meri- 
to extraordinarie  puniendus  Qi\.per  1. 1,  §,  /. ubi GlofT,  Bart. 
drDd  f.d^  recept.  arbitr.  Aymon.  CvdiVttt. conftl.  203.  BofTius 
iiiPrax.crim  tit,d,rapin.num.  30.  Jofeph.  Sefife  decif  Aragon^ 
227.num,4.  tom^  2,  Caflro  VAzotnoper.  moraLpart.  i.  tr.2, 
dijput,  uPiinB,  is.  pertot,  Cum  ad  minus  propter  igno, 
rantiam  cjus,  quodregulariter  omnes  deCivitatefeivis- 
fent,  lataculpahicadfit ,  utique  aliqua  remonrtratione^ 
animad  vertetur,  Barbos.  adC.  mcra.  n,  //.  cnmfeqq.  D.lolnt» 
matrim.  Farinac^.  qudtft.gto.num.  /;.  Bartol.  Bertazol.  confiL 
crtm.  decf  \q.  num,  4-  ac  confJ,  1 68,-  vol,  /♦  J  0  fe  p  h .  Sc  iTe  dectf 
Aragon,  112,  /?.  21,  &feqq,  tom.  i. 

5.  Ita 


%6o       k  Caput     XIL 

5»  Ita  cenfent  quoquQKip2idepe/Ie  ^.  J4/,]o.Uzpt, 
Co^zwtr.  autfciebai aia Igmrahai.  DiJimci.Ss*  Itain  caufa 
VeUTornelie  iupremu.s  Sahaudi^  jaiatus  judicayit,  coii- 
demnandoReum  non  cantuiu  in  liris  jexpenfas  ,  fed 
etiamin  muldam  pecuuiariam  juxta  arbitriumjudicis, 
apud  Anton,S2ihr^mCodice .///.  defdfis  defimt,  lo.^ 

I.  DeciaroprxhtsLtn  fententiam ;  Nifi quis  fuam  in- 
nocentiamproi)an£lo.5exhibeateum,aquo  deceptusefl, 
menfuram  adulterinam  accipiendo  ,•  quo  cafu  fefeapoe- 
na  liberare  pott^.^ertexLmtabii.inL  majorem.  4.  ibi :  Quj 
deceptus  efl,&  iunocentiamprobat  ^  &  eum ,  a  quo  acce- 
pit,  exliibet,  ieliber2Lt.C,adl.Cor».d.falf  .Marc.Antou» 
Natta  co^fi^.  jz.nmn.  4-.  ^dxiiidLQ^tnCrimtn^qu^fi^isp.  mm^so» 
^S3'  Sufficitautemnominare  Authorem,  aquomen- 
furasvelponderaadu]terata&faliificata,commodatoac- 
cepta  fuerunt  Jicet  Author  falfitatis  non  nominetur, 
juxta  BofT.  in  operib.  Jit.  de falfi fitb  num.  126,  Quibus  ia 
tcrminis Marc.J/it.  Natia.  fcrioit,  quodmerito  excufan- 
dus  fit, qui  ufus eil: fcopello ^el ftario pro  jufto iibi ipfi as- 
liguato&traditoab  honeftis  yiris  propterquodcrcderc 
debuit,  illa  elTejufta&fideliain  menfurando,  pofito, 
quod  poiiea  inventum  fuerit  contrarium^  Pr^fertimfi 
isnominat  Authorcm,aquo]i3buit  •  Quia  tuucei  par- 
citur^anquam  peraliumdecepto.  dicftusNattafo»/?/./^* 
pertot.  Aquo£onfilio,tanquamdecifiyo ,  nefascenfet 
racidendum  efte  ,  ^v.^\otxQ^xi2iZ.controv£rfi.forenfii,i^ 
mm..s6,  1  ta  ab  foi  u  t  i  f u  er u  n  t  a  Poen a  Fa Ifi  Domtni  de  Sca^ 
ronis, pater  & filius,  d um  ex  proceiTu  conftabat,  Dominos 
Scarouos,  uon  portaftedidumquartariuminlocodeci- 
mationismoliturarum,  fcdibi  illudreperilfe,  &fui{fc 
acquifitum  ibique  portatum  a  Scarentiis  primo  condu- 

a/on,is 


De  PoenaDepravantis  Mensuras  &c.        i6i 


»dionis  anno.  Ita  iit  iiominaverint  Authorcm  fuumi 
quofundamento,  mododidos  5r^r^»(?jdefenditFranc. 
Niger.  Cyriac,  comroverf,  fcrenj  ///.  mm, 24*  Ex  eadenu 
Ratione  Locum  tenens  Criminalis  Cahtllonenfis  abfolvit 
modo  ante  did:um  Sympliorinum  Molitorem  a  poena 
falli  arbitraria,  ^«'  Hk  M^,  quelc  luge^  a  ma/ejuge-^h.e*  qm  di- 
■  xitfquod  Iudex  rndejudica.vertt.ftr  d.  U  majorem,  4-.  C.  adL.  cor^ 
Jefalf.di^,  Joan.  Bouuot.  tom^i.o^udifl.»Notah,  decif.part.zjit^ 
,M*  Verh,  Mefure.  tnfin^ 

§.  :xxxi. 

1.  Plurimislocorumftatutisconftitutaeftcerta  3c 
definita  ^fXWdi.,  tottes  quottes<\m^h\(om^t\^i\dii  vel  pon- 
derandi  inftrumento  ufusfueritj  Undedubitandiocca- 
ilo  orta, an  verha ifia,  Toties  quoties fo OffC loldfec^ gcfcl^tdlt/ 
.Adfingulos  mcttendi  aBtt6  referenda  ftnt  ?  An  ojero  adfingulos 
contra^tis ,  qut  plures  acfti^spofuUt  ? 

2.  Et  quidem/>r«/^  ergo  verius  exifl:imo ,  Tumprimo^ 
quiaftatutum  non  contradum  fed  magis  fat^um  ipfum 
toties  quotiesquisfalfum  commint,punit,-  In  omni  au- 
tem  dirpofitione,  verba  de  Jurecommuni  fecudumfu"b- 
jedam  materiain  intelligendaiunt  ,  retento  principali 
themate.  Natta  confL^sS^.ntim^j.&feqq.titc.  confiL  j7P'  ^' 
6.  MantiCa dvtacit.Convent.  iib.3. tit^z.  num.  37.  &  42,  PauU 
Du ran .  Mecf.  Rot.  Rom^ 24$. mm  i. 

3  i:um  Secundo  quoniamal^furdum  foret ,  acquali 
poenaafficcre  eum  qui  una  menfuratione  vel  pondera" 
tiane  falfum  committit,  atque  eum  qui  fa^piiis ,  etiamfi 
imo  ternpore  id  p e regi t^pezA atttfacia,  16.  §  quantitas.^.  D, 
d.  pxn.  In  omni  autem  di^ofitione  verba  ita  lunt  iii- 
terpretanda,  uteviretur  fenfus  abfonus  &abfurdus.Ga- 
hnt\,c3nfeL  (J7 ,num  i.lth.  /.Mcnoch.  confiL  gz^.num y^.^^x^" 
ron.  Palma  conjtl  /♦  num-  lo^ 

X  'tum^ 


i62  Caput     XIL 

4,     lumlertibt  cum  hictotfintdclidaquot a^us^ 
ideoque  fingulis  delicflis,  fua  definita  po^na  imponenda 
cft»     Qualitas  enim  adjunda  verbo,  debecinreliigi  fe- 
cundum  tempus  verbi.  Adi. m deliclk*  §•  2. D  d.  ^oxaLacl, 
Ac virtualem  fenfum,  percap.  intelligentia.^^/>.^^/<?jt)/f?'^^, 
X.  d*  njerb.  Sigmf.  Pa u  1.  D  u  ra  n .  decif  286.  num.  10.     Ac  ea  eft 
natura  verbi('^«<?/i^i)utpluralitatemimportct,&  pcrcon- 
fequens  infinitatem  denotat.  LjiiiA  me<£  quotiescHnqne»  21. 
tfx.i.tnLinftngulos,S,ibi:  quotiens,  D.  d.  cmnn.  leg/it.  Alex, 
crnfiL  i4p.  coL  2,  volum.  2,  Boer.  decif  131.  num,  10»  o-  22. 
hctoties  panacommittituf,  quoties  contra  fadum  fuerity 
prouttraditFulgos.f<?«y?/.  n2.^oflpr,  Ludolph.  Scbrader. 
d.  Feud,  p, 2.pr.  ym.  §,pr.feU.  11  ^  num,  14*  pofl  plures  kte 
Martin.  Mager.  d.  Ad-voc  arm.  cap^.  12.  num.  2p}.  &/eq^.  Cu  m 
prodifparitatedamnipGenafalfiminuiaut  exafperaride- 
beat,  ita  in  terminis  David.M(Kv.^^/^/<«^f.  iib^4^ttt^ 
i2,art*i,mm.  i4^ub\  pr^judiciura  fuhn^i6,  refert, 

§.     XXXIL 

T.     Qii seri tu  r  ulteriu s ,-  Angraviori pxna  afficicndtp: frt 

fs ,5  qui  utendo  falfis  menfuris  &  pondertbtis  pro  prtma  ^  fecundit 

'vice  rpumtmnonfmt.)  aflprotertia  'vicetnfraude deprehenditur  > 

z.     Refpondctur,quod  iYi?«,-  fedrequiritur,utfalfa- 

riusde  prima&  fecundavicepriuspiinitusfuerit.     Tum^ 

quoniam  pocna  proprie  infligitur  ad  emendationem  vi- 

ta^:  ille  autem  qui  propter  delidum  admifTnm  nonpu- 

nitusfuit,  nec  decorredioneadmonitus  ,  ei  deli^urruj 

'practeritum  vix  adexafperationempo^nGeallegari  poteii, 

}♦     7«w,argumentoded^<ftoacriminefurti.     As- 

fiduaenimcontreclatio  re^tirtivse,non  multiplicat  ret 

ftirtivae  adiones.  per  text,  in  L  ei  a'u,  p.  mpr,  tbt  :  afiGdua 

contrertatione.  D.defurt,ContV7iicg  tnteromnes,4$,  tn  §, 

fn'  V^eod,  tti,     lUide  JureGonfuki  dicunt^  id  quodaccre- 


De  Potna  Depravantis  Mensuras,&c*        i5rj 


fcit  rei  furtivse  ,  cenfetur  cum  ipfa  refurtum  unicum_,«. 
Ideodiverfasadiones  non  dantur;  Una,  fcilicet,adrem 
ipfam ,  altera  ad  acceffioncs.  /.  tnm  qui.  14*  §. nonfolum,  js, 
D.dtSijit.  Idem  dicendum  eft,  fi  quis  uno  impetu  plu- 
ribusvulneribus  aliquem  occiderit  3  Llna  enimtantutn 
erit  adio  de  occifo.  /,  tHud,  ^2,  §.fn^  D,  adl  aqmL 

4.  ItainterminisPonderum  &  menfurarum  Ma- 
tienzo  adL  ig.RecoptL  Leg,  Hijpan^tit.  11.  Gloff.sJib^s*  Al- 
phonf.  de  Azevedo 4<a^/. 2.  ReoptLtit.  i^.  De  ios  pefis.  num.  /. 
lih.  s*  Interminis  adulterii  Didac.  Covar.//^»  2.  Par.Rc- 
foL  cap.  10.  num.  S,  Jul.  Clar«  lib^  /.  Verb.  Adultertum,  num,  11, 
Di\.  Bocer.  claf.4.  dtjpm.  i2.inAddtt.  num,  12, 

$.     XXXIII. 

u  Aliud  fuccedit  dubium  ;  ^n  faljt poenam  incur- 
vat  is  qui  in  re  mtnimafalfum  commifit  menfHrando  aut  pondera». 
do?  Et  hunc  njtxpimtendum  eflTe cen feo ; 

2»  Nam  propter  parvifatem  materia:  plurima  \\\ 
Jure  non  confidcrantur  ac  impunibilia  funt ;  qu$  aH3s 
punirenturi  Quoniam  deminimis  non  curatprictor. /» 
Scto,  D.  d,  reftitut  tn  tntegr.  L  oa?mno.  D.  d.  tm^cnf  in  rem.  atien^ 
faci.  Cujus  earatioert,  quodparum  aut  nihil  a?quipa- 
rentur ;  cap^  multa.  X.  d  prdbcnd.  Ac  nulla  vel  modica  noii 
^x^^txmw.c^ip.caifam.  X  d.probat.  Lillud.  §.fi  cuja^dolo,  'verf^ 
minu4.ubt  Br.  Angel.  &  Caftrenf  D,  d.trtbut.  a6l.  ^X.inatith., 
praterea.  C  und.  vir.  (^ux.  Marfil,  inftngui  276.  (^  27 S,  Ac 
\zie.tnLftntinf.D»adL.Corn.  d,  Sicar,  latePetr.Caball,/» 
Refilut .  crtm .  caf  1 69.  num .  .2 .  R  i  p  a  «3'.  pefie^  tjt .  d  praferv,  remed, 
num.64-*  Hincparvusdefecftus  non  vitiatacl:um,utnec 
folennis  omiffio  obfit  Gloff.  &.  Bart.  in  C.  nofiratls.  t,o, 
qu&fi.s.  Sic  in  omni  deliifto  etiamdolofo,figiinimusfit 
exceifus^delidumdicitur  leve.  Abb.  Panormit.  ftf;?/?/»^/. 
ltb.i,cUhit.i.     Parimodo  furtumrei  minim«E  vixpoena.^ 

X  1  dignuni 


iS4  Caput     Xlh 

__M^M  v^a^Mov  Maaaos»  i  '  .  »— — ^^    i 

digiium  exiftir.  Joan.  Bonifac»  d  Vurt.  §.quod  lurcu.  n^ 
4^.  & 45-  SicGabellaimpofitaut  folvatur  de  animali- 
bus,nondebet  folvideanimalibus  minutis.^f;'  /.  rmrtu9 
bove.D, d. /^^^/.^..Bertach.  d.  Gabell. part, 4.  mefnbr. i\  q. 2,  n> 
^.  Alber. d.  Statut.part.  2.  quAfl.  214*  Bartol.  Bertazol.  cortrit* 
crm.s4<^^»m.  5.  ^4.  Nam  minima  &minuta  non  ve- 
niunt  inpoena  mortis,necpc)enain  vulnere  locumhabet 
in  vulnufcuio.  Alexandr.  in  conftL  104*  nim^  7.  Coepolla 
conftl.77.  CailrenC  conftL 3-77^.  Jo^ Theod.  Sprenger,  tr. de 
modico  cAf.  S:&  7.per  tot^ 

5.  Huc  facit  quoque  ea  Dodtorum  aiTertio  qupd' 
nemo  prcEfumatur  pro  minimo  comraodo  faUum  com- 
mittere.  Barr,  r^»y^/o<?  num^&.&7.  Alexandr,  confil,74^col.. 
2.  Cravet.  con^L  ^s-num,  16.  Roland  a  Valle  mifil.  38^  n,  37^. 
'i'^/,/».Bartol.  Bertazol.  confiL.crim.  decif,  j8.  n.  //„ 

4.  Ac  ita  decifum  fuit  tn  Curin  Archip.NeapoL  tefle- 
Joan.  Aloys,  Ric.  decifio^.part.  i.  prtot. 
*^.  J*  Quod  tamen  GditcnuidecUrandum  judico,  ut  ha- 
bKaratione  circumftantiarum  &mercium  ,defraudatio 
in menfuris  &  pondtnbus ,  etiam  rei  minim^ ,  qiiandoqy 
extraordinariealiquamulda  p^ecuniariacoerceri  poffit;. 
pafu  quo  h^c faifificatio fspius repetita fuerit,  pra:fertimi 
inmercibus  carioribusj- 

6.  Quod  ad  exemplum  rei  minima?  fiirto  ablatx: 
ita  determinari  poteft.  arg.  /.  Sacrilegti.  6,  inpr.  ibi:  modicum 
itH^tiid,  D.  adL,  IttLpecuL  Ls*  &  7«  D.  d.  acqutr,  rcr.  domin.  per 
eaqua:  habet  Augufl;.  de  Armin,  ^^a?  Angel.  demdefic.  •verbcr 
^jtai  finonfolv(rtt.addit.2.  Hippol.  Mai  (ii.z;?  d.  L  kgeCorne' 
Ita  §.divih.num.i2^  D-  ad  L.  Corn^d.  Sic.  Joan.  Bonifac. .;/. 
Furt,§.  i2.num.  4s. 

7*     Unde  Mercatores  ,  qui  vendendo   pannos^,. 
ipfos  magnoprere  extenduiu  &  tirant ,  cum  fraudem  in 

quanti- 


Be  Poe^^a  Depravantis  Mensuras,&c.        i6^ 


qiiantitate  rei  commirtant ,  extraordinarie  puniuntur* 
Quouiamnondebentiiimenruratione  Pannos  tirare  & 
cxtendere,  fed  tendereintabula  plana,cumCanna  feu 
Vlna  absque  tiradione,  fea  extenfione;  j«a;/^  Conftit.  Reg, 
NcapoLRnbr.  Mercatores,  «^iMatth*  de  Afflidlis^^^r/.j.  Rubr» 
SS.  '^'  Mercator.  in  notab,^.  num.  i.  Straccha  ^^  wercat .  part,  2^ 
nuw^.  <f,  Maranta  tn  Specul  aureopart,  4.  Diftin^.  11.  num.  47» 

8.  Diffentit  aliquatenus  Francifc.  Terzan,  apud 
^^x\..^txt2^zzQ\.CQnftLcrimtn.S34'numer,ii.(^ ptr tot.  vide. 
Sprenger,  dt^,  traU^demodicocap.  S.pcrtot.. 

§>  XXXIV. 
r.  Iirudquoqueindubium  vocatur  j  i^n  mercator 
proprtkauthontate-f  pondti^  jnftolevius  adaquareetveceram  aut 
quidfimtle  impune  adderc  pofjitf  E  t  h  o  c  1  i  c  e  r  e  i  m  p  u  n  e  i  n  f a  cfl  i 
Qo niin g^ntia.  afirmattve  refolutum  fuit;  Sicut  de  ton- 
dentemonetam,  eamvead  cequum  reducente ,  fcribit 
HippoK  de  Marfil. adi  qmfaffam.  D.  adL.  Cornt  d.falf^  ».  10» 
Al  c  i  a  t .  conftL  4  6i\  mim .  2 ,  (^pcr  tot\ 

2..  Quoniamlexvelftatutum  prohibensponderum 
vermenfurarum  mutandi  poteftatem  intelligi  debet  de 
his  qui  ea  imminuunt,&  in  pondere  cajteros  defraudant, 
non  vero qui  ea ad  juftum  pondus  x<i^\xzm\t.fcrl.pen.§. /♦ 
tbi:  corrumpant.,faljalfont .D.adL.luLd.fafl.in  Dardanartos* 
^j.ibt:  propterfalfummenfurarummodum.Z)*-»'.^^?^?. 

^*.  Ethoctantomagis  eundemliberabit,  ficeranij. 
palamappofuir,  acinloco  publicoifto  pondere  utaturv 
\n  adu  enim  palam  fadlo,  dolusabefreprsefumitur.  ^rg,/.. 
mod:os^g.tht:  Ibboculis  conftitucis.  C,  d.  S^tfteptor.^^  pr^-- 
pofAhh^sco^ftl.  6S.  mmi.3,  ^  4,  voL  /.  Paris.  confd.  lyu  uum^ 
16.  vol  3.  Gratian.  difcept.forenf  Osi^num,  i,^  2.  Antoii.. 
^reundenbcrg.  d.rejcript.  morat.  concl.  43.  nttm,  zg.  cJTjo, 

4.     Acpofito,  quodis,  qui  propriaauthoritate-» 

X  i  pon- 


^66  Caput     XII. 

©oiidiis  adxquavit,  malefecerit,  eaprotertamenpuniri 
ncnpoteft,poilqiiamlexnullam  poenam  [isiiuivper/,^,§, 
dtnjus* D*d.  :^efitlclu woUt.  l.  atfi quis,i4- tbi :  non  rede  face- 
re,  at  poenam  ftatutamnoneffc.  D.  d.  Reltg*  (^  Sumpt.  fun, 
Andr.Alciat.^,  confL 461*^.2. 

f.  Ac  ita  decidendo  Judaeum  liberavit.  Bartol. 
BertazoU  cenftL  crim.  decif.  j8.  per  tot»  itb.  i.  Hanc  tamen_. 
adsquationem  Domino  territorii  tantum  competere, 
autqui  mixtumpagi  imperium  polTidet,  acutGalli  lo- 
quuntur,  unSetgneurqui  k  tout€m6yennc&  baffejufttcepeut  es 
aaudtUer  ks  ?nefures  de  cesfubjedls ,  h.  e«  Dominm ,  q^ui  habet  e- 
fnnemwediam  (jr  baffam  lurisdt^ionem,  potefl  adaquare  menfurM 
fuorumjubditorum.  cenfet  joan.  Bouuot  tom.  i,  quafi,  Notab» 
decifvarj.  i.  lit.St  Ferb^  SetgneurenjuJIicemoyenne*  qua/i^  u 

§.     X  X  X  V. 

I,  Hocinfuperobfervandumeft,  quodper  poena; 
exadionemfatftamabeoquiiniqjmenfurando  aut  pon- 
derandoalios  defraudavit,  pra^judiciumnonfiat,  quo 
nimwspars Ufa  lure  Civili  contra  deceptorem  agere  poffit 
ad  interclfe :  ac  fi  fit venditor ad  repetendum  id quod ob 
majora  pondcra  &  menfuras  amplius  mercis  datumeft; 
SinveroEmptor  adpetendumquodobminorapondera 
minus  acceptum  eft«  textjn  i.arbitrto.  18^  §♦  d^eo  D.d.doL 

maL 

1.     Quod  fiquis  fcienter  alterum  iniqua,  menfura 

defraudavit,  is  furti  quoque  adione  conveniri  poteft. 

per  ttxt.  in  Lfiquis  uxori„S2.  §.  majora.  22.  D.  d.furt^ 

5*     Quod  pro  dupli  reftitutione  ego  accipiendum 

cenfeo,  per t.pemtlt.  §*i.tbi:  ejus  dupVi^ D^adL.  Corn. d.Fdf 

'X)ide  qud  mfra  de  A grim cnfore  di^iafant  capj^.  Robert  Ma- 

rzwi^tnj^ecul  part.  4.  dijlinci.ii.n.46.  Dn.  David.Moev.^*!^ 

jm  Lubec.  ttb.4Jit.12.art.  i.num.  /.  ^  feqq^   Celfus  Bargal. 

de  dolo  tib.s.  cap.j.  nurn,  84*  &feqq.  1.  Pro 


POENA  DEPRAVANriS  ME?:SURAS,SeC*  iSj 


§.    XXXVI. 

1.  Pro  conclufione  hujus  materise  de  menfuris 
qusritur  ;  CHtnnm  compciat  mtnfHras^pmdtrafdfificmUi 
toercere&pumret  abf.nnjemulciamexi^erei  Equidem  currLr 
poteftatemflatuendi  de  menfuris  &ponderibus,/«r^y«- 
■perioritatisTerrttorii dowinHs  fibi  vindicet,ei  quoque  meri- 
focoercendi  poteitascompetit,  eosqui  contra.menfu- 
rarumleges  delinquunt  j  Cujus  enim  Jurisdicflio  laedi- 
tur,  utique  illeinjuriam  legem  contraveniendo  com- 
miffam  debitaposnavindicarepoteft,  utdebitam  ultio- 
nem  habeat  fuas  injurias.  /. cumemanctpati^ 2,  §.  emamipatus 
filttis.4.tbi:  magis  enim  vindi(fbequam  pecunice  habec 
perfecutionem»D.  d, Collat. honor. cap^  i. §.pen,  qmfuitprim, 
eanfz  Feud, 24-  Natta conftl^^So.  mm,  7.  egregie  Roland.  a 
Vz\\QconfiL73*nim.  12.14.^ is,  Hieron.  Schurft^.  confiUzj* 
nttm.s,  cent.  i.  x^nton.  Telfaur.  decif266.  num.  2^ 

2.  Sicuti  enimPrincepslegem  facit,  itaeamquo- 
que  exequitur,neG  alius  poterit  deea  cognofcere.  arg.  U 
cum ojiudAmpuelU.  iq,  inpr.  D.  d.  larud,  ubi  A lexand.  n.  6»\\0' 
tat  j  Quod  ludex  qui  jurisdidione prceoccupavit  in  co- 
gnofcedo^praferturaliiinexequendo*  Idemtenuerunt 
SpeGul.]oan.  Andre.  Alber.  Butr.  &  Salicet*  c^uos  cieat  & 
Jeqmtur  Jafon.  add,  /.  cum quadam puella.  num.  s.  6l  Cagnol 
tbtd.  num,  2s*  Si  vero  cognitio  fpeclat  ad  principem,  er- 
go  etiam  poena  ad  eum  pertinebit»  Bofl.  in  prax.  tit.  d^ 
pcen^n.zs* 

3.  Frucflus  enim  JuFisdi(ftionis  ad  eum  fpe^f^ant  ^ 
cfuilJurisdidionem  exercet.  Poenae  autem  pecuniari^ 
iTunt  rrutftus  Jurisdidiionis,  qus  exacfts  propter  falfas 
menfuras  &;pondera  fifco  inferenda^  fum  ,  &  ad  eum 
pertincbtint, qui  fiibalia  jura  ^o^K^ti. pertext,  inl.un.  ubi 
Jafon,  D.fqim  Im  dicenti  non  obtemp^  /.  qm  reftttuere.  D,  de  rei 

vind* 


«58  Caput     XII. 

^ind.  ficuti  notatur  in  tit,  qtu  fint  R^gd.  ibi :  mul(flarura 
«oenarumque  compendia.  lih^  2.  feud*  tit^  /(f.  ubi  ]oan. 
Paul.  ^z\i^xdiVi*mt>jjcr .feudal.foL.  m^^Qs.B.LmMciarum.C.de 
modomul5idi.  FzYisuonJil.ioO.num.ii.voL  1,  Regner^Sixtin» 
d.  Regal. lib.  2,  cap,  8, num- 25.  Bocer.  de lunsdici^ cap. S* ».  27. 
Ac  res  ad  eum  Tpedat,  cu jus induftria capitur, ut  in  fimi- 
M  dicit  Alexander»/;?  /. dtvertto.  §.fi  vir^  coLfin.  D.  Solur,  ma. 
trim.  Ruin. confiL  193. num. 2.  voL i.^o^.d.tr, tit.  d.pcenis. n, 
^2. proutha^clatius  deducit.Petr.  Surd.confiL  is^.num^zi» 
^feqq.  Nec  immeritOy  muldariim  poenaru^aique  proven- 
tusfrudibus  fifciceduntjdumhifce  mediis  etiaolimfi.ib 
Imperatoribus  Palatia  &  Praetoria  reparari  mandato  in- 
jundum  fuerit  Lfin.  C.  deoffic  reci.provmc.  Item  in ufum 
operis  velcurfus  publici,  aliarumveneceflitatumappli- 
carentur.v/. s-C. demod.mtdii.  Et  hodie quoqueadcon- 
fervandumregimennecefTariirunt  Joan.  Van  deGraef. 
deRegaltb.  caf.4}.num,4,  faciunt  qua?  traditMenoch.  £tf«- 
fiL  6o4.J^um.^4.Q2i(^,YAock.^traci..d.x0ntrtb.in  confiL  annex, 
j,  qu^Ji.  4.. 

4.  luinRegnoNeapoiitano,  Jusadaequandi menfuras 
&  pondera ,  in  Curia  Regia  SicIa  perficitur ,  ac  PoflTeirores 
falfarum  meiifurarum  ibidempuniuntur,  quod  JusBa- 
ronesnonaliterfpecialicoticeffione  regia  exercere  pos- 
funt.  tefte  fo.  Maria  Novar,  /^/??.  2.  Gravam,  f^afall^  169^ 
num,  i.  nj^  2, 

\  7i:XXVII. 
1.  Exquibusjamdidis,  haudplacet  diflinEiio  Knicheni, 
x\M\  coercitionem  falfarum  menfurarum  tum  demum_. 
Juri  fuperioritatis  feu  ceiitena^adiudicat,  fidecorporali 
pana  agitur;  Ubi  vero  pecuniaria  poena  irrogatur, 
Voigtheia?  Jurisdidionem  menfurarum  adfcribit.  Kni. 
chen.^./«r.  territor^  cap.  4,  nurn.  }04^ 

1,  Pari 


De  Poena  Depravantis  mensuras,&c.        169 


2.  Pari  modo  diflTentit  quoque  ante  allegatum 
Knichenium]oan.Rcgnaud.^3^.w<?»/«r.  »//w. /^.  Quibus 
aftipulatur  ChrtfiophorH^ Befoldm .  qiii  diftindioneniaddu- 
cit  mtQV  jm  conjhtuendi  pondera  &  menfuras:  Ac  inter 
jtis  ttiflodiendi  (jr  wjpiciendi  men(uras  &:  pondera  jam  con- 

ftituta.  inVerbis:  [DafjiV^wtjlwcrrF »onncwcmi^«bawcrt/ 
iV^rtajl/ Sctvtcb.t/  ttnt)i\^c(]t)cnn^wcm an-^nflcllcn/  ^a\\^c^ 
t>6xt  i)em  (&l)crn;^cOci:  f^anbt^bcxiw  nn^  jegulariter  nrdlt 
im  I  foallctn  hxt  ^i.<s>a%tn^t  t)at»  (JSm^cv^n  abct  wa 
J\^w^lcncnbci'ctt^cbatvct/  6civtdjt  /  i%aa(liin\>'Micfi  m^t^ 
<ix^\\tt\  tfl  W  cuftodia,  infpe^flio  m^  bcobacfttttnc^ i>z\v>  nu 
^cxcicxKht^  fS^cxin  ntdK  ^tt  cnt^tclxtt/  tvcil  c^  c  ttt  23«v^crlt(fec 
rin5^aii.ctn  pctnltd2c(5rtd2t(^:  Sdtf wr^cn^anncircaejus- 
modires  i)ic®r5namKnenormiter  «n^^cr^c|Mtcnttbcr^ 
fdlxittcn/  ^a^]rc!ld2©crbrcdjcnan  (Sctb  ttnb  Ucbcnab^ix* 

(Iratfcn  tVCrc»  li .  e.  Jtt^  mokndinn  de  novo  ertgmdi ,  menftiras 
pondera  c^ftateras  confittuendti  competit  domtno  territorti  (^  Sti- 
periorij  non  viro  et  regid/irtter ,  cjnt  tantur^i  habet  hirudi^tonent 
baffam :  E  contrario  vero^  ubi  mokndtna  jaw  funt  cxtru^a ,  fta- 
4er£  menfnrx  ^  pondera  conjlituta ,  ibt  cuflodia  <^  infpccUo  eo- 
Ytmdem^  ei  qut  baffamexcrcct  Itirkdtclionemnon  eH  deneganda^ 
queniam  caufa  esi  Ciuiiis  non  Crimtn&iu  :  Nifi  ordinationes  ctrc* 
rcs  cjusmodt  cnormzter  excedendo  ita  vtoUrentur ,  ut  delicla  talta, 
tn  Cerpore  ^  Vita ,  capttaliter  pumri  ncceijc  ejfit.  Bcfold^  confi^» 
2n,fubmim.  S.  ^ le^  Cuitamen exilipradidis  refponde- 
ri potelt.  Id verume/Je ntfi a/iud vel con^uewdlnQloci rece- 
ptum,  w/perinveftituram  Dominiterritorialisconces- 
fum  fit.  SiquidemcarundumparratiojUt&Juris  dis- 
fpoficio  exiftit. 

§     XXXVIIf. 
I.     Hoctameneatenus /)^i:/^r^,  nifi  Princeps  poft- 
quammenrurarum&  ponderum  modum  poijnalem  pu- 

y  blico 


I70  Caput      \IU 

blico  EdicfloprJEfcripfit,  Nobilivel  Civitati  municipali 
fer wfeudatioKcm  aut  qmcunqueakontitlo  pagum  cum  Juris^ 
di^iowQaltavelBalfi  concelTcrit ,  quo  cafu  ifxa(ftioneni> 
panarum  vel  mul^ftarum  eorum  qui  menfuris  vcl  pon> 
deribusdefraudant ,  juxtamodumconceirionis&attri* 
butionem  JUfisdid^ionJs  competere  cenfeo» 

2«  Nam  princeps  iiabens  Vafallum  inveflitum  dc 
Pago  cum  mero,mixtoqj  Imperio  vel  omnimodajarisdi- 
dione,fipoftrnodumprohibetmenfurarnmmodumvel 
alium  adum  fubcerta  pGena,cognitio  &  poenaad  eundeni 
Principempertinebitj  Contraveniensenim  edidoprin- 
cipis,  eum  contemnit  &o0endit,  eiqueinobediensefl:  ^ 
Attamen  poena  deiie^ti  regulariter  ad  eum  pertinet  qui 
principaliter  laeditur  ,  ut  Iiabeat  fux  injurise  ultionem. 
ferd.  L  cwm  emamipatL  §.  emamipatus  filitts,  D.  d,  Collat,  hon^ 
Necalteri  confertur,  quod  alicui  ad  vindidara  propria: 
injuriac  debetur.  /.  at  uhi,  D, d. petit,  hered,  ^xun^cahfiUsi,»^ 
iS,  Natta  coxfiLsSo.  num.  6* 

}.     Ita  in  terminis  confuluit  Petr.  Surd*  lojifil,  isz^ 
fcr  tot^  lib^  z^     Diilentit  aliquatenus  Bcfold,  c&nftl,  21 1^ 

§.  XXXIX. 
I,  Phiribus  tamen  in  locis ,  prasfertim  in  flatuum 
Imperiiprovinciisexcanniventia  vel  coceflione  princi- 
pis,  mul(flaep€cuniari«exa(flio  modica  eorum  quimen- 
furis  antpondcribu&  dcfraudant ,  Maoifiratm,  Mtmicipali 
comp^tit. 

1.     In  Ducatu  luriacenfi  \t2i  con^\t\xt\xm  ^^  ^  DctjJtVdd 

falfdi  ttn^  ant^SdiftfrtC^  ofeni:cdK  aucfe  ^xmimK  bcfnn^cit/ 
J>rtfi  follc  6nvd>  xmSttw  SSefcldj^abct  cic|?V(iift  j  ttJatJ  abcr 
fc^nfi:  ol^nacfabvltd)  o^ct  m^  5r(adllai]tj3!cttDcr|clK«  /  «n^ 
bwv^cvltc^c  Sadjcn  «nb  6tvatfcn  tx^cvcn  /  follc  ^vc^  ^it 
25»V)3cvmci(tcv  ^cjlvatfc  a)cv$>av  h,e,  c^uo^utdfaifi  &■  ex. 

propofit» 


De  Poena  Depravantis  Mensuras,  &c.        171 


froppfitocontrdLegesfuerit  commijptm^  in  ludicio  Criminaii  dc" 
Urmmxndum^illudcL  Nojlru  Offictalihus puniri debet ;  quodver» 
citrA  amrm  proerefm^fortuito  ^pernegligenttamfueritpeaatumt 
incaufis Cfvilibtis^fmdciai pecumartas  tnferentibui^  jltiuspumtto 
A^^gtftratuilociy  ^  Confultbwsrelicia  eflo.  ''pCltCCJ)  (J?v6jt.  ^C(J 

^crtiv^iid).  i6ulid>.  ///.  J)cnS3cficbttj3«n^cu^cr  ^%aai|  m^ 
<56lcn./&"/.  32. 

t,.     InEle^floratn  Brandenburgisftatimimefl:,  ^(t|{ 

i)cr  2?at]&  m  jcviltcfecn  ®  rtfecn  nmbv^ctjcrt/  "^xt  6cfcaal/fi*kij 
ttn5^5ctvtit:tvbc(t(fctt4:^cn/ttnC)tvcldyrbcfmt^cn/^ccv^t5nrcd^ 
tc(SGlc  ©cwtditc/g^^bcrtvlt^n^Akffcl^at/  t>cnoOcvOtcfeU 
^cf<»Ucrtn9c|Ht4)rltcfcc(5ccaff  ncmmcn  h.  c.  ut  mgt/ira- 

tftmcujiultbet  loct^  fiatis  tcmporibtts  cutcumire»  &  bilancesmenfu- 
rm  i^'  pondera  infpieere  oporieat  ^  quemcttnque  vero  rcpererit  ^  uL 
nis^ponderibftSt  modiis^  0*  menfurisfaljifcatis  utty  eundcm  veieos^ 
dem  debitapcena  afficiat,  Joachim  Schepliz  adConfuet.Bran» 
dcnb^part,4'tit,6,  §.  4.  ^s. 

4.  Imprimisquoquehudandaen:  Confuctudoi?^- 
gniScotia^  dum  Pra^fedusCameraj  Regix  quohbet  anno 
cum  fuis  Adminiftris  iter  fufcipiedo  per  praccipuas  Regni 
Comitatusfalfitatesmenfurarum&  ponderumper  fuos 
officiales  inveftigat,  &  defraudatores  punit.  De  quo  fe- 
quentia  in  Conftitutionibus  Itin.  Camerarix.  Jn  omni 
Ittnere ,  Cierictti  Camerarti  deferatfecum  pondera  0-  menfitras  9 
^  faciat ,  qtiod  Jiri6it(fime  examinmtur  pondera  tonarum ,  (^ 
qtiodomnino  concordent ,  cum  ponderthtisfuis ,  (^  ne$  mintss  ^ 
necplit4\  Iter.  Camerar,  cap.  30,  apud  Skenap»  in  ieg.  Scof* 
foi^  m,  i6S^ 

§.     XL. 

I.  Jus  Wirttembergicum  ,  poteftatem  puniendi 
falfificantes  menfuras  Magiftratui  municipali  eatenus 
rdinquif ,  ^(v^  \x{  allcn  Stactcnttn^  ii\^^<X{  ^ic  ft^Cfv  <£\.^\ 

Y  i  <£ln 


f/i  Caput     XI  IL 

(Sin  mxb  6ctv  tdK  bcftd^tt^t  wcx^m  foikw  mb  m  btc  o^n^c<f 
xcdit  b:fnn^:n  /  loU  man  bic  icnh}c/  fo  btc  (yc\>Xim(bp  baxtm\> 
mitcxnfi  flxaffi/i^amit  falfd^  nnh  S3ccm9tn  aliwc^  Dcrtjwtcc 

tVCV^C.  h.  e.  «/  infmgult6  Ctvittttibm  &p<.'igis  menfura  Uqutdo' 
rum  ^  Aridorum^  uinte,  ^  pondera  injpictantur ,  (^  Ji  qua archc' 
typo  non  congruere  repertantur ^  eorumpofjefjores  pwnadebitaaffi- 
ctantur ,  ut hoc  modofal/itates  i  fraudes  c^  dolo/<e  mtchinattones 
omnibtfs  modu  pr£caveantur.  Ordinar,  ^"irttemb*  Rubr.t^W 

(EblrtttnJ)6ctvtd2t.  §>  mMc^iimanfoUiH' 

2»  QucBfamenllatuta  itaaccipienda  efTe  judico, 
ut Magiftratus  municipalis  in  hujusmodi  faharios  inqui- 
rere  eosve  debita  paen^  arbitrarie ,  habito  refpedu  cir- 
cumftantiarum  coercere  queat^  muldam  tamen  pecu- 
niariam  fibi  ipfi  refervare  non  pofHt,  iiifi  forte  f\t  mo- 

dica  fummaj  ^{[i^Kcmm^cxcincm^^ui^cn^cftxafftmxb* 

h.  e.  fi  mut6ia  fit florend  ujuali  minor.     In  Ducatu  autemj 

Wirttembergico ,  tvae  (Ivaffbrtr  «n5crcmcm^lcmcn:f  rcDcl 
xft/ wcldKt  tjl  ^xcx^  6til^cn/ftm|fijct}cn  iKvcnc^ct.  iDae  Un 

5tc(5tatt^®brt9fcttfurrfd).t)cWtcn.  h.e.  Omnumuloia  y 
qu^/itmmamfredt  mtnort^  yfivetriumflorenorum^  ^quindecim 
Crucigerorum  non  attingity  cedit  Magiftratui  Oppidano  proje. 

Caput  Xllt 
De  Agrimenfore  exfalfa  Relatione 

Parti  obltgato». 
S  U  M  M  A  R I  A* 

f  *  I.  2,  Hdc  aHio  magu  nafcttur  ex  aV- 

f .  MenfcT,  qui  in  menfura  renuncU"  li^o,  quam  ex  contrailu. 

ciatione  qumpiam  eiecepit ,  $.  Quidjit  menjoris officium,  &  q'*^ 

tenetur  decepto  i  aiiiont  i»  ejm  qualitates  ejfe  debeane  . 

factum*  ^.f«rm«- 


De  Agrimensore  Ex  Falsa  Relatione  &c    ,T7J 


4,  Ftrmula  iuramenti  a^rimenforis 
in  DutAtii  W^trtemhrgico* 
§.  z. 

I,  Agrimenfor  renunciando  faUens 
quempiam,  a  parte  Ufa  con- 
yentri  poteritin  id ,  quod  ejus 
intereft, 

§.    ?. 

/.  Qua  aHio  extenditur  quoque  ad 

agrimenforii  latam  culpam» 
§.     4. 
f.  Ratione  hujus  interejfe ,  contra 

agrimenforemfallentemjura' 

ri  poteft  in  litem, 
2.Non  tamfavortdomini,  cui  res 

fua  eripiturt  qttam  odio  agri' 

menforiSi  quicontraoffcium 

defraudat» 

/.  Hocjuramentum  defeuur  etiam 

ob  latam  culpam, 
2*  Quod  negat  Bartolm, 

$.  6. 
r.  Frior  tamen  aprth  ratioHihu» 
firmatur, 

§.7. 
f »  Refpondetur  ad  arguments  con- 
traria,. 

r.  In  panitpecaniariis  lata  culj^ado' 

lam  repTAfentat, 
2*  Verba  taxativa,  verba  aqmpoU 

lentia  non  excludunt, 

§.  P. 
/.  leges  propter  cutpam  jurameH' 
tum  in  Ittem  denegantes»  in' 


teUigenddi  fufit  deculpa  levt, 
§.    10. 
t.PramjJf^  locam  habent extenfive 

in  quocunque  alio,  circa  men» 

fura  renunciationemfaUentf, 
2,Vt  Arcbitelio, 
3.  Redemtore. 
4-  Tahulario  & calcuUtote. 
S.  Vniverfaliter  inomntbw,({mcit' 

ca  menfurasfaUunt, 
§.  ir. 
r.  Idem  obtinet  in  Difiujfgre- 

§.    11. 
t.  Menfirapartibus  elellfssperim' 

peritiam  aut  negUgentiani 

falfam  menfuram  renuncias, 

feeurus  eii  a  psena  &  damni 

praftatione, 

§.     15. 
r.  Limitatur  bac  conclufio  a  nott' 

nuUis,  nip  ludex  ex  ofticio  <ir- 

tificem  elegerit. 
2,  Sed  bac  limitatio  reiicitur, 

§.   14. 
J.  j^liud  tamtn  erit  in  menfore  pu-^ 

blico  &  jurato ,  fijudexeum 

elegerit, 

§.    15. 
/.  Menfiris  renmciatio  efficaciam 

non  bahet,  nifi  ea  apr<ttore » 

parttbusad  id  citatis ,  publi- 

cetur. 
2,Quoniam  enim  jurisdi£iione  dcm 

ffituuntur ,  opus  babent  con' 

firmatione  ejus ,  qui  jurisdi" 

ilioneeHmunitus, 

r  3  j.Decla" 


»74 


Caput     XIIU 


^.  Declaratur .  Niyf  <«  /«ii^*  w««- 
for  fit  mijfas ,  («w  hoc  man  - 
i/4/0 ,  ut  cjux^iontm  CwtU' 
verfamtermtnet* 
§.16. 

ijlocprttpris  decretum  imptditur» 
ptr  reiUmattonempattUj  & 
provocatimem  adperitiores» 

t^  ^o  eafit  vtSor  exptnfas  eroga" 
tas  recupeiArtpotefii  abad' 
yerfario, 

|.  Uenfuxationk  gravamen  intra 
dmum  proponi  dtbet,quatt- 
4o^  etiam  poft  annum, 
§.     17- 

/.  Uenfir  efficium  fuum  ttiam  pet 
fttbftitutum  expedire  poteft. 

j.  Menfor  tamen  hoc  cafu  tenetHr 
d€  dolo  fui  fubfituti. 

^  Afferuntur  rationes  pro  Negati- 

§.     18. 

1.  Refpondetur  per  dtclaratUntm. 

§.     19. 
/•  AStioquadMurcontra  agrimen- 
firem,  eit  ex  delt^o. 

2,  Quod  tx  propria  mala  de^ione 

provenit,in  tligerttiipropriam 
tuipam  iedit. 
g.  Subftttuttts  in  ofticio  fuo  delin' 
quens  de  fubfttta>  ntu  v<j/««- 
tate  deUquiffe  cenfetut* 
§.    10. 
I^  D«P  Aifimenfores ,  quihus  de-- 
maudata  esl  merijura,  dolose 
in  oftiiit  nrfantes ,  in  joli- 


dum  teuentur. 

2»  Singuliagttmenfoies  conveniun- 
tur  ex  proprio  dolo  ,  qui  ril 
individitu». 
§.     21. 

t,  Si  aSlori  ah  uno  ex  Menfaribut 
fueritfatiifa£tum,  tunc  altet 
ab  uUeriori  pettttone  libera- 
tur, 

2.  Hac  aHio  paenalit  e^ ,  ex  partt 
illitUiquiconvenitur»  fed  ex 
parte  A^otU  eS  rei perfefu- 
toria, 

§.     22. 

/.  Agrimtnfor  dolofuifolldum  ASo» 

ri  folvens  ,  advtrfut  focium 

doli  &  commenfotem ,  regrts* 

fum  non  habet ,  nec  ab  ASore 

eicedipoteftaSio. 

2.  Dolm  propriusnuUi  patrocinium 

ajjferre  ,  aut  eum  indemnetu 
confervarepoteft. 

3.  Diffentientes  rtftruutur, 

§.    2,. 

/.  Agrimenfor  dolose  renuncians , 
ultra  damnum  quod  Ufo  re- 
ftituereobltgaturjtenttur  de 
lureCanontco  panapoeniten' 
tid. 

2,  De  lure  CivHi ,  ut  fatftriw,  affi» 
citur  poena  L.  Cornelia  dt 
falfts. 

/.  Secundum  im  Saxenicum  fuftl- 
gatUT. 

4.  Mortbtti  bodiernie  arbitrariepU' 

nitttf, 

t.ASite 


De  AGRrMENTORE  EX  FaLJA  I^EtATlONE  ScC 


inim  tnenfor  rccia  coaViHiri 
pt$rit, 

§.     x&, 
I.  Rati»  dubitandt, 

^      27. 
I.  litfpondetHr  htncduhie, 
»,  Diliingmt  Abbits   fAnofmits^ 


oporiet. 


I,  AQio  h^c  Pfxtoriain  faflam  c9th 
trji  mtnfarem  falft^taatem  , 

efijuh/idiiiria, 
2.DiJintitfetinus. 

;,  liniitatur,'  nifiEmtor  vel  Vendi- 
tor^  nonfintfilvendof  tunc 

Unc  de  ipfo  Menfire  canfideran- 

dum  adqttidteneaturls^  qHiinmenfirA  renun^ 
'  nunmtione  cjuempiam  decepit  aut  falfim  conwnu 
\fit  ?  Saiie  ¥v2£.tovinfa6iH?/i  adioiiem  pro po- 
fuiteontraMettforem ,  aquofalli  nosnois 
Namintereft  noftra ,  ne  decipiamur  m  modi- 
renunciatiorte,  ftforte  vel  definibus,  contentioiit,  vel 
Emptor  fcire  velitjvel  ven.ditor,cujusmodiagerveneat*; 
Juxta  Ulpiani  refponfum  int.  i.  inpr.  D.  fimenf.falfmod.  dix, 
Wefenbec.  ad  hu»c  ttt,in ParatitLnum*  />  Hieroii. de  Moii- 
tttr.defnib.  rcgund*  f/^.j?^.]oan.  Oetinger.  Camera  Ducaiis' 
Wirtenb,  quonda?n  Secret.  tn  tra^.praSliQab»  d^fmb.  rtgund.  cafi 
t^.,num.i/. 

2.  Nafcftar  autem  ha?c  a(fHo  magis  ex  deH(fk^ 
quam  exGontradu^  y  fccunduin  l.fiduobus  j»  §,.  s^  D,  diot, 
titt  Qupniam  ex  parte  A<floris,  eft  quidem  rei  perfeca^ 
toria  attamen-  ex  parte  Menforis  eft  quodammodo  pa- 
nalis,  fecundum  Abbat.Panormit.  adcap^quijudicante»^ 
num.z.X.deprdtfcript.  Unde  Menfor  eiviliter  obligatus» 
n o n  e ffe,  d i^  i t  u  r  /»  /.  /.  ^.  /.  D.  di^^ttt,  R e v e ra  e ni m  ex- 
inde  nafcitur,quodnosfefeIIeritMenfor;  FaUere  auteira 
feienter&excalliditateeft  dolum  eommittere  /:  2.  D\  dt 
froxen^*ibi i  ex  calliditatc.  CoUeg. Jur,  Argent. irif*  //.  tit^ 


17/S  Caput     XIII. 

d.thtfh  Anton.  Sola  Ad  Conftit.  Sabaud,  Ttt^  de  Cenfih.  Gloffl 
un.pxrt.3,mm.4'  foL  m,  /^/.  Siquidem  Agrimenror  ju- 
rat  debonaficie&legaliter  menfurando^^^r  Lcomparath' 
nes  §.  omnesibi:  nifi  juramento  ante  prasltito  C.  de  tijiib^ 
CamilUBorell.  Confidt.S^  num^s, 

3.     Menforisauteofficium^ejusquequalitatesgra- 
phice  defcribit  Aggenus  Urbicus  ad  Frontinum  :  Injudi" 
undo  Menfor-ibonu^  Vir  ^ jujim agere  debetymtlk ambitione  aut 
fordtbm  moven  ,  fervare  optnionem  y  C  arte  &  mortbmomnis 
illi  artificiiverittts  cujlodtenda  esi  ,  exclufis  illtsfimilttudinibus  9 
quibttsfalfkpro  vertsjiibjiauntur,  ^uidayn  entmper imperitiitm^ 
nuidamper  tmprudentiam  peccant.     Toium  autem  hoc  judtcandi 
officium ,  hominem  bonum  jjufium  ^Jobrium  cajium ,  modefium  & 
Artificem  egregium  exigtt,     Hoc  autem  pofiffores  ac^ub  animoferre 
nonpoffiwt»     Nam  cum  his  'verttas  expofita  fuerit ,  adverjn^  Jtn- 
ceritatem  arttsfaccre  cogunt.     Multaenimfuntinprofeffionef  qu£ 
aeneraltter pro  veris  ojferuntur :  muita  qUiiefpeciaitteri  ^u^dam^ 
miJt  argumentaliter :  qudedam  conjeciuraliter  etiam  menttn  arttfi- 
ces  coguntur.  Aggen.  Vrbic.  adFyomin,tnfin,foi.m.  158»  apud 
yefJet, Stenuich, vide quoq; Cafilodor.//^.i.  Refcrtpt.ie*  Nam 
in  controverfiis  finalibus  ad  officium  Judicis  pertinet 
Menfores  mittere &  per eos  dirimere ipfam  finium qua:- 
ftionem,  ut  ^quumcft;  Siira  res  exigit ,  oculisquefiiis 
fubjedis  locis;  refpondit  Vlpiaiius /A// ///rr«^//^^tf.  ^,  D./». 
regund.  Cujus  afiertioni  tanquam  in  arte  periti  creditur, 
ejusque  renunciationi  ftafur  per  i  1  D,de  ventr^infpic»  L 
ftmul.  C. deremtiitt.  late  P  imin.  jun.  confii.^o.  num.  21*  c^ 22^ 
Sichard. adl  jhjurar^di.  S  niim. ) . C. detefiib*     Imo Menfo- 
ris  aflertum  non  admittere  ac  ampledi  pudor  efl:.  Paul. 
Chriftinae.(3^fc//^c/^/t. iS^  mim,2.  voi.  2*     Quae  caufa  efl:, 
utMcnrorespublicl,  ^^'•n  nifi  jurati  ad  hocofficiumad- 
mittiinturi  Etdehorumofficiofequentia  tradit  Nofler 

Oetinge* 


Be  AhrimensgreExFalsaRelatione  &:c»       177 


Oetingeriis ,  Secretarius  Dncalis  WirtembergicffCame- 

rx:  §nrold)cm9l(mii>twtr^cmfvommcv/  xcbiidict/  attf* 
tjedjtct/  ntc4>tcvcv/  ctrt^c^^Kncv  «n^  bcldJ.ct^cncv  J\^rtnn  /  ^ct 
m  gcwbtcv/  cvc|fhd)cvmct(|cv^tcrcviKnn(1:t|t  /  cvfcvi)cvt/ 
bann  ctJ  mv^  jt^m  tn  fctncv  ©cvvidKwnci  «n^  3(Hfirpvud^/wte 
ctncm  jctoiVlsctflcvtnrcmcySitnil/  ©lanbcn  ju^cjMt. 
©cvbrtlbcnfcllcn  ^tc  :)rclOmcffcv  /  ct^c  fic  ^«rol*cm2l(mpt 
mo^cnmmcn/mx  v:x\lan^w,cn  mtt  .f  lctff  exa^minirt ,  tm^ 
^mx  (tc  f«v  taUi^Ud).  cvHant/  nmb  ntcincvcv  Q  idxxlm  mi* 
icn  /  t)a<?  man  nmb  fo  mci  an  jtjvcv5\cbltcbictt  mu^^ctvcwcn 
fki^  tJcvcictt^tOcvt/bcat^^t^ct  im^  ^tcfc  .f  ovm  ttn9cfal)vltd> 

^cbvattd^t  tV>Cv6cn.  h.  e.  Tolum  menjorb  officiimi  homtncm  ho- 
^um^jujhim^fobrium^tafium  ^  modtmtum  ^  (^  artijrcfm  e^re- 
gium  exigit ;  quoniam  ejm  reUtioni  ^  jent^ntiA  ,  ut  cuilibet 
artijici  in  (ua.  me  ,  fides  adhtbetm,  Ideoque  priiisquam  a- 
grmenjonhm  hoc offictumcencreiitur tii  apcriii^s  trob} Junt  exa- 
minAndi ,  i^  fi  tdenei  r^periantur ,  m^ijom  fecuritatis  ergo ,  ut  eo 
certtm  de  eortimjidelit.ite  ^  tndnfiria  conjhre  poffit ,  juramcntd 
adhancfuncitanem  fimt  adftringendi  ^  juxta  [iqucntern  fortajjis 
formulam^ 

4.  Forvnula  iiiramenti  Agrimenrorfsin  DucatuWir- 
tenbergicocomnmniter  hscceft;     Odj D^^battn® ltVv^<^0 

Sttvv5ct^{i:f<Jtcvbad^y  ^vlobcttn^  fct^wcvc  xn  Cv^tt^cm Slil^ 
ntad^ttvicn/  Mlidiallce/  tvao  t)vMt  i»efj  !Ditvd^'.cttd^ttv^|l;cn 
^ttvjfm  ttn^  C^-ycxx^-X^.  gcvm  (Sbcvt)avi>cn  (Qcvc^oc^cu  ^tt  fptv;? 
tcn\:>cx^\xn\>%c<^/mvm  "^^n^^t^x^^cn  .f  ttvf^cn  ttnC>(Scv:cn/ 
S(ni^:lc«tcn/  <K\\d\ ctncm  <£.^x^(xmn 6cvtd)t  alltjtc  /  mtv m 
\x\c\nm  itnbcfotHcncn  'Jmpt  nn^  cvlcvntcv  S^nnjl:  m^yctxo,^ 
^cn/c^cvrc»njl:cni>»^nntcnntc^ltd)cn«nt)  ctncm  jc^cn  tnfvvt^cv^ 
ibctt  Don  nttv  cvfov^cvt  tmD  bc^^int  ivtv^/  mtt  ^ctvcttcm  f  lctj? 
rt«t  mtcb^  ncfywcn/  xxn^  nacfc  mctncntbc|1:cn  ^cx^m^  «n^ 
iXHffcnfd2a(tt/tin^^tf|l&attt>ai)cmctncn(£^vv)nwri^cn/SrtCi«rt^ 

z  ^cn 


i7g  CAPut   xni. 

c^cn Statutcn/  ftnt) ubitd\ctn  &cbmidi  nn^  Scit^onbcitlc^Cv 
m4^]/  rciinclKcn  /  ^tc  bcfc^vvicn^c  Qtxitt  nn^  OniinBcn  ^wt^ 
fdicn  t5cn  ^lpaxtfyct}cn  /  fo  ftcl  mna,{tdl  tjtnlc^;^cn :  ctncm  )c^cn 
^itd  fctnt\}C  /  tvnd|!)mcDCtn2^cd!t  ttn^  S3tl(4i^ctc  wc^cn  ^CiJ 
bttftit/am^  vccttcftt  ^Srjtn^  ^tt  ^ttnjl  ttn^iavtbctjtpi)  .^afcfect^ 
^cn"  itn^  ^ttrm . ffcn/ ti*i^ x.x  'vtnncn  rnctnc  ©icnil:  ^crrT  avmn 
fo  wc»{/  ali^  Derfi  rctdicn/iin^  i)cm  vctc!)>^*'ut>ic  ^cnt  avmcn  mt^ 
W  i^cbubv  cvrocifcn/  ttn^nicnti^.nocartbcvn  -1))ricn/un^m  C^uv 
fcmailcnfctnfalici^nvXfeSiv^ietfvi'^  /  oc^cv  ci^cn  Tfacicn  ^c^ 
bvaudKn/  ttnc)airvM?(tnMcntinO  tK'v[-at vcn  ivill  /  tvtccmcm 
\mmv>n  /  vcMtd)c{i ^\kt}lcv ^t^fcv 'Simx^  m\ anftclxt  /  m^ 
td) Ci?  tm  2\cd)tcn nnc) m\  ''^mmp-n 6cncljt^Ciicn  ©ctc^ti. 
jpcvantWvHtcn^ctvarcc/  vvctvcix^lm^jtn^  Umic[al)dtcl).  h.  e. 

Bgo  N.  Civi6  tn N.  jaropcr  Deirm  Oy/impoteriiem i-quod ommaea^ 
qu£per  ScrcHijJimi  Duc^s  ac  Do-minirmi-f  Domim  Eocrhardi  Ducis 
Wirtcwbergi£&7ecci£.,<^'c,Dmnni&  Duch  n^eiCknmnifpmi^ 
Officiales^  ut  <^  uoriorabile  fntjm  loajudicium^  mihi  circa  offictnm 
(^  &rtcrn  didicitAm  dernmdAbunturj  vcLiliasab  cmnibus  aut  fm' 
guliSi  defiderabunturi  ^  requirentur.fjidelt  induftrtain  meffcipe- 
refjuxtaintelligentiarn  ^fcientiammeam  Qpttrnamthufm  Dtica- 
tus  communesordinationes^  Confitutiones  ^  flatuta^  ufitatam  ttem 
obfervantiam  c^  Con/uctudinem  ,  expedtre ,  contentioncs  ^  lites 
impendcntes  inter  litig^intes^  quantum  pofjibilet  amovercjpracavc' 
re-t  C"  amicabiliter  componere  :  cuiquefuum ,  quod  ipfi  fcundum 
jiis  (^  dtquitatem  competii ,  exfundamcnto  artls^fme  ullo affe6iu ,, 
f.dmetiri  ^  adjudicare-t  ^J^<^  i^  ^^ ^^^^^  officta  mea^pauperi  ut  divi' 
ti,  diviti  utpaHperif  profalario  mJhi  conftttttto^  impertirt  nec  quem" 
quam  in  eo  defraudare  >  (^  in  hts  omntbm  citra  doLiim  rndttiam , 
&Ht  etiam  ajfeciationempropriicommodi-i  verfart^  ^in  umvcrjum 
ita  megerere  e^  rem  peragere  veltm-,  prout  bonum  ^probum  (^Ji' 
ddem  arttficemhuJHsartls  hene  decety  dr  ego  hujm  meAfunciiems , 
ioramjudice  meo  competente^  ettam  in  fiprcmo  judtcio ,  coram 

Deo 


De  Agrimensore  Ex  Falsa  Relattone  8cc,       iy^ 


Deo  Omnipotentiy  rationes  reddere  pofje  confido^  ommdfideliter  ^ 
fif;^fraudeJ[{xQCz]odii\.OtimoQxdefiriib:isRegfmd.cap.i6,ii^ii. 

§.  II. 
1.  Hifce  prsmifTisy///'r//w^  Conclufio  ^  Si  Menfor ,  vel 
Agrimenfor  (  c\uzvn  Ftmtorem,  quafi  finium  dirempto- 
rem  appellat  Cicero  delcg.  Agrar,  &:  Plaut.  in  Pcemd, }  Calli- 
ditate&doloramachinationeinufum  aliorum,  quem- 
piam  falsa  mcnfuram  velterminos  renunciando  fefelle- 
rit  j  Prstor  ineum,  quidolo  remperegit ,  itaanim^d- 
verdvoluit,  utconveniaturaPartel2ra,inid  quod  ejus 
intereft ,  quantumve  damni  ex  falfa  (&  dolofa  relatione 
fuftinent»  perl.fidmbtis^.  §.  Pornpommz.ibi:  emptoris  in- 
ttx&^^l^firnenfor  s.  §. /.  D.firnenfir,fa'J\rnod.  ubi  Anton. 
Fa  b  er  in  Rationd.  A  b  b  a  s  Pa  n  o  r  m  i  t  a  n .  ^<^  cap.  c^uia  indtcante, 
p.  ntim.  4,  A'.  de  pr^fcrtpt,  Maranta  tn  SpecuL  Aureopart,  4,  di* 
Jltn6I, II.  mtm.  46,  Petr.  Gregor»  Tholofan.  inSyntagm. lur^ 
Ith^  ^Q.  cap.  /3.  num,  12.  Vincent.  Caroc,  de  Locat.  part.  4, 
qiufl.  2.  num.  r.  Collcg»  Argentor. di^.  tit,  6. nttm.  4.  Vi- 
fuinenimefl:  Jure  Confuito  ,  abunde  coerceri  Menfb- 
rem,fidoUis  tantum  maluspunireturejushominis,  qui 
nullo  cxconti'a(ft;ii  jureCivili  obIigatuserat,utad  quod 
ejus  fieripoteil:,  officium  liberaliter  praftitum  ,  quam 
minime  ei  fit  damnofum  dici,  L  i.  §.  u  D.  diB,  ttt.  Lfedfi 
^quii  /^/.nondamnofum  fuum  officium  D.  tefiamen,  qttem. 
ad,aper, ]ozn.  ^onihc. defiurt.  §.4.num.  4S.  ubi  tradit.  Cum 
menfir  operasfitas  loco  beneficii  prxbeat,  idcirco  de  doto  &  lata. 
cul^atanthntenetttr.  Matth.  W ^'^^v^cc^inParatitf.h^tit, n^ 2* 
iibi  dubio  adjcdo  refpondet. 

§.    III 
I.     Sit  to^W^ConcUifioi  Hscadioadconfequen- 
du m  Intcrefie,  extend i c u r q u oqu e  admaf^nam ne^liacntinm, 
feu latam  culpam  Agrimenfuris,  P\ G.  Si  Af^rimenformen. 

Z  2  fuije 


i8»  Caput     XIIL 

furJE  renunciationem  ci>lposediftulerit,excujusdiIatio- 
ne  &  mora  pars  contendens  damnum  fenlerit.  per  l.  fi 
wenforS.  inpr,  ibi  traxerit  renunciationem  D-di6lau.  Abb. 
Panormir. add.  cap.  qma indicant  ^. nun^. 4.  ubi  Card.  Paris, 
mws^  Tholofan» dici.  lib. i^. cap^i^.niim,  12.  Bonifac. dich 
'verb.§,4.nHm.4^.  Vinccnt»  CdLToc.dtci.  tr.part.  4,q.2.n. 
/.  ubi  tradit.  c^uodhnperitia  Aqrtminfvris  eulpanon  adfcribatur,^ 
A nton.  Faber*/» Rationalib.  cumibtd  addnci.prtnap.  Dolus 
&calumnisEConje(n:urarefultatextarditate  produdionis 
jurium.  Cacheran.^^^//r//7.  num^g-  Jo.  Ant.  ab  Ecclefia 
^bferv.Forenf.ss.  num.  28.  Lata  enim  culpa  in  hoc  edido^ 
plane dolo comparatur, ait idcm  Uipianus///^/V?. /,  /. §, r. 
di^^ttt,  Quoniam  de  jure  jam  conrtitutum  eraf,ut  qui  de 
Dolo  tenetur,  etiani  latse  culpa:  obnoxiuS  iQrtt^perl.  quod 
J^ier-va^^. ibt:  latiorem culpam Z>. depofit.  £t  nifi hoc in  Ca- 
fufieretadlatamculpam  progreirus,fequeFeturjiiriscor- 
fediojvelexorbitantia  a  jure  induceretur,  ficuti  in  ter- 
minis  nofiris  tradit  Camill. Gallin  de  uerb.figmf  lih. 7.  cap; 
2S.num,  ij,  Siqudcm  in  omnibusfere  juris  parfibi.isla- 
ta  culpaDolo  aquiparatur.  l.ticui,s,§  dalum.  D,  ut  inpof" 
/eff.  legat. l, i,  §,is  quoque D^de O.  dr  A,  Non  enim  per  hu-' 
jusmoditaxativas  loeutionesexcluduntur  cafusfimiles» 
Sc  qui  eandem  habent  juris  &a:quitatis  Racionem.  In 
terminis  Agrimenforis  &  Proxenetaf  Bdvgn], d^Do^oi/b.s^ 
cap, 3.  num.  40.  ac Uh,  4,  cap,  2.  Jerem.  Set(> de)urarnmt.  iib,  /* 
<ap.  <S.  num,  14.  &  feqq  Anton.  Faber  in error.  pragmat.  Dccnd,- 
j.^2,  Error  "pO.  actn  ^zXAOWdX.addicl.L  i.  §.  i.  tit.A,  Franzkv 
*4di5i.tit,num. s,  Ac  cur  Agrimenfor  no|i  teneaKir  de* 
Levi&iLeviflimacuIpa  latius  deducit  Qdiiii.f^sLVis.adcap' 
^uia  tndtcante  p.  num.  3 .  X.  depr^stfcript^ 

§'.   IV. 
i.     Sit7^m^ConcIufio;  Hujusliiterefrisa^dimatio' 

sulco 


t)E  AGRmENsdRE  Ex Falsa  Relationi^  &c,       iSr 


adeocompetitlcero,  utGomra  Agrimenforem  excallidi- 
fate  falfam  menfuram  reniinciantem  ,^^^////^4/'/  inlitcm^ 
fuper  quantitate  &  qualitatedamniilkti,&expenfarum 
crogatarum:  Etiam  proquibuscunque  Vicibus&quai> 
titatibus,quibusI^fusexfalfismenfurationibus&fimifi 
busdicitur,  Adorem  fuiffe  ex  illis  deceptum  &  Isfum. 
per.  L  nummiss,  ibi:  nifi  quod  fua  interfuit  D.de  in  litjnranA^ 
cap.finaL  tihiglojf.in  VerboTtftes  ait^  InterefiTe  quod  fu  rgit  ex 
maleficio,  probatur  per  jusjurandumX.de  his  qua;  me- 
fuscauf  Joan«rBapf.  Plotus  adlfiquandQ  C.  unde  vt  %,  4s* 
num,  it^ 

1.  Ratio  ittttcm  f  in  qua  fundatur  hcecatTertio  eft^^ 
ditm  erga  Menforem  doldfnm:  Nam  /loc  juramentum  indii- 
(ftumfuit,  nontamfavoreDomini  cui  res  fua  eripitur, 
sfutquiper  fraudulentam  menfuram  decipitur  ,  quaiTL, 
jnodium  Agrimenforis  qiri  contfa  officium  Boni  Viri, 
Dominum  defraudat,  ad  compefcendam  ejusdemim- 
probifatemqnascaufa  c%  uth^cprobatio  Intereife  pro- 
prii  privilegiata  inventa  fit,  fecundum  quam  creditur 
proprioteftimonio  parlis,adverfusCommunesRegulas 
ju  ris  in  t.  nuHm  D^  detefiib,  l,  in  ommbt^.  C.  de  tefiib.  Celf.  Bar- 
gal  dedotoUb.d.  Reg.^.num^^.  ^drinzc.intermints^  Tcrmini 
fyiotorts.  qudfl. crtm.  lifS^num.  114.  Anton  Faber. adt.fi-vez,  §. 
intcrdtmt  i^inpmcif,  D.deiniit.  JHrand,tn Rattoiiat/Iom  3, 

§.     V. 

I»  Sit^^r/^Conclufio  ;  Hoc  juramencum  in  li'- 
temdeferturquoque  propterlatam  cuipam  Agrimenib- 
ris:  Quodtamcnconcrovertituracdn^putaturanonnul- 
lis :  ^^n  ob titam  qiioque  ctitpam  Agrimenforts  falfdm  mcnfurarr» 
rcferentis ,  JHramenttmj  in  titem  defcratur  ? 

2,  Quod  Ncgat  Bartolus  m  L  ttitor  o^tti  repertoritim  /, 
num^  2,D,  aeadmmtfr.  intor.     Qu i  non  paucos  habuit fuas 

Z   j  upinio* 


zgi  Caput  XIIL 

opiiiionis  AfTeclas.  Vqx  Rationem  c\uoA  ob  dolum  pra; 
fumptumnunqLiam  juretur  inlitem:  ergo  necoblatam 
culpam,qua;  dolo  pra^fumptoa^quiparatur,-  fecundum 
Cef*  BargaL  de  dolo  Ub*  ^.  cAj>,3,  Bero  confiL  zgs»  'vol.  /♦  Et 
hoc  eo  magis  negandum  videtur,  propter  Rerponfum 
JureConfulti  tn  l.a^iiombus s^  'D.deinltt/jurand^  ubiMar^ 
cianus  ,  obfilum  dolumjurariin  litem*  Non  etiam  ob  culpam 
aflerit*  ^juverba  taxativa  y  folum  duntaxat,  tantum, 
&fiqu$funt  fimilia  ,  folentinlegibus  noftriselTe  prae- 
cifa ,  &  cafus  alios  excludunt.  /. nonfolum.  §  tale. D. de  libc' 
rat.  legat.  Ea  enim  eft  natura  didionum  taxativarum,  ut 
includantexpreira^&nonexprefTa  excludant ;  Vel ,  ut 
omnia  alia  excludant ,  prseter  exprefla  Lqnifellaj.  verf 
qui  acium.  D^deS^P.  i?.  Joan.  Bapt,  Afinius  dcexecut,§.2.q* 
4.num.4,  Ir.Nigcr.Cyriic. Controv.ios*num.  ^^f.Iate  Ot- 
to  Philip.  Zepper»  de  Intcrpret.  ferb,  4/.  per  tot,  Prseterca 
b  e  n  e  i  n  t  e  r  m  i  n  i  s  Aiattham  Wefcnbecim  fc  r  i  b  i  t ',  ^uam  non^ 
fine  rnagna  oaufa  ptrmittcndumfn  Aciori^  utprofuo  arbttno  (jr  af- 
fcBione  itttm  dftmet^  ac  ludex  quodammodo  in  propria  caifafiat^ 
Et  hoc  eo  magis  dicendum  erit ,  quod  adio  hxc  in  fa- 
(flum  pariens  juramenrum  in  litem  ob  defedum  proba- 
tionis  oriatur  exdelic^o,&locopGeiias jusjurandumhoc 
admlttatur*  Lata  autem  culpa  ,  in  posnalibus  ,  dolo 
nunquam  a?quiparatur,^r.  Lin  lege  D,ad L  CcfneL  deSicar. 
Ita  cenfent  cum  Bartolo,  Acctirj.  Cafirenf,  lafon.  in  Lfi  men- 
for.s^D.  dcin  lit.jurand.  Philip.  Corn^.  confiL  V^*  ■^'^^-  -^* 
Celf  BargaU^/^  dololib.  6.Kcgtd.  8.num.  12.  ubi  decrebriori 
Podorum  obfervantia  atteftatur.  latifTime  Seraph.  de 
S^rzpWin. de privt/eg.jurament.  Prtvilig,  ^t.  n.  zo.&pLfiqq^ 
(Vuckman. <:<?«///.  2^  mim,s2S,  Schrad.  defeud.  part.  10  ficl.  4- 
i.i^S'^^\\c\\z\<.t\\^or^.adScraphin. dici,Privileg,si'n,2i.  hi 
iCrminis  Agrimcnforis  Hieron.  de  Monte/;-.  defmb,  re- 

gund. 


De  Agrimensore  Ex  Falsa  Relatione  &c.    ,i8^ 


qtmd.cnp,^^,mmii^.(^  2.  'joan.Bapt.  Plotns  ad  l.Jiftando. 
§.  6.  num.^oX  undevi  Menoch.2.  Arbitr,  C.ifzoS.n,  i^. 

§.  VI. 
1.  Verum  enim  vero  Contrariaaffertio ]\.\ri  8c  legibus 
magiseftconfentanea:  AcpropterLatamquoq;  culpam 
juramcntum  in  litem  deferri ,  vera  &  communis  e(t 
Dodorum  concIu(io.  Tu^,  Primo  quod  lata  culpa  noii 
folum  dolo  comparatur  ,  fed  cft  quoque  doli  fpecies , 
quodaperta  voceprobat.  Cq.Kus ml.quodNerva ^2. D.de^ 
fofiti*  unde  Accurfius  Ytdt  latam  culpam  ,  dolum  pr^e- 
fumptum  vocar//?  d*  L  quod  Nerva,  Ac  Jure  Confultus 
qtioquetn  l,  I.  §, //. D.  deO.  ^'  A.  Latam  culpam, magnam 
nc^Iigentiamappellat,  qu^eincrimendoliincidat, /«»^4- 
gna,226.D.deV*S.  ubi  Alciat&Ga^ddceus*  'lumSecundo, 
quoniaminDepofitocontran'on  reftituentem  ,  juratur 
in  litem  5  perl.  /.  §.  indePofiti26.tbi,  inlitem  juraturD.  ^^- 
pofat  idque  propter  fidcm  ruptam  ,  de  cujus  violatione 
ibidcm  agitur*  Sccundum  Lllpianum/^/  Eiqtii  S'in  pr, 
ibi:  defideruptaZ).^^^.  Qucefidesrupta  confideratur, 
non  tantum  indolo, fed  etiam  inlataculpa  j  Qu^asidcir- 
co  in  depolito  pr^ftanda  eft,  etiamfi  contradlus  iite  folius 
Deponentis  gratia  celebratus  C\t*  d.  l.  quod  Nerva  32.  D, 
eod.tit.  Joan*  Coraf.  lih.  4.mifcell.  cap.  2.  num,  11»  Anton. 
Faber.  inRation,  addiU. l.Ei qui.s»  tnpr. Tom.s-  Quae  Ratio 
concludendi  etiam  in  Agrimenfore  prxvalet ,  qui  falsa 
renunciatione  fua  per  magnam  negligentiam  fada  ,  fi- 
demrupit,  &Ad:orem  fefellit.  Tum  Tertio  ^  propterCla- 
rifiimum  Refponfum  UIpiani/>?  /.  /.  J.  /.  D .fi menfor .  falf 
mod.  ubi  expreffe JCtus  Menforis culpam  latam , dolo comparaty 
in&fiimando  damno  (^tntereffe  Aclorif  Ufi\,  Cum  noft;ra  in- 
terfit,  nefa]Iamur,inmodi  renunciationeabeoinquem 
pkna  fide  confidimus.     Nam  is  quoque  in  crimen  in, 

cidere 


f^  Caput     XIII. 

cideredicitiir,  quilatajculpaeReuseft^ficutidiciturquo- 
que />? d,L  i.  §.  15. 0.  deO,&A»  Acqu od  etiam  propter  la- 
tam  culpam  illatum,  ador  damiium  &  fuum  interefTc 
c  sntra  Reum  juramento  in  litem  probare  &  «ftimarc 
pofrit^refcrip/it  Imperator  Antoninus  inL2.  ibil  ii  vero 
^iequedolus  neque  lataculpa  C^de  tn  tit.jur^  AntoiL  Fa- 
bcr m  Rationd.. add, Li*§.  /.  D^ftmenffdf,mod<, 

§.  VII. 

1.     7^c  quicquam  movet  in  Contrarium  fupra  alla- 

ta  juris7?<«//tf,  quodinCaCu  Agrimenforis  agamusinpoe- 

nalibus  &delid:is;  Si  quidcm  ac^lione  Prastoris  contra 

Menforem,qu2Tnagis  ex  vero  delifto  quam  ex  contradlu 

oritur,  In  poenalibusautem  lataiH,  culpam  dolo  malo 

sequiparari  communis  eftDocftorum  ^S^QXtio.ferdtcl.LiH 

4ciionibiiss*§J^*ibt:  nonetiamculpam  D.deinUt.jur.uhx 

propterVcrbataxativa,  in  poenalibus,  lataculpaexcludi- 

tur«     CumcaufaqucElibet  ,  etiam  injuftaexcufet  aDolo 

&  confequenter  a  poena  doli  j    ac  in  delidis  Dolus  pro 

fubftantia  reouircUur»  tot,  Ttt^  D.  doLmaL  Clarus/wPr.  Cri- 

min.§^fin.q.(f0.^diX^d\.dedolo{tb.s.cap.2.n,  20.  &2s.     Re- 

fcriptumlmperatorislingularequidftatuere,  ajuntcon- 

trarium  fentientes,cujus  doIus&  contumacia,  reperto- 

rium  non  perficientis,  aut  remadultinonreftituentis, 

merito  arbitrioDomini,puniendaerit. />^/i^./.2.  Cdein 

lit,jurand.  L  tutorqui  rcpertortum  7.  tbi :  in  i d  qu  o d  inter ell:. 

D.  de  adminiflr.  tut,  Bero  confiL  12S.  num,  iS,  voL  3.  Cavalcan* 

detuteLnum,  i^,     jm6,quoddoluslata?culps  non«equi- 

paretur, etiamfi  faltem  de  pecuniaria  poena agatur,  dedu- 

cit  Joan.Bapt.  Plotus.  adL  fie[uando  §.  6.  num. 32.  C.  tmde  vi. 

Qiiiinterminis  StatutiVerbafacit,y«^  *«/»./<>  ^'-//.  Ideo 

de  Statutoita  dijponente  imelltgendtif  erit. 

Hifce 


De  Agrimentsore  Ex  Falsa  Rel^tione  &.c.    iSf 


§      VIII. 

1.  Hifce  enirn  in  contrarium  ^dducih /c.jue»i/a  ut 
^dnimadvertantur,  reponfmm^  Quod  Itcet  hoc  in  cafu 
fimus  in  poenalibiis,attamencum  depecuniaria  tantum 
poena  agatur,lataculpafine  dubio  dolum  rcpra^fentat, 
&  propter  prxfumptionem  ,  doli  vim  &  efficaciam  in- 
.ducit.  per  L  /.  J* non autcm  D. [iquisteftAm  Itb  efp.  Guttierez, 
{letutcLpirt.2,  cap^i.mm.iS.  Undedifpolitio  dolum  pu- 
iiiens,iatam  quoque  culpamcomprehendit  /  qiti^desD. 
detncend.  Joan. Covv^^.tri mifcell. bb. 4- cap. 2.  n.ii.  Leubler» 
deincend.cap.4'ntiffi'S.(^fi^q.  unde  Antonius  Faberfcri- 
bit:  2{ec  Doli  mentto  ettam  rcfirithvis  verbisfa&a^  latam  cuL 
pamunqttam  excludit^  quippe^  ettamfinon  fcmper  dofw  eFi^fiemper 
tarnen  doto  proxtma  cst  doloque  comparatur  ,  im)>  ettam  dolum  rc* 
prdifentat ,  fi c u t i  a i t  J C t u s  //?  /♦  non  fimditer  4.D.  de  magiftr^ 
convcn, L qudtfitum §.tlliid  D,  de  prcar*  Anton.  Faber,  Decad* 
76^  Error.  Pragm.-u 

2.  Q^od  verbaTaxativaconcernit,earum  hafcefi: 
natura,ut  verba  aquipollentia  aut  fimilia,  vcl  eandem_» 
naturam  habentia  minime  excludant-  Ca:polla  conJ/L  Cri. 
minaL  3^%  num^  7.  Nicol.  Everh-  inTop.legaL  Rtibr. a  Naturx 
ferb.  taxat.  Montan.  detutcL  cap.sf.  nttm.  66*  quod  pate- 
fcit  exLt.  §.i,  D.fi menfifa/f  mod,  Qup  loco,  quamvii 
Menfor  dedolo,  duntaxat  teneri,  dicatur:  Hoc  tamen 
moxadlatam  culpam ,  prcpter  fimilitudinem  extendi- 
tur  ,  cui  dolus  comparatur.  Anton.  Faber.  in  Rational, 
addicl.Li.§  /.  Eodem  modo  ,  quamvis  juxta  /.  ob  as^ 
i2  C.  de  prad.  mimr.  Prxdia  minorum  vendi  poffint, 
tantum  propttr  a?s  alienum.  Quajtamen  taxatio  nihil 
impedit,  quinea&obalias  &  fimiles  caufas  propter  pa- 
ritatem  rationis  putadotis,  alimentorum  Vendiautop- 
pignorari  poffint  Guttierez.  quatft.  lur,  CiviL  ist  num.  23^ 

A  a  l/b*j» 


i26  Caput     XI  [♦ 

mm^^m^mm^m^^mmm^mHm^mmmwm^mm  ■■  i  i  ^       ■■■■■.   ..  ■  —  ■.»■■    ■■■       -  n    ii     J^iii^— 

//^•i.  Surd.  de  diment.  tit.  i.q.2^ mm,  iq.     Latiflime  Octo 
Philipp»  Zepper  demterpret.  verb,  cap^  4-6.  mim.  23^ 

§.     I  X. 

I*  Acquamvisin  quibusdam  kgibus  rerponfutTr 
fuerit,  propter  culpam  ,  juramentum  in  litem  non  defe- 
ren du m  efle.  Vel uti i/tl.  4.  in  fin,  cum  L  in A^iomhu^  § ,  ibi: 
non  etiam  ob  culpam.  D.  deinlit.jurand,  Hoc  tamen  de 
levi  tum  culpa  intelligendum  eflfe  cenfeo  cum  Anton. 
Faber  in d.  l. in acliombm  j.  'verf.fedinomnibm  foL  201.  in  Ka^ 
tional. Tom.3.  Quptiescunqueenim culpafimpliciterno' 
ininatur,  levis  tantum  culpa  intelligitur./?^r  /.  contraHus 
2uD.  de R^LL in  vendtttonem  §.perD.  dereb,  auth.jud.pofjid, 
Proindeinjure,  id  fine  culpa  fieri  dicimus ,  quodline 
leviculpafit.quamvisnon  fiatfine  culpalevifrima./»^.^. 
4/  hocedi6io*D,naut.caup^flab.Vtlx,  Ydkitx,adL  contraBtisD^ 
de R, /♦  late  Celf.  Bargal.  de dolo Itb,  y.  cap.  s.  num.  /7.  &feqoi. 
Itainterminis  AgrimenforisCoraf.^/c?.///'. -^.  cap.2.num^ 
r/,  latiffime  Jerem.  Setfer.^^y«rj/wf»/,  Itb,  s*  capi  6.  num.io. 
&feqq.  Anron,  Faber.  in  RationaUaddiB,  L  u  §*  i.  D.fi  men- 
fir,  falj^  mod^  Plot,  de^in  lit.jurand.fiuadlfiqttando  §,  43*».  i^^ 

§.     X. 

I.  Sitquinta  ConcLufio-t  per  modum  ^xtenponu  ,  iu 
Archtte^o ^Dtfcuffore^  7abuUrio  -,  velquolibet  alio  ,  quiiii 
menfurce  renunciatione  fefellit,  Nam  cum  Jurecon- 
fultiRomani,juriscondendi  poteftatemnonhabuerinf, 
ncc  diredas adiones , quas Lex aut  Edidum nondat ,  da- 
re  queant  j  Ideo  ad  exemplum  dired:arum  a(^ionuin_. 
utiles  acfliones  prasbere  folent^^r;'  /.  fimenfer  s-  tnpr,  D,fi 
menffalfmod.  Quibus  permiftum  eft,  utluisinterpreta- 
tionibus  Jus  Civile  augeant.  /.  2.  §  pofi  origtncm  D.  deorig, 
jur,  Anton,  Faber.  in  RationaL adLfin.  §.  dici. ttt.  foL  m.  2079^ 
Wefeubec.  ibtd^tnParatitLfubn,4»  Anton.  l\i\\\.deaaio7* 

tn  ^roem-- 


De  Agrimensore  Ex  Falsa  Relatione  &C.        igy 


introoem.  mim.  41.     Tenetur  igitur  hocEdido,  quilibet, 
ctiamfi  Menfornon  fuerit,attamenin  modo  fefellit. 

2.  Jdeo  Architedus  fi  dolo  malo  inlineamento. 
rum  diredu  fefellit  &ordinatione  ftrudura^  quempiann 
decepit,hacadionetenetur» 

5.  Redemptoritem^qui  opusalteri  fuis  c^mentis 
sedificansalicuiex  calliditatedamnumdederit,  Conve- 
miur*per  U  redemptores.  39.  D.  deret  'vindic,  Nam  Divus 
Severusadverfus  Architedtum  &  Redemptorem  adio- 
nes  dandas  effe decrevit. inl< vel.  cu)U4 7.  J. /.  D.fimenf^fdf^ 
tttod,  Cumnovumnonlit,utDecreto  quoque  Impera- 
toris,  utilesetiam  adiones  inducatur.  l,ftcumemptorei6. 
D.  dep4cie4.  l.  ex  nomine  8.  C.  de hered.  njel  a6l*  vend.  Faber  in 
IRationaL  add.  l.Jin,  §^  4.  in  fin,  Diciturautem  Redemptor  , 
qui  certo  pretio  opus  aliquodfaciendum,  fuo  periculo 
conduxit.  De quo in/,ealege.si,  ^.finM'. opm  vitiofiimD^ 
locat.  /♦  cum  quidam.  17,  §. pen.  thi ;  n  e gh' gen  te r.  Z).  de  ufur, 

4»  ExeademaequitatisRatione,7^^«/4r/«;^quoquc 
&Calculatorquifalfumnumerumceu  calculum  renun- 
ciavit,  hac  utili  adione  tene/ur ,  (i  quisquam  exindo  dc. 
•ceptus&la;fusfuerit.;>^/'/,yf>^.^./f;^.  ubi  Anton.  Faber,/;? 
Rational,  D,dt6f,  tit.  Gloff.  in  cap.  quia  tndicante.  verb.  Agri" 
menforX.deprafint,  Hier.  de  Monte  definib.regund,  cap,S3* 
num.  /.  Coilcg.  Argentor.//^.  u.tit.  6.  num.4» 

f.  Univerfaiiter  igitur  hoc  Edido  tenetur,  non 
folumis,quiinagrometiendo,  verumetiamfifefellitjiii 
meiifura  ^Edificii,  vini  velfrumenti :  Sive  de  tinerisla- 
titudine ,  five  de  fervitute  immittendi  projiciendivd 
quxratur,  fiveaream  vel  tfgnum  velLapidemmetiendo 
mentitus  fuerit;  vel  cujiisvis  alterius  rei  etiam  inpon- 
deribus  confiilentis,  i^nMw,  pcrl,  fi  duobti^.  3.  §.  idem 
Vom^oniits, 4.l.fimenforj.  §.  hocjudictum.  2^ ibi:  xdificii ,  vi- 

Aa  2  nifru- 


m  caput   xiir» 

nj,frumcnti.f/;w/.y?^  B.fimcnf.fdf  mod,  ubi  Anton.Fa- 
\>tx,}nRationaL  Raph.  iu\gos,  ad  dJftmer.far. s.qui mfine 
fcribit ;  Et  twtafmm  huf^  legis  iontra  Pra^licatores  FabrtcatO' 
rum  neviter  murortim^  qtttmcprtdie  dcctpertmt ,  inmenfura  rKu- 
rofum^  quoifabricarifcccram.  Et  contra  Computatores petiaruwy 
qutfaijumriumcrumrcniwciara.  Oldcndorp. claff  ^.a^i. if.  §* 
4,  ntfmero.  /,  Joan.  Bonifac.  de  furt.  §.  Erauduiofk.  4-  num^ 
4p.  Qui  in  fine  tradif ;  Infumrnaytn qttacunque  faifa renun' 
uatiom^fiveeaconfietlnpondere-ifive  innumcro^  vciinmenfura^ 
hdc  aciio  conceditur.  Frantzk. /«  Digeft,addtcf,ttt.  D.fimen^ 
fiir,  faf  mod.  infine.  Grego r» Tliolofan,.  in  Syniagm,  ttb.jg*' 

§.  X  L 
r.  Idem  dicendum  eiFe  cenfeo  de  Difctffote  fi  ma- 
lequcmpiamin  cenfum  retulit  calliditate  iiidu(flus.,^tfr 
/. /.  C.  de dtfcufforih.  lib,  lo^  Hi emii.  d e  Mon te  dtSi.  cap.ss*- 
mm.  10.  vei  de  Rationati^  cui  commTlTa  eft  cognitro  &  difce- 
ptatioRationum  Fifcalium  vei  publicarum,  quct  jamab 
aliisdisjun^cB  funt  &  tj2idi2itxt.iumpoJi.2(f.  C.deappellat.per 
L 2.  C  deApoch.pubt. tth.  lo.  De quo Symach* in  Refcript. lib^ 
4,epiftot.7i.  ac  Cafliodcr.//^.  ^-.Refcrtpt.^S*  ftatuitur,  itaq;, 
quodftDifcufroriniquecomputationem  fecerir,  tene- 
tur,  praster reftitutionem  damni illati,  ad  fo>lutionem  eo- 
rum,inquibus  fecit  alterum  debitorem  Fikalem,itaut 
talionemuldeturinqtrantitateadfcripta,ju)ctaRegulam 
utquodquisque  juris  inalterumftatuerit,  eodem  jure 
puniatur. per  d.  L 2,  Cde dtfcuffor. cap.  r. difimcf. ;.  Roland. a 
\dXitconfiL66,  nttm.s^.  lib,i.  vide  G.mnino  Francif.  de  A~ 
maya;»  Codiceut.deDifcttfJ  Itb^io. 

§^  xir. 

I.     Sit  Sexra Comlufio :  Si  menfor  a  Partibus  eledus: 
fucrit  j  veliaeum  to/«  2w/^/wtfconfenferint„  nec  Dolo», 

nec 


DeAgrimensgreExFalsaRela-Tione&c*       iBp" 

necLata  culpa;  fedbonaFide,  wtvelperimperitiam  vel 
pernegligentiammaleinofficioveriatusfuerit,acfairam 
menfuram  renunciaverit,  non  folum  a  poena  fecurus 
erit,  fedetiam a  damni  prasftatione liber  exiftet,   Dolos^ 
atJtem  fecifte  dicitur  Agrimenfor  ,  fi  modo  animo  ali- 
quidfecit,  ac referendo fefellit :  Et  Bonafide,  quande 
per  errorem  vel  imperitiam,Caftrenf,  /«  /.  quamvUD.de 
condit^  O'  demonftr,  Antoiu  Sola  adConJftt.  Sabaud.  J//«  de 
CenJ.foUrt.  Gloffun.^art^^.  num. 4- foi.m.i jo.Jo^n.Bomhc* 
defurtis.  §.  4-  num.4S*     In  terminis  iEftimatoris  Joachim^. 
Scayn.  decif  Bomn.  zs^  num^  8.     Vifum  enim  eft  Pr^tori 
fatis  abundeque  coerceriMenforem,  fi  dolusmalusfo- 
lus,  cum  lata  culpaconveniatur  ejus  horainis,  qui  civi- 
literobligatusnon  eft,  fedmagis  operam  beneficiiloco' 
partibus  pribuit././.J. /►/^/:  beneficiilocoD.y?/»r»/r/2r//». 
mod^     Nam  fibi  debetimputarc  Dominus  vel  Partes,  qul 
talemMenforem  velimperitumautfomnolentum  adhi- 
buerunt^././. %^2.ihi:  Si imperite verfaruseftj, fibi impu- 
caredebet,quieumadhibuit:  fed  etfi  negligenter,a?que- 
Menfor  fecurus  erit.Z).  dicl.  tit.U :.  §*  is  quoqueD.  dcobli"- 
gat.  cr ^..Joan.  V^L^ow-adConfuet. Borbon^ §.  521,  inmed.  ]o- 
an.  Bonifac.  dUt.  §,4^  num.  4S.   Vincent.  Carocc.  de  locat. 
fart.  4.  qu<cft.  2. nunn.  7.  foL  m^  gjg.     Qo o  m o do  J u re  coii- 
ftiltirefpondere  folent  de  illo,,  qui  minus  diligenti  Ami- 
eo  rem  fiaam  cuftodiendam  tradidit  arg.  /.  quod.  quu  20^^. 
D.deR,  1.     Nam  iiecDeprofitarius,  nifi  de  dolotenetur, 
cujus  nulTa  utilitas  in  negptio  commiftb  verfarur.  /.  /.  §♦ 
16  quoque  D»  ds  O.  &  A.   §.  pr^terea.  Inflit.  qiitk.  mod.  re  contr^. 
eUig.  Anton.Faber/-^  Ratioml  ^idt6i.  §.h<seca£iio2.foL  m^ 
2v6q.  Anton.  Soh  ad Con/uet.  Sai-aud.t!t.  di  cenf  felut^  GLoffl 
»;7.^4r/./.  quift]b^?»/»;^.tradir,  Qupd  fidamnum  patiar 
«itra  Dolum  McnfGrisj^exrelatimie  nullam  hab^o  con- 

Aa  ^,  tra. 


ipo 


Caput   XHL 


tra  eiim  regrelTuni  ,  nifi  adverfario  non  exiftente  foL 
ven do.  L.fidnobm.  3,  §,  z.D.fimcnfGr.fcilf.  mod.  Er  hoc  aii. 
te  eum  Felin,  adcap.  quUjudicante.  num^s,  X.  de  prjfcrtpe^ 
Quod  tamen  non  ita  planum  exiftit,  juxta  tradita  Anton* 
Fabri  inRationaL  dt6i.  l.fiduobus.  s.  §♦  2.  Itt^  A*  Et  hoc  com- 
probatquoque  ttxt,  inLJin.inpr.D. deeopero^uemfacl.  Vin- 
cent.  Q-3iVOQC*delocat.part.  ^.  qu£ft*  2,mm*7.foLm,$So. 

$.     XIII. 

1.  Limitant  quidam  hanc  Conclufionem  nifi  ipfc 
^udex  Agrimenfonem  autartificem  ad  metiendum  aut 
mfpiciendum  ex  officio elegit \  Qup  cafu  Talem  Menfo* 
rem  derelationeperimperitiam  autnegligentiam  fa(fta 
teneri ,  cenfcnt.  perl.fiduobm^.  §.idem  Pomponius  4.  D.fi 
menffalf.mod.  Joan.  Papo.  adConfuet.  Borbon,  c.  S2i^  Qupd 
perpetub  mentitenendumeiTe,  commendat  Aretin.  in 
§.  c^Ui&dam  infine  num.^S-  Infitt.  de  aBion.  dicens  fe  hoc  iii 
fado  habuifle»  Felin.  di^.  cap  quia  judicante.  num.  2,  ^/» 
Hieron.  de  Monte.  tr.Jinium regund. //,  n.  4.  Carocc«  di^i^ 
tr.part*  ^-.qudtfi.  z.num.y.foUm.gSo* 

2.  Veruntamen  contrarium  ex  ipfo  addu(flo  re- 
fponfoelucefcit.  QuoUlpianus  ipfedubitgns,  exPom- 
ponii  mente  refpondit :  fi  a  Judice  Menfor  adhibitus 
contraTitium  renunciaverit  eum  Adoritumdoloma- 
lo  ad  intererfeteneri^Chafran.rfdfCt^/v/wf/.  j?«rg.  Rubr.delU' 

Jlitta %. 6.  verf.Par lesfcrmens  num. 4,  fol. m*iiS.  Et  hoc  per 
Rationemmanifeflamquoniamfadum,  Judicishocca- 
fu,  (icutiinplerisque  aliis ,  fitfadumpartis/>^'r/.y?^/'^^«- 
fam  /j^  C.  de  e^vici.  l.i.  Cfitn  cauf.jud.pig.  cnp.  \\\  omni  enim 
cafu  ,adioex  hocedirto,  neceflaria  &dandaeftei,  qui 
pfer  falfam  denunciationem  dolose  deceptus  eft,  etiamfi 
Menfor  ^  Judice  detur^r^./.  /.  §.  haca^io2.  ibi:  fcit.  Pr^tor 
D,  firMnforA.fi  irruptioneS*  §*  ad  offictum2.  tbi:  mcnfores 

mitte- 


De  Agrimensore  Ex  Falsa  Relatione&c.       ifi 


miiiCTt  B.finiumngund.  ItalateCardin*  Petr^PauhParif. 
adcap.  qtiia  wdicante,  ^.  X.  dc  pra/crtpt.fub  num,  6,  u bi  tradit 
nihilintereiTe  five  relatiofadafitin  judicio  five  extraju- 
dicium*  Y\A^o{jndA.fiduobmy%.idem.D,fimenJor.  An- 
ton.  Faber  in  Rational.  addici.  L  i,  §.  htxca^ioz.  ac  ad  di^J.fe 
duobm  s.  §.idem  Bompomm  4.foL  m.  20;  2. . 

§.     XIV. 
I.     Declaratkr  tamen  hajc  Conclufio  ,  inMenforepubli' 
co  &juratO'i  qui  peritiam  in  officio  profitetur,  aft  fua  im. 
peritia  vel  negligentia  inrelatione  menfursquempiam 
decepit,  velcuipiam  damnumintulit:  Qu^ocafijMen- 
for,  etiamajudiceeledus  ,  Partifuaimperitarenuntia- 
tione  lalk,  interefle  56  damnum  reiarcire  tenctun     A- 
grimenforenim  publicus  adofficium  a  Judice  eligitur, . 
neceinifijuratodeferturofficium  menforis  debonafide 
&  diligentia  adhibenda*  arg,  L  comparationcs  20»  ibi :  gratia 
tenti.  C.defid.  injlrum.  LabhacedtCialiO.^.  i.ibi:  Sacrameii- 
to  interpofito  C.  defec:md.  nupt,  Hieron*  Cagnol.  adL 2.  »» 
ZS9-  C.derefcind.  vend.   ubi  plura  de  Kehii o n e/ub num.  263, 
Anton,  Sola  ad  Conftit.  Sabaud.  lit.  de  Cmf.folut  .Cloff.  un.part. 
j<num,2s,     Gum  enim  peritohaeccommiffio  mcnfuran- 
diajudice  demandandafit,  iecinidum  Bartol,/«/.  ;.Z),^e 
'ventr^.mfptctend.     Imperitia  autem  culpcE  annumeretur 
mLimperitiaii^.  D,  de  RegitL^  lurts.     Ideo  unicuique  fua_, 
culpa  nocere  debet ,  non  alteri  l.faclum  iss.D.  dtci»  tit, 
Nemoenim  debuit  officium  fufcipere,  quod  fciret,  fe 
bcne  &  feliciter  expedire non  pofle  \  Cum  non exiguani 
culpamcommitratisj.qui  fibi  temereat  tificiumaiiquod 
arrogat ,  cujus  tamen  imperitum  fe  cfTenovit.      Unde 
Medicus  'ii  per  imperitiam  male  hominem  curaverit,  a^ 
<ftione  L.  Aquilia:  tenetur. /, tdemjnrts S.  D.  adLafiiL   Phi- 
iipp.  Matthx ad L  fereinommbm loS. num. 7. C^/^j^  £>. de  R.I, 

In 


aoi  Caput     XITL 

.  — '  -      —       ^  • 

Interminis  Agrimenforis  lateCard.Parif.^^  cap»  quUi»- 
dicame, 9. nnm.  13. X. depr^finpt.  Camiil.  Borell.  confdt, 24* 
num^s  &  19»  Anton. Sohdi^. Loc.n. 23, 

.§.     XV. 
I.     Sit Septima  Comlufio*,  QuodMenfoFisautTabu- 
lariivel  Architedirenunciatioefficaciam  nonhabear»/* 
//f4^/'r^/^r^partibuscitatis&auditis,^//te4^4fit,  &ejus 
judicio  comprobata  fuerit.  text,  in  Lfi  irruptioneS,  inpr,  ibi: 
PrasfesProvincix  terminos  permeniorem  declarare  ju- 
htt(^ §,i.ibti  Ado^ium  definibus  cognofcendisper- 
tinet  Menfores  mittcTQ.  D  Jfniumregund.uht  Anton.Faber 
in  Rationd.  eftquoque iext. inLi»  in pr^ibt:  n i fi  i n t i m e n t u r 
.&  ex  defcriptione  eorum  fuerint  reccpta:  fententiis.  C. 
de  apoch.  pubL  tib.  10.  L  un.  C  de  error.  CalcuL     I  ta  n  a  m  q  u  e  r  e- 
fcripfit  Imperator  Gordianus  J   Infiar  reijudic^td  obttnere 
minimepoteftcomputatto  Tahularti,  nifi  fententia  Procur  atoris  fuC' 
rit  comprobata in  L  2,  C.  dejur,fife,  lib.  10.  Parlador.  2.  Rer,  quO' 
tidtan,  cap,fin^part.  §.  6,  Joan.  Papon.  in  terrninis  adConJuef* 
Borbon.  §♦  /2/.  Guttierez.  lib.  2,  Pracl,  quxf.  civiL  ^/t    Cuju^ 
afiertionis  h^scRatiot^, 

1.  Quoniam  cum  hi  Agrimenfores  vel  Tabularii 
jurisdidionem  non  habeant,  vel  partes  ad  paritionem 
cogere  vel  debitores  compellere  ad  debitum  folven- 
dum  poffint,  fed  Prastori  menfurac  modum  renunciarc 
autcalculiquantitatem  &  qualitatem  referredebeant, 
non  efl:  mirum  ,  fieorum  menfuratiovel  computatio  , 
rei  judicatacinfl:ar,nonobtineat,  nifi  ab  eo  qui  jurisdi- 
dionem  habet,  id  quod  fadum  eft,  fuerit  confirmatum. 
Unde  cum  Sichardu^s  nofier^  P  P.  Tub,  quceftionem  exami- 
nat;  {^n  ludex  fententiam  ferre  debeat,  de  tertninis  ponendls., 
ante  Menfioris  reUtiontm  ^  Refpondit:  Bgo fane  de  fiaUo  ali^ 
ter  facerem\  idquodetiam  conjuetudo  Germmtaufiurpat^     Mtt^ 

terem 


DeAgrimensore  ExFalsaHelatione&cI      ipf 


:terem  enim  Agrimenforem  qui  fojl  menjur/ttiomm  ponat  termi" 
JTios ,  tmqnam  certos ,  deinde  rcferat  hoc  hidici ,  quifx^ium  agri- 
menjorum  per  fmtentiam  confirmet ,  utjic  fcmper  fententia  fi$ 
certifpma^  Sichard.  adLftquis-  s.num,  7.  C.Jin,  regund»  Nam 
hujusmodi  Menfores  vel  Calculatores  adui  adhiben- 
tur,  non  tanquam  Judices,  fed  tanquam  teftes  &Periti 
iw3irtt.  per  Lj,  C^  de  tabular.  Itb,  jo,  l,  2«  C.  de  rejcind,  vendit, 
Munoz»  de  Efcobar.  de  ratiocm^  cap.  31,  num.  iS.  &  42*  Ste- 
phan.  Gratian.  a/fccpt.  235.  num^2p,  &Jeqq.  late  Francifc.  dc 
Amaya  adl.  inflar^  2^  C.  dejur,fifc.ltb.  jo,  num,  11. 42.  &  pafjtm. 
3.  Wkctdi.ms.w  Declaratione2i^\Q.^2i,  nifi  JudexMenfo- 
rem  cumhac  expreiTa  claufuia  &conditione  elegerit& 
miferit ,  ut  qusftionem  controverfam  terminet.  De 
qu0  extatRefcriptum  Imperatoris//2/.y/^///;^.,'./^/:  Qux- 
ftio  terminetur  Cfiniumregund^^iZxt^^ow^wm  Ulpiani/;i/. 
irruptione.  S.inpr,  ibi :  Prasfes  Provincia:  terminos  per 
menforem  declarari  jubet.  D^eod*  tit*  ubi  Anton*Fabcr* 
in  Kattonai  fol  rn,  fsS.  R ay ger»  in  ihefaur,  Pr.  Fcrb,pcrit(id^  in 
finc.  Francifc.  dc  Amaya  addici.l.  tnjiar^2.  num,  41-  &  42^ 
Agrimeiiforis  enim  antiquitus  magnam  fuifte  potefta- 
temacquicquidinfinalibuscontroverfiisille,fanxifterju- 
dicii  authoritateni  habuifle  conftat  ex  Refcripto  Caefaris 
QiipnACdi^ioA.lib^^.var.Refcript.penutt,  IdqueexAggeno 
&  Frontino  comprobat,  Jo,  Bapt.  Aymus  dealluv.  Ltb^i, 
cap.  16. 

%.  X  V  I. 
I*  Cajterum  Pra^toris  Decreti  efficaciani  Parsla?fa 
impedire  poteft ,  fi  reclamat  &  petit ,  ut  crronea  relatio 
emendetur,quee  cxfalfa  relationeMenforisaJudice  pu- 
blicata  eft:  adjundtapetitioneutnegotium  lioc  peritio- 
ribuscommittatur  &pra'dium  iterum  menfuretur  arg.l^ 
qmgravatos  s^ihi:  Competitionis  habeatfacuItatemC  ^(f 

B  b  cenftb. 


ip6  Caput  xrir. 

11,,,,^  -^-  ■ 

cenftb.Ub.iu  Abb.  &Felin,  ad cap,  quiajudkante  num.  s.  uWt* 
V^n%^C2^d'n\z.\.niim.ii,X^.dcpr£fcrtpi,  ^diVtoX.adt.  j.§.i.D^ 
fi  mmffalf  mod.  HierQii.  de  Moiite  defin.  regund.  cap.  26^^ 
Quod  coiiruetudinibus  Borboniai  eon-fentaneum  eff,. 
quibus  reGeptum  eft:  ^uearapp^rr,delurez>ydetiement'faity 
doit  eftreadjoHjlre  Toy^s' it  n  eneU  demandl  C  amendement.  h.e.. 
^uod  relationi  juratorum  debitomodofa^x^debet  adhibmjidesy 
fiptr  eos  non petttafuttfcena.Qons.  Borbon.f /27; 

z..     QuQcaiu  Vi^fforfcilicetjquipalmam  obtinuit, 
expenfas  erogatas  ab  adverfario  rccuperabu  Bald*>/»  /./♦. 
C.  adt  jut.de adatt*  NQvizan.  con/it.iS^num.S.  Ant.Sola<i^' 
Confuet,  Sabaud»  Tir.  de  cenfjolut^  Glof.  un,  part.  i.  n.  2$^ 

5.  Quodmenfurationis  gravamenintraanuum  pro- 
ponii  de be r e  &  p o  fife ,  c on ftat  ex  dJ.  quigravatosj,  C,  decen. 
fibJib,to.ubi  JacobRebufF.  mm.j,  modo  hoc  gravaiwere 
extrajudieialiter  coniigerit,  quod  etiampoltdecemdies. 
opponi  potes.  Knx.Qn.Tf^^^wx.decif.zsQ.n.^ii.-  Itajudica-^ 
fum  fuille  tradit  Camil.  B'orell,rtf;^«//.  S'4,num.  iS,  Imo 
fenrentiam  per  Calculatores  latam  noii  tranfire  in  rcrrii 
Judicatam,  niiiJadicisfentcntia&partiumGonfenfuRa- 
tiocinia fint  appi»obata  ^perL ctmputArem.^6.  D.famtl.ercifc^. 
traditlatius  Alphonf.  de  Azevedo  adleg.  22.  tit.  6.  Itb.j^,- 
num.  s*&  tf.  Catdinal.  Parif  adcap.quraindtcattte.  o-  num^6.X* 
depr^fcript,  DffTentitaliquatenus  Abb.  Panormit.  addtci» 
cap.  g.num,4.o[.3,  QnodfiipfeJudex,animadvertit,im- 
quam  aut  erroneamMenforisrelationem  effe  ,ex  officio 
€am  reiicere  poteft,  juxtaFclinum^  Quitradrt^  ^odfi 
apparet^  quod  Retatio  Peritorum  nonfucrit  bona  velproptir  tmperi- 
ttam  veiatiter^  Partes Lidati  ludes  debet  revocnrefementtam.^prO' 
fterConftliummagiiperttorum,  Felin./>;  cap, propofitjli num.  10, 
X,  deprobat.  Card.  Alban.  adBartot.  in  Rubr.  D.ft  menffAtf 
mod. nttm,  1.  vide Herm. Stamm. defervit.pcrfonat.  ttb.  2.  cap» 
2»^  fhb  num,  $>  i,  Sit 


Be  Agrimensore  Ex Falsa  Relatione  &C     .tpf 


5§.      XVIT. 

1.  'Sito^ava  Conclufio :  Menrorofficium  menfii- 
irandi  five  per  fe,  Civc  perfihj^imum  expedire  poteft  ar^, 
itot,  tit,  X.  dsQfficw delegat^  Hieron,  de Monte  definib, regundt 
tCAp,3i.num^4. 

2.  Quo  tamen  cafu  fiMenfoT,  qui  mandatadc 
;menfuraagendafufcepit,  illudalii  commifit,  fi  fubllitu- 
tus  dolo  malo  in  re  demandata  verfatus  fuerit,  de  dolo 
tenetur,  &  omneintereffe  damnidati  perfalfam  admen- 
furationem  praftare teiictur, ita  namque  JureConfultus 
Paulus :  SedfiEgotibi^  cumeffisMenfor^mandaverim^utmen'- 
furarn  agri  ageres ;  Et  Tuid  Tttto  ddega  verts ,  (^  ille  dolo  malo  ali- 
quidfecerit :  Tuteneberiet  ^ma  dolomak  verfitus  es  qui  tdi  ho* 
mini  credidtfii^  per  textJn  l.vel  pcr  Uteras  2V§.  I  .D.  fimenffalf. 
.mod.uhi  Antont^ahcrin RationaL  Joan^  Bonifac.  defurtis* 
§^4»num^48'  Joan.Oetinger-  definib.  regund.cap.  i6  n.  20, 
Quodtamenincontroverfiam  duccrepoflumusac  folli- 
citam  dubitationem  admittit :  fcilicet ,  anDomintudt 
dolofut  fuhjittuti  tn  menfurando  teneatur  ? 

3.  Ac  vidctuT  diccndum  quodNon*  'Nam  is  qui  nc- 
gotium  fibi  commiffum  alii  committit  &  delegat,  nc- 
gligereilludmagis  quam  dolofacerecenfetur./.tfww^//. 
§.  Vr£tor  D .de  tranfa6i.  AtquiMenfortantum  dedelo  & 
lata  culpa,  minime  vero  parti  h.  adori  Ia!fo  de  negli- 
genda  tenetur,  juxta  /.  /.  §. /.  D.fimenffalf.  mod^  vidQfupra, 
§,  ^.  Ac  Qumdolm  d  quid  perfonaliflimum  nec  doltis 
Titii  fit  dolus  tuus,  adeo,  ut  pcenadelic^tifuum  Autho- 
rem  egredi non  debeat.  Lfancimus  C.  deposnis.Mdir»  Giurba 
confd.  dectf.36*  num.  s(f*  nec  Dolus  tranfeat  ad  heredem 
nifi  calculi  potius  quam  maleficii  rntione ifabinfa 2 p,  D.. 
de  dob.  Ide6  ultra  perfonam  dolum  tommittentem  a- 
(iio  noii  extcndatur;  Cum  Vitia  perfbnalia,  perfonam 

jBb  z  non 


ipg  Caput    xiri. 

Bonegrediantur.  Lfiex  doii  ^.fin-  ibi;  Procuratorexfuo- 
dolo  tenetur  £). de dolomalo»  Cels» BargaL  dedotolib»  2. cap. <f» 
fer  tot.  ac  Itb.  6.  Rtgttl.  23.  mm.  :?«^/.Tiraquell.  ^if  retra6l\,  cen- 
fang.  §,  24*Glojf»mtm.8.  Ita  inierminis  Delegati  Alexand. 
ab  \mo\2iadU  hcedtcioz. n.  io.T>. ^»^^^//i^^/«r.  Geminian». 
&onfily  114.  JacobStrozzi.  de poteft^  Vtcarjib.3^(^.2g^n.i^ 

§.    XVIII. 

r.     Veruntamen  hoc  Dubium  Refolvitur,  Primoy. 

hac  declaratione:    Qui  eligit  Menforem  ,  eligii  indu- 

ftriam  ,  fidem  &  diligentiam  certae  perfona? ,  qus  per- 

fpedivam  experientiam  i^xo^i(tim.arg.  ca^.Jin,  X.  de offic^ 

delegat.  Felin. ibidemmm.  4.  Menoch. //^.  d.prrfi^mpt. cap,f}2, 

hddiicsiTd^  deprvbat.  conctufjpS'     Quandoquidem  autem 

magna  fit  differentiainterartificcs,  ingenii,natur^,do- 

drina?  &infl:itutionis  j  /.  ir/ter  artificcs  }6.  D.  dejolut*  ac  ple- 

runque  robur  hominis,Ktastemporis,  opportunitasquc 

naturalis,caufam  operarum  immutare  foleat,relponden- 

te Lllpiano,  in l. pir.mfortem^O.  §.  Itberto  12.  'verf.fedfioperas, 

V* decondtlf,  tnacb.  Gail.  Itb. i.  cbf.gj, iate  Kcrman.  Stamm. 

defervit,  perjonal. lih*  2. cap.  2.  num.  7.     Proinde  is ,  qui  ad 

menfurandum  pr^diumcleduscIl:,nondebuit,  quodfi. 

dei  &induftriar  fuzEcommiirum  erat,  alii  committere& 

tali  homini  credere ,  qui  pofka dolo  malo  in  re commis- 

fa  verfatusfuit.     Ineocnim,ipfeDelegansvideturdolo 

malo  verfatus  eflTe,  quiid  feclt,  aut  fakem  in  ea  elle  culpa, 

qua:  fit  lata  &  dolo  proxinia ,  propLei  quam  teneri  debcat 

hocedido.   Nam  fidoloproximumeire  creditur,  qiiod 

intempeftive  mifericordiam  fecerit  depofitarius   erga 

fervum  depofitum,  eumque  aDomino  vindlum  libera- 

verit  i  itauteonominedepofiti  adlione  tcn^dtuv l.Ji/jO" 

wincmf^  inpr.  D.depofiti-,  Multo  magisdolo  proximum_. 

«n^fimenforadagrum  menfurandum  ckclus  ,  &qui  ex 

ea  caufa, 


De  Agt^imensoreExFalsa  Relatione&c.       i^^p 


ea  caii fa,  fidcm  fuam  obftrinxit ,  alium  dekgat ,  qui dolo 
malofalfum  modum  renunciat  y  ficuti  ratiocinatur  An- 
ton,  Faber  m  RatiomU  ad  di6l,  L  veiper  litera^  2*  §.  /♦  D.fi 
menf.faif.mod, ac in d, Lfi homimm. 7.  Z>. depofit*  Torn. 3. Katto^ 
mL part. 2.fo/  ?p.jS2»  Qup facit id quodin terminis haud 
difparib us ,  Bar tolus :  Ut operafi^iefinteadtm ,  duo  copulative 
reqmrit.  /♦  uthoc  tntcr  contrahentes  agatur.  Et,  2.  ut  fuhftttutu^s 
iurn fubftituente fit  ejusdemperttia.  Bart,/;* /.  nemo s.  nnm* 4*& 
S\T>.deduob.rcii,  fubftituens  ergo  tionalium  quam  ejus- 
demGonditionis  &:peritia£  fuo  loco  fubftitucre  poteft, 
neque  etiamaliumquam  inomnibus  ^que  habilem/'^r 
L  Jhais  amtUa  41.  %  forore  4.  tbi:  eos  nonplacercfibiD.  defid,ecom» 
milflibertat.Sc  pef  Refcriptum  clariftimum  in  L  tbi:  tam 
moribusoptimis  quam  fcientiam  peritiamque  fuarum-i 
facultarum  periculo  C.  depr&poftt.  ag.  in  reb.trad.  DD.  arg; 
cap^i.  §.ftymtter  de prohib.feud. ata-n. per Fr.  lib.  2.  F.  sf.  Felin. 
sncap.ftn.num,^*X.  deofficiodeleg.  Schrader.  defeud^part.  ^» 
cap,6,num.  4S.&feqq.  Herman.  Stamm.  defervtt.perfonal^> 
libi  2,eap.  2.  mim.  7.  Kinfchot.  reffonf.  gs-  »«<w,  7.  Franc,  Re- 
verter. dectfs,  C. NcapoL$2S*inpr*  ubi Donat,  Aut*  de  Md- 
rinis  inobferv.s^s^ 

§.  XIX, 
L  Prxterea  5aw^(?  obfcrvandum  eft ,  quod  adio 
exhocedi(2o,quasdatur  contraAgtimenforem,oriaiur 
exdeh'do,quamvisadpecuniarium  tantum  intercfTe  ^ 
rcfarcieiirdum  damnum  tendat,  Dominusautem  vel  fub- 
ftituensautdelegansexdehc^to,  fadoacculpafui  fubfti- 
ruti  tenetur,  euniquepericulo  fuarum  facuitarum  fubfti- 
txnvpcr test.tnLnHliia  60 .ibi:  periculofuarumfacnkatum, 
C-  de  decUnon.  iib.  io.Lad fimilitndinem  21.  C.  de  fpffi^p.  &  Cier»  • 
Petr.  ^d.xho{zad L fimor^i iQ.n. yi ,  D.foint.matrirtK  Menoch. 
2.  Arbitr^  Cafs^s*  mm.  ^. 

Bb  3  ilujus 


ioo  Caput  XII  T. 

z.  HujusjurisConftituti  hcecRatio  cxiftit  j  (^o- 
niam  idquodexpropriamala&finiftraelediioneprovc. 
nit,  inejusdem  propriam  culpam  cedit,  quod  imperi- 
tum  rubftitueritr.Eleilio  enim  mala  efl:  fpecies  culpa?../. 
namo'  2i.  §-  mAnduo 3,  Z5.  dc  mgot.  gefi.  ideoque  x][uoque 
damnum  exindeproveniensrefarcireobligatur.^  /♦/♦f.. 
h^c  a6iio  2.  iht  \  (ibi  imputare  debet.  D.  fi  menj^falf.  mod, 
Undc pro  fimilis  cafus  decifione  extat  refpon(um.  Mode- 
ftini /«/./f».  Z).  decupod. reor.  Non  eli  facile , Tyroni ,  Rei 
cuftodiacredenda.  Nam  ea  prodita^ is  culpa^  Reus  eft^ 
qui  eam  commi(\u\iittm2ii\*^t^mm,  defervit^perfortal.  lih^ 
z.icap.  iS'  mm.j. 

j.  RationemRationiaddo  exBaldo:  Qujafervus 
velfubftitutusin  officio  luo  <ielinquens  de  DGmini  fui 
fubftituentis  voluntate  deliquifTe  cenfetur.Bald./;?  Loh^ 
fcrvare  D*  de  offic.  Vroconf,  Menoch.  de  pr^furnpt.  lib.  $.  prA- 
fitrrrpt*  27.  n.  22,  (^per tot.  Mar.  Giu rba  confiL  dectf^O, pertot^ 
Jacob.Sbrozz.fuamopinionem  declarat,  nifiEpifcopus 
foretinculpaehgendi  Viczxlum,  di^.  Itb.  3.  quafi.  30.  n.  u 
late  Francif.  de  Amaya,  addt5l.  L  ntdhts  60. nurn.  44.  C de de- 
cttr.ltb.i9»  Itadecifum  fuifTeinRotaRomanateftaturSe- 
raphimRazzal.^^t//'.  Rot&s^j.pertot.  Alexand.Ludovif^if- 
tif.R.  R.  23i.per  tot^  Et  ego  latius  egi  in  tr.  mox  proditurM.  de 
Adminijiris* 

§.     XX. 

I.  SitiVi7»4Conclufio,  fi  duobusagrimenfurade- 
mandata  eft,  5cam>bo  doloscfecerint,«/^r^//<?/>;y^//^»wte- 
netur,  ac  adverfus  fin^ulos  in  folidum  agere  poflljiTi^pro- 
pter  Refponfumulpiarii/Az  Lftduobtu^.inpr.  D.  ft  menf  falf. 
mod.  Concordat././.  §  /iapud duos Lft  duo  §.quodfi Uncem D». 
depoftt.  text.  in L eandem 9.  tbi:  utriusque  fidcm  in  folidurrL. 
icc\xx.M%D,deduob,rcu^  Ccphilltb.i.confiLjiS,  Alcidit.adL  4- 

§.  Cat0 


TXE  AGRIMENSORE  Ex  FAtSA  KErATIONE  &C..         i^l\ 


f^  Cafo  D.de  verb,  ohlig,  num.p,  Joair.  Bbnifac.  de  ftirt,  §.  ^, 
nurn.  4S*  Card.  Paris*  ad  cap.  quia  mdicante.  g.  mm,  7.  X^  df 
frdfirtpt.  Ce\C.B^rga.Uded0lolth^  6.  Rcgul.s,  n.  /. 

2»     KAtioh.\ji)\x%  Conclufionis  efl: ,  quoniam  finguli 
Agrimenfores  conveninntur  ex  proprio  dolo.     Dolus- 
autemuniuscujusqvindividuuseft;,  &quilibe'tdamnuni 
mihi  agenti  in  folidum  dedit.     DoJus  enim  non  poteft: 
pro  parte committi ,  cum  fit a(flus  individuus :  Ac  Dolus 
confiilatinfadlorFadaautem  divifionemnonrecipiunt; 
Gumfecundumnaturam,  impoflibilefit,  ut  quispiam^ 
pro  partefacerepoffitj  QuoniamnatKranGnpatitur,  ut 
motusinpartes  dividatur.  l.Jlipulationei non  dtviduntur.  Z?.. 
d^  V.  0'.  (SomeZ',  2^.Var.  Rejpl.  cap.  lOi  num.  24^  Parlador»  lib.  /. 
Ter.  quotid^  cap^  6.  inpr.  num>  /»,  Joach.  Scayn»  dcctf.  Bonon.  S&i 
num.is^     Ideo  uterque  tenctiir,  juxta  Refponrum  Pauli  in' 
l  eie^ho 2(L  %. I. ibi :  fi  plures  dblo  fecerint ,  ehgere  deber.. 
ajdl:«r £). de nexal  a6iion. R aphael.  l^ul^j^s-.ad di6ij.  fi diiob. 3, 
inpr. ubiait:  qucd delt6iu?fi mnpGfjit  committinifi  in folidumi 
AGadv.erfu8lingulGS%danda  m*hi-eft  adio  in  folidum ,  ut: 
fuiquisqucfa^i&  doli  poeiTamluar.^fr/.  (icommunisfami'' 
Ua<. p.  D.  dtci.  tit^  Aleiar.  hi dt£i.  §.  Cato,^um.  90.  &feqq.  D.  d.. 
F.O.  Cafcallin.  dedivid.&wdivtd.  part,.3.num.  ipS.  allega- 
tus  a  Bargial.  dtci. Regul.s.  num,  4.  (jr  s*  Giitnerez.  de  tuteL 
fart^i.  caf.  15.  num,  26.  If^\nk\iouref^onf3g.  num.  7.  Antoni 
Faber. in Ratt^nai. addici. l.ftduobms. tnprtncif,  licQl di (Ten»- 
tiatGuttierez.  dtci*  tr,  cap,  is.  num.  21,     Qui  beneficiumi 
divifionis  conrutoribus  attribuit ,   late  quoqiie  Fr«  de- 
Clapper. dtuf^qiiens^iauf,62. q^4. num^ 4'.  ferli  pluressj.  tn 
fr.tbt:  periculo  focietatem  D.  d.  adminijir*  tut:  Ca?v<ilK. 
Commun.co^tr.mnm.  q.S^S^  diftinguit  Vincent,  Q^tocde: 
excufj^fart.  2.  q.  S,  n.  iS% 

J.  It' 


202  Caput    xiru 

§.     XXI. 

X,     LmfUfur  tAmiinhxcconcluCiOt  fiAdlori  jamab 

.11110  ex  menroribus  ratisfadum  (it,  qua  folurione  prxlli- 

ta,alter  exmenroribus  ab  ulteriori  peiitionelibcratur& 

adio expirar. per d.  l,  fi- duohMi ^.  mpr, ibt:  cieneg<:<ri oportet. 

.B.fif^ienf.falf.niodJ.j.  §^fipluresD.  dee&per  qucm faclum,    Et 

hDcexemploduorum  Tutorum,  quorum  unusyelfol' 

vcndointereiTevelremreftituendo,  alterum  penitus  Vi' 

berat , m l.fip[^ns  £).  e(e dol.  md.  Cels .  Bargal.  de dolo  lih.  6.  Re- 

guL  s,  num.  h\  latc  Alphonf.  Olea  de  cejf,  allio».  tit.  s.  q,  <r. 

i.  HLijusafIerti^<«//VhcECefl:,  quodadtiohxcpcEnalis 
quidem  eft,exparteillius,quiconvenitur  j  quia  in  dolu 
&FaCtumejus  conceptaeft&  ad  eum  puniendum/.  ^»jw 
Aciicnls  9.  §.i.D.quodfalftut  aiih^  Sed  ex  parte  Adoris  eft 
reiperrecutoria,cumnon  dei:uralii ,  quaeicujusintereft 
Ufidjiohm^.  §^  .\ihi :  cujus  interfu it.  l.  fimeufor,  /.  f .  ficum 
faifiu.  D.  fi  menj.falf  mod.  Ergo  ii  a(ftor  ab  uno  ex  Menfori- 
bus, adionem  confecutus fucrit, nihil  debet  ab  alio  con- 
fequi:  Nealioquinipfein dolofit,quibisidemconfequi 
yelir  contrabonamfidem./.y/^«^  dolo si.  infin.D^  dereju- 
dtcat  L b0na.fides.s7.  D, dc Rcg. lur.  ubi  Decius  tradit ;  quod 
folutioneejusquoddebetur  ,  omnis  obligatio  tollatur, 
Nam  ubi  femei  fuitdatum  &ut  oportebitdatum  ,bonac 
fideiadverfumeft  ,  quod  idem  bis  exigatur.Dyn./«f^/'* 
hona.fides.de RJ.in  6.  V^rrAT.addi&Jeg.s?.  inpr,  Anton.  Fa- 
h^T.inRat;onaLadL  fiduohm  j.in  pr.  D  dt6i.  tit.foL  m.  zoju 
Ethocinposnisquoqueprocederej  quoniam  dehominis 
fa(fi:o  fafpiu.squxri  non  debet  ^  tradit/?^^  /.  omnes  C.  depce- 
nuDcciu^ addi-^.  Lhonafdessj*  Ko\r\2n,confL2is.  Corna!. 
confiLss-num.2i.lih,2.  "bAontzn.de  tuteLcap.  39.  n  126  varic 
diflinguit  Petr.  de  Bella  Pertica  in  quxfl,  decifi 396.  exoper. 
defumpt^  c^ut  tamen  nohiscuf»  tandem  tranfit*  I.  Q£5E- 


De  Agrimensori  Ex  Falsa  Relatione  &c.       105 

§.     XXII. 

1.  Quaeritur autem  ^  ^idft  unmex  duohtis  Menfori- 
bui  dolofis  Ufo  Aciort foltdum fulverit ;  An  agri  menfor foivens  ad. 
verft4/s ficium  doli ,  utfotefuum  Commenforen\.  regreffum  habeat , 
nt  ei  ah  4, Siore  Ufo  c edendd  fimt  acliones  i  H a n c  Quje ft i  o n e m 
refoIuitUlpianus  exemplo  a  Tutoribus  defumpto  inht^ 
§.  pUne  14-.  Z>.  de  tuteU  &  ration,  diftrah.  Plane  {  refpondit ) 
ii  ex  dolo  communi  conventus  j  prseftiterit  Tutor  nequc 
mandanda;  funtadiones^neque  utilis  competit^  Qi^ia 
proprii  delidi  pcenam  fubit^quxres  indignum  eum  fe- 
cit ,  ut  aca^teris  quidconfequatur  ,  doli  participibus. 
Nec  enim  ullafocietas  maleficiorum  vel  communicatio 
juftadamniexmaleficioeft»  Facit  Refponfum  praeditfti 
Ulpiani/»/. neque.sy* D. profocio, /, dareojo, tnfin, ibi :  flagi- 
tiofa:  rei  fociecas,  D.  defidtjuff, 

2.  Katio  hujus  affertieft,  nccuiquum  proprius  do* 
luspatrocinium  adferat,auteumindemnem  confervet, 
Dolusenimimpunituspermanere  non  debet  /,  iu  deliciis 
4>§.cumDomtntisD.  denoxal.  a£i.  l.fi procurator,  D.  de  except^ 
doU*  Cels,  Bargal.  de  dololtb,  6.  ReguL  44-  \t3i  in  terminis 
Bart.  in  L  /♦  num.  S,  Cu rt.  Jun.  nurn^  11.  C,  de  tranja^.  Alexan- 
dcv^tnUfiqtmneccatfamD.  de  reb^credtt,  Nicol.  Eocr.dectf 
^p.KonchegiW.adl.Eandemp.D.deduob.  Rea  num.221.  ubi 
tradit,  quodcum  nonnifi  in  folidum  delinquatur,  ideo 
in  folidum  quoq^ue  convenitur.  Eamque  commu. 
nem  opinionem  dicit.  PauUMontan.  detutel.cap.s9.num. 
44*  qui  iiibnttm.  i4s.  hoc  verum  effe  dicit,  etiamfi  do- 
lus  in  omittcndo  confiftat  per  L  fiplttres  24.  thi:  altero  au- 
dore,  cumalteroagipoteftD.</^/^.^^«./«/^/.  Cels.  Bargal. 
di^.lib,  (/. Reg, s*num. g .GuiiitXQz.  de  tuteL  partj,  cap,  is.  n. 
2p.  Anton.  Faber.  decad.  So,  Error.  Pragm.  6.  circa  primip* 
Schiffordegk. lib.  i,  controverfiracl.  3,  q,j.  Steph*  Gratian. 

C  c  difiept* 


204  Caput    XIII. 

dtfcept.forenf.409.mm.1S'  late  Alphonf.  Olea  tr^de  ceff.jur, 
ttt.5. (^u&fi^  6.  num.  13.  &feqq'  Dn.  Joaii.  Brunneman./» Cod. 
ad  L  cum  atter.n.3.  C.  de  fdejujf  qui  contrariU  rejpondet  Dif- 
fentit  Marc.  Anton.  EugenJus  Lonfd.20,  num^  ^/.  Anton» 
Maria  CorsiZ.Comm.eptn.tit.  i2,mtm.S4-^  Diftinguit  Boua- 
diihinPclit,  lib.j.  cap^  iS.  n.  6S.  Itt,  B, 

§.     XXIII. 

I.  Sit  Decima  Conclufio ;  Quod  Agrimenfor  falfais 
dolose  renuncians  menfuras,  ukra  omnedamnum  quod 
partilxfaerefarciretenetur,tanquamfalfarius,fecundunfi 
Jta  C4»^«/^«w,puniaturjejunio  poenitentiali:  quo  per tri- 
gintadiespane  &aquavefciobligatur.^^yt^/>.2.^.^c £«?/>/. 
dr  P^endit*  Quem  tamen  poenae  poenitentiaj  modum  ab 
EcclefjareceiliiTe,  traditAuguft.  Barbofa4^^/c7.t4^.-2.»./, 
2.  Jurevero  Ctvi/i  MenCor  ac  quiliber  alius  falfum 
modum  &  modium  mentiens  ranquam  Falfarius  poena 
L.  Corneiicedc  fal/is  afficitur;  perl,annonam  §.2,D.  deex- 
traord.Crtmtn.  Quseftrelegatio  &bonorum  publicatio 
/.  /.  §,/7n.  Z).  ad/.  Cornel.  defalf  ac  reftitutio  dupli  rei  fal- 
liticat^,  juxul.pen.  D,  eod.  tit.  Anton.  Sola.  adConfttet^  Sa- 
batid^Ruhr.  Cenf  folut.  Gloff.un.part.j.  mim,  6. 

}.  Secundum  //^5^Artf/?/f«wfalfificantispanaeftfti- 
ftigatio  &  virgarum  Carfio.  Specul.  Saxon.  Ith.  2.  art.  if, 
Mgtth.Co^cr.  deci/.  J7  ff.Chria^CruC.  de  indtciis  part.  2.  cap.^f. 
num.s2,  Hodietamenuniverfis  fere  Gentium  moribus 
ranafalfiexiftt Arbitraria.,  quoniam  aliterdolus,  aliterne- 
gligentia  aut  imperitia  magna  animadvertitur  &  puni- 
tur.  Conftit.  CaroL  art.  113.  Menoch. /tb.  2.  Arbttrar.  Caf^i/.per 
/tf/.  A n t o n .  S o  1  a  dt(^,  CL  itn,  part.  3.  fub  nmn.  u  Qu  e  m a  d- 
modum  etiamjuris  Canonici  poenitentiales  Canones 
amphusnonfuntinufu,fedomnespoenitenti£eimpofitx 
pro  peccatis,  ab  ipfisCanonibus  fiuu  ftr  bitrari^Confe  (To- 

ribuj» 


De  AgRIMENSORE  Ex  FaL5A  RELATI0K'E&:C.  20f 


ribus.  per  cap.  qudifttum(^cap.  decif.qutX.depotmtent^  Barbofa 
addttt.  cap,  ut  menfurdi.  2.  num.  /. 

$.  XXIV. 
I.  Sit  undecima.  Conclu fio ;  Hac aclio  Prsetoria \\\  fa- 
(flum  contra  Menforem  falfam  menfuram  metientem-» 
ex  dolo,  vellata  culpa  efttantum  fubftdtarta,  actum  de- 
mum  competit,  fi Principalis  contrahens  Iblvendo  elTe 
deficrit»  Ita  namque  W/Jo/^w/^infadicontingentiacon- 
fultus  refpondit:  fl  cum  modtti  renunciatm  ejjet  y  ac  Emptor 
cum  T^enditore  egijfet  \  Agere  poterit  etiam  cum  Atenfore»  Sed  (i 
nihil  ejus  interejly  condemnari  Menforem  non  oportet.  ^md  fi 
fjon  de  toto  modo^  qui  deerat-^  cum  venditore  egertt^feddemtnoref 
Confeqnenter^  Ccribit  Pomponius, de rejiduo agi poffe.  Refpon- 
fum  extat  inl.ftmenjdr.  s-  §■  ficum  /,  D.Jimenffalfmod*  Hxc 
cnim  ad:io  non  datur,  nifi  ad  id  quod  interefl: ,  nec  alii 
quam  cujns  intcreft:.  l.ft  duohm.:}.  §.  /*  eod.  tit.  Hieron.  de 
Monte  dejinib.  regund.  cap,^^,  num.  <?.  Anton,  Fabcr.  i»  Ra- 
tionaLaddi&.  leg. (imenfor. §, i.fol,  m. 2077,  Joan.  Oetinger. 
definib. regund.  cip^  16.  n,  23  Non  enim  regulariter  mihi 
competit aAio,  fi  interelTe  defierit.^fr/.  fiprocuratorem.  S. 
§.mandati.  6.  D  mandat.D\i.  Joan.Brunneman.  adl.  excon. 
'venttone.  11»  C.  de  pacils^  Proinde  fi  Menfor  falfum  &  mi- 
norem  modum  renunciaverit,  &  ob  id  venditor  minns 
pretii  ab  emptoreconfequutus  fuerit:  vel  econtra,fal- 
fum&majorem  modumretulerit ,  &obidemptorplus 
agriacceperft,  neutrocafuMenfortenebitur;  QuiaEm- 
ptorpoteftidquodplurisdedit ,  abemptore  condicere 
velvenditorpoteftpropofiraaiflioneexvendito,  idquod 
pluris  dedit,  ab  Emptore  vindicare.  Propterrefponium 
Ulpiani  in  di^A.fidtwhms.  §.fedji.s»tbt:  quia  exvendiro 
adioadverfus  emptoremadeft.D.  ^/^. ///♦  Id  quod  di- 
lucideexemplificat  Abbas  Panormit.  in  cap.qttta  judtcante 

Cc  2  nttm.g^ 


20(5  Caput     XIII. 

.  — '■■  —    ■- '        ■         ■       i^ 

9.  mm.  p.  A'.  deprdifcrtpt.     Alitcr  poft  eum  Joan.  Bonifac.  de 

furt,  §.fiauduiofa  ^.  »»^.  4S.  Petr.  de  Bella  pertica  qudift,  dc~ 

ctfsQS.  exejuidemoper.  Maranta  in  Specul.  Aureo  part.  ^.  di- 

jitncl.  II.  num.  46.     Nam  ii  Emptor  vel  venditor  ex  alia 

Civili  adione,  V.G.  Exempto,  demum  fibi  perfalfam 

menfurationem  fadum  refarcire  potefl: ;  cefTat  hsc  adio, 

cum  ejus  nihilinterfit.     Siquidem  genera-l.iter  extraor- 

dinariaremedia,  ubifufficitordinarium,darinonfolent. 

fer Lincaufaid.inpr.D.  deminor.  ''O^efenbec.  tn  Paratit»D.fi 

menffalf.mod.  num.  S*  Contard.^<^  /.  diffamari  in  limit,  num^ 

py.S^oxz.Odd.dereJiitut.part.i.q.  ij.art.i.     Accurdemus 

ad^ionem  honorariam  ei,quihabetipfo  jure  Civilem,& 

ex  ipfo  contradlu  E.V.  efl:  enim  hasc  adio  bonxfidei  , 

cuinonconvenit,exdolo  menforis,  lucrum  facere  em- 

ptorem.  Anton.  Faber/«/?^//tf;«4/.W^/^.  l.fiduohus s*  §'fcd 

fi S.D.d.menjFalffoL  207^.  Anton.  Ufillus  de  aciton.  §.alid 

autem  ntm.  2.  dr  pajjm.    In  terminis  Agrimenforis  Joan. 

Oetingcr. dejinth.  regtind. cap. i6.num.  21. aclit.  ^ 

2.  Diflentit  Felinus ,  qui  cenfet ,  quod  Menfor 
dolofus  propter  falfam  relationem  recTta  via  teneatur. 
Abb.  Panormit.  num.4  ^^tXxw.incap.  quia  indicante.Q.  X, 
de  prdifcript.  num. 2.  &3'  Hieron.de Monte  dt6i.  cap.  33.  n.  4^ 

%  XXV. 
1.  Limitant  Jure  Confultihanc  Refotutionem  ;  fi 
ipfe  Venditor  vel  Emptor  folvendo  non  fuerint ,  ex quo- 
rumBonisAclorinterefleconfequipofTit:  Quocafuipfe 
Menfor  dolofus  tnfuhfidium  tenetur,  &inrefiduum  cum 
eifeclu  conveniri  potefl.  In  terminis  textus  dtci,  l  fidm' 
hm  §.  2. tbi:  Nifi  vcnditor  folvendo  non  iuQv\tcumfeqq.§9 
3  tbi:  folvendo  non  fit.  D .  fi  rnenf.  falf.  mod.  Nam  quid 
detrahes  nudo.^  ait  Oldendorpius  ;  quid  exiges  ab  eo 
^ui  nihilhabet?  JuxtaRegulam,-  Inanisefladio,quam 

excludic 


De  AgrimensgreEx  Falsa  Relatione  Scc*    207 


cxcluditinopiadebitoris.  Oldendorp.  CUJf  s^a^.  is.  in 
Pra^.  num.  4.  AbbaJ?  Panormit.  Actcap.  quia  tndicante.g. ntim^ 
4,  X.  de  prafeript.  uhi  tradit  ,  tunc  competere  hanc  a<fl:io- 
nem,  quando  non  eftremedium  adori  contraparterrL, 
Card.  Parif.  ad  di5i»  cap.  quia  tndicante  num.  6,  Bonifac.  de 
furt.  dicl,  §.4'  num,  4S.  Anton.  Faber.  in  RitionaL  adl.fimen^ 
fey-S.  §'fe  cum.  I.  D.  dt^.  tit.  fol.  2077.  Hier.  de  Monte,^/^» 
cap.js*f^um,  8.  Vincent. Czxocc.de locat.part, ^.qu^ffe* 2. num, 
7,foL  m,  97  p.  Joan.  Oetinger»  di6i,  cap.  16,  lit.  ^ 

§.     XXVf. 
!♦      7{ec  evertit  hanc  limitationem  haec  Ratio;  Qupd 
Agrimenfor  dolose  menfuram  renuncians,  ex  proprio 
dolo  parti  la^fr  a^que  principaliter  obligetur,  quam  par$ 
contrahensqua^exfalfa  renunciationelucrum  percepit* 
fer l.fiduohmSo  tn  pr,  D.fmenjor,  L  eleSiio26, §,  j.  tht :  Ci  plures 
dolo.  D,  de  noxaL  aci.  Bargal.  dedolo.  Regtd.s.  num*  4-  &  S» 
Anton,  Faber.4^(j/.  Lfiduohtiss.inpr.inRationaLV\^^^^'^^^ 
hoccap.is.§-  20,     Ideo  per  inopiam  Emptorisaut  contrL- 
hentis,  Agrimenforcm  teneri  ,  iniquum  efle  videtur. 
Paupertas  enim  unius,  non  debet  oneri  &  damno  cfTe 
alterijcum  paupertas  &  difficultasexplicandspecuniary 
dcbitorem  non  liberet,  /  continntu.  137.  §.ilhid.  D.  de em^i* 
Ideoquamvis  venditornonfit  folvendo,  a  quoEmptor 
pecuniam  condicere  poteft  •>  Non  tamen  ex  inde  danda 
eftadio  contraMcnforem.     SuflBcitenim  ad  iiberario- 
nem  Menforis,  ne  ex  hoc  edic1:o  teneatur,  quo  poffit  age- 
re  contravend^torem.^ /./  §.Pampon'ti^D.ftmenfeor.  Una 
igitur  adione  eleda  ,  altera  extinguitur  per  Lpen,  C.  dc 
fedejufeor» 

§.     XXVIL 
I.     Huic  dubio  refpondeturfx/  nam  is6.  D.  dedola^ 
Parianamque  funt,  nullamhabereadtionem,f^laiic|ua# 

Cc  j  lcm 


2oS     Caput  Xlf^DE  AgrimensoreExFalsa&o 


lem  fed  inanem.  Inanis autem  eft  ac^io  quam  dcbitoris 
hiopiaexcludir  j  Nec ulla  Ratio  exiftit, cur  prxrextu  con- 
ditionis  denegctur  ei  adio  ex  hoc  Edido,contraMen- 
r»rem:  Qui  non  ideo  tam  propter  Venditoris  pauper- 
tatem  tenetur,  quam  propter  doium  ftium  proprium, 
qui  impunitus foret ,  fi  paupertas  Venditoris  vel  Empto- 
risinanem&inutilemfaceretcondidionem.  Anton.  Fa- 
ber  in  RattomL  AdLftduohms.  §^  Pompomtis 2,  lit,  A,  D.ftmen, 
Prseterea  feparataj  funt  Venditoris  &  Menforis  obligatio- 
nes,  &longeexdiverfis  caufis  oriuntur,  ex  quibusurer- 
queconvenitur:  Quodcumevenir, folaeledione&con- 
ventione  unius,  alius  nonliberatur,  fed  tantum  perce- 
ptione.  per  L  perceptiom  4.  D.  de  his  qui  de]ecer.  vel  ejfuder* 
Eftl-dus  fiquidem  a(ftionis  nontam  in  condemnatione, 
quam  in  exadione  confiftit,  /.  k  Divo  Pto.  is*  D^  de  rejudi- 
cat.l.ptrt.Cdeexecut.retjudicat»  Anton.  Faber.  in  RattonaL 
add. Lfimenfor^s  §.ficumi. D.fimenffalf. mod.]oan. Qetin. 
ger  Secret-,  Wirtemberg.  Camer,  defintb^  regund.  cap,  .nf, 

num,  Z2» 

2»      Quamvis  Diffcntiat  Ahhtts  Panormitantts  diftin- 

cuendo  ;  An  Rclatio  Menforis  quempiam  la^dat  extra- 

judicialiter  fine  judicej  quod  tum  demum  teneatur  ia 

fubfidium :  Secus  vero  fimenfor  damnificaret  per  rela- 

tioncm  Judicii  fadam,  quocafueum  moxprincipaliter 

conveniri  pofreccnfet^cum  G\oi^^ in d.  L fi duobu^ s ' § ■  Pom' 

poniui,  ubi  Florianus.  Abb,  Panormit.  in  dtci,  cap.quta, 

judtcante  g.num.4.  quibusrefpondet  Card^PariC 

tn  diclo  cap,  quia  iudtcante  $.fub 

num.  6, 


41  (o)  i» 


Cap. 


^(20p)§€» 


Cap  T  XIV. 
De  Lapide  terminaUy  ejpuquemotione 

Cjr  propulftonc^\ 
S  U  M  M  A  R  I  A» 


§.    I. 
I,  Crimentermini  motitamatrox 

eslt  quam  mtnfttra  falfificatio. 
2,?titnavo  mortalium  feculo  ,  cri^ 
mentermini  moti  plane  erat 
incognitum. 

§.     i. 

1.  Pojiquam  diftingui  ceeperunt  do» 

mtnia  ,  etiam  agrU  termini 
funt  pofui ;  a^io  finium  re- 
gundorum,  &  crimen  de  ter- 
mino  moto »  originem  fumfit^ 

2,  Keipublica  intereft  ,  ne  rerum 

dominiafint  in  incerto. 

§.     h 
I  Modm  fignandi  terminos  ab  an^ 

tiquo, 
2,  Per  ramos ,  columnas ,  (iatuasy 

montesy  fluviosy  fojfas. 

§•     4- 
/.  Arhores  &  arbtifiaypetra,  itine- 

ra  &  viapf*blic£y  riviyfepes , 

/epuUhra. 
2.  Communiterper  Upides. 
g.  Apud  Romanos  lapis  terminalis  e- 

ratpro  perpetuitate,  quem  ut 

Deum  coronis  &  vi^imit  ve- 

ntrabantur. 


4.  Antiqui  lapides  hos  tnviolabilei 

ejfe  voluerunt, 

§.     5- 
/.  Votabulum  terminus yUnde  deri- 

vitur. 

$.     6. 

1.  Definitio  termimfinalis. 

§.     7- 
f.  Termim  diviiunturin  natur*Us 

&  arttficiales. 

2.  Ouifintlimitesnaturales. 

5.  Qui fint  tetmmi  artificiales. 

§.     8. 

1.  DividuntuT  item  m  publicos  & 

privatos. 

2,  Terminorum  publiiorum  duode- 

cim  gentra. 
3*  Quifint  tertmtii  privati. 

§.      9. 
/.  Quot  modis  turbentur  &  coH' 

fundantur  tcrmimfinalts. 
2.  Vt  conferventur  ttrmtni  fina- 
ItSyeltgeadi  funt  viri  termi- 
nalesjurati,  &  (juid  fit  bo» 
rum  offidum, 
§.     10. 
I.  Lapidumfinalium  pofitio  fieri  de- 
betpartibtti  ad  tdcitatis,  & 
in  toium 


210 


Caput     XIV. 


in  eorum  pfdftnti4, 
§.     II. 
i.  Temini  finales  certo  fignaculo 

funt  notandi. 
2.  Atbortbus  ante  miJHs  pler/imque 

crucesinciduntur. 
5.  tisdie  termini  Upidei,  non  fem.- 

perfigno  crucis  1  fed  alio  ali' 

qtso  (igno  velfiigmate  notan- 

tur, 

§.     12. 
9.  Oaomodo  &  quare  fignentur  tet' 

mini  domantales. 
j.Princepsin  alterius  principis  ter- 

titorio  bonaCivica  pofitdens, 

arma  &  infignia  fua  lapidi- 

bm  terminaltbut  incidere  nt" 

quit, 

§      ij. 
j,  De  Confuetudine  hodierna  com- 

muni%  lapidibm  terminalib. 

tejfra  &  nota  fubfierni  de- 

bcnt, 
8.  Lapii  tifitbus  carensypro  vulgari 

habetur. 

i.Durationufmtnorralii  ergcqut- 
dam  materta  alta ,  qua  con' 
fumi  nequetint ,  tefitumloco 
lapidtbusfuppotiuntur. 

j.  De  ntimero  tefiium  feu  lapillo' 
runi,  tn  t eiwinorumpofi: tone 
obftrraitdo  ,  attendetidus  eH 
ntos  Regionu  &  locorum ,  ubi 
ponuniur. 

^.Vndeoriatur  diverfitaiiUafignan' 
dt  &  appenetidt  UpiUos. 


§.     15. 

1.  Lapide  ttrminalifixojnflrumen" 

tum  infuper  eH  conficiendum» 

2,  Hodie  Upides  ritefixi,  cumftiis 

adjacenttbus  confintbus  in  li- 
Itum  Civium  fcribuntur  & 
affervaturinpublico. 
l.Tinium  mutatio  non  prafumitur. 

§.     i5. 
/.  Terminorum ^inalium cura&pf 
fitio  i  t^  aSius  lurisdi^tonie 
territorialis. 
§.     17. 
/.  Cuficdia  terminorum  finalium  , 
pradiornm  privatorum  in- 
cumbitei  ,qui  publice  /mpe- 
rio  praeii, 
2.  Gravitas  Criminis ,  apud  Rd W4- 
ms,cum  invadunturfines  publici. 
§.     18. 
/.  CoffJtvendatur  adexemplum  Ro- 
manorum  cura  tetminorum 
finalium. 
2.  Secretio  agrotum,  quatenus  pet' 
miaatur  pofiejfortb.  privittis. 
^.Lapides&  termini  finMes ,  aU' 
thorttatem  &fidempublicam 
merentur\  quortm  c.iufavi- 
ri  terminales  funt  confiituti, 
§.     fp. 
t.  iffe^us  pr£ctpuus  &  dominiorum 

dijUnclio. 
2.  Deinde,  ut  qttis  propenftcr  ctrcd 
cultiiram  agrorum  reddatur. 
j.  Item  tit  negocta  homtnum  certit- 
re  ordine  traitanmur. 

2,  Termi- 


De  Laptde  Terminali,&c 


2IT 


4f.  Termlni  leoitime  po/sti,»OK  W9- 
dicum  habet  effe^ftminprom 
Ifando  territorio  jtirudi^liO' 
ns  &  confimbt44, 

g.  DecUratury  Confima&  juris- 
diHionem  territorialem,  etm 
iam  aliii  modt^  probari  pof- 

f'- 

6,   Requiritur ,   ut  lapides ,  alios 
lapides   terminalcs »   refis 
linea  refpiciant, 
§.      20. 

^  Qttibui  modis  territorialU  Su» 
perioritoi  probatur,  iUdem 
etiam  probantur  termini 
fivales, 

t,  Si  fides  lapidum  finalium  prop ♦ 
ter  antitjuitatem  itt  dubium 
vocetur ,  tunc  confines  pro- 
hantur  per  famam  publi' 
cam ,  &  vtcinorum  attefia- 
tiones, 

%•      II. 

I.   Si  finmtn  alveumfuum  mutet , 
an   termini  confinaUsquo- 
ejue  mutentur  ? 

^.  /«  fiumine  publicoconfiniaco- 
jtitui  ,  ac  fuptr  tUis  fini- 
um  regundorum  agi  po- 
teH, 

j.  Si  fiumen  efi  locoterminit  lu» 
risdi^io  utriijtie  DominoVi- 
cino,ufque  admediumflu- 
minis  ccmpitit, 
§.      22. 

f.  Si  flttmints  mutatio  faEia  fit 


impetu,  tunc  terminicoft- 
finales  non  mutantur ,  nec 
lurisdi^io  mee  dominium. 
25. 
/♦   Licet  alveuiflumir.U  indt^^riA 

humana  avertatur. 
2,  Diffintit.  Johann.  u^jmut. 
§.      24. 

1.  Si  vero  fitiminis  mutatio  flat 

pededentim,  per  allnvionem, 
tunc  mutari  tominos ,  /um 
risdi^ionem  &  dominium, 

fiatuunt  DoUores. 

§.  15. 
/.  Ferum  fententiam  contrariam, 
per  alluvionem  fcil.  nec  con- 
fines  limitaneos  ampUari  , 
nec  territorium  aut  luris- 
diBioncm  mutari  vel  exten* 
di ,  Ht  aejuiorem  &  commu-^ 
Ktorem  defendit  u4uthor. 

2,  Agri   Itmitati ,  per  menfuram 

rum  extremitates ,  fuos  fia- 
tutos  habent  terminos ,  i- 
deoq;  incrementttm  exallu.. 
vione  accipere  ne^ueunt. 
j.  Limitesfinales  nondemo*iflra* 
tionis ,  fed  taxationisgratia 
funt  pofiti,  ideo  per  extrin- 
Jecum  augmentum ,  exteH- 
fionem  non  admittunt* 
§.      i6. 

1.  In  omnibus  dispoJitionihHilimlm 

tatis  ,  cejfat  &  prohtbitum 
efi  Itis  accrefcendi. 

2.  Ivu  alluvionis  luri  accrefce»di 
Dd  comjfA 


211 


Caput     XIV, 


comparatur, 

$.  Reqfiiritttr  ad  cohihendHm  aC" 

cretionii  incrementum,  per 

allftvioftem  i  ut  territornm 

certa  menfnra  fit  taxatum. 

§.     27. 

/,   TerritorHm  eH  iHrlidiiiioms 
ftehjeSium  occupans,  Ittris- 
dihio  autem  inh^ret  pradiis 
confinalibtii, 

§.     28. 

/.  Limites  pr§vi»eiarum  finales 
temporis  cutfu  nonintereunt, 
nec  htre  pnefcriptionis  a~ 
tnittuntur  vel  mutantur. 

2*  Ne  maxima  oriatur  confu(lo 
inter  Confinantes  *  magno 
cum  Reipuhlica  damno. 

g.  Fines  privatorum  pradiorum, 
ex  contrahentium  confenfa 
facile  mutantur. 

4..  Domini  ConfinaUs  terminosin 
communi  &  pro  indivifo  pof- 
ftdent,  ideo  eos  nt  rem  pro- 
priam  prafcribere  neijjueunt. 

j,  Inter  confinantes  focietas  quafi 
eft ,  qui  non  fuo  fed  com" 
muni  nor/iine  poffident ,  i- 
dchque  nec  prdfcribunt, 

€,  j^ffertur  prdjudicium  $n  hac 
ipfa  materia, 

7.  Dijfentit  Caroltu  Molinatn, 
§.     25?. 

/,  y^mpliaiur  ajfertio  Negativa^ 

procedere  etiam  in  pr<tfcrip~ 

tione  tanti  tempoxis ,  cujtts 


non  extat  memoria  in  con» 
trarium. 

2t  Contrarium  fentit  aUthor, 

5.  ^mpliatur  fecundo ,  (^uoadeai 
res  &  jnra  procedere,  quce 
finib,  territorialib.  coharent, 

4,  Qua  fint  coh^rentia  finaliua* 
limitum ,  arbitrio  ludicii  eom 
mittuntur, 

§.     30. 

/.  Limitatur  pradi^a  refolutto 
non  procedere ,  in  terminis 
finalibtts  turbatis  dubijs  & 
controverfis, 

2,  Quando  terminifinales  non  con» 
fiderantur  tanquam  ^nes» 
fed  tanquam  folum  proprim 
ttm ,  quod  ut  proprietas  oC' 
cupatur  ,  tuns  admittitur 
pr<efcriptiff, 

§.     31. 

f,  Finium  mutatio  nonpr^fum^ 
tur, 

2,  ^b  hacprafumtionereceditur, 
per  contrarias  prtefumptiones 
&  conjfciuroi, 
§.     32. 

/.  Terminis  &  lapidibta  motis  vel 
turbatis ,  ft  de  authore  con^ 
ftet  ,  in  dubio  prafHmitur 
vicinum  id  peypetrajfi. 

a.  f^icintts  prdfumitur  fcire  fafl4 
yttint, 

§•    33-     . 
/,  Pendente  rcvifione,  nihHomintii 

termini  finales  funt  figendi, 

i,  Revi" 


De  Lapide  Terminali,  Scc. 


2n 


2.  Revifio  executionem  fentinti^ 
frolat<t  ftoK  impadit. 

^.  Revifio  ffirrogata  in  locumfap- 
flicationu  ,  e^Hit  olim  de  /«• 
re  Civili  locum  hahebat. 

4\  Adducuntur  prajudicia  diverm 
forum  regnorum, 

j.  Afferuntur  pr^judicia  in  ter- 
minis  lapidum  finalium, 
Statutum  Ducatus  Wiirtem' 
bergia  circa  hanc  rem^ 

§.     34- 

Qmdam  contrarium  tenent, 
&  fintentiit  executionem , 
tam  de  lure  Communi  quam 
Camerali ,  fufpendendam  ejfe 
defendunt. 

Quomam  i.  Ute  pendente  nihil 
ft  innovandum. 

Qjiia  2.  revifio  prioris  fenien- 


€. 


t. 


/. 


2. 


2, 


/, 


fftitari  folet. 
Adducuntur  ReceJJUi  Impeytj^ 
pnejudicia    Cameralia ,    C^ 
Do^oves  confentientes. 

§•     35- 
Refpondetur  ad  Contraria, 

Difpofitio  circa  hanc  rem  in 

Rtceffu  Imperii  noviffimo, 
§.     i6. 
An  ratio   Status  /«  Imperio 

exioat,  ut  revifione  penden- 

te,  fufpendatur  ? 
Argumenta  txecutionem  fua* 

dentia  proponuntur, 
Contraria  argumenta ,  fufpen' 

fionem  fuadentta, 

§•     37* 
Tota  htijus  dtfficultatU  decifia 

rclinc^Hitur  arbitrari^deter' 

tninationi    Imperatoris    & 

Imperij, 


tftc  naturam  appelUtionis  i 

§.  r. 

"^JOn  modicam  affinitatem  cum  Menfurarum  falfita- 
-»-^  te,  Terminorum  motio  habet,  adeo  ut  hujus  crirninis 
Reuspropter  gravitatem  admifTi,  atrocem  quoqucani- 
madverfionemfubeat.EtquamvisdeTerminisfinalibus 
jam  antea  latius  fcripferit  Farinac.  quxfl.  orimin.  i^S.Mc' 
iioch.  i.Caf.^pj.Pnris  deVuteo  ciefimb(44  Fettalorif.per  m.Uie' 
ronymus  de  Monte  c^e  F/mb,  Regund.  Rutgcr.  Ruland.  in. 
tr,  de  Cemmiffar,fart.  2.  lib,  6.  cap^  u  &feqq.  ac  Joan.  Oe- 
tinger.  Camer*  Ducal.  Wurtemberg.  Secretar.  tr,  deji- 
nib.  regund.  integrum  o' praclicabiUm  conjcrtpferit.  Non  pi- 
get  tamen  ,  ob  menfurarum  conformitatem,  etiani  de 
Termino  confiuali,  ejusquepofitione&  amotione,  fpici- 

Dd  2  legia 


114 


C  A  P  U  T       X  l  V« 


legia  qiisEciam  colligere  &  huictradatui  inferere. 

2,     PriinsEVomortaliumreculocumHominescun- 
<Jtis  agrii  &  arvis  pro  ut  unicuique  placebat,  commu. 
niter  uterentur,  Delidum  termini  moti,  planeincogni- 
tum  fuerat,  quo  tempore,  ficuti  Virgilius  cecinit: 
7ij£c  fignnrt  folmn •)  aut  partirt  Itrmne^^campurn 
Fas  erat ,  tn  medium  querebant , 
Virgil.  lib,  /.  o^nead,     Nec  Meum,  necTuum,diceba- 
tur,  exquibus  duobus  Verbis,  uti  hoc  crimen,itaquo- 
que  alia  plurima  puUularunt  deli(n:a.     Homines  enim 
{tejle  Scneca.)  quietiftime  viverent  fi  hcec  duo  pronomi- 
na  e  medio  tolierentur,  &  e  mundo  abigerentur.  Nam 
nec  apud  Getas  agros  fuilTc  terrainis  diftindlos,  teftatuc 
Horatius^ 

Et  rigidi  Getdt: 
immetata  quibm  jugera  liberas 
7{ec  cu/turap/acetj  iongtor  annuA^ 
Horat.  lib.  3.  ode,  24*     Id  quod  jam  olim  tcmpore  Cor^ 
ndij  Tacttt ,  apud  Germanos  in  uiu  fuiffe  legimus:  D& 
quibus  itadidusauthor:  Nuilis  Germamrur/i  Populis  urbes: 
habttari ,  fatis  notum  efi ,  ne  pati  qtiidem  Inter  fijunBasJedes^ 
Celunt  difcreti  ac  diverfi  >^  ut  Foi^ix  ^^^  campm  m  nemt^  pl.vjiit^. 
Tacit.  de  morib.  Germart,  cap.  16^ 

§      II. 

K  Veruntamcn  audo  Mortalium  numero,de- 
hinc  difcretar  Gentes,  Regna  condita,  confequenter  di- 
liin(f^a  dominia  cacpere,  &  agris  terminipofitt^u^xwiu» per 
L  ex  hoc  jure  2,  ubi  Cafirens,  D.  dc  hfiit.  cr  ^«^*  Tunc  a* 
dio  finium  regundorum,  &  crimen  de  termino  origi* 
nem  funipfit.  Joan.  Bonifac.  dcfurt.  §.  Foffeffioneg.mim^ 
6s.  Ac  quoniam  communio  ,  neceiTario  difcordiara 
parere  folet,  Hiaclmperantes  quietispublic^caufado- 


De  Lapide  Terminali,  &c.  zif 


minioium  diftiiKflionemnon  aliterquamTerminorum 
podtione  rite  fieri  polTe  cenfuerunt*     Nam  Plato  lapi- 
dem  terminalem  a  DEOfirmatum  eflfe  cenfet,quoa- 
micitix  &  inimicitis  terminentur.  ?htodelegih,  Di&log,  <?♦ 
Jiomu/um  quidcm  fundatorem  imperii  Romani,  Termi- 
nos  agro  Romano  nullos  pofuiflt^,  ut  cuilibet  advena- 
rum  in  nova  formanda  Civitate,  ex  alterius  pauperta- 
te  ditefcere  liceret,  Plutarchus  aui/jor  eH  in  Problemat.fiti 
qusfi.  Koman.  14.     Qupd  jam  ante  Romulum,  fub  Rege 
Saturno  in  ufu  erat:  Quoniam  aureo  iilo  feculo,  quo 
Saturnus  vixit,  Italiamque  incoluit,  Bullum  in  ejus  fi.- 
nibus  furtum  c<»mmilfum  perhibetur,  aut  quia  nihile- 
rat  [Att  Murobiiis)  fub  illo  cujusquam  privatum.  Macrob., 
hb.  /♦  Saturnai,  cap,  S,     Nam,  ficuti  Pirgilim  canit : 
ISl^c  fignare  folum ,  aut  ^^rtiri  Cmite  cam^um 
loi  crAt^ 
Numa  vero  Pomfiliusy  fecundus  Romanorum  Rex,  julli- 
tia  Clarus ,  fuum  agrum  a  Vicino,  fignis  interpofitis  di- 
ftinxit  atque  feparavit ,  Halicarnaf.  htfior.  Itb.  2.     S>ui  c- 
tiam  DEO  Termino  facellum  in  monte  Tar};eio  erexit,, 
idque  Jovi  Terminali  tanquam  Paeis  cufl:odi  confecj^a- 
vit,  Plutarchus»    SiH^fl'  Roman.  ij.  Virgil.  lib.  i.  Georgicorv 
Joan.  Coras  ad  l.  2.  §.  Deinde  cum.  D.  de  origin^jur.  num- 
_j«  Joan.  Bonifac.  di^.  tr.  §.  Pojfeffione  g.num.os^&lh^"^^' 
gor.  Tholofan*  in  Syntagm,  lib^  sp»  cap,  /j.  num.  6.(^7.  Ad 
dividenda  igitur  dominia  &  Regna,  Termini  inventi 
fuerunt*  Hieron.  d^WQYi\.t  de  finib.  cap.  \s.num.i\.     l- 
deo  Deus  Terminus  ,  pra^es  Pacis  &  arbiter  Juftiti^ei- 
PLutarcho  vocatur.  in  Nnma  Pomptlio  Dominiorum  enimj 
&:  territoriorum  diftindione  pofitis  termiiiis  finalibus,, 
genus  humanum  confervari,  propter  Jurisdidionuiftj^ 
divifibnem  tradit  ^t^o\d,de  jur.  tcrriton  cap.  2.  num^^-in^ 
p.  optr,  PQiit^    Unde  iiou  male  Domiuium  dcrivari  po- 

Pd  i  tea 


1,5  Caput     XIV. 

tefl:  exHebrxOf  Domem,  quod  in]Piel,domuit,reucom. 
pefcuit,  figiiificat.  Quali  Dominii  divifione  omnes  Gen- 
tes  compefcantur  Becman.  de  ortgin,  tatin.  Img,  verb,  Do' 
mimis.  Tholofan,  lih^  i,  SyntAgrn^  cap^  12,  ^oxiitv.ciedomin* 
cap.  i.  num.  i. 

2»  Noftra  cnim  intereft  &  Imperantium ,  agros , 
limitibus  certis  diftindos  habere,  ut  fiat  feparatio  ejus, 
quod  eft  meum,  ab  eo,  quod  eft  tuumiCumReipubli- 
CJE  utilitatcm  refpiciat,  ne  dominia  rerum  fint  fub  in- 
certo,  /.  /.  Z).  de  yfticapion.  Agri  qui  nimis  vaftam  habent 
amplitudinem,  vix  virilem  refpiciunt  culturam./.  ^'^/^ 
§♦  ^itim  Z),  de  lcgat,  2.  Anton.  Ufill.  de  aciion*§^  quAdam^ 
n.  37,  &jS,  late  Petr.  Heig.  Ifh,  /.  quAsJ,  jp»  n.  }2.  (^  fe^^, 

§.    III. 
I.    Signa  terminorum  a  natur^  dadu  defumpta 
olim  erant  valde  fimplicia. 

2*  Prtmi6  illu  temporthm^  antequam  lapideus  limes 
poneretur,  Ramus  ex  arbore  decerptus  cum  fru(flibus, 
ad  agros  feparandos  figebatur:  Qui  quidem  ramus  & 
pra:fertim  olivx ,  Termes  proprie  appellatur.  Unde 
Horatius. 

Gcrtninat  &  nunquarn  falknth  Tcrtnes  olivjt , 
Horat.  Epod.  Oae  lO.  Pcr  Colunas  quoq^  Antiquiterminos 
pofucrunt,  Qu^i  mos  inoluit,  pro  terminis  agrorum  colu- 
mcllas  figere:  Hinc  fadum  eft,  ut  Regionum  &  Reg- 
norum  fincs,  tcrminique  celebres,  Columns  appellati 
fucriuv;  ficuii  in  Ilifpania,  Coiumntz  Herctdk  cumeo  us- 
que  Imperiuni  Roniani  amplificaverint :  In  Africa  fub 
Aiiante  monte:  in  Afia  ad  Euphratem  ad  fluvium  &  fupra 
Armcniam  Terminos  Impcrii  Romani,  Colmnndt  defig- 
iiabant.     Unde  Virgilius  iib.  /Eneid. 

Atndes  Ptvtct  AkrteUti^  ad  uf<^  columnas 

^xulat,  *  Boni- 


De  Lapide  Terminali,  8ic'.  217 


Bonifaci\  ^ic7.  §,  Pojelpoise  g,  num,  67,  Ex  eadem  fiiiiutn 
regundorum  ratione  &  Statu£Qvcdi2t:  Cicuti llyefiu^ •)  cum 
Megarenfium  agrum  Attico  adjunxiiret,  celebrem  illam 
ftatuam  pro  termino  erexithisinfcnptis  verficulis;  j^^ 
ad  OrtefJtem  folcm  Ipe^am  ^  hxc  non  Vclo^onefus  fcd  lonlt:  ^dt 
njcro  ad  Occidentem  ,  Peloponefus  efi^  non  lonia.  Plutarch.  tri 
ihefco.  id  quod  Patavim  ^  Tranjtf  olim  cum  in  libertate 
dominarentur ,  imitati  funt;  tefte  allegato  Bonifacio, 
in  di^,  §*  p.  num.  67.  Erant  quoque  yt/tf;(^/^j & Tluvij,  pro 
Termino  Imperii  notati  &  habiti;  Taurum  enimMon- 
tem,  Imperii  Romani  terminum  appellat  Livius /'///^r. 
lib.  7.  Ac  apud  luflinum  de  Nino  Rege  legimus;  Hicpri- 
mtis  (inquit)  intuiit  bella  finitimts  dr  rudes  adhuc  ad  refiflen^ 
dum,  Populos  ad  Lybi^  Terminos  ujcjue  perdormtt.  Juftin.  hi^ 
Jlor.  Itb.  I.  Imperator  item  Auguftus,  tliiviis  ingenti- 
bus,  fofiis,  montibus,  obtedis,  terra  deferta  &  invia 
vallavit  Imperium;  tefte  Herodiano  hiflor^  Itb.  2^  Qui 
infupcr  Ifirum  ^  Euphratem  fluvios,  feu  terminos  duos 
a  natura  conftitutos  Imperio  defixit,  juxta  Imp.  Julia- 
num  itb,  de  C^far^  Et  hoc  jam  ante  Populo  Ifraelitico 
pr^didum  fuit.  Deuteronom,  cap.  11.  kihcet :  a  Deferto  dr 
a  Libano ,  aflumine  magno  Euphrate ,  ufque  ad  mare  occidenta- 
lc ^i  erunt  Termini  vefirt^  Unde  hofceTermiiaos  finales  , 
immutabiles  &  xternos  vocat  Baldus  in  cap,  cum  caufvn* 
num.  j?,  A^  de  probat,  Gryphiand.  de  Infuds  cap.  14.  num.  $2^ 
vide  Jul.  C^far.  Bulenger.  de  Imper,  Roman.  lib,  s-  ^■^/'-  ^* 
dr  p.  Joan  Oetinger,  definib.  regund.  lib.  /♦  cap.  i$.per  tot' 

§:  IV. 

I»  In  multis  locis  apudantiquos,  tthvn  Arhorcs & 
Arhufia  pro  Tcrmino  fundi,  aut  prsdii,  ac  confiniu^^ 
judice,  notata  &  defignata  fueruntj  Sext.  Jul.  Frontin» 
di  Jbimit,  lib,  /,  inflmi,  Majorag.  ith.  4,  mificeii.  cap,  s.     Ni- 

hil 


iij  Caput     XIV. 

hilcnim  intereU  ^  ait  Jureconfultus  Ulpianus,  Arbores  quis 
in  confinw  ponat  'i  m  Mdtficmm  in  l.  hdc  a&io  2,  D,fin,regund» 
Hieron.  de  Monte«  de  finih.  regund.  cap.  17.  num.s.  &  7* 
Et  ante  eum  Paris  de  Puteo  de  finib.  fcud.  cap.  3.  num.  f. 
Unde  fine  dubio,  Arbores  terminale^  nomen  fumpferunt, 
vulgo  apud  nos  didi  ©miC$(^S3ilMm  /  O^CX:  J^rtttdjcn.  de 
quibus  ita  mlius  ?aulm\  de  poenaeorum,quiarborester- 
minales  evertunt ,  fcribit  in  l.  s.  recept./entent.  tit.  22.  J» 
r,  Ideo  Frontinus  tradit:  Frequenter  0^,  Limitesfiniunty 
juxta  quas ,  Arbores  folent  e([e  latiores ,  Juh  quas  dcfigere  termi- 
ms i  facrificii  caufa  poffeffores  confueverunt.  Frontin,  de  limit^ 
Itb.  2.  Arbores  autem  i^i  Terminales  in  multis  locis,  prac- 
fertim  in  patria  Wurtembergia,  vocantur  communiter 

Irtucfeen  c>5cr  lccfccn/  wcd  mm  fold^c  '^c^nm/  mtt  tva^^^/ 

tnwmn  lK^(l),cr»  incrcf  Ct  <>bCK  bc^etdjnct.  i.  e.  quoniam  ta- 
les  arbores  incifis  foraminibu4  fignantur  (^ obfrvantur^BcMd^ 
in  rhefaur.  Pra6i^  Itt.  M^  verb^  iV^^rttif  (Tcttt  27^  Proinde  de 
hifce  perforatis  arboribtm  "terminatibtis  fequentia  notabili- 
ter  &  imprimis  pradice  refert  nofler  loannes  Octingerus'. 

fo  mmwabcr  ^tc  23mtm/  wclcfcc^  c)ftcvmal)lctt  /  (otttoltdj 
ttt  ^ctt  tOalDctt  /  ^ii^cfcftcbctt  ^flc^it  /  ^n  ^amaxiinn^ 
^a  Stitci*  /  Qxmx^  tttt^  58c*^ctt  /  nn^  an^zxtx  S^ccfctc» 
or^ttct/  fc  wcvi)ctt  b\cfd\^c  tttlotti)cri()cit  DOtt  ^ctt  ©tttcrj? 
^txmxn  (^c^ctclittct/  9cn>vM)ttltcl^  rtbct  ctn  Cvcnc^  t>rtvcttt  cjc^ 
l)cwctt  /  ttttC>  ttt  ^cfjctt  iY^tccc  cttt  (Socfc  ^c»bol}vct/  tttt^  ^at^ct 
lod^ctt  nn^  S^ocfcbartm  ^cttcttt/  ^fc  fttt^  cttttvc^ct  ctv^ctt  oba 
gcmcttt/  ^tc  cii^ttc  Oocfebattm  (^c^ctt  prtvam  ^Ptt^cvtnanf 
rtbcv  ^3(tnc^«  rtutf  t>cfj  ctttctt  (BrC5etttt)timbi^  j5cv:ctt^S3c>5ctt/ 
5avuttTio^ftc  ^onfclbctt  allcttt  >tivVc6ovfv3  /  Uttt>  ^at  ^cv  an\\o^ 
fctt^c  ^[lub^bav  fcmctt  ^2l)ctl  5avatt/  ivcld)c  alfo  j3c^Cid)ttct 
t^jvOctt/  Oai^  i)ic  ©aud^ctt  ttuv  aujf  ctttcvQctttctt^^c^KR  oc\w 
Ct^c,<tI)umbiJ;6cvm  Otc  ^4um  uttbcm  ivvf  c  m^  fvci)  ^ic^ 

tajfcrt 


De  Lapide  Terminali,  Scc^  219 


laflfcn  fcm.  bic  ^cmcme  (Eod^baum  abct  (lclfecnmttccn  aujf 
t>cm  ^ntct^tcl/«n^rfnM)ci)^en  (Sj)9cnttj«mb0  ©cnnt^ctl» 
frtmitch  ^itjian^t^/  ^avan  |cOem  te  l^ctlbc  ^ittjctl^ct^^it/ 
Dammb  (tc  t^m^cn  mt>  v^xnm  in  ^cx  mtttc^cfiS^attm^^cm 
^cxa^cn  ^ntermatcf  nad2/  ^clancfct  mt^n  foikn.  tSafi 
(tcfc  abct  c)te  Maxc^itn^  mn^ct/  nnb  nt(bt(!tacPfKvrt(fe9c<? 
fect/  fo  mx^  cm  (Scflod^cn^cma^t/  «n^  alfo  bc^ctifcnct  / 
{)aj|  (ic  ctncn  iCtncfcl  bcfcfelcijl::  Otc  iKodjcn  foUcn  anjf^  wc^ 
nt^jl  tn  fwntf  0atjrcn  ctnmat^l  cxncwcxt/  nnt>  mbcx  am^c^ 
featvcn  mx^cn,  ^ann  (tc  fonflcn  Dcrtvad^fcn/  fon^cvltdl 
mmn  bic  S3a^m  ^cfun^/  «n^  ntdK  alt  fctn/  an  bcncn  Uc 
rtwagctjatvcnc  Crcnt^  cttt^an  ^tttd^  Un^cto^ctt/  roricntdic 
crfnd^t  mx^cni  ^cxtt\a^fcn  ttbcictvaUcn  /  ^afi  man^ar  tcm 
^cx^sn  pon  auffcntjcr  (cl^cn  f an  /  «n^  ojf t  t\^cl  ctltd)e  ^oll 
ttcif  m  C)cn  S3a«m  tjatvcn  mttfi  btj]  man  ^tcWbc  antrifft» 

i.  e.  quodfi  vero  arhores,  qusd  fepiu^  t  prafirtm^  in  fjlvu  acci. 

dere  fiolet ,  ad  terrninationem  pr<xdiorum  ^  fiundi  aut  aliorum 

jurium»  ordinanturf  ea  ab  agrimenfioribtis  fingulariter  mtantur, 

flerunque  vero  tts  inciditur  fignum  crucu ,  tn  cttjm  mediofiora- 

men  terebratur^  unde  (^  arbores  perforata  velterminales  feufi" 

nales  dicuntur ;  htzc  aut  fiunt  propria  aut  communes;  Arbores  pro- 

frt£  in  terrnino  quidem  fiunt  pofitA  >  fid  tn  fiundo  proprietarij  <) 

ideoque  Joa  ad  eundem  quoque  Jolum  pertinent ,  nec  vicinm  dc 

ijs  qmcquam  partictpat  \  not£  tn  ys  ponuntur  a  foras ,  e  regione 

confinij ,  ut  eas  Itbtras ,  in  ^arte  qua  lattis  contingtt  proprtetari- 

umy  a  nota  derelinquat:  Communes  vero  arbores  tn  medio^  con^ 

fnij  funt  radtcat£ ,  perttnentque  ad  utrumque  dominttm  ^  con^ 

finem  fro  dtvifio ,  unde  (^  qutttbet  horum ,  tarum  dimidiampar* 

tem  pofjidet^  iieoquc  (jr  notantur^  afiacie  ^  k  tergo^jaxta  li^ 

neam  termini  dire&am ;  quod  fi  iermtniis  k  linea  declinet ,  nec 

re5lam  fiequatnr ,  tunc  nota  angularis  inctditur ,  c5^  ita  fignaturj 

ut  angulum  efficiat :  Oportet  autem  c<£furas  has  ad  mtnimum  fin- 

Ee  gulis 


iio  Caput  XIV. 

gulii  quiftquenntjs  renovari<,  d^denovoimidiy  quoniam  attM  cor- 
tice  rena/cente  obducuntur,  prafertim  fi  arbores  fint  novelU ,  nu^ 
loque  vitto  laborantest  i»  quibni  nota  incifk')  nifi  fedutb  confer-^ 
njetiir  tncifira ,  tra^tt\  temporii ,  tegumento  recenti  per  yepullH" 
lantiam  coticuU  ita  veUntur ,  ut  earum  extrinfecm  ne  Veftigium 
quidcm  cerni  pofftt  ^  fed /kpifts  novo  vulnere*  aiiquot  digitosalto^ 
earumradij  aperiri  debeant.  Joaii  Oetinger  de  finih.regund^ 
Itb.  I.  cap.  iS.  num,  13.  &  feqq*  Et  Petrje  quoque  in  Con- 
finibusconfiftentes,  pro  terminis  habentur  &  obfervan- 
tur  juxta  didum  Frontin.  dt^.  tr.  Itb,  i^  in  fine  Hier»  de 
Monte  in  diB,  cap.  /7.  num,  6^  Qua;  iSan^t^tCnCSfletll  vo- 
cantur.  Alibi,  pro  terminis  erant,  itinera  &  vi&puUi. 
CA ,  rivif  fe^es,  imo  etiamfepulchra  dr  FonteSt  Item  Fo(p!,  Q,iiubt^ 
mt^XCn  I  iSan^t^rabcn/iquibus  tcrritorium  Civitatis  Hal- 
lenlisinSueviacircumfeptum  eft.  BeCold.  de  territor.  cap. 
2.  num^  ?.  in  oper.  polit^  Qi!''^  etiam  adhuc  multis  in  lo- 
cis  pro  confiniis  cuftodiuntur,  Tolofan.  in  Syntagm.jur» 
lib^  ip.  cap.  is*  num.  s*  Hieron.  de  Monte  difL  cap^  ij, 
num^g,  Nam  etiam  vix  publica:dividuntTerritoria.^«Af- 
ta  l.fipLHi.  §^  via  publica.  D.  d,  aq.  p/uv.  arcend.  Par.  dePu- 
teo  definih.  feud,  cap.  16.  num.  3.  De  hifce  variorum  ge- 
nerum  finibus  ita  Aggenus  Urbicus;  Vtnes  hu fignis antim 
qui  dtvidehant^  Foffis  manu  fa6iu -,  Arhorihus  antemtfjis^  Flft- 
minum  interveniemium  curfu ,  lugis  quoque  montium ,  qua,  cx 
eo'  nomine  accipiunttir  ^  quod  continuattone  ipfa  jungantunfiper' 
cHtis ,  ^^^  ^^^  itineribtis  vel  dtvergiis  aqud ,  quA  aut  loct  natura. 
Aut  fokrs  ^rocuravit  antiquitas.  Aggen.  Uvhic^  ad  Sext.  luL 
JFrontin.  de  ^^  agrar.foL  m.  /^(?.  Joan.  Oetinger,  defintb^ 
regund.  cap.i^.f^er  tot. 

2.  Comir^unitcr  tamen  ufu  invaluit,  apudanti- 
quos  ut  pro  terminis  Lapides  ad  denotanda  confinia  de- 
fj|iientur.  Joiii,  Oetinger,  aefimb,  regund,  cap.  z.  n,  p,ac 


De  Laptde  Terminali,  &c  ui 


cap*  17^  num.  i.  Hieron.  de  Montc cii^.  tr,  cap.  1$,  Qui  fub 
num*  7,  alTerit ;  ^od  quamvU  Uptdes  aliquando  pro  limite  po^ 
mntur ,  afl  in  confinibm  Civitatum  dr  caftrorumjines  non  itaflri- 
Bi  Junf-i  quoniam  Montes  (^  flumina  pterunquc  pro  flnihm 'jU'' 
dicantur»  Nam  &  Jacob  &  Laban  ejus  focer,  fua  bona 
dividentes,  tumulum  lapideum,  loco  termini  conftru- 
xerunt,  fic  enim  legimus ,  Genefl  cap.  ^i.  Tumuim  ifte  (in- 
quit)  ^  Capis  fint  in  tefltmomum^  fi  aut  Egotranfieroillumper-' 
gens  ad  te ,  aut  tu ,  pratertens  malum  mihi  cogitans ,  Deus  A- 
hraham ,  d^  Detis  Nachor  judicet  inter  nos.  Idem ,  lacohy  di- 
citur  erexiffe  lapidem  infignum,fundens  oleumdefu- 
per.  lofuA  cap.  2.  Dominus  pr^cipit  poni,  &  erigiduo- 
decim  lapides,  ut  fint  fignum  memorabiie,  feu  com- 
monefac1:orium  hiftoria:  tranfitus  per  Jordanem,  lofttjc 
cap.  24^.  loflta  moriturus  erigit  lapidem  prsegrandem,  fub 
quercu,  qu?e  erat  in  fancftuario  Domini,  ut  effet  in  te- 
ftimonium  foederis  idi  cum  Domino.  /.  Reg,  7.  Samucl 
in  memoriam  auxilii  divini  contra  Philiftsos  erigit  la- 
pidem  ,  &  nomen  ejus  vocavit ,  Lapidem  adjutorii. 
Quod  poftmodum  in  omnibus  fere  locis  obfervatum 
fuit,  ut  perpetuitatis  caufa7?/////^i //«///Vf/ pro  finibus  ar- 
rogandis  adponerentur,  qui  lapides  humo  defoffi  pro 
terminis  obfervabantur  juxta  Glofs.  in  cap.  cum  caufam  X. 
de  probat,  Guid.  Papse.  dectfl.  iSj,  ntim.  /.  terrar.  inPrax.in 
libell,  de  a^t  reait.  verh.  ceu  coh<ereat,  num.  ^.  Joan.  Bonifac. 
defurt.  §♦  Poffejfores  9.  ntm.  "jS.  Qui  ab  antiquis  magna 
religione  culti  fuerunt  j  de  quibus  ita  Ovtdtus, 

T(ox  uhi  tranfierit ,  joltto  ceiehretur  honore 
Seperat  jttdicio  y  qtti  Dets^  arva  ftio^ 

lermine  five  Lapu :  five  es  defoffus  tn  agro , 
Stipcs ,  ab  anttqim ,  ///  quoque  nomtn  habes» 
Ovidius*  Iraflor^  itb,  2^  vide  Thyfium  adA.Geli.itb.  iz.capJ, 

Be  2  }.ln- 


211  Caput     XIV» 

2.  Inde  Romanis  pro  perperuitate  eratLtf/>if  T^r- 
y»/W/^;Termini  quippe  primumlapideiconftitutifunt* 
Nam  Lapis  aut  ftipes  ad  finium  difcretionem  defodie- 
batur,  ita  ut  fuper  terram  extaret:  QuemutZ)<?«w&co» 
ronis  6c  vicftimis  venerabantur.      Unde  Tibullus: 

2^am  veneror  i  fett  fiipes  habet  defoffm  in  agro: 
Et  terminm  Dem:  In  cujus  tutela,  fines  agrorum  pofiti 
credebantur,  ac  proinde  {2iCxzQi^zn^o\it2iX. calend. Mar* 
tu^  id  eft  XX.  Februarif^  quse  Terminalia  di(fla  funt.  Vi- 
de  Platon,  de  legib.  iic,  S.  Halicarnafs.  Antiquit»  Koman.lib^ 
2.  infin^  Ruland.  de  Commiffar^  part.  2.  lib,  6.  cap,  2.  nmn.4* 
Audiamus  de  hoc  Deo  Termino  Poetam: 

7^c  Populos ,  Urbesque ,  O'  Regna  ingentia  fnu : 

Omnu  erit  fine  7e,  litigiofUs  Ager^ 
T^lla  ttbi  ambitioj  nullo  corrumperis  auro: 

Legitimajervas,  credita  rura  ^de. 
7^c  Tu  vicino-i  quicquam  concede  roganti; 
2(e  videare  hominem-,  prdpofiiijfie  lovi* 
Etfieu  vomeribm  jfieu  tu  pulfabere  rajiru, 
Clamato^  tum  eU.,  hic  ager  ille  Jumt 
Virglh  Maro.  Bfior,  Ub.  2.  Joan.Coras.  ad  L  ex  hoc,  s-  D 
de  lufiit.  (^  lur.  num.  S.^  g* 

4.  Quae  caufa  eft,  ut  antiqui,  facros  hofceLapi- 
des  id  eft,  inviolabiles  efte  voluerunt,- Sicutiex  Juve- 
nali  conftatj  dum  fcribit: 

K^utfiacrum  efifiodit  de  limite-i  faxum, 

]uv^\\2\.fiatyra  ult^ 

Eodem  modoAlemannorum&Burgundorumconfinia, 
Lapides  Terminales  oHmdiftinguebant;apudAmmian. 
Marcell.  htfior,  Ub.  iS,  cap.  4^  Id  quod  in  hunc  ufquc 
diem  ubique  fere  locorum  ufurpatur^  ^y^. /. //?//?^^^^^ 
//,  ibt;  Vetera  momumentaZ>./f/^.  regund,  fecundum  Glofs. 

in 


De  Lapide  Terminali,  Sccl  22J 


ii;f  cap.  cum  cau/am  X*  de  ^robat:  Guid  Pap^  decif^igs*  num. 
/.  Ferrar.  Papiens*  inprax,  libell.  de  aEiione  real.  verb^cuieo* 
hereau  num,  3.  Joan.  Bonifac.  de  furt^  §.  PojJeJJiones  g^  n,  78^ 

§.  V. 
I.  Vocabulum  Termini  originem  traxilTe  videtur 
a  vocabuJo  Termes  qui  erat  ramus  cum  frudibus  ex  ar- 
bore  decerptus  nec  foliis  repletus,nec  minus  glabro, 
praefertim  olivas  ad  agros  feparandos  defixus.  juxta  Ho- 
ratium  in  verjiculo: 

Germtnat  &  mnquam  fallentis  termes  oUva» 
Horat.  lib^  Epodon,  Claufnl.  cap»  16^  num.  4S*  Quitanquam 
Ramus  olivoe  tam  fideiis  &  certus  erat  ut  fpem  Domini 
nunquam  falleret.  Joan.  Bond»  in  notis  ibidemnum^^s* 
De  hinc  poftea  casteri  limites  &  meta^,  quamvis  Lapi- 
dea:,  termini  didi  funt.  Unde  terminot  determino  ^  tx- 
terminoy  &  alia  hujufmftdi  devenere  vocabula,  Gcrh» 
Joan.  VofTius  in  Etymobg,  lit^  7,  Verb^  Jermes,  ficuti  con- 
ftat  ex  Ovidio  infajits: 

Jermine^  ftve  lafis  five  es  defoffm  in  agris^ 
Stipes,  ab  antio^uisy  tu  quocjue  nemen  habes^ 
Et  Tibullus: 

ISlam  Vcneris  feu  Jiipes  habet  deferttis  in  agris 
Seu  Vett44 ,  in  trivio  •)  florida  ferta  lapts. 
Joan*  Bonifac.  /r.  defurt.  §.  VoJfefJtQnibtu  9.  num.  66.    Pro- 
indeTermini  dicuntur  cxtremitares  &  ultimcequafi  li- 
nex,  quibus  quantitas  clauditur.     Nam  liiiea  dicitur, 
quod  litemagrisdirimat,juxtailIudVirgilii//^./^./£;^d^. 

Limes  erat  foftus ,  litem  ut  difcerneret  agro^ 

Qupd  repetiit  Pontifex  in  cap^form  X,  de  V*  S,  Petr.  Gre- 

gor.  Tholofan.  in  fyntagm,  lur^  lib^  sg.  cap^  //.  num.  2,  ^r  s* 

vel  aliter  &  quidem  realiter,  Terminus  vocziiWj  quodmen" 

fftrm  Hm  dejinktf  quanta fcilicet,  unicuiquehabentium 

£e  j  "^'  agros 


xi4  Caput     XIV. 

_^^MHW«  ■VMMMMW  — — ^^»^  ■    fc.  ■      I    ■  ■  »  —"■■*■■         II  «-MMMM^  «MMMM»  MHMMHNMaf 

agros  finitos  debeatur,  atque  ita  certamen  agrorum 
tollat  ,  dum  quifque  fuis  finibus  contentus  acquies- 
cere ,  nec  fupra  menfuram  juris  fui  afFecflare  debe- 
at ;  fectmdum  cAp  ft  qt*ls  Efifio^us  cauf.  7.  qu£f},  i,  Cornx. 
confiL  rjS*  lib,  i.  late  Joachim^  Scayn.  decif  Eonon,  lo^num. 
^S.  &  feqq*  Hieron.  de  Monte»  de  finib,  regund,  cap^  is*  n* 
^.  Qu^  tameii  realis  derivatio,  utpote  ex  IfidorOy  ma- 
lo  latinitatis  authore,  non  placet  Alciat.  in  L  qumquepe- 
dum  p€»,  T).  fin.  regund.  &  Joan.  Oetinger.  defintb,  cap,  2, 
Itt,  G,  Cum  tamen  certumfit,&communiterafcripto- 
ribus  obfervetur ,  ut  in  dertvatiombHs  vocabutorum  conjt' 
Burart  liceat^ 

§.  VI. 
!♦  'Termintn  Tinalis  rite  definiri  poteft ,  limes agrorum 
tojfcffionumque  fintum  caufa  pofittis .,  quo  fines  cu]tisqucprAdij  dig^ 
nefcixntur,  Joachim.  Scayn.  decifi,  Bonon.  10.  num.^S.  Joan. 
Bond.  ad  Horat.  lib,  2,  carmin^  ode  iS.  num.  24.  Germa- 
nice  comuniter  vocatur  cmi%anf(^ein/deduclumab  ve- 
tnftifllmo  vocabulo  iVWif.  Unde  terminatum  oritur 
j\!^aVif  fchct^uni^  Glofs.  tnfpecul.  Saxon.art.  so.  n.  2.  vel  magis 

Saxonice  m  iV1iat}lj^ctn /  mw  tQoxt/t^a^i  ba^x^m 
§ctcl2cn  oWx  ©cmcvif  /  ieu  lapis  finahs.    Qad^f  ^ianb^ 

tvd:)t.  feu  fpecul.  SjiXon.  art.  ^9.  Nominantur  quoque 
Termini  Finalcs  a  SaxonibuslOPctd)bll^j  quafidicas,  m 
§^;lC)  bc\X\  tnan  tvetcfecn  |0llc/  arcens  vicinorum  Jurisdi- 
dionem.  Heig.  lib,  z,  quxjl.  lur,  2.  num.  S7*  Gryphiand. 
dc  IPhchbtld  cap.  7f.  num.  S.  drc.     Ubi  tradit;  SCctdlbtl^ 

t^ctj^  fo  rtl/  al^  tx>ctc  m  €»cbtct  «mb  ctn  Qtatt  (^cbct.  h.  e» 

JFeichbildum  tAritiim  fi^^rJificat ,  quAntiim  in  dijirtciu  ctvttatis 
com<^rchenditur.  Glofs.  Jur.  Sax.  Feud.  drt.  9.  ^y^.Schnei- 
de>3r.  ad  §.  qu^dam  num.  22.  I.  de  a5lton,  Rutg.  Ruland.  de 
commtfi,  part.  2,  Itb,  0.  cap.^.num*  /,  Joan.  Oetinger.  dc  fi- 

mb. 


De  Terminali  Lapide,  kc,  iis 


nib,  lib.  i.  cap*  2»  Itt,  V.»Limes ixutem-^  fecundum  llrbic.adSext, 
luL  Frontin.  de  re  agrar.fol.  m^  146.  vel  aliter  abaliis:  T^r- 
mtniis  eH  fignum  quod  agrum  ab  agro  dividit^  fic  di^m ,  cjtiod 
Jines  agrorum  propter  limitare  iter ,  maxime  teruntur.  Varro, 
de  lattn.  lingua,  Itb.  4.  Oetinger.  dtci,  cap.  2.  lit,  G,  Monta- 
nus  vero,  Terminos  dicit,  effefignaj  cujtticunque  finis  demen' 
firattvaper  /,  Btvtis  2.  inpr,  D.  de  term,  mot^  cap.fortis  X.  de 
^»  S,  Hieron.  de  Monte  de  finib*  regund,  cap.  ij.num»  2, 
Farinac.  in  criminaL  qtmft,  i6S.  ntim.  112,  Termini  enini 
feu  limites  {wwx.  quAvis  ftgna  feu  fignacuU*,  quse  agros  &  fi- 
nes  a  fe  invicem  diftinguunt;  veluti  Pali,  Botones,  fe- 
pes,  Foffa:,  vi^  publicas  fepialchra  &  fimilia  Sext*  ]uL 
Frontin*  de  limitib.  Itb,  i.  infin.  Tholof.  Gregor*  di£i.  Itb, 
^p^  cap.  7i«  mm.  S*  Augufl.  Barbofa  ad  C4p,  cum  caufam  is» 
mm^  7.  <^  12.  X.  de  prebat,  Monumenta  quoque  pro  Ter- 
minis  funt,  &  habentur,  tanquam  fines  &termini  quia 
permanent&  docent,  quoufque  protendanturfines./>fr 
A  in  finibm  //♦  ibii  vetera  monumenta  D.finium  regtind.  l, 
fucceffifnrm  2.  C  eod.  tit.  Hieron.  de  Monte  cap^  is»  nim» 
/.  Vivius  comm^  opin.  concL  Sjo.  num.  5* 

§.  VI L 

!♦  Hivtdmtur  Termini  in  Natttrales  &  ArtifictAles^ 
Joan,  Bonifac.  d.  furtts  §.  Poffeffiones  p.  ntim,  6S.  Mynfing* 
unt,  6.  obfi^vat.  25.  Befold.  dejur.  terrttor.  cap.2.  num.  3  ir^ 
aper.  ^^///♦,Secretarius  nofter  Oetinger  de  fimb.  Itb,  /.  cap, 
2,  Itt.  I, 

2.  Naturales  limites  funt  quos  Deus&naiuraip- 
fa  conftituit  tales  funt  Montes,  colies,  rigores,  valles, 
Saxa,  Arbores ,  vicc  regales,  Fontes,  amnes,  rivi,  fiu- 
mina  ,  Petra^  &  fimilia.  Bald.  confiL  420.  voL  /.  ac  conftU 
44S*  voL  s.  Hier.  de  Monte  dt&.  tr,  cap.  24.  Gryphiand. 
de  lufid.  cAp,  2f ,  riHm,  ^/t     Ha:c  funt  naturalia  figna,  & 

proiude 


ti6  Caput     XIV^ 

proinde  perpetua  &  immutabilia,  opinione  &praerum2 
tione  hominm-n,  propter  immortalem  durationem,  !• 
dco  terminis  immobilibus  accenfentur  a  Parid  de  Pu- 
teo  de  finib.  feud.  cap,  i.  mm^  /,  c^  20  Mafcard»  deprobat^ 
concl.  spS'  ntim.  p.  ac  concluf,  403.  num^  8^  Garfia  de  Expcnfu 
cap.  27.  num.  4-4-,  Proinde  hofce  fines  a  natura  pofitos, 
jEternos  dixit.  Bald»  in  di^*  cap.  cum  caufam.  X,  de  probat, 
Cravetta  confil.  p49.  Hier.  a  Monte.  dt^i.  tr.  cap.  /7.  num, 
3.  c!r  II.  Joan*  Oettinger.  defmb.  lib.  1,  cap.  ^.  //>.  /.  Et 
hi  fiint  termini  naturales,  quos  Deus  fingulis  Regioni- 
bus  &  Provinciis  conftituit.  PJalm.  74..  verf  !/♦  U  s.  D.  de 
ju[i.  (^  jur,  Eoque  immutabiles  &  perpetui.  Etquam- 
vis  illudere  videatur  Seneca  hofce  GentiumTerminos 
naturales  in  J^xfi*  Natural.  lib,  /,  in  prrfat^  Dum  fcribit: 
O  quam  ridicult  funt  mortalium  Jermint?  Ultra  Ifirum  Decu4 
mn  exeat:  Strymo  jhraca^  includatx  Partha  ob^et  V-uphrates: 
tihemts  GermaniA  modum  faciat  *  Pirenmis  rnedium  tnter  Gailias 
^  Hijpanioi  jugum  extoliat :  Inter  Mgyptum  (^  Mthiopias  ha- 
renarum  tnculta  vafiitas  jacet.  Hoc  tamen  de  fortuita  & 
inconftanti  Gentium  migratione  intelligendum.  Ideo 
notabiiiter  dicit  Bald.  in  cap.  cum  caujam.  ntim. .;.  X.depro» 
bat,  Quod  fines  territoriales,  ut  montes&fluminafint 
invariabiles,  vel  fitu  perpetuo,  vel  immutabili  rerum 
natura:  In  quibus  optime  locum  habet  illud  Glofla!:  fe- 
mel  verum  ,  femper  verum.  Et  in  Montibus  quod  o- 
lim  verum  &  juftum  fuit,  etiam  hodie  prscfiimitureflre 
tale  ,  quia  montes  funt  ^terni,  Alciat.  2.prAfumpt.  13-  ». 
r»  Et  curfus  fluviorum  perennis  exiftit,  /.  /.  J.  2.  B.  de 
flumin.  Gryphiander.  de  Inful.  cap.  i4.  num.  p2. 

5,  ^rtifiaales  terminos  dico,  qui  hominum  ope 
&  induftria  pofiti  &  fixi  funt.  Qiiales  funt  lapides  fi- 
nales,  Burgi ,  claufura: ,  facella:,  folfas,  via^  parvse  &  vi- 

cinalesy 


De   LAPIDE   TERMINALr,   SiC.  ilf 


cuialeSjCruccs&fimiliafignamanibiisautinduftriamor- 
talium  ereda.  Quse  mutabilia  funt,  &  lapfij  temporis 
pereunt  vel  mutantur,  vel  perduntur,autadminimuni 
ita  obfufcantur,  ut  eorum  origo  fere  ignoretur,  ^r^. /. 
fn^  ibi:  fepem  fixerit»  D.  fin,  regund^L  i.  &  2.  ibi:  defermti 
C. de  fund.  Jimotroph.  Itb^  ii.€apJongino[uitate€nuf  12*^^2* 
€Ap.  ex  Ifteris  X\  de  probat.  Bald.  €onfiL  2S6*  voL  2.  Joan» 
Bonifac*  di^.  §.  9.  num,  6$.  &  69.  Hier.  Monte,  di^.  tr. 
cap*  is.  Joan.  Oetinger.  di^.  cap.  2*  lit.  E.  Llnde  hujus 
divifionis  occafione  fcribit  Baldus ;  ^od  Terrmnipoptiab 
homine  fint  mutabiles :  fid  illi  qui  a  natura  eonjiituti  dntt  Cicuti 
montes  ^  fiuminaj  tmmutabiks  prAfumantur.  Bald.  ad  l.  inji^ 
nalibm^  11,  D.fn^  regund,  Hier.  deMonte,<//^,/A'.  ^^Z»^  j/, 

§.     VIII. 

!♦     Dividuntur  prseterea  TJermini  finales ^  in  Publicos 

&  Vrivatos.     Qu^  diftindiio  a  Numa  Pompilio ,  Secundo 

Romanorum  Rege  originem  traxiffe,  ex  Dionyfio  Ha- 

licarnafieo  conftat^qui  Jus  Terminale  nonfoluminpri. 

vatis  agris,  fcd  etiam  in  publicis  complexus  eft,  ut  Po- 

pulus  Romanus  agrum  a  vicino  &  publicum  a privato  ve- 

luti  Dii  Terminales  difcernerit  Halicarnafs.  ^//?(?r. //^.  ^. 

frop.Jfn^Pub/iciTerminidmt,  qui  Regna^  Ducatus,  Comita- 

tus,  territoria  &  alia  fuperioritatisjuradifcernuntjquo- 

rum  alii  fuperioritatemterritorialem,aliijusconducen- 

di,  alii  jus  fecuritatis  Forefti,  venandi,  decimandi,  paf- 

cendi  &  fimilia  denotant  &  feparant.  Knipfchilt.  de«- 

^iitat.  Jmper.  iib*  2.  cap.  j.  num^  216*  Hieron.  de  Monte  dt 

fntb»  regund^  cap*  ly.     Befold.  dejur.  terrttor,  cap^  2. num.s* 

&  4'  in  oper.  poltt.     Hi  termini  Finales  publici,  proprie 

Territoriales  termini  vocantur  a  Boet*  de  Geometr^  ltb.2.Cv\' 

\2iC.ifb.  10.  ohfirvat.  cap.  2^  Coras.  ad  Lex  hocmre.D.dehifiit. 

&jur,    Et  Germanice  ^am^m  dici  merentur;  ^am 

Ff  enim 


11%  Caput     XIV» 

eiiim  extretnitarem  territorii  denotat ,  ac  Banniti  di- 
cuntur,  ij  qui  finibus  excluduntur.  Gail.  ^e  Pac,  PubU 
lib^  E.  c^p.  i.  Ruland.  dii^.  part,  z^  lib,  6,  cap,  s.  f^»^*  7«  ^^f» 
B.  vide  Dan«  Heider.  in  a^ts  Ltndav,  foL  m^  z§i^injin^ 
Terminorum  publicorum  duodccim  gemra  numerat  no- 
fter  Oetingerm  V,  G.  un^  CiffKtd^tW^cncdtd^cted^SVbcm» 

fdK»  6^"^  ituff^cucfetce/  ^afj  fm^  ^cfct^tc  i^ox<!t^i\\\i  ^c^ 
rcn  jJiJolff  iScfcl^lcd^tlcm/  d0  ^nftein/  wcldK  ?wm9 
m^  ^ami/  odcv  t)tc  ^ofec  (2i>fevt96ctt fd^ct^cn/  ^rti^cv  man^ 
«ndi  (2>bcrf citjlcm  xvtmt*  ctltd)ct  #vt!}cn  I^ctjl  monntJ 
^m^'^m  %%\\^\h\^^  m^  fi^an^^?)S^rtvifcn/  wn^  tvo  nwii 
an  ^cn  Srdmjciffctnc  (5tctn  fctjt/  fon^cm  ©vlbcn  nnff# 
wtxtft /  xxc^Wh ^atdtt @av)cv  ^ct^d^t/  tt>cv6cn (rc  femtO^ 
Svabcn  ttn^  (Srtn^^W?el}vcr^0encnnct.  ©lett  ©tein/tvcl^ 
shc  ^at5  6kit  ttn^Otc0lcitltd^c®bvtBfcttbcm$v(fcni  Jre^ 
t)ung6'@lein/  5tc  ror(t)cvbal^vc  f  vc^l^citcn/  ^cvcn  mm  (tcft 
iti  ctncm  ^ctvtfjcn  bc^tv(f  9cbvattd)cn  ^m.i  \:>t^c\\ttn.  Sorfl* 
©lein  (]nt>  ^tc/  fo  ^tc  f*>v)Bd^c  ©bvt^fctt  rm^Daf^cn  i^n# 
mS^iX^^xiiXfi^^w  mCci  ^ag*®  tein/tx^tctvcl  5tc  f  cir(l^(5tct>t 
atvatJ  mct^vcva  ot^ff  frd^  feabcn.  a)?arefung6'©tein/ 
^  ctncv  6tatt  c^cv  !Dov(f^*^'tvtn0ttn5S3ann/t)tcma« 
Si^avtftin^  wmmti  ttntcvrdjct^cn ;  3et)cnt)j©t^»n/^tc^crt 
^<:\itw^m  nn^  *^c6cnc\5^cdit  attatvcifcn.  ^t^  *  @t<itl 
it^cld^c  ^cn  ^tdi^^ivtcb  wnO  !CCJct^ian00  ©cvcd^tfamc  bc:^ 
^ctitcn  /  ^cv  trtvC>  andj  m  ^cm^f^&tm^cmn^u  ®iiter# 
©teiu/  ^tc  Qktcni  ^Uhx/  W?ctnv^avt/!C0tcfcn/  ?fclt)cv/ 
!CCa!0/  nn^  m^^cxc  It^cn^c  iStttbcv  tion  cman^cvabfon^cvn/ 
mx^^tn  and^  ^cncnt  @ct)eit)^Stein  tvcld^c  ^re  Wcttc  ^ct 
6tVit(Tcn  nn^  iCOcc^t^cvj^tcycn;  ^aHer^etein/rc^tc^f  ln({/ 
S5acfj  /  f  tfcljtt^affcv  wnb  f  tfdlcntScn  nntcvmavcfecn.  £oc6* 
©tein/  tvcldjc  m  ^n  §3cvijtvevcFcn  b\c  f  ttn^  nn^  (Brt$^ 
iSrnbcti  mtt  jl^vcn  ^^aficn  m^  iVic^vatclcn  mttcvfdjct^cn/ 


De  Lapide  Terminali,  &:€.  ll^ 


mx^cn  mtdj  QiinmQtcin  ^mcnnt/  m\{  man  bic  Qxn<» 
bm  nnb  ©In^/  tnitan^cfd^iiam^nQ^mxlcnmxxfd^ici^ct 

Unb  VCXftctnt*  h.  e.  E/  pnmo  quidam  per  wams  Uomimm 
erigimtHr-i  quifmt  Upides  terminaks  fofiti  ^  qttorum  duodecim 
ftnt  genera  :  ut  lapides  territoriales ,  qui  territorium ,  diftri' 
Uum  vel  Superioritatem  territorialem  determinant;  unde  (^  Um 
fddes\  /uperioritatis  vocantur ;  alicubi  ^  locorum  appellantur 
iapides  ,  termini  «^  Itmites  Regionis  ,  &  uhi  infintbm  RegiO" 
mm  nulli  ponuntur  lapides  >  fed  foffk  fodiuntur ,  dumeta  'vel 
*vepreta  deiefa  ptantantur ,  vocantur  fo/f^  ^  defenfiones  ^ 
wunimenta  iimitanea  Regienis,  Lapides  qui  condu^um  (^ 
im  €onducendi  fignificant»  Lapides  immumtatum^jura  ftnguUm 
ria^  privilegia  (jr  immunitates^  quibu^  in  certo  aliquo  difiri^tu 
homines  gaudent ,  denotantes^  LapiUes  forefiales ,  qmbu6  termini 
lurisdiBienu  forefialis  ^  'venationum  difcernutur ;  vocantur 
ttiam  Upides  venationum ,  Itcet  forefiales  aliquantum  pltts  com* 
prehendant,  Lapides  terminales  dr  timitane^  civitatis  aiicujus 
'vet pagi  difiri5fum  ^  bannum  five  ut  vocant  marcam  dividen- 
tes^  Lapides  decimales ,  decimas  (^ju^  decimandi  &  denotan' 
tes.  Lapides  pafcuorum  ,  jm  agendi  ^  pafcendi  jumenta  connO" 
tantes''i  Lapides  prAdiarum  hortos^  agros ,  vineas ,  prata^  campos-^ 
fylvas,  ^  hujtismodi  generis  fundos  ac  bona  immobilia  a  fe  tn- 
*vicem  feparantes  j  vocantur  etiam  terminales ,  quod  itinerum 
^  viarum  latitudims  terminent.  Lapides  aquarum  ^  fiumi' 
m  rivss^  pifeinas  limitantes.  Saxa  terminaiia,  quibtts  in  re 
fnetallicafodinarum  arcA  ^*  capita  dimetiuntur ;  vocantur  etiam 
lapides  ^  termini  funiculares^  quoniam  cunicult  ac  venA^  du' 
ciis  funicutts  terminantur ,  txtremitaiesque  earum  lapide  notan* 
tur,  Joan.  Oetinger.  in  dtB.  tr.  Itb,  /♦  d^  cAp.  2.  num.  p. 

3.  Termini  privati' funt  (ignaculo ,  quse  prjediorutn 
agros^  prata,  vineas  ab  alionim  privatorum  praediis  fe- 
gregant  &  diftinguiint*  Oetingcr^  di^.  Ub.  i.  cap,  ly.num, 

Ff  i  2.  ^mit 


230  Caput     XIV. 

2.  Umt  m  jc^ct  wtffe  tvtc  mx  (idjfcmca  ^ix^m^wt^ 
cv(lt  ccf  c/nn^  nteman^  tn  ^cicCB^n^t  o^cv^crbfl  wbcrt)vut1^ctlt 

tV^Ct^C.  h.  e.  Ht  qutltbeifare  poffii,  quoufque  -pradUtamproprU 
quam  vicimrumfe  extendam ,  «f^  quisquam  tempore  mefjis  vel 
^mdemia  defraudetur.  Dn.  Speidel.  t?^  fpecuL  lit^  M*  verb^ 
SJ^aV(f(|ctn  4P*  Ex  qua  caufa,  fcilicct,  utDominus  quis- 
que  jfua  forte  contentus  efTet,  nec  resalienasappeteret^ 
hanc  publicos  agros  a  privatis  feparandi  curam  ,  Impe- 
rator  Dtvi^  Piasj  Praiftdi  Provimi&  iingulari  refcripto  de- 
mandavit,  quo  publici  Imperii  reditus  potius  augean- 
tur,  juxta  Ulpianum  in  l.fikgatum  j^  §.  finis i.  tbi :  curabit 
Prsfes  Provinciae,  fines  publicos  a  privatis  feparare./?. 
de  operik  pubU  Qupd  Regis  Num^  feculi  monumentuni 
Romani  adaetatemquoquelmperatorumfervarunt.Ha- 
licarnafs»  di^,  lib^  2.  infin^  foL  m.  72^  Altter  hos  Termi- 
nos  finales,  fcilicet,  in  Publicos,  Privatos,  communes 
ac  Mixtos,  dillinguit  Ruland»  dt^^  cap,  3*  nim^.iS, 

%.     IX. 

!♦     CsEterum  Termini  finales  variis  modis  turbaii- 

tur  &  confunduntur,  veluti  aratione,Fltiminisirrupttone-ie' 

verfione-,  cktsmate-^terrematu^  motione^velfupervenientealiquA 

confufione.  Petr.  Gregor*  Tholofan.  inSyntagm.jur*  itb.3g.cap. 

iS^n*  //,quamvisTerminisenim,alioquivetufl:iffimisfi:a- 

dum  fit:  attamen  deftinatione  Dominorum  velSuccef^ 

forum,illi  fubjiciuntur  miitationi,/'^^/.  injinatibus.  ii.Dfin^ 

regimd^  Andr.  Knichen.  dejur,  territor.cap.  4.num,.2ii.     I- 

mo  etiam  Lapides  terminales  lapfu  temporis  f^pe  pe- 

reunt ,  obfufcantur  aut  mutantur,  ut  eorum  origo  ig- 

noretur.  juxta  l.  fn.  ubi  DD.  D.fin.  regund^  cap.  ionginqui- 

tate.  caif.  12.  ^  2,  cap.  ex  literU.  X^  de  probat,  Mynfinger* 

cent^  6.  obfirv.  2$.  nnm.  4,     Lapides  enim  vitam,  fenedu- 

lem ,  &  mortem  patiuntur  j  ac  eos  parereexTheophra- 


DE  LAPIDE   TeRMINALI,  &C  2^1 

fto  &  Mutiano  refert  Plin.  tiks.  hijlor.  natur,cap\i8.CQn» 
tra  tamen  dinentit  Bern.  Carfius  de  minerd.  Ith^  i.  cap*  4. 
num,  16,  Hinc  fenio  confedus  Magncsy  non  trahit  fer- 
rum.  Czid2Li\,fihttltt.  Ith,  7.  .  Ac  quamvis  Lapides  nec 
vivere  nec  ali  quidam  afferant,  cumanimacareant.  C^- 
fius  di6l,  tr,  Ith,  /.  cap,  u  mm,  4.  ^  /.  Hi  tamen,  etiani 
Lapides  fenefcere  ,  neceffum  eft,  ut  concedant :  Noii 
quod  illis  aliquid  loco  alimonii  deficat,  fed  quod  ma- 
teria  illorum  vcl  diffolvatur  vel  corrumpatur,  adeo  ut 
Mors  quoque  faxis  &  lapidibus  adveniat  id  eil  dilTolu- 
tio,  &  abolitio.  Rutger.  ]k\Ji\dLi\di^de  commtjjton>part,2.lib» 
6*  cap.  4.  num^  //.  Proinde  quo  Termini  finalcs,  ab  o- 
mni  falfitate  aut  fallacia  firmiter  tuti  exiftant,  cautel«e 
quasdam  ufu  imprimis  ohfsrnjantur :  Sc  quidem  Prtmo  Ut 
ad  figendos  hofce  Terminos  w/  lermtnalesy  bonce  fidei 
&  famae  fpecialiter  jurati  eligantur,  &  in  huncfinemad 
Terminos  finales  in  confinibus  vicinorum  figendos  & 
refigendos  mittantur,  qui  vel  officio  judicis  vel  a  parti- 
bus  ipfis  ad  infpiciendos  demetiendos  &  judicandos  coii- 
fines  controverfos  deputantur,  rejponfum  Ulpiani  in  LfiiY" 
rttptione,  8.  ihi :  menfores  mittere,  ut  ^quumefi.  Z),^- 
nium  regund.  Sichard.  ad  l.  fi  quis  ^,  num.  5.  c^  7.  C^famiL 
ercifc  Adam  Keller.  de  offic.  jurtd.poltt.  hh, i.  cap,  11,  Unde 
de  Menfore  ita  AggenusUrbicus:  Totum hocjtidicandt  offi- 
iium ,  hominem  honttm  ,  juftum ,  fohrtum ,  cafium ,  modefltm  f 
(^  artificem  egregium  extgit.  Aggen.  Urbic»  in  Sex.  Id,  Fren- 

tin.  in  fin.  ^awnbit  ^ntcx0\^cx  fmb  cxf  (cjlc  S^tcfctct: 
mb  c^cfd^^wovne  Q^Mc^mhxncx/  m[^cW}^ax<i^c\x\{co 
i\cn  ixnO  Uc  nacftbarltcfce  Qtatt  in  bcn  imn^^cn  Qnttcxn 
cntf&icx^cn  ©tc  ^ctil  man  ^tcm^ct^cx/  (SmitJrcfect^cv  m^ 
^mbcjan^Kr/  m\[cn  {\c  jafevltcfe  btc  iV^arcfnn^  «mbi^cl^cri/ 
mb  ^u  6^^n(^cn  ^x  'f  clOcv  gnbcricfctt^cn  j^flcgcn;  fo  mm 


^p  Caput    XIV. 

m^mcx(ict)m  fect(l;  ^ax^tt  gemcm^lt*  bxaj  ^cxmxi 
m(k  ctmn  mt^x^^  nadj  t>cm  cm  0tt  ^olif  tcicfe  t|l/  aua 
|)cm  ©crtcfcc  S^ittfe  ttitt)  ^ct  ©cmcttt/  t>av$«  dtcqctt/  wa 
n7rtn0  fctibcn  2an  /  ^c^?  *f  ct^mcffcn^  ctfaferne  nn^  bamcx<f 

(lanMC^C  J3Pcvifmct(?Ci'  DCtOV^net  WCV^Cn.  i.  ^,  Agrimenfom 
enm  funt  iudices  ekcU^  &  arbim  Iuratiy  qui  /imues  ponui^t , 
£^  njicinorum  controuerfiits  inpr^difs  cenfinihusdirimmtihivo' 
cantur  Cmitum  terminatores  ,  Geometrdt,  ^  agrimenfores ;  quO' 
mam  quotannis  circumferentiam  (^  difiriBum  loci  ctrcumeunt, 
i^  termims  agrortm  vifitare  folent  j  quod  etiam  circumire  &  li» 
mites  vifitare  dAcitursadhoc  munuis  pkrunque  tres  aut  quatuor 
'vel  etiam  pcures  ^  juxta  l&ci  frequentiam  y  e  judicis^  confiUo  cJ* 
plebe ,  fi  h&heri  foffunt  Geodefi^  (jr  Archite^lura  periti  artifices 
'vocantur^     jf  fttfW-  ^ijwirccmb.  ^mhXcCCit  part,  u  tit.  /.  f  • 

tx^i^cn.  Ac  f^rfll  Wtutcml)»  S3aw^(£)r^./^/./.  &2* 

Joan.  Oetinger^  de  finib^  regtmd.  Itb»  /♦  cap,  i6*  num.  4.  & 
fiqq*  Ruland,  de  commiffim.  part^  2*  Ith,  S^  cap.  s*  mm,  is* 
iibi  tradit ,  quodinter  viros  Terminales^  unus  ad hanc  injpe^ 
Bionem  ekUas  a  trihm  milliaribtis  loci  controverfi ,  feorfim  ut 
habkaret.^  necefium  fit*  Qu\d  autem  ij,  qui pofitioniTer- 
minortim  interfunt,  obfervare  &  notare  debeant,  tra- 
dit  Schneidev-  §,  quddam  &6iiones,  Rubr.  de  aSf^fin^regund^ 
num.  fn*  Hier.  de  Monte»  di£i.  tr^  cap,  ^2, 

§.  X. 
I»  Secundo  necelle  efl: ,  ut  lapidum  finalium  pofi- 
tiofiat  citatis partihtis^  ac  in  praefentia  partium,  quoqui- 
libct,  fua  caufae  meritain  confinibus-controverfis  octa- 
i^ri  infpec^ione  prxhabita  proponerc  r^Q^\uper  text.in 
L  fi  quis  fuper  3.  ibtrfi  altera  pars  fe  fubtraxerit,  C^fimum 
rtgund,L  fi  irruptwne.  S^  ihil  oculisque  fuis  fubjedis.  D.fi- 
mum  regmd*  Affli(^»  decif  316.  num.  4*  Hieron.  CagnoU 
.tdl,  z.^  mm.  2^2.  C.  de  re/cind.  vendtt.  Hier.  deMonte,^/^. 


DE  LaPIDE  TERMINAJLI,    &Cr  251 


tr.  cap.^i^  nmn^  4,  ^zx.x,Qxt^QX,'Y\io\o{^x\,inSyntitgm.']ur\, 
lib,  ^9.  cap.  13,  num^  lu  m  fin.  quod  latifTime  difputat  Ru* 
land.  di£i.  part»  2.  lih.  6,  cap,  7.  per  tot.  Camiil.  Borell.^^;^- 
troverf.S4*  num.  //♦  &  feqq-     llnde  Oetingerm  nofter  fcrr- 

bit :  c^  tf?  xn^^n^^cxticxt  im%n/  ^aff  allc  QimvyQat\m^t\\ 
in  bc^fcxynbCK^^l^iXKtcun^  ^tc^mnit  intereffin  fcm^/ imt) 
mit  jt^vcm  ctnwtllic^cn  rtwffcn  j)or^cnomm<rn  mx^ni  f^nfj 
^tcfclbc  ni^t  0wltt9  nn^  ani  t^ticn  fclbfl  ntcfitt^  fctn^;  m6^  mx 
t^cn  -^ntercjdnj^cvn  ntcfct  tni^cnvMiimcn/  fonC^cvn  caflficvt  m^ 

atl^^CWCVffcn  tvev^cn  foUctt  h.  ^.  f^ectaliter  [cimdum  eji  >  o^ 
mnes  Uptdmn  termtnaitum  fofttiones,  inprAfentiapartium-i  quX' 
rnm  in^terefi ,  confentientium  y  peragi  dehere^  aliasacltu  ifttejfent 
invalidi ,  &  ip/o  jun  nulli  j  Nec  etiam  termini  ah  agrimenfori.. 
bm  recognofcantur  cjr  approhentur  ^fid  potiti4  caffintur  ^  exter- 
mincntur.,  Joan.  Oetinger.  di^.  tr.  cap^  ij.  ntm.  45.  Di^ 
Speidel.  in  Specul.  L  M.  verh,  ^aV(f  (?Ctn»  lateRutger^Ru- 
land«  di6i.  part.  2.  Itb^  6*  c^^  s*  num^  g,  ubi  tradit,  ^odad 
laptdum  finaitum  pofitionem^  etiam  proxime  pradia  pojfidentes 
eitandi  fmt*  Eorumque  pra^diorum  Termini  melioris 
informationis  gratia  infpicieiidi  lint;.  Ruland»  di^^  lih 
f*  cap,  p^  /it^  B.  infine^ 

%.  -%l, 
I.  fertio  necefllim  eft  y  ut  Termini  etfi  Fiuarei 
terto  aliqtio fignaculo  notentur:  quo  veriafalfisdignofcan- 
tur;  olim  enim  communiterin  ufu  erat,utlapidesTer- 
minales  figno  CrucU  notarentur.  Ruland*  di^,  deformulk 
tr*  part.  2,  lib,  6.  cap.  B.fonnul,  /»  Qupd  fubfecutis  tem- 
poribas  quoq^ae  obfervatum*  Hinc  in  ardua  quadam 
caasa  a  Camera  Imperiali  CommiflTarioinjundumfuif, 
\M  inquireret  \  Ot)  ^tC  Qtm  fo  Qh\)tt  j^tinntevfa^C^Ctl 
Pflc^cn/  hin  CvCl^tJ  (tt^tftjttbC^l/  h.  Q.anlapidesquipr^dia 
Hrrmnarc Jolmt  -^ft^o  aliquo  crmkfint  notati,  praedidiusRu- 

laad* 


254  CapUt     XIV* 

la«d.  de  commifpir,  part,  z.  lib.  6.  cap.  3.  num.  22^  lit.  C» 

2.  QiLas  Crucis  annotatio  pra^cipue  ufurpatur,  .fi 
pro  confinibus  Arbores  figuntur  de  quo  Hieronymus 
de  Monte:  In  Sylvis  confmvit  pUmari  arhor  ^  apfdleUa,  vi-* 
vace ,  ^  nemoribm  qmrcuum  vel  f&gorum ,  ubi  enim  plantaH' 
tur  arhores  diverft  generis  t  folet fieri  in  Arhore^  quadivtditter- 
ritoria  Magna  qu^dam  Crux^  qua  flgnum  ejl^  quod  arbor  illa 
fiitt  plantatA  pro  territorterum  termino  ,•  quod  tum  fignum  cfifai- 
lax  &  in  hec  periti  quoque  decipi  poffunt ;  dum  rufiici  pro  lubi- 
tu  &  voluntate  arbortbus  grand^vts ,  ad  aquirendas  aliorumfjl- 
■vas ,  €ri4ces  incidere  foleanti  Hieron.  de  Monte.  definib^, 
regund.  cap^  ig.  num.  4' 

3.  Hodie  tamen  Termini  ifti  Lapidei  non  femper 
Crucc  fed  aliquo  alio  figno  velftigmate  multo  apparenti, 
prajfertim  figno  aut  literis  pagi  aut  Civitatis  marcari 
folent,  ut  eis  plena  fides  adhibeatur  Hier.  de  Monte  dt 
fnib.  regund.  cap.  /7.  fjum'  2.  (jr  cap^  iS,  num.  3^  Interjcdis 
quibusdam  lapidibus  concomitantibus  &  fecundariis; 
de  quibus  fequentia  no^Qr  ^oannesOetttnger.     Sjfbcvl^^tt^ 

tt^e  ^2^9^  pficj3t  mn  m  ^ixn^m/  fo  man  mc  6d2lattfcrt 
ncmict  /  mmUt  ^cxab  o^cx  0mmm/o^ctcfftdfetwtc  ^te 
ft'^at(.tr(l)cti)«ricj  ^eifect/  ^^tvattff  ^ttt^atvcn;  H^  \mn  {c\)cn  tani 
m  bic  ^ax(f\lcin  ^ttwctfcu  /  tt^cldic^  Ux  xi^ti^\lc  !CPc^ 
tfl  /  W  i^saxiicn  p:oc^tid:incn/  nn^  t^n  ^cn  n\w\>^an^cxn 
flctffe  trt  aCcix  0cnommcn  mx^cn  folL  ©arnad^  pftc^e 
mrtntne  Qcvacxn  ^tc  jcnt^c  (5tctn/wclchcmrtn^ti5llnfam^0/ 
obcc  tn  ctn  (Sif  /  o^ci*  an^a^  c39itlj  bcx  i^\ax<mm  fct^ce/ 
l5rtit|5t.'6tctn  /  (gci=/  nn^  (^rtl)  (5ectn  ^ttncnncn.  ©tc an^ 
\Kxti  f>  mtt  anlrtntfcn  /  nn^  Oaj:j^wtf*d)cn  j^c()cn/  ifectfl  tt\an 
{S(n"t|f cv/i)tc  ct  wae  tkini  mb  ntd).t  ^civapnct  fcin.  h.  e .  hodier' 

m,  dte  limola  qudidam.,  quamrimulam  aut  foljuiarn  appellantflapi* 
dibm  limitaneis  f  vel  re5iA  vd  curva  j  aut  etiam  angularts  y 

jUXtA 


Pe  Lapide  Terminali,  &c.  2j; 


juxsa  duBum  extremitatum  confi^iftnt  >,  incidifoict^  ut  elmeliut 
dignojci  pcljit  'i  quo  termim  ifii  tendant  (^  monJirent\  hicmodui 
fimpltctjjimui  cf  optin.m  cjl  fignandi  limites^ideoque ab agrimett- 
fi>rthm  diligenttr  attendt  dehet.  Deinde  lapides  ij  ^  qmtnprin- 
cipio  'veitn  angulo,  'veltn  confinio  iocorum  ponuntur  ^  communi' 
ter  iaptdes  prtmipales  ^  anguiares  vocart  Jolent  >  reiiqui  verh 
minores ,  aui  inter  prtncipaies  infiti ,  nec  uUu  infigntjs  aut  armet 
notati  reperiuntur  ^  concomitAntts  ^  fecundary  ^  tntermedij  ap- 
pUantur,  HceiC  Oetinger.  defmb»  regund,  cap.  i-j,  num^ 
tf,  &feqq, 

§  XH. 
U  Qupd  fi  agamus  dc  diftmguendis  duorum  & 
plurium  Principum  acComitum  territoriis,  Lapides  ifli 
Dominaies-,  feu  Domaniales  vulgo  i§enUc)fettcj(5tCUt  O^et 
©f cnt^^StCtn /  olim  nominibus  Dominorum,hodieve- 
ro  eorum  Armis  (jr  inftgnijs iignantur,  per  Refcriptum  /w- 
peratorum  ihepdefit  &  Valemtniani  in  /♦  diurnos:  tbi :  teflferas  de- 
fignentur  /,  2.  C  de  frument,  Aicx.  iib.  11.  ChafiTan.  in  Ca^ 
ihai  gl,  mund.  part^  i.  conftder.  jS*  conciufi  sf.  Franc.  Marc. 
part.  /♦  ^€cif  ^dj}^  170.  inpr.  Theod.  Hoppingic.  dejur» 
Infign.  cap.  10.  num.  ii3\  Tum  /.  Quod  Domini  terrarurrt 
exinde  demonftrare  voluerunt,  ut  omnibus  nota  Cit^ 
natura  &  qualitas  honiHi  Terminorum.  Tum.  (z.)  ut 
quilibet  ex  hifce  infignijs  incifis  cognofcere  &difcernc- 
re  poflit,  quid  fit  publicum  quid  privatum  confinium, 
cujusque  Prnicipis  aut  Domini  hoc  territorium  exiftat. 
Tum  (}.)  Ne  evellens  aut  amovens  hujufmodi  lapides, 
conveiitus  in  judicio  de  termino  moto  ,  excufatio- 
nem  ignorantia:  objicere  poflit.  Ruland,  di^.  part,  2. 
itb.  6.  caf.  3.  num.  27.     De  quo  fignandi  more  ita  Noller 

oettnoerm.    ©tc  S5mm  «n5  ®  bcv^ctt-  (3  tctn/  ^te  mm  atKfe 

i5r4nQ  m^  iSan^(5t^m  ^ctfl/  (tnbclanBt/  \^<:x^m  fclbt^^e 

QZ  t)tc 


23<5  Caput     XIV. 

cinanbcx/  t^axitmb  (ic  andi  mtt  6cv^cncnS0rtppcnbcmcv(j 
(fct/  nnb  c^cmpnctc  (Stcin  ^cncnnt/  nnb  mtt  ^cvfclbt^crt 
^nttnn  nnt>cinM[t<^cm  lCOtllcn  an  ^cnSvdnt^cnaufF^cvtdli^ 
tct  tvcvt^cn.  ©anncntjcv/  tvc  man  ctn^tJ  ^cxicn  tQ-appcn 
an  ^cn  i^^^avcfjlctncn  ^ct^amn  ftn^ct/  t(l  etn  Slfn^ci^cn  nn^ 
S3cwctf|/  ^rtji  ifemc  to  (Sn^cn/  ^c^}cn  fcincx  Qaitcn/  ^ic 

©bcv.-un^  i|3CV:lt(bictt  ^W^cf^dVt^  (C)),  h..Q.LapidesdomamA' 
les  (^  territorialeSf  in  confinijs  frovimtArum  ^ofitos^  quod  atti" 
net,  ij  provinctas-^prinapatuiy  dominatti^  o-  ditiones  kfe  invi-^ 
cem  feparant ,  quare  etiam  tnctjis  infignijs  dominorum  mtantur  , 
lapides  armati  vocantur^  eorumque  unanimi  confenfu  ^  fumti" 
hits  communthus ,  in  confintjs  ertguntur,     Unde  ubt  domtnt  ali" 
cujtu  inftgnia  in  lapidth.  terminalth.  incifa  repertuntur  ^  indtcio 
hoc  ertt  ^  docttmento  ^  a  latere  ifto-f  loci  illitfs  fiiperioritatem^ 
fibi  competere^     ]oan,  Oetinger»  dtci*  tr^  cap,  //♦  ntm,  i4, 
^  feqq,     Unde  in  fado  confultus  de  hoc  lapidum  ge- 
nere  fcribir  Regner*  Sixtinus;  Lapidcs  qtm Domim  Caftri 
H*  termtnos  efie  afftrunt ,  eorum  non  habere  Infgniafed  lapide$ 
ejfe  vulgares.,  beneeonfiderandum.     Mos  enim  tn  pliirimu  locis 
obfervatur  etiam  hodte^maxtme  infimhus  territortortim  Princi- 
ptim ,  qui  Inftgnta  fua ,  ut  fnes  cognofiantur ,  lapidihus  infculpert 
foknt^      Cum  Rulando,  Sixtin.  confitl.  Marpurg.  S. num. s S* 
voL  3*     Tilman»  de  Benign.  decif  Camer.  Syntag,  4.  Decad,. 
4.  vot*  2.  nimh  3^.     Infignia  enim  Principis,  Dominiaut 
Civitatis  in  Curia,  moenibus  aliisve  in  locis  pofita  vel 
depida ,  "ti^appcn  an  \>cn  (Stattcn/  ''2tf?c«vcn/  ^Jbttvcn/ 
5?tjvcn/  fvtvcb.cn/  S^itttjafcaufcvn/  ^iabevncn/  Cvcnc^jto 

ncn/  h.  e.  inftgnta  ^  arma  tn  ctvttatumportts.,  vatvis  .^  horO' 
logtjs  .f  templis  ^  Curtjs  hoffttijs  puhltcts .,  (^  fiaxts  ItmttanetSy  dc- 
ptcia  (^  inctfi..i  jurisdiclionem  probant.  Bartol.  dc  infitgn. 
mm,  2^  Fr.  Vi^x.part,  /,  decif  q.  pS,  infine^  V^efenbec.f<?«- 


1)E  Lapide  Terminali,  Scc^  1^6 


ftl,  21,  niim.  dS.  Joan»  Oetinger,  MB.  cap,  ly.  In.  H.  Hinc 
Moeniorum  aut  territorii  dominium  efle  Principis,  cu- 
jus  arma  &  infignia  ineis  depid^a  funt,  late  deducitx^^n- 
dr.  Knichen.  inEpops.Dauth.mm.^Sp.Th.co^i.Wo^^^m^k, 
de  jur.,  infign,  cap*  //.  ntm.  loS.  Qj^p  \oco  tamen  iioc  ob- 
fervandum  erit,  quod  PrincipesautDominusSuperior, 
in  alterius  PrincipisSuperioristerritorio  BonaOvicapoC- 
fidens,  abfqjullofuperioritatifJautexemptionisjure,  ar. 
ma&infigniafualapidibusterminalibpincidercnequft: 
Nec  ut  illud  committat,  ei  indulgendum  eritj  Id  quod 
pro  finguiari  cautela  annotandum,  ne  PrincepsautDo- 
minus  forenfis  longiflimo  temporis  curfu,  hac  armo- 
rum  incifione  exemptionem  a  territoriali  jurisdididio- 
ne  acquifivifTe  pra?tendere  pofllt.  Anton,  Capyc*  idecif 
iSg.  num.  8.  Hier.  de  Monte  defimb.  re^und.  cap.  jj.  n,  17, 
Qupd  fequentibus  noflro  idiomate  aflbrit  quoque  loan- 

nes  ottingerm:  \>mm\\>  wrtmtcmJfwrficiVvi^cv:/  \\umv(\ 
mt^cvn  Scbtcti?/  "Qxxan  m^  t>ai'it«tf  ^ctn  (&bi't0^ctt  Xnti 
^tt^  (ic  m4)t  bcfon^cr^  exempt  m^  privilegievc  rctn^/  fc» 
x^  tDmc  ntd)t  ^Ui^ci^attcn  /  ^it^  cv  folcfec  \x\xi  ^civitpnctcn 
Qtdmx  Demtavif  c  ^Dmx  cr  lonflcn  ^nvd^  ^tc  ^^^cvjafe^ 
vnn^  ctne  iBcvccfctt^fctt/  ot)cv  ^cr^lt^^cit  cvlan^cn  Ihw^tt. 

i.  e.  Ideo  fi prtnceps  vci  dominta  in  altcno  tcrritorto.,fundos  (^ 
prAdia^^  citra  jurisdiciionem  pofjideat .,  qu£  etiam  fingulariter  ex- 
emta  (jr  prtvilegiata  non  Junt ,  concedcndum  ei  non  erit ,  ut  la- 
ptdes  armcitos  m  Itmttibiis  ponat:^  Nam  a^ioqui  mediantc prdfcrip' 
ttone  factlc  Im  Supcrtoritatis  territortatis  tbidern  ajfequi  pojfet* 
Oetinger,  dt^,  cap.  /7.  num*  /7. 

§.    xiir. 

I,  Prceterea,  qnarto  communi  confuetudine  ho- 
dierna  neceflum  efl:,  ut  lapidibus  terminahbus,/»^^^;//^- 
ftilt  tanquam  tcflers  &  notc;e  !ubfl:ernantur.      Paris  de 

Gg  i  Putco 


i}g  •  Caput     XIV. 

Pu teo  tr.  de  fimb.  feud.  cap,  i.  n,  21.  ^ui traditi  q u  o d  lapi des 
qui  adponutur,  pro  finibus,  habeant  alios  parvos  lapides, 
ctiam  ibi  affixos,  qui  vocantur,  Indices,  oftendentes 
locum,  quem  fignant:  quod  eft  de  Confuetudine,  & 
foiet  de  hoc  fieri  inftrumentum,  quando  afRguntur  per 
Judicem  vel  per  Arbitros.  argA,inter  CaftelUmm,  44^  D. 
de  recept.  arbitr.     Ac  captt  7.  num*  i.  &  feqq>  Mafcard.  <!3f'^ 
trobat.  concluf.  40§.  nnrn.  z.  ^  4.  Menoch.  confiL21.num.s9, 
Andr,  Knichen*  de  jur.  territor.  cap,  4*  num.  ^d.  Ghoppin,. 
dd  leges  And.  lih,  4.  tit.  3g,  num.  u.     Lapides  enim  termi- 
nales,  non  modicam  fidei  fuae  Virtutcm  ex  appofitione 
parvorum  iapillorum  fumunt.-    Quos  vulgo  Indtces  vo- 
camus,  idque  ex  eo  didum  efle  cenfeo,  ut  indicent,  e- 
orum  vim,  (ignificationcm  &  efficaciam  ,  Hieron*  de- 
Monte.  di6l.  tr.  cap    17.  num.  /.  vel  fiecundum  Puteum^  ut 
tanquam  Indices,  locum  oitendant  quem  fignant.  PariC 
de  Puteo  dtti.  cap.  i.  num.  21,     Alii  lapillos  iftos,  7ejies ^. 
vocant  fic  dicfli,  quod  quafi  de  hifccLapidibusfinalil?us 
teftificentur,  lapides  iltos  efle  terminosacritefuifTepo- 
fitos.     Hier,  de  Monte*  di^.  tr.  cap.  iS.num.  i.     Quo  vo« 
cabulo  etiam  nos  Germani  utimur,  dum  hofce  lapillos^ 
§C«9eh/  vocamus,  Rutg,  Ruland.  de  Commiffar^part.  2^ 
lib,  6.  cap.j.  num.  12.     Italt  vero  eos  vocant,  La  Guardia^ 
quod  cufiodiam  fignificat,  quafi  lapidum  finalium  eflS- 
caciam  &  fidem  euftodiant&confervent.  Hier.de  Mon- 
te  dt^.  cap.  18.  num.  i.     Galltca  Itngua  lapilli  ifti  La  Guarde^ 
vulgarirer  les  Garens^  appellantur/ a  cuftodiendo  ita  diu 
(X\  -i  Ideo  lapides  finalcs  plantati  in  confinibus,  etiam 
aD  antiquo,  nifi  gardas  habeant  pro  territoriorum  Li- 
mitibus  non  judiccntur;  ficuti  decifum  fuilfe  in  fupre- 
ma  De/phinatHi  Curia  ,  refert.  Franc.  lAiVQ.part.  2».decif. 
quafi.  416.  I»  DucatufrHrtcmbergicoviriunnmsLlcs^ic^n^ 


Db  Lapide  Terminaxi,  &c.  2f9> 


tCV^an^Cl'  naoubtilo  /fc/'»/^^?,  lapillos  iflos ,  Q{))a"  i.  e.  ova 
nominanr ,  ac  lite  de  veritate  lapidis  finalis, mota  in  co- 
operiendo  lapide,  mox  inveftigare  folent,  0bto(5tCtn 
S^Vat  %\)a  (^abC  C^Ci:  nXi^KJ  id  cH^an  Upiswdices  &  tefiesfuos' 
habeat-,  velmn. 

i.     Quaj  ^\  deficiant,  lapis  pro  vulgari  lapide  ffic 
tXMXi  jfclWcin   judicatur»     Sicuti   refpondit  Menoch.- 
confiL  21,  num,  so*  Rutg.  Ruland.  d.part,2.  lih,  6.  cafu  //<>' 
mm,  /♦  Dn.  Speidel.  tnJpecuL  V^  ^axdi^iXW.  4p>apr,     La-- 
pidibus  namque  terminorum  fignumhabentibus,  flan- 
dum  erit,  licet  partes  quaslitigantnonpofijerint,  &eos' 
pro  terminis  non  habetmt ;  fecundum  P«ipinianum  iii 
/.  in  finaltbm  ii,  ibi\  fi  non  varietate  fucceffionum  poftea^ 
permutatos  probetur  Z).//?-  p-^^»;^^.  juxta  Corns.  confiL  P3^ 
n,  12.  voL  /,  Qui  fijb  num.  7.  tradit:  quod aumdo excavatur 
hcu6  (germanic^Wrtnn  mrtH  m<t\\  (^t^tt^i^ttW  ^mw  aU6lVtC|f t/ 
!♦  e.  fi  lapis  pofitm  e  terra  eijcitur.  m  quo  dicebatur  effe  termi^ 
nw,^  fi  tbt  reperttur  lapis  cum  Upidibm  parvulis  htnc  tndeadcu- 
^odiam  adjectu  qui  fignant  Uptdem  medium  fuijfc  pofiturn  pro- 
fine  terminante<,  (^  defignante.,  tfiud  videhitur  evidens  fiqnum- 
divifionti  terrttorij  aut  bomrum.     Paris  de  Puteo  dc  finib* 
feud,  cap,  i,  num^  21.  ac  cap.  3,  num.  10,  Hier.  de  MoiUQcap, 
ipt  num>  I,  d^  2,  late  Mafcard.  de  probat,  concluf,  400,  num, 
2,  (^  4*     De  quo  (equentia  ISlsfter  Oetinnerus:  Ct^tVCV^crx 

<ioa  mcfet  rtllcin  ^ic  JVl^avcf i^cm  fwv  ^xCci  fclbflcn^  alK^  mtt 
iK'cnn,^ctd^cn  notirt/  fon^crn  m^  i^m\  cthdK  iStcutlcm/ 
ald  rcdfetc  'hw^^^tw  bci^aclcc^t/  wddKgcivtrcS^anw^^rd^a^tmi^ 
%<i\xom'^  ^cbcn/  ^a^  fic  vcd)tmaffui  ^cfccK  «n^  bchajfttv^ct 
Sixwi  XxwxmVwtwwtw  tvu:0  ^^^-cn^cn/ «n^^tcCJtaltiUicv  cuar- 
dia,  wwh  tt>ann  m  (Srftcbtmi^  ^ct  iVkvcf flctn  ^ctnc  'iamw 
^tX)  ^cnfclbcn  \ySx\whtw  tt>cv^cn/  t)afi  v^i  tVrtnnftcotjnc^Bpcv 
fcDn/  tt)tc  ^ic  ^©ntcv^an^cv  j^nvc^cn  i^flc^cn/  fo  ^\w^  ftt*  tttvs 


24®  Caput     XIV. 

—  ■  ■  i^ 

fxaffti^/  nnb  md)t  0ti^/  (ic  mvcn  t>ann  fnv  bcfantltd^c 
ft^av.f cn  DC»n  Slltcrd  \ct>cv^cit  ^ci)altcn  ivorDcn.  (StU&ic 
nct^mcn  ^mp/  ctiichc  ^xo)  ^tcmkm/  ^n  ^cri^cnJon^cvUd^ 
gn  ^cn  (^xtt^ilcmcn  i  ^ic  {xz  an^  cm  \:>xcitcn  Qtcm  ohct 
^iattcn  m\  cmanbcx  fdilaj^en  ba^  frcft  /  tvnnn  man  bic^ 
^cibt  ctfndjct/  b\c  6tmf  xchs  mc^cx  ^nfrtmmenfn^cn/  bic 
lc^t  man  tm  ctn^vabcn  rtlfo  bc\)  m^  nc\>cn  bic  i^ax&^cin/ 
t>a\\  man  wvH  \'cbcn  m^  ^^vtixtlcn  tan/  tvc»  ^\c  ibtn^ciBcn.  h. 

e.  Non  folftm  atite?n  tapdes  termmales  ferfe ,  talihm  ftgnnculis 
mtantur  ,  fed  appont(fJtiir  ijs  etiam  altquot  laptllt ,  qui  certo  te- 
jtimonio  ^  documento  ejfe  pojfunt ,  quodjiifto  (^  debitomodopo- 
fiti  &  confirmatt  fuerint^  proptirea.  hos  l.ipil/os  nos  tejies  vocn- 
mtis  y  Itdi  ver))  Guardia  Uicunt ,  quodfi  clevatis  termtnalibti^  ^ 
nulli  repcriantur  tejies^  hoc  efl  ^Ji  ovt<  carent^  ut  agrimenfores 
(oqui  amant ,  tunc  ij  invaitdi  funt  dr  nihil  operantttr ,  nifiaban- 
tiquo  femper  pro  notoriu  Itmttibti^s  fttcrint  habiti;  qutdam  autcm 
duos  ,  altqut  tres  fup^onunt  laptUos  loco  tefltumyprxfertim  lapi- 
dibtis  anqularibtt^s  ,•  ^  funt  ifii  lapillt  fragmenta  e  lapide  majori, 
*vel  taterttto  (^  cocio ,  quA  hoc  modofra^a  funt ,  tit  apte  rurfum 
conjungt  qucant  veteres  fciffura;  rcponuntur  vero  in  foffa  qutt' 
dam ,  fixta  ^  ad  lattis  terminalitim ,  ttt  ex  eorum  tocattone  be- 
ne  colttgi  poffit  y  qutd  tndtcent^  ^  qtiomonftrent^  H^cjoau* 
Octingcr.  dcfinib.  regund.  ith,  /.  cap.  /7, 

§.     XIV. 
I.     Quibusdam  in  locis,loco  horum  lapillorum, 

ant^cum  iit;s  lapillis,  ^-tcacljlctn/ ©(ajcr  ja  ^rtv  jK^cfelcn/ 
j^ci'lVrt{cbtc  Qrr^crfdialcn/  iK^ald>  i.  e.  lapidcs  cocli^  vitra^  /- 

rno  carhoncs ^  piitdm:,ia  ovcrum  comminuta.^calx^proptertmmor' 
talcm  dursatonem  fupponuntur.  Id quod  jam olim in  u(u  e- 
rat.  Ita  namqueSiculus  FIaccus:^«^«i^(inquitjy?^^/«;»/« 
termtnts  voinmannM  efi  ,  non  necefjarium ,  aUquihta  termmk 
nthit  fttoditum  afl,     Attquibns  vcro ,  atit  cincrcs^  aut  carboneSi 

aut 


De  Terminali  Lapide,  Scc.  241 


aui  teflcs ,  aut  vitrafra&a ,  aut  offafuccenfiy  aut  calcem  autgjf* 
fum  ^fibfernere  wventum  eft.  Sicul,  Flacc.  de  agror^  condtt, 
cjr  co^JItt»  Itmtt.     Et  ha^c  figna  etiam  tempore  B>  Attgufli* 
ni  &  ante  eum  pro  certiflimo  lapidum  terminaliumln- 
dice  habita  fuerunt.  Damhoud,  in  Prax.  Crimin.  cap.izj. 
Joan.  Cetinger.  diB.  cap.i/.num.ioAucWcrVich.inChron' 
Auguflan.  part.  /.  cap,  4.foL  2s,     De  Carbonibus  fixo  la« 
pidi  terminali  fupponendis  fequcntia  fcribit  B.  Augu- 
ftinus :  quid  (tnquit^  in  Carbombm?  Nonne  mirandaeft.,  & 
UntA  infirmitas  ,  ut  i6iu  kvifpmo  frangantur ,  prcfju  factUimo 
conterantur'-)  Et  tanta  firmitas  ■,  ut  nullo  humere  corrumpantur , 
mlU  aetate  vincantur ,  ufque  adeo-^  ut  eos fubficrnere foleant .,  qui 
limitesfgunt  ad  convincendum  litigatorem ,  quisquls  -ipofi  quan- 
taiibet  tempora  extiterit  t  fixumque  lapidcm  limttem  non  effecon" 
tendertt?  ^m  eos  in  terra  humida  infoffvs.^  ubi  Itgna  putrefcC' 
rentf  tam  dtu  durare  incorrupttbtliter  poffe ,  nifirerum  ille  cor- 
ruptor.^  Ignis  effecitl  B.  Auguftin.  de  Civitat.  Dei*  lib.  21.  cap^ 
4.  ctrca  medtum.     Qu i  B ,  Auguflini  locusconvenitcumdi- 
do  Boetij  Itb.  2,  de  Geometr^     Ubi  tr?idk :  fimper  fignum  i^ 
omntbtis  tcrmtnis  pofitum  efl,  aut  (tltqttot  carbones^  aut  ctneresy 
Aut  leftas  ant  offay  aut  'vitrum^aut mafias fem  &c»     Ratio cut 
olim  veteres,  terminis  finalibus  pro  Indice,  i^itra,  offay 
prscipue  vero  Carbones  fupponebaiit,  in  perduratione& 
incorruptibilitate  confifkcbat,  quo  hpides  finalcs  h:^c 
figna  pro  tefl:ibus  perpetuis,  &  Indicibus  quafi  immor- 
talibushaberent..     ^roiwdt  Cherfivhron Archiieciu^'^  Tem- 
pli  Dianoi^  Ephefix^  fundamenta  i.idurus,  quo  diuturni- 
us  efiet,  loco  paluftri  opus,  carbones  fubftravit,  rejeda 
ligni  materia ,  foliditatem  acciprre  humori  inviolabi- 
lem  ,  exiftimans.     Plinius  Rertm  natmal.  Itb.  $6,cap.  n^ 
Laert.  in  Vita  Ariflip^  itb,  2,  Leon,  Coque  ad  diiii,  AttgufL 
cap,  4jtt,  ^  fol,  m.  p^o,     Et  Mos  ifte  fubfternendi  Carbo- 

ncs} 


-242  Caput  XIV. 

nes,  loco  lapillorum,  pro  ceftibusfinalibus,  adhucdum 
hodie  in  plurimis  locis  obfervatur.     De  qut>  Nofier  Oe- 

c^ct  i5lafcr/  cOcr  m^.  i^ofelcn/  ^tc  vam  t>^x  a\tm  fwt^^c^ 
tvtffc  yOrtfer^etcbcn  ^tt  vccfetcn  V^rtuf (?ctncn  ^cl^altcn,  !Daf 
^cto  jnan  nitc^^ct^cnta  /  '^mw  v(\m  tn  x>\<\ox  ^<i!i)uw  i\x 
Mn  Satif  (?ctncn  ^ctanmbt  m^  i)tc  SHfcftcn  nn^  ICo^lcn 
^cfcjjcn/  ftc  ab  ttntjctwcrjfltd^c  JV^avcfj^cldlcn^ctjaltcn.  h.  e. 

^qutdam  pro  Jupponendis  tejlthm ,  Uterihm  cottis ,  ^itris ,  4»/  ^- 
tiAm  carhomhus  utu»tur  ,qud  owniit  olim  pro  certis  cr  indubi' 
tatts  indicijs^  Updum  termmdium  fuerunt  hahita-^unde  fifo^ 
effluxos  multos  mnos  ^  4enudahantur  tales  Uptdes ,  ^  ctneres 
i>el  carhones  reperirentur  ,  ea  pr$  infalithiiihus  indicijs  terminAm 
Ithtu  hdihehantur.  Oetinger.  defimb.  regund,  cap.  ij»  n,  20, 
1,  Proinde  circa  lapides  atteftantes  qucefitum  a- 
liquando  fuit:  quot  tejfes /en  UptUi^  in  omni  Uptdum  termi" 
natium  conftgnatione  requirantur?  fane  hsec  quccftio  certkrt- 
mla  definiri  non  poteft*  ^t^  potius  ad  confuetudinem 
cujusque  loci  refpiciendum  efle  cenfeo.     Sicuti  infina- 

libus  quaeftionibus  vetera  monumenta  fequenda  {m\t\ 
refpondenre  Papiniano  in  L  in  quaji/onihm.  11.  iht:  vetera 
tnonumenta.  D.finium  regund.  Ita  quoque  ob  paritatem 
rationis  &  naturaequalitatem,  amborum  finaliBmqua!- 
ftionum,in  ponendo  numero  lapillorum  teftimoniali- 
urn  mos  regionis,  civitatis  aut  pagi  fervandus&obfer- 
vandus  erit.  Ea  enim  quae  longa  confuetudine  com. 
probarafunt,acperannosplurimosincivitateobfervata; 
iion  minus,  quam  ea  quJE  fcripta  funt  jura,  fervantur* 

"juxta  Hermogenianum  i*t  /.  fed  &  ea,  ss  cum  lco^  (eq  B, 
de  Uoth.  l  fi  fir-vm  so.  §,fin,iht:  dcindeconfuetudoregio- 

^nis  in  qua  vcrfatus  e$  D.  de  legat.  i,  Joan.  Bapt.  Larrea 

.dcetf,  Crmat,  62.  num,  i.  Chr.  Crefpi  de  \di\dd^\\v2Ldecifjb' 

ferv^ 


De  Lapide  Termimali,  &c.  245 


fer^v.  I,  num,  Sg.  &  feqq,  Nam  non  tantum  quaclibet 
Natio ,  quilibet  diftridus ,  fed  etiam  quodlibet  domini- 
um  fuas  proprias  apponendi  lapillos  confuetudines  ha- 
bct,  Cujus  afifertionis  Exempla  varia  paflim  funtobvia* 
j.  Exinde  autem  illa  fignandi  &  apponendi  di- 
veriitas  lapillorum  oritur,  quod  collegia  illa  Agrimen- 
foram  funt  privata,  (quac  licita  eflfe  conftat  cx  /.  fhdaks, 
4»  ibi:  ad  negotiationem  aut  quid  aliud)  D.  de  Colleg*& 
corportb.  ac  inter  (t(c  tantum,  certum  fignandi  modum 
conftituunt,  qucm  ita  fecretum  t{{t  volunt,  ut  alicui 
pandere  nefas  &  perjurium  cfie  putentj  Plures  tamea 
lapillos  quam  unum  fubfterncre  communiter  placuit* 
Ita  parce  Paris  de  Puteo ,  de  fimb.  feud.  cap»  /.  num.  21.  la- 
tius  Rutger.  Ruland.  de  cornmifjar.part.  2,  Itb.  6.  cap,  3.  n^ 
U'  &  feqq*  ^^  <5"o  fignandi  modo  Nofter  Oetingerm  in 
hac  finium  regundorum  materia  verfatiiTimus  pradicus 
fequentia  tradit:  Cd  ?an6cmcC|CtX>tffcSX^Ctrc/WtC&tcft^imf^ 
ftctu  }fx\^ipx%cx{\  fwr^cfcb.itbcn  tvcrtVn/  tvcilcn  ^tc  ^T)ntcr(? 
^am^ci' t^te  privataim^KMtobatjrccollegiababenttn^allcd 
«ntcv  ftjncnjjar  ^cipctmbi)altcn.  (St{t(b.c  mwmn  wci)/  ct^ 
Itdjc  ^vc»  ^tt\v\m  ^ii  ??ctic5cn/Jon^crltcb  ^ti  ^cn  (^vtbf^ct^? 
ncn/  ^te  fie  aujl  ctncm  25t'cttcn(5tctno^cr?i5lattcnt)wMtctn^ 
<i\\h<^K  fdjla^cn/  ^ai^  ftd)  /  ^m\  man  ^tcfclbc  crfncfct/^^ic 
6tttcf  ivt^cv  u^\t  ^^ttfam^n  ftt^icn:  Ut  lc^t  mon  m  (Stn^ 
^vaben  alfo  bct)  ttn^  ncben  5tc  mavif  j^ctn  ^a(|  t(\m  ivc«l  fc^ 
^en  ttn^  avttKtlcn  ^an/  tt?a  (tc  ijtn^^ctgcn.  h.  e.  qutdupidtbus 

termifultbm  to£o  tejltum  fitfubjiernendum ,  certu^  medmpr^fcri' 
bi  ncquit ,  quontam  agrtmenferttm  coUegia  funt  privata  cf  ftn^ 
gulartA ,  in  ijsque  cunclafecreto  tra6iantur  altaui  duos ,  quidavn 
tres  laptllos ,  terminaltbtis  pr^ferttm  anguUrtbus ,  uj  tefles  adjun- 
gunt-i  qf*os  contundendo  dimimuntt  ex  Uptdibtt^  UtioribtiSt  aut 
Uteribtii  cocin ,  cttm  taUfraUura^  ut  fi  ohm  rurjumeffodtamitr^ 

H  h  fragmentA 


244  CapUt     XIV« 

frAgmenta  invicem  quadrent ,  &  veteres  ]un6lura5  admtttant  j 
fjA  particuU  terminm  applicantur^  &  a  latere  infojja  reponun" 
tury  ut  ex  loci  fitu  haud  dtfficulter  judicari  pofpt^  quo  monjlrent 
fy  tendant»  Joan.  Oetinger,  dejitnh.  regund,  Itb,  /♦  cap,  /7. 
num,  ^,  &  .7» 

§.  XV. 
I.  ^mnt))^  necefTum  efl:  ad  roborandam  termino- 
nim  finalium  fidem,  ut  lapides  pofiti&fixi,etiamficer- 
to  fignaculo  aut  Infigiis  notati  fint,  ininjlrumentumxt&i- 
gantur;ac  locus  ifl:e  cum  fijo  circuitu,  adjedis  confini. 
bus  fcripto  mandetur  arg^  L  inter  Caflelltanum  D.  de  recept^ 
arbttr,  Aggen»  Urbic.  adlrontin.  de  re  agraria^cap.fufcepimns 
i.foL  m.  145*  inoper.  veget*  Hier»  de  Monte  defmb.regund^ 
cap4  17*  num*  4*  Mafcard,  de  probat.  concluf.  4pp^per  tot.  Jo- 
an,  Oetinger»  de  finib^  regund.  cap.  ig^  num.  3.  Infi:rumen- 
ta  enim  &  fi:riptur^  inventae  funt,  ut  omnia  perpetuas 
memoris  confecrentur  per  L  u  C.  de  edici.Div.Hadr.tolL 
L  divo  D.  de  qudiji.  Menoch.  conftL  i47*num<,4*  Romanis 
mos  erat  valde  celebris  &  reipubliccC  proficuus,  agro- 
rum  limitatorum  monumenta  publice  cuftodire  id  eft, 
in  tabulis  a^neis  ad  sternitatem  fixis  cuftodire;  quaefor- 
ma:  dicebantur.  Flacc«  Sicuh  de  condit^  agr.  Itb,  i.  Aggen* 
Urbic*  de  controv.  a^os*  De  quibus  ^neis  tabulis  ita  re- 
fpondet  Venuleius;  late  Barnab^  %x'\^Qi\.fekciar.  antiquit* 
Itb.  4.  cap^  s*  £ltii  tabulam  &neam-i  leges  t  formamveagrorum^ 
aut  quid  aCiud  continentem  refixerit  ^  vel  quid  inde  immutave- 
rit^  lege  Ittlia  PecitUttis  tenetur,  Sunt  verba  Jureconfulti 
in  L  qui  tabuUm  8.  ubt  Ute  Dion.  Gothofred.  D.  ad  L  hd, 
pecuL  Jacob»  Cujac,  lib.  10.  ohferv.  cap.  2.  Idco  in  contrO' 
verfits  injptct  folcbant .^  ut  fi  quxfliones  de  modo  inter  pof- 
feftores  eflent ,  per  formarum  fidem  lis  dirimeretur. 
Veluti  cum  quis  majorem  locum  in  territorio  habere 

dice- 


De  Lapide  Terminali,  5<:c  24; 


diceretur,  quam  in  formis  coiitineatur,  cieterisquimi- 
iiorem  locum  poffiderent,  integrum  locum  adfignarc 
compelletur  j  de  qua  eft  textus ,  in  L  de  modoagror*D,fin. 
reg*  ac  refponfum  Ulpiani  m  L  JForma,  4*  §•  2,  ibi:  in 
publicis  tabulis  />♦  de  cenfib.  Petr.  ^dbtr^  femeftr,  Itb.  x.ca^. 
22,  a  princip.  vel,  Ci  fluminis  irruptione  fines  turbati  ef' 
fent,  ut  facilius  quisque  revocata  modi  controverfiaad 
zs  publicum ,  &  adhibito  menfore  modum  fuum  ag- 
nofceret,  ut  ait  Ulpianus,  in  Lfiirruptione  D.eod.  Et 
has  tabulas  apprimeobfervandasaPapinianodidumefl:, 
in  L  infnalibm  D.  eod.  &  ab  Imperatore  fancitum  ,  in 
L  2^  c/fin.  regund*  Joan.  Aymus  dejure  alluvion.  lib,  i.  cap, 
2.  num.  7.  Ex  Iiifce  enim  tabulis  ^neis,  controverficB  dc 
agrorum  modo  finibusque  ,  decidebantur^  Cum  ex 
modo  illo,  qui  ^re  fcriptura  continetur,  formaliquetj 
ait  Agg.  Urbic.  adVrontin.  late  Barnab*  Brifibn.  anttci,  fe- 
le^iar.  Itb.  4»  cap.  $.  ^  6. 

i,  Veruntamen  Mos  ifie  incidendi  terminos  fi- 
liales  &  limites  in  tabulis  asneis  ab  auIarecefTit;acfolent 
lapides  ifti  rite  fixi,  cum  fuisadjacentibusconfinibusin 
librum  civicum  infcribi  &  condi.  Joan*  Aymus  di^^ 
cap,  2,  num,  7.  Joan*  Oetinger.  dejinib.  regund.  cap.  19.  lit^ 
A.  qui  fub  num.  2.  tradit:  etJ  t(l  (ibct:  ^tfa*  iSebvaUdl  bci) 

^cn  fwr^mtc^cnen  tJt^lfrtltt^cn^cvcn^cvun^cn^ccS^cj^tmcn^ 
tcrn  /  Dorfan^flcn  tn  Qte^t^n^  tommcn/  m^  mxt>tn  tjcwt? 
ttcic^  ^it(t^ct5  ^tc  iSntcv  «n^  ^oxdtm^twi  xm  ^cmmcjj 
ttit^  i^Ktn  Sllnflojlevn  Uw  (Sa^cv^^S^ticfeetn  unJ)Jjrcttt9ttnf\6^ 
^KXt^iX^  ctnt)crlctbt^  ^u  ^iattn  nttd)  fon^crba^ve^crtva^ 
\>m\\>tt  anff^cttdfetct/  \\xC>  in  ^cnfclbcn  C>tc  'QxhM\^n  oC>cc 
^cfct^tc  i%avcf  flctn  «n^  iSandjenattfifn^vttcbUn^  wmb(lan^<? 

Itd^  bcfd^jVtbctt.  h,  Q.fed  mos  tfleypropter  crebras  mutationes 
Rerumpublicarum ,  urumme  Kegiminis ,  jam  dudum  obfokvit -i 

Hh  2  & 


446  Caput     XIV. 

C^  hodkrno  die^  fradU  cumfuls  Imitihw^  tnertfurat^confintjs^ 
cataftro  &  inflrumentis  emtionum  vcnditionum  inferuntur;  quan- 
doque  etiam  pacia  fuper  hii  intta<)  incertlstabulacomprehendun' 
tur^  in  ifsque  limites ,  ^  termim  pofiti  cum  arhorthus  antemif- 
fis  &  perforatis  cum  ommhus  ctnwmftanttis  laie  defcrihuntur, 
vidc  rpeculat.  ///.  de  Emption.  §,  /ciendum  verfitem  nota^ 
mm,  12,  Paris  de  Puteo  dt^*  tr.  definih.  cap.  i.  num^  i6.]o* 
an.  Oetinger.  dt^,  tr^  cap.  14.  Itt.  l,  /'roinde  lapidester- 
minales  non  folum  ex  appofitione  lapillorum,  fed  e- 
tiam  ex  Inftrumentis  aut  literisfinalibus,  vulgoS5e,^tV(f^ 
S5rtC}f  /  aliisque  fignis  probari  &  confirmari  polFunt.de 
quibus  Mafcard.  deprohat.  concltf.394*  num.  i^Zzfiusccnfi/^. 
16,  mtm.  ;?♦  Joan.  Sichard.  inter  conftl.  Feud.  /♦  num,  «fp.Ru- 
Und*  dtci.part.  2.  Itb,  6.  caf.  11.  num.  s. 

}.  Obfervandum  tamen  eft  hoc  loco,  quodfini- 
um  mutatio  non  prajfumatur,  fed  ubi  olimfueruntter^ 
mini,  ibi  etiamhodieadhucexifterecenfendumeritife- 
cundum  tradita  Hieron.  de  Monte.  definib.  regund.  cap^ 
iS.  num.  5.  ^  cap.  21.  num.  ^.  Alciat.  Itb.  z.prafumpt^  i^*  Fr* 
Marc.  decif  216.  Mafcard.  de  probat^  concluf.  sp3*num,  S,  & 
concluf  403,  num.  7,  Menoch.  ^.  Prafimpt.  4s.  per  tot^  Gry- 
hiand.  de  Infutts  cap.  14.  num.  92.  ^  ^i.  Proinde  ftandum 
eft  finibus  antiquis,  ni(i  novi  probentur,  &  quantoan- 
tiquiores,  tanto  funt  eflficaciores.  per  /.  infinalibtu  //.  D. 
■finium  regund.  l,  2.  C.  comm.  divtdund.  Gregor.  Lopez.  ad 
leg.  Htfpan^part,  7,  tit^  ij.  leg.  fin,  Glofs.  /7.  Alphonf.  de  A- 
zevedo  ad  t.  ;.  num.  3S,  Rccopil.  itb.  7,  tit.  7.  Llbi  tradit, 
in  conf!i(fl:u  probationum  fe  invicem  contrariantium, 
prout  quotidie  contraria  evenire  folent,  &  in  finalibuis 
quaeftionibus  ,  antiquior  probatio  tam  teftium  quam 
inftrumenrorum  debet  pr^valere.  Qui  late  hocperfe- 
quitur  fub  Hum,  ^g,  ^'  40,  Michael  QidS^^comm.  opinion. 

Uk 


De  Lapide  Terminali,  &c.  247 


Hb^  /♦  tit.  26.  mm.  2,  Ab  hujusmodi  tamen  prifumtio- 
ne  rcceditur  per  contrarias  prajfumptiones,  &conjedu- 
ras,  quibus  fines  ipfi  &  termi«ales  lapides  probari  fo- 
lent.  per  l.  cenjm  D,  de  prdat.  Guid.  Pap<E  confiL  8S^  late 
Menoch»  con/fl,  147.  ntm.  u  & ^6.  Auguft»  Barbora»<i<^  /. 
fuccejponum  2.  C  finium  regund,  num^  2^  ^  3. 

§.     X  VL 

!♦     Hifce  ita  prxmiffis  ,  qua»ritur  hoc  loco  pra?- 

cipue,  m  terminorum  ac  coiumnarum  Finalium  Cura  ^  fO' 

fitio  fit  a^ui  lurtidi^tonis  tcrritorialu  ?  Refpondeo  quodfic* 

five  terminos  iftos  ut  Publicos  {ivt.  wt privatos  confidere- 

mus.     I.  i^ublici  namque  termini  confinia  Ducatus  aut 

Comitatus  concernunt  ac  territorialia  &  alia  fuperiori- 

tatis  jura  a  vicinis  fegregant,  quo  Bona  Domanialia  in 

fuo  integro  ftatu  illibata  a  cujuscunque  invafione  ri- 

te  cuftodiantur»     Qua^  jura  prascipuePrincipitanquam 

proprio  fui  territorii  defenfori  incumbunttcujus  pro- 

prium  eft  fuum  Domanium  &  fuam  jurisdidionemter- 

minis  publicis  unicuique  palam  facere,  eamve  a  cujus- 

vis  infultu  defendere»  arg*  L  2,  §.  originem  ij.  D.deorigtn^ 

jur.  L  /♦  §.  12.  D,  de  offic*prxfe6i.  urb^  Gylman.  /.  dectfC^t" 

mer,  i.  num^  24-  &  confec^.  Mager.  de  advocat*  arm.  cap.  num, 

64'  Dn.  Knipfchilt,  de  iur.  civit.  lib.  s,  cap.  12,  per  tot^     Et 

hanc  curam  feparandi  agros  publicos  a  privatis ,  jatn 

Divtis  Pitis  Imperator,  Prajfidi  Provincias  fingulari  re- 

fcripto  mandavit  ^tn  Lfi  legatum  s*  §-  fims  /.  ibi:  fines  pu- 

blicos  a  privatis  D.  de  eperib,  pubL     Ut  unusquisque  fua 

forte  contentus  efiet,  nec  res  alienas  appeteret*  Quod 

primum  Rex  Numa  Pompilitis  fingulari  de  terminandis  a- 

gris  lata  lege  cavit.  tefte  Dionis.  Hahcarnafs.  ht/ior*  bb. 

2,  in  fine  qua:  tamen  cura,  fucceflu  temporis  penes  Im- 

perium  tenentes,  permanfit  &  ad  eosderivatafuit./^raf- 

Hh  5  fidis 


24S  CapuT     XIV. 

fidis  namque  officio  incumbit,  ut  jubeat  quemlibet  ab 
alieno  abftinere  juxta  Ulpianum  in  Lfi conftiteHt»  4.  ibi: 
Ne  quispiam  rem  alienam  ufurpare  attentet.  C  eod.  tit^ 
Hxc  ideo  cura  &  follicitudo  non  judicis,  fed  ad  Prcefi- 
dis  &  Magiftratus  officium  pertinet  j  qui  in  fua  provin- 
cia  Imperatorem  reprsfentat^  Qupdbeneanimadver- 
tit  Anton.  Faber  inratiomL  ad  di^*  l.fi hruptione  ii.  Bi 
di5i,  tit.  foL  m.  /?/<?.  Hier.  de  Monte.  de  finib.regund.cap,  2. 
qui  fub  num,  11,  tradit^  ^od  ad  principem  fpeSiet  ^  veljena- 
tum^qui  vice  princtpls  fungitur  ^  affigere  cufiodire  terminos  reg' 
fiorum  territoriorum*  arg.  /.  quod  princeps  2^.  ibi:  principis 
juflfu.  Z>.  de  aq.  &  aq.pluv,  ac  quod  adus  ponendi  cufto. 
des  finium  arguit  jus  fuperioritatis,  &  fummi  imperii 
conftat  ex  refcripto  Imperatoris  Juftiniani  in  L  2,  §^  iit 
fardinia.  s*  ibi:  ubi  Barbarce  gentes  federe  videntur,  mi- 
lites  pro  cuftodia  locorum.  C*  de  offic,  Pr^fe^-  Afric*  M. 
Anton.  Natta  confL  672.  num.  p,  M^iCcsird.  de probat.  concluf 
402»  num»  2.  Knipfchilt.  de  civit.  Imper,  Lib-  2^  cap,  /.  n,  2ij^ 

§.  X  V 1 1. 
I.  Sin  vero  11.  privatorum  pr^diorum  terminos  finales 
confideremus,  eorum  cura  &  cuftodia  non  minus  ei 
qui  publice  imperio  prseeft,ideftprincipiautcomitiIm- 
perii  incumbit,  ut  unicuique  fua  pra^diorum  confinia, 
farta  tedta  conferventur,  &  ut  fubditi  abalienisabftine- 
ant;  nec  ullis  machinationibus  aut  molitionibus  alte- 
rius  bona  ufurpare  tentent;  quam  curam  officio  prarfi- 
dis  provincia:,  utpote  Imperatoris  vicarii  incumbere 
refcripfit  Divus  /'ius  in  d.  L  fi  legatums*  §.  /. ibi:  publicum 
a  privatc  D^  de  eperib.  pubL  Ac  quod  irreptor  agrorum 
panalibus  mandatis  ab  alienis  arceatur  refcriptum  ha- 
bemus  Divi  Conftantini  in  d.  Lfi  confiiterit  4.  ibi:  zXit- 
nam  ufurpare.  ubi  D,  Erunnemann^  C.fin,  regund.     Omnis 

namque 


DE  LAPIDE  TERMINALI,    &C.  34P 

mmque  contentio  &  cunda  gentium  bella  ortafuerunt 
propter  Meum  ^  Tuum\  Ideo  ex  jure  Gentium  concor- 
dias  confervandx  gratia  termini  agrispofitifuere:  juxta 
Hermogenianum  ml.exhocjure.s*  D,  dejuft»  ^jur,  ne  quis- 
piam  aliena  invadereattentet,  '^c^oXd.dejur^territor.  cap,  2, 
mm^3,  in  oper,  Polit.  ac  in  Thefaur.  Praci.  lit.  M.verb,^ax(^, 
Quod  omnium  primo  adconfervandamquietempirbli- 
cam  inter  Civcs  Romanos  Numa  F<7w^////^Rex,  Dominia 
diftinguenda  per  pofitionem  terminorum  finalium  inili- 
tuit,  idque  etiam  ad  fucceflbres  Imperii  Romani  tranfivit 
tcfte  Halicarnafiko,  qui  tradit:  Hoc  illius  feculi  terminorum 
monumentum  Romani  adnojiram  atatem/ervant.fidque  fanllitatis 
tantum  gratia,  Dion.  Halicar.  Roman.  antiquit.  lib.  2,  infin, 
u  n d e  Joa  n n es  C o  ra fi  u  s ;  Hm  dtftinElio  dominiorum ,  nonfoUm 
magna  ratione-ifedetiam  neceffitate  receptafuit:  ut  civilisfeiltcet  ho. 
tninum  [ocietas  tranquillefoveretur.f  nullxcfue  fubortrentur  difcoi'- 
did ,  quas  communionU  naturafolet  excitareper  l.  cumpater^»  dul* 
cifjtmis.  D.  delegat.2.  Exquacaufaabimperantibus,  ter- 
mini  agris  fuere  pofiti  per  certos  lapidesaddiltinguen- 
dos  pr^diorumfines:  ]odiixCoxz{.adl.exhocjur€S*wm,s* 
D*  de  iufttt.  dr  jur. 

2»  Graviftimum  erat  olim  apud  Romanos  cri- 
men,  publica  vindicatione  dignum:  terminos  &  confi- 
nia  pubJica  turbare  &  invadere.  Ita  Romani  caufam 
belli  contra  Mithridatem  fufcepti,  apud  Caifium  le- 
gatum  prxtendebant,  attrectari  terminos  fuos  a  Nico- 
mcde  Bythynico.  Jul.  Flor«  Itb.  3,  htftor.  cap,  /♦ 

§.     XVIII. 

!♦  Proinde  ad  exemplum  Imperatorum  Romamrumj 
Principis  Imperii  officio  incumbit,  qui  publica  impe- 
randi  poteftate  in  fuo  Ducatu  pra:celh't,  curam  tcrmi- 
norum  finalium,  fufcipcre,  cundlos  fubjedlosjurefupe- 

rioritatis 


ij^  Caput     XlV. 

rioritatis  in  pofleflione  confinium  manutenere,  &con- 
tra  quoscunqueagrorum  irruptores  defendere/>fr  «^*  /. 
fi  confttterit  4.  ubi  Dn.  Brunnemann»  Cfin^  regund,  fta 
namque  Imperator  Juftinianus  edixit  j  quod omnes  dies(^ 
no6lcs  cornmuni  luuhrmone  &  cogitatione  degere  continuet^  ut 
fubje6iifub  omni  quiete  conftfiant^ac  omni  onere  liberentur^  & 
a  damne  extrinfeco  iHato  defendantur»  in  Novell.  i^  in  prafat^ 
unde  Andreai  Knichen.  Ccribit  t  ubicunque  coercitiocrimina^ 
lU  interceditf  ut  puta  limites  decernere  &  conflituere^  t^<VC(^^ 
(tctn  fctjcn/  non  ntfifer  centenam  vindicatur  admiffum;  {qua 
fuperioritati  territoriali  utplurimum  adhdret)  Andr«  Knichen* 
dejur,  territor^  cap,  4»  num,  214-  ac  fuh  num^  i//*  Qup  ar- 
gumento  in  Gallijs^  medius  Juridicus  accommodat  no- 
tioncm  &  cognitionem  fuam.  Renac.  Choppin*  ad  leg^ 
AndiA^  Ith.  u  cap.  ^p.  num»  i4» 

1.  Quamvis  enim  agrofum  PoireflToribusnondc- 
negetur,  eo^  fecerrtere  paio  aut  Saxo,  tcftibus  feu  la- 
pillis  quibusdam  fupp«fitis  Joan.  Bonifac»  tr^de  furJts  §. 
p.  num,  80. 

5*  Lapides  tamen  finales,  nt  audloritatem  &  fi- 
dem  publicam  mereantur,  non  nifi  Centgravii  feu  do- 
mini  territorialis  aufpiciis,  per  deHgnatos  viros termina. 
ks  ( QtciW^Ctl^tX  vulgo  didos)  ritu  quodam  fpeciali  & 
technico,  nimirum,  ut  lapidi  finali  fubdantur  cert« 
tcflfera^  &  \\oV£^  veluti  carbones^  Lateres^  frufta  vitrt  &i  li- 
milia,  quae  ipfimtermyfteriareferunt,conftitui  poflTunt. 
Mafcard.  de  probat.  ioncLuf^  400,  num.  2*  ^  4.  Ita  in  ter- 
minis  Laurent.  Calcan.  confiL,  go.  num.  7.  &  is^  Hier.  de 
Monte  de  finib.  regund.  cap.  2^num»  lu  ubi  trsidit : ftc  ter- 
minorum  pubLicorum  affixio  efl  de  refervatis  FapA  &  PrincipJs 
in  (igntim  univerfaLis  Impcrit ,  quta  ad  eos  foLos  fpe6iat ,  totum 
divtdere  orhem  ac  cap,  21,  mm»i*  WQhnQr.tnPrat^.objervat, 

verb» 


De  Lapide  Terminali,  &c*  i^r 


verh.  ^^^tcp-  foL  m,  600.  Bt  verb.  Zent.  fol.  70S.  Andr. 
Knichen.  de  jur»  territor,  cap.  4.  num.  ^?//.  Ubi  tradit, 
quod  intuitu  univerfalis  territorii  juris ,  Princeps  fun- 
datam  habeat  intentionem  ,  in  omni  caalarum  generc 
Dn,  Am.  Knipfchilt.  dejur.  civitat.  Itb.  2.  cap.  s*num.  214* 
In  terminis  fpecificis  Joan.  Oettinger.  dcfimb.regund.  cap^ 
17.  qui  fub  num.  a7>  tradtt:  ^ic  (3tetnf(tt^«n^  «n^  fiSmiJ)^ 

fcrtt  em  tc^cv  focv:  m  Sdmw  fSan^  «nO  iScbtctt?  allcm 
fiSacfct  mavcfjlcm  ^«fct^cn/  W  ^wtcx^hx^  '\\\\\xt\Mm^ 
U\M  <m^c^^mc  i^n^ulaffcn  /  m^  tvcr^cn  fc^ld^c  %x\^tb 

Imi^cn/  nntCV  ^te  a(f>us  jurisdidionales,  C^CV  ^tC  Obcvfcttf^ 

Ctdjc  ^ax\^\\x\\<^t\\  ^c^cfolct.  ^n^  ^ajcman^  cmcn  ^rtvan 
t>cvl^m6crn/  nn^  am  (Scvbvin^cn  C)ct5  (Stctnfct^cn^  (Sm^vtjf 
tl?cm  rDcltc/  tvtv^  tvtDcv  knfclbcn  vcd^tmaffi^^cftan^clt/  cc 
m^ic(5tvajf  ctfannt/  nnt)  t^me  ^nvcfe  m  mandatum  anft^ 
cvlc^t/  C>af|  cv  t)on  to  turbation  ab(lct)cn/  nn^  ^cniRlai^ec 
tvettcv  ntdit  bc«nv«(^tj;^ett  foUc  lCPc  and^  ^tc  timb^:^^^ 
bvtj^^ctt  t)on  ^cv  malcft^tfdjcn  im^  \m\>ax\\^t\\  <^\:>x\%liVi 
abvKfonC>ert  /  «n^  imx)C\\  wwtixSiXx^c^^KxCcitw  ^axtw  p,\y^h^ 
%c\\  I  fo  ifeat  ^odj  ^tx  ^m\Kxx  \fk><ix  Mc  6tctnfct^'cv  ntdjtt^ 
^i3cbtctcn  /  fcn^cvn  (tc  fm^  }>i\x\  iScvm  ^ca  ^aw^^  ttntcvs? 

W>Ol'|fcn.  h.  e»  pojitio  tern^tmorum.f  i^  Im  limitmdifrovmciam^ 
dtpendeat  afupertoritate  terrttoridt\  ^  cjmubet  domintts  terri' 
torif  in  terrttorio  (jr  ditione  fua  poteftatem  habet.i  lapides  termi- 
mles  ponendt,  tnfpeciiones  limttum  [mctpiendt,  ac  extraneos  quoS" 
que  removendi'-)  (^u^  negociationes  omnes^  aciibus jurkdt^tona.'- 
libtis ,  VI  Magtftratti4  compettntibtt6  accenfentur  ;  quodfi  vtro 
qutspiam  alterum  tn  hoc  exercitto  impedire  ,  (^  in  ufu  (a^tdes 
jfonendt  turbare  conaretur ,  contra  illum  legitimo  modu  procedi- 
iur,poenam  deccrnendo ,  ^  per  mandatum  mjungendo,  utatur- 
batione  defiftat ,  net  a^orem  ultentts  inquictet,     Ubt  ettam  lu- 

I  i  rudi* 


tfi  Caput    XIV. 

■  ——II    ■■        1—1     '       ..  — — »— .^h» 

risdi5iio  territorialu  ^  a  crimindi  &  centem  fuerit  feparata^ 
duohusve  diverfis  dominis  com^eteref')  tamen  dominu6  centen^ 
imperium  in  agrimenfores  exercere  non  poterit ,  fed  illt  petius 
fubje^i  erunt  domino  terrttorij,  confer^  Cafpar.  Klock.  confiL 
10,  num»  4S9.  'voL  /.  ubi  tradtt ,  quod  jus  dirigendi  fines> 
/it  pars  Jurisdidionis.  Et  hoc  Gallicis  meribus  non  abfi- 
mile  efle  videtur^  Choppin*  ad  kg,  Andia,  Itb*  /♦  ///.  3^, 
num,  //. 

§.  XIX, 
^     I,     £^<?<f?//^  terminorum  finah*um  w«////'/)?;cefl:;quo 
rumpraccipuusefl:,  dominiorum  diftindiojexquaquie* 
&  pax  pubhca  inter  cives  confervatur  quascommunio- 
nis  materia  folet  excitare/^^r  /.  cumpater.  77,  §.dulciffimis» 
20,  ibi:  cum  difcordiis  propinquornm  fedandis  profpc- 
xerit,  quos  materia  communionis  excitare  folet.  D,  de 
legat.  2 ,  Hier.  de  Monte  de  fntb„  regund^  cap,  is^  num*  r. 
unde  ?\ut3Lrchus  y  terminum  J^na/em i  praefidempacis&ar^ 
bitrum  juftitiae  vocat,  in  vita  Num£  Pomptl^*. 

i.  lum^  ut  propeniior  unusquisque  circa  cultu- 
ram  agrorum  redderetur.-  fiquidem  plerumque  foleat 
negligi,quodcommuniterpofTidetur.  Naturale  enim 
vitiumeft,  negligi  quod  communiterpoflidetur^atque 
fe  nihil  habere,  qui  non  totum  habet  arbitretur:  deni- 
que  fuam  quoque  partem  corrumpi  patiatur,  dum  in- 
videt  aliena?.  fecundum  iheodofium  dr  Valentinianum  in  L 
2t  memtnimus  C.  quand.  &  qutb.  quart^  pars.  Itb.  lo^  In  eo«^ 
queSocratemreprehcndit  Ariftotel.  lib.z^  Polit»  cap.  i„ 

5.     7«w  etiam,  ut  cjEterahominumnegotia,diftri- 
tutis  inhunc  modum  rebusjcertiore  ordinetradaren- 
tur.  c.  cumfingula  de  pr^bend^  in  6,  can.  i,  difiin^^  Sp*  Joan«^ 
C  oraf.  ad  l.  ex  hoc  jure  /.  num»  /.  D.  de  juflit.  ^jur^ 

4.     Nec  modicum  effedum ,  termini  legitimepo- 

fiti 


De   TeKMINALI  LaPIDE,    SiC.  2$i 

mi '■   "  .11       II  '  ■■■   «— — — 

fiti  habenti,  w  frcbando  territorio,  jurisdidlione  &  con- 

finibus:  per  lapides  enim  antiquos  certis  infigniis  nota- 

tos,  confines  territorii  probari ,  extra  controverfiam 

efle  folet,  per  L  u  §.  qui  ia  rmonibm  4>  T>,  ad  L.CormL  de 

falf,  l.  qui    tahutas  27.  in  pr,  D»  de  furt.  Mafcard.  de  pro. 

hat^  concluf  400^  per  tot,  Guid*  Papae.  decifips.  Joan.  Oet- 

tinger.  defimb»regurjd.cap.i8.lit»A.  innotis^  poft  plures  Me- 

noch.  conftL  147*  num.  36.     R  cgulariter  namque  fines  an- 

tiqui  funt  attendendi  in  probando  diftridu ,   &  non 

pra^fumuntur  mutati,  nifiprobetur,  &ide6eisftandum 

txit.pr.  U  2,  C.fin.  regund,  Hieron.  de  Monte,  di^.tr.cap, 

2u  num,  I.  Sixtin.  confil,  A  num,  40.  voL  3.  Hopping.  dt 

jur,  infign*  cap,  13.  num.  109,     Unde  Gilkenius  fcribit:^/W 

ft  monumenta  quxdam  oflendam ,  qudi  hujus  rei  fidemfaciunt , 

utputa  ^  fepulchra  ^  obelifcos^  columnas  infcriptione  veri  domini 

ipfignitas^  idoneam  domtnif  prafcrtptionem  continerefoCent.  Bald^ 

&Bar  t » in  L  monumentorum  C  de  religiof  (i'  fumpt^fun.V  ttr.GxXm 

kQt\.depr£fcript.part.2.  membr.  z.cap.  2.  n.  66^  Et  hoc  adeo  ve* 

rumeft,  etiamfipartes,qucelitigant,  hofceterminosfina. 

les,  necpofuerint,  neceospro  terminishabeant,-  fecun- 

dum  Corn^.  dt6l.  confiL^33.  num.  i2.}A^k2Lr6..dict.concluf 

400,  num.  :?,     Proinde  quando  eff^oditur  locus,  in  quo 

cenfetur  territorii  terminus,  fi  ibidem  reperitur  lapis 

cum  fuis  Indicibus  ad  cuftodiamfubftratis,  hocccrtifli- 

mum  indicium  erit  divifionis  territorii  vel  bonorurru 

per  L  in  finaltbm  11,  D.finium  regund,  Hieron»  de  Monte 

diSi,  tr,  cap,  19,  num,  2,  ^  ^.  Cornae.  conftL  333.  num^  12^ 

Menoch.  confiL  21,  num,  30,     Nam  ubi  territorium  ^i" 

verfoshabetlimites,  diverfos  quoquehaberedominos, 

merito  cenfetur  perl.finjbi:]  cum  terminos urbis  exierit* 

^c  L  /.  §,  Initio,  4*  ibi\  quicquid  igitur  intra  urbem  ad- 

li  2  mitti- 


254  CapuT     XIV, 

mittitur.  ^  ibi :  egrelTum  eft  prasfecfti  urbi  notionem. 
D.de  offic,  frmfeci.  urb.  Lofae.  de  jur,  umverfit.  part.  3.  cap.  16, 
mim.  s.  Vi(ftor.  dc  exempt,  pofit.  27,  injin.  Knipfchilt.  dtci, 
cap^S.  ntim,  21  ^.  Riminald.  Junior  confil.iss^ntim-ps.^g^^ 

5,  Addita  tamen  declaratione,  quod  confinia  & 
Jurisdi(ftio  territorialis  etiam  aliis  mediis  probari  pof- 
fint.  Nec  bona  fit  confequentia:  Infignia  &  terminos 
linales  in  territorii  confinibus  non  iiabet  j  ergo  nec  ju- 
risdidionem  ,  cum  jurisdidio  etiam  fine  illis  cognofci 
poflit,  Mafcard.  dt^L  tr.  concluf.  401.  &  402. per  tot^  Natta 
confil.  6s6.  num.  12^.  &  Jeqq*  Qupd  confideratum  quo- 
que  fuit  in  caufa  On^cfcctmb  contra  ^PfalC^  Ruland.  de 
commiffiir.  part.  4,  lib.  2,  cap  17.  num.  17.  Hopping*  di^jr* 
cap^  jj.  num,  iio.  ubi  alias  declarattones  adfert. 

6,  Pr^terea  ut  lapides  terminos  finales  probent, 
neceflfe  eft,  ut  reda  linea  alios  lapides  terminalesrefpi- 
ciant.  Et  quidem  ad  fe  invicem  mutuo  &  non  per 
obliquum.  Mafcard.  de  probat.  concluf  400.  num,  s.  ^ol.  /• 
unde  Relator  apud  Galleotum  Accatinium  afterit:  quod 
ex  quatuor  mminatis  termtnis ,  untt^  tantummodo  fuertt  reper* 
tu6 ,  qui  de  mandato  virorum  terminalttm  evacuatti^ ,  uttra  e- 
jm  parvitatem^  in  duobtt^  defctebaf.^  Et  quia  nonhabet  tefiesi 
Et  quta  non  rejptctebat  re6la  linea  ad  alios  terminos  non  reper- 
tos,  Accatinius  apud  ]oan*  Bapt.  CxCsir.  con^L  4»  num.  10^ 
part^  ;?.  Fr.  Vivius  Comm.  optnton*  S^o.num,  11.  ubi  tradit: 
probatii  ^  vertfjcatu  faltern  duobtn  confinibtn  identitas  ret ,  fcu 
tntermedia  probata  cenfentur.  Ccefar.  Urfill*  ad  affli^,  dectf, 
2^.  num,  II. 

.§     XX. 
1.     Probatur  pr^terea  territorialis  fuperioritas,  & 
confinia,  aliis  quoque  mediis,loca  territoriorum  diftin- 
guentibus.    Quandoque  per  vta^  Jiegaies  quiLndoque per 

fitmitnA 


De  Lapide  Terminali,  &c.  255 


fitmim  fuhtica,  aliquando  per  montes  ^  VAlles  vel  per  ali- 
qua  2i[\2ifig»a  terrttoria  commuiiiter  diftinguuiitur,  ideo 
hifce  quoque  mediis  &  modis  termini  finales  probari 
polFunt»  Bald.  conJiL  4-20*  voL  /.  Guid.  Papae  decif.  /^;?.  Va- 
lafc*  dejnr,  emphitettt,  quaji,  4g.  num^  22^  StephanGratian. 
dtfcept.forertf.s9S.  num^  7.  &  fiqq*  Azevedo  ad  L  ^*  num,sp* 
RuoptL  Ith.  7.  ttt.  7.  Qupd  confideravit  Dn.  Rcferens 
apud  Tilman.  de  Bcnignis ^  in  caufactvitati^Spandau /jn- 
tagm.  4*  Decad,  4*  Vot,  2,  num.  ^^. 

1.  Quod  ^\  contigerit,  ut  lapidum  finalium  fides 
propter  antiquitatem  in  dubium  vocetur,  illique  fuos 
cuftodes  &  judices  non  amplius  habeant-,  eorum  valor 
&  fides  ,  etiam  per  teftes  vel  alia  fignacula  fidem  indi- 
cantia  probari  poteft ,  vide  Natta  conftL  104*  num*  3.  ^ 
feqq^  Jofcph.  Mafcard.  deprohat.concluf.  ^ps.  Idquodcon- 
ftat  ex  articu^  defenftonalt  3.  &  4.  civttatis  Spanda^vienfts  vx 
Camera  Imperiali  (ccm  Ortjl^tc  (3t(ttt  (SpiW^UW  ultraho- 

minum  memoriam  nn5  tov^  ^emavifcn/  mtt  Diclcnctn^e^ 
^t\\(!tti\\  awtfc^cvtcfctcn  Qmmi  cin^c^vrtbcnCiicbcrn/  m^ 
(xw^tm  iScmrttcFcn  bcj^ctcftnct  ^tm^txKi  m^  w^iOi^^imw^a^ 
^cv  (Sp^n^atjct  ©cmanf  cn^Stctn/  rtrtt^^ejKHfccnc  jEikbct 
WXC>  0X(Otx\\  i5emat\f  cn  ^nrdi  S^ix^  O»wol)ncv  /  wn^  aw^txt 
«mblt^cn^c/  jc  m^  |c/  ale  ^cv  (StattSpan^rtW/  iScmav^f 
cv^ant/  (jeacfctct  «n^  ^cijaltcn  ttovc)cn  fctii^t.  h.  e.  qmd  «- 

*vitas  Spandavienfis ,  cum  ftm  confimbm ,  ultra  hominum  mC' 
moriam ,  per  multos  lapides  ere^os.,  ejfojfaforamina^  &  altaplu- 
ra,  qmbti^  fines  defignart  folent .^  fuertt  notata^  C' adhucft;qued 
item  Spandavienftum  lapidcs finales  .^foramina  excifa.^  (^  altater^ 
rmnalia  t  per  ttvitatu  incolas^  ^  e'jm  vicinos  circumjacentes^ 
ah  anttquo  femper  y  profimhtts  (jr  termmu  civitatii  Spandavten- 
fts.,fuerint  agmta  ^  hahtta.  Idque  confideravit  &  bene 
trutina  rationis  ponderavit  Dn,  /j^y^r*»;apudThileman. 

li  3  num; 


-2^6  Caput  XIV. 

-  ■ 
niim :  Hofa  aruculos  Keorum,  tefiesfere  omnesy  atteflmtur  ve» 
rosejTe.  ReddeHtes  rationem  fuje  {cientisBj  eo  quodvide' 
rmt  Upides  veltermims.  m^  ^tC  lEocfe^CjrMbcn:  Audivernnt 
a  mmribui  (^  femmbus -^  vtcinuque  publicis ,  per  eos  ^  territO' 
rium  A  Spandau  a  vicinls  feparatum  &  dijltn5ium  effe :  adduntm 
que  tempns.^  hoc  eft  ante  30.  40»  &  so*  annosifemperquequandiu 
rei  recerdantur  ita  audiverunt :  &  quod  a  vicinis  ita  habiti  (jr 
reputati  fuerint  pro  limitibtt^^  latc  Referens  apud  Thi- 
lem,  de  Benign.  decij.  Camer,  Syntagm,  4*  Becad,  4*  vot*  2^ 
num,  31.  &  :i2.  Confines  enim  per  famam  publicam, 
&  vicinorum  atteftationem  probantur;  pra^fertim  fifint 
feftes  j  vicini  enim  fenes ,  Limitum  notitiam  habere  prx- , 
fumuntur  per  l.  u  inpr*  D.  deflumin,  cap.  quomodo  cap.  cum 
caufam  X.  de  prafcript.  Bald.  confil.  420»  voU  u  Mafcard.  dt 
probat^  concluf  396.  per  tot,  Hier.  de  Monte  di^.tr.  cap,  //, 
num.  10,  unde  fcribit  Alexander,  conftl.  2$.  num.  i.  acconftL 
§7.  infinelib,  /♦  Quod  confines  territorii  prasfumantur 
fefe  extendere,  usque  quo  antiquitus  cjctendebantur. 
per  text.  in  L  infinaUbHS.ji.ibii  vetera  monumenta.,D./f». 
regund.  ^  L  2,  C^eod.tit*  Tnterminis  Alcht^  de  prafumpt. 
ReguL  2.  prafumpt.  13.  JEgid.  BoCs^in  oper,  tit,  de  Princi- 
pe.  num.  269,  Ubi  tradit :  tu  X\  vis  probare  per  teftes ,  ut 
articules  de  confinlbus  pro  ut  erant  tempore  antiquo, 
non  ut  funt  de  praefenti.  num.  z-jo^S'  271.  Mynfinger. 
Ub.  6,  obferv,  26.  per  tot,  Decian«  tonfiL  17 ,  num.  6.  lib,j. 
Mcnoch.  lib^  6,  prafumpt^  43,num,s,  vide  Alphonf.  de  A- 
.zevedo.^^/.i.  RecopiL  num.  3$.  &  jeqq.  Itb.  7.  tit,7. 

%.     XXI. 

!♦     Caeterum,  quod  flumina  quoque  publica  vel 

flagna  in  loco  difcriminis  &confiniumconfiftrntiafint, 

^(3c  habeantur,  pro  lapidibus  terminah*bus//.^;'<«.^<9jf:^^. 

m^mm.  /i.  traditum  eft»     Valdeautem  eft  controverfa 

quccftio^ 


Db  LAPIDE  TERMIKfAtl,  8cC,  Iff 


queeftio  j  quidfiflumen  vd  ftagnumf  curfum  fmmvddvmm 
mutct:  An  termim  quoque  confinales  vel  jurisdi5iio  termindts 
^er  dluvienem  mutentur?  Sane  caufa  hasc  acriter  ventila- 
ta  fuit  ex  inconftantia  Padi  fluminis  inter  Principes  Gon"^ 
^gM ,  Rudolphum  dominum  Luzarix  ^  Frandfcum  dominum 
Boffiili  fratres  quibus  contraria  refpona  dederunt  colle- 
gium  Papimfi  dr  Ferrarienfi^  in  confiniis  territoria  poffi- 
dentes,  Quam  refert  Joan  Aymus  de  alluvion,  lih, 2.  cap. 
0.  num.  I.  Similes  controverfias  fapius  quoque  in  Frtfta. 
Orientali  propter  crebrerrimam  mutationem  fluvii  A- 
mafis  contnigere  folentj  tefte  Gryphiandr^^if /»/»/<ijf^/'. 
i^»  mtm.  113^ 

2.  Equidem />Wwo  }  in  eo  conveniunt  docflorcsa. 
quod  in  lacu  aut  flumine  publicoconfiniaconftitui,  ac 
fuper  illis  adio  finium  regundorum  inftitui  queat  5 
ad^o  quidem,  ut  confinia  quoque  in  Mare  determinari 
froflint,  fecundum  tradita  Hieron.de Montet^/'.:?/?.  Mo- 
deft.  Piftor.  part^  /♦  £^  43-  &  lih»  /.  conftL  14^  Selden.  /n 
de  mare  clauf  Nam  etfi  aqua  in  fuperficie  fit,  certum^ 
tamen  eft,  alveum  ipfum;  fiv^  folum  efife  in  dominiD 
certi  pofteflbris:  quemadmodum  in  fimili  dicimus,  li- 
cet  aqua  in  fuperficie  fit,  territorium  tamen  in  fundo^ 
feu  folo  efte,  quod  aquam  continet.  Bald.  confili  jQsdthi- 
2*  Jacob  Schultcsi  ad  Mod,  Pifior,  j^  43*  num.  4* 

j.  iS^f»»^^conveniunt  quoque  dodlores  in  eo  quodi 
^  flumen  fit  loco  termini ,  tunc  illud  fit  commune, 
ratione  pifcationis  &  cujusque  generisfruitionis.  Ve- 
runtamen  quoad  jurisdidiioeem  ,  ea  utrique  domino" 
vicino  usque  ad  medium  fluminis  competat*  arg-  Lar^ 
hor,  i(^*  tnfrincip.  ihi:  e  regione  cujusque  finiwm ,  utrius* 
quefunt.  tibi  Anton.  Faben  in  rationd*  D.  commun.  divid»- 
Simile.  refp^onfum  dedit  idem  Paulus  />?  /,  tllttd.  83,  ihii- 

gorr 


1^8  Caput     XIV. 

pro  qiia  parte  in  fundo  fuerat  ^  Paulopoft:  proindivifo 
cummunis  fit.  £>.  pro  focio.  Hieron.  de  Monte.  dtci.tr^ 
cap.  24-.  num^  9,  ac  cap.  25.  mm.  1.&4.  qucm  fequitur  Cafp. 
Manz.  dectf.  taL  Ncoburg,  gg.  num.  2^ 

§.  XXil. 
I.  Hifcepr^emiflisadpropofitamquafftionempro- 
gredendo  fciendum  eft,  quod  communiter  fcriptores 
hoc  difcrimen  in  cafu  pra^fenti  animadvert^re  folent, 
ari  flurninu  mutatioper  alluvionem  fadiajiat  Impetul  an  fenfirn 
&  pededentim.  Joan.  Gryphiander.  de  Infulu  cap.  i4-  num, 
iiu  vel  ut  aliter  diftinguitBartolomaeusCoepolla;  anmu* 
tatio  per  alluvionem  contigerit  natutattter^  an  cafufortuito  K  C  ccr 
polla  de  fervit,  P,  R.  cap.  4.  &  cap^  S4^  Prtmo  Cafu^\'m\\\\. 
datione  velimpetu  quodam  fluminis  fimul  &  femel  al- 
veus  mutatur,  derelido  fuo  priori  ledu,  ita  utex  uno 
loco,in  alium  perrumpatj  ficuti /» //.2//^  permutabilem 
fiuvium  Padum  quotannis  contingere  folet;  aut  quem- 
admodum  ralis  mutatio  tn  Frtfia  Orientalt  fatpe  in  Fluvio 
Amefi  Flevo  DulUnto  &  iada  evenitvtunc  territorii  fincs& 
limitcs  non  mutantur;  nec  pr^dii  dominium  amittiur. 
Qupniam  novus  Fluvius  aprioriplanedivcrfuseflecen- 
fecur:  nec  Jurisdidio  vel  territorium,  flumcn  fequitur, 
fed  intra  priores  terminos  permanet,  asque  acipfapro- 
prietas.  Is  enim,  cujus  agrum  fluvius  temporario  in- 
cremento  ripis  effufus  occupavit,quamvisagrum  pofli- 
dere  definit,  dominus  tamcn  ejus  manct,^^^ /.  adeo,  /♦ 
f.  <f,  D.  de  acqutr,  rer,  domin*  Quamvis  cnim  inundatio 
poriefTionem  auferat,  non  aurem  dominium  adimit.  /, 
^.  J.  /i.  D.  de  acqim\  poffeff  Tulden.  tn  Cod,  de  alluvion.  n*. 
/.  unde  liptant46\  ^\  aquam  ex  fiuminff  ublico  duxeris  & 
flumen  receflerit;  non  potes  fubfequi  flumenquiaeilo- 
co  fervitus  impofita  non  eft;,  quamris  is  locus  meus  fit 

per 


De  Laptde  Termi-nali,  &c  1S9 


per  Refponrum  inl.hocjure,  ^,  §>  fi  quam  2.  ihi^  medimloctu 
non  fervit.  D,  deaq.  Cottidtan^  &  xftiv,  l,  adeo.  7.  §*  quod  fi.  /, 
ihi^  quicquam  iii  eo  alveo  habere»     Idem  /'omponius 
ini.  ergo^o.  §.  alluvios  ihi :  fed ecdem  impetu,  Receflu  flu- 
minis  YeRitmus  D.  de acquir.rer.  domin-  Joan.  Bapt^Aymus 
de  a//uv.  ttb,  i,  cap,  10.  mm.  10,  &  xi.  Peregrin.  dejurefifcltb. S^ 
ntim,Ss>     Ideo  mutato  alveo,non  mutatur  Jurisdictio, 
quia  medius  locus  non  fervit  •,  Unde  fcribit  Bartolus: 
Quod  faltus  aqua?  nihil  detrahet,  antiquis  Dominis.  per 
d.i  hoc  jure  s.§,fi  aquam  z.thi:    non  fervit.  D.  de  aq.  quoti- 
dian,  BartoL  tn  D.  deflurmn..  Felin, in cap,  ult,  x.  deconfiitut. 
Sedattendendi  funtnnes,qui  fuerunt,  tempore  confti- 
tutorumconfinium.  ylEgid.  BofT  in  oper,  tit^  de  Princip^ 
num.2/7.  Cd^^oWdideS.P-  R.cap.  4*nurn,  }s.&cap,j4.  Hoto- 
vmn,  ^(£ft Mluflr .  S .  Menoch.  ConftL26,num,^.  Ludov. 
Molina  Jefuita  dejufitt.(!!rjttr,tr,2.diffut.s7*  Ubi  fcribit: 
^uod  ft fluvti  inundattone  ager  alicujm  mutatptifuerity  non  pro^ 
pterea  ejlts  effe  defttt  ,   cujtt4  ante  tnundationem  erat,  Joan* 
Gryphiand.  de  Infulk  cap.  14,  num^  114»  Manz.  decif,  PaU 
Neob,gg,num.3. 

%.  XXIII. 
/♦  Ampliatur  praedida  Refolutio  :  Etiam/i  alveus 
fluminis  opera  manuum  feu  fa^lo  hominis  aliorfum  verfus 
fueritj  acantiquam  ftationem  dereiiquerit  ;  Veluti  in 
Regno  LufitanicE  contigittempore  Regis  loannk  111,  qui 
partem  fluvii  Tagi  Sc  Beneventanit  induflriahumanamu- 
tavit*  Joan  Molina  dejufiit.  (jrjur,  tra6i  2.  Difput.  $7.  Autfi 
flumen  Princtpis  cuffu  Are  tmpenfo  altorfum  avertatur.,  quodin 
Parm&  DucatujnfLumine  CoftumiApropeRegtamLepidt.,  delaben. 
te  conttgit.  Vel  y/  Paludes  publtcA ,  aquts  derivatts  culturagra' 
tia  exficcentur ;  Dequibus  cafibusBaptifl:*  Aymus  dift,  tr. 
ltb,i,cap,g.inpr,     Nec  ha^c  fluminis  mutatio,  territori- 

Kk  um& 


2(5o  Caput     XIV. 

um&  Jurisdidionaliaexteiidit.  Quoniam  etiam  hsc 
mutatio  Violenta  cenfetur.  Non  naturalis,propter  Re- 
fponfum  Imperatoris  Gordiani  mli.  C.  dealhivion,  Llbi 
aeer  quempoirefTorcircumdedit,  perfluvii  alveum,noii 
mutatur,  fed  prioris  Domini  manet.Marc.Anton.  Pere- 
grin.  dejur.fifci.Ub.S.mm,  82,  Naturalia  enim  artificia- 
libus  oppununtur,juxtaJureconrultum/>?/./w//'^2tf.  §./. 
ibi:  Servitus  naturaliter  non  manu  fada  D.  deS.P.  K.  /.  /^ 
§,i0.D,deaq.pl((v,  Natura  idem&arsfunroppofita,jux- 
ta Ariftotel.  ifipr^  M^ichmic^afi.  Natura  quoque  &cu- 
radifferuntfecundum  Senecam.  EpiftoLfimL  Sicuti  na- 
tura  &  Cultura.  Plin.  Itb,  i4'in^roem*  Joan*  Gryphiand» 
deln[ul.cAp,8.num.i.& 2.  Ita  Hieron.  de  Monte  diB.  cap, 
24.num.s.  Qmfubnum.4'  authoritate  Refponfi  Ulpiani 
inl.fi  irruptione  //.  D.  fin. Regund.fcnbtt.  Quodli  flumina 
proTerminisfinalibus  pofita  fuerint  ficcata  aut  dereli- 
(fla,Territoria  &  limites  novis  fignaculis  termmalibus 
diflingui  debeant.  Gryphian*  diit^  tr,  cap^  14.  num.  u$^ 

Manz .  di6i.  decifpg*  ««^»-  "f-  ♦ 

i,  Quamvis  diffentiat  Joan.  Aymus.  di6i.  tr.  deal* 
tuvionjib.  1.  cap.p.inpr.  cap,  num»  /.  Ubi  tradit,  hoc  incre- 
mentum,jurequafi  alluvionisacquin»     EtanteeumBe- 

ro»  confiL  40.  num.  18,  &feqq^ 

$.  XXIV. 
I.  Secundo  Vero  cafu,  fi  Fluminis  terminalis  mu- 
tatio  pededentim  per  incrementum  latens,feu  allu vione 
contin«at^  An  exinde  mutatio  tncrementum  dr  extenfio  ter- 
rttorli  &  Itiusdtclionis  eveniatl  Seu  ;  AnAlluvio  mutet  lurii» 
di^fiondtu  ?  Gravis  efl  hxc  interjurisconfuhos  concerta- 
tio.  Diverfaenim  efl/i///^i'/<?,ab/^//W^//(?»^.  NamAlluvia 
dicitur,qLiandoflumenahIuendo&fic  paulatimcarpeda 
aUcubiripamjterram  ejus  occultcadiicit  vicinoprxdio* 

prj. 


De  Lapide  Terminali,  &c.  261 


perLadeo.  7.  §.  6.  D.  dc acquir.  rer. domin,  Hoc  enim,  quod 
ita  latentcr,  abraditur,accedit  Dominio  vicini  pracdij. 
/.  /.  C4  de  Alliivion.  Joan.Gryphiander.  de InfuL cap,  18.  per  tot, 
Cafp.Klock.  de£rarjtb,2.cap,s6^  Qu^pd  Lucanm  expreflit 
de  flumine  Pado: 

lllos  terrafugit  Vominos  ,  his  ruracolonk 
Accedunt  donante  Pado, 
Et  hasc  accelTiQ  latcns  ad  inftar  Ufucapionis  rationem 
hahet  innegh'genriaejus,qui  ripam  fui  prxdiinon  mu- 
nitjadverfus  incurfum  iluminis;  Hoc  enimunicuiquc 
permidum  eft,  hadenus  tamisn  ne  a  naturali  curfu  flu- 
men  divertat.  tot.tit.  D.  d.ripa  muniend.  Diodor»  Tulden. 
inCodicde  Alluvion.  num,  >.  Quo  loco  Refpondit  Jure- 
confiiltus:  Hnmini  tnim  Cenfitorum  vicefunguntur^utexpri' 
i>ato  m  publicum  addtcant^  ^  ex  publico  tnprtvatum  Itacfueficutt 
htcfundm^  cum  alveu^  flumtnis  fadu6  efjet.,  fuijfet  publicm  :  ItA 
vunc  privatus  ejm  effe  debet^  cujU4  anteafuit.  Fr.  Niger  Cy- 
r\diC. Controverf^forens. 37 (f.  num,  ?/.  &  fecjcji,  ConcordatRe- 
fponfum  Alpheni in LA6iim:^S^ibt:  viam  pubhcam  fuftu- 
Wt.D.deacojuir,  rer.  domin.  Bapt.  Aymus  de  alluvton,  lib.2* 
cap.22.  Jdeo  Batdm  de  Bartoltnis  refpondit  apudCorna?. 
inconfiLs22.ntm.s,  Fatuum  namque  eife  (^ait)  fi  quis 
dicat:  Hoc  femperhabitum  eft  proconfinio,ergo&ho- 
die  habendum  t{\..arg.  Lade))  §.fin  cum  Lfeq.  D.  de  acquir» 
rer.  domin,  Larbor,  9.  D.  Comm,  aivid.  Ub  i  habetur,  quodfi 
ttrbor  finatis  crefeat  .^  (^  altenum  felum  preffertt  ^  ftve  lapis  ter^ 
mtnans  per  utrurnqtic  ftmdum  extendatur :  non  idto  viitantur  fi- 
nes^  nec  crefcunt  vel  decrefcunt  agrt  :  Sed  ea  communia  fi- 
unt  vtcinorttm  vel  tlli  acqtttrunttir ,  in  cujtis  foltim  tranfierunt. 
H&cille,  Audaigiturab  unaparteRipa,eatenusquoque 
cenfetur  au<t>a  Jurisdidi^;  cum  proprierate  ^  ficut  ab 
alterapartc,  diminuta  Ripa,  hirisdic^io  quoque  dimi- 

Kk  2  nuitur 


z6t  Caput     XIV. 

iiuitur.  Propter  refcriptum  Impp^  Arcadii,  Honorii  & 
Theoclofii  m/,^.  tbt:  tributorum  pr*eil:atio.  C  de  alluvi- 
on,  Ubipropter  pra^dia  per  alluvionem  accreta,tribu- 
torum  pr^flatio  mutatur,  &  novis  Poflrenbribus  injun- 
gitur.  Tributorum  autem  folutio  eftjurisdidionis  fpe- 
cies  ac  fublimioris  dominii  &  eminentice  Symbolum. 
^er L  nulli,  zS,  C  de  eptfe.  dr  cler^  cap^ 2,  x.  de  cenjib,  Gail.  /.  Ob- 
ferv,  21, mm. 9.  Andr.  Knichen.  dejur, terntor^  cap.^,  n.  ^12^ 
Cenfusquippefolutio^probatjCaftrum,  Villamautpras- 
dium  efle  de  territorio,  cui  exhibetur,  &  adhseret.  No' 
'veil.Sp.  cap,2.  §.-?.  Cephai.  confii,  45 S.  num.  2p.  late  Bapt. 
Aymus  dtct,  tr.  Itb.  2.  ctp.  g,  num,  iS.  Quod  confirmat 
quoqueRefcriptumy«i/^^«^;^j  I.3.  C.eod  ttt.  ,Ubi  Impera- 
tores  Thcodofius  &  Valencinianus,Conftituunt,«/^^^j 
prAdiiper  alluvioum  accedens  prccdio  principah',  fepara- 
timcenferinondebet,fednaturamprincipalishaberede- 
bet,  adeo  utha^c,  acceftio,  proUno  integrali  nec  diver- 
fo  jure  cenferi,nec  inpartesfcindi  debeat.  Fr.Niger.Cy- 
x\2iQ,di^,cap.37g.n.4u  /'roinde  cujusprxdiumalluvio- 
iie  diminutum  eft,  is  fublevatur  in  quantitate  tributi, 
quemadmodum  propter  aliam  quamcunque  vaftatio- 
nem  &  alteri  accrefcit,  quod  augmentum  accepitl/>^r 
dioi.l.2.C.deatluv.Myn(inozY.c€m*3.obferv.s4.G^i\Jtb.i.ob' 
fervat.21.Et  in  hocRefcripto  fuum  pra^cipuum  fundamen- 
tumponit,  cuncftoscommunemfententiamfoventes  re- 
darguendoJoan.Aymus.^^^//«w<?;?.  Ub.2,cap.(f.pertot,  Qui 
fu  b  num. )  3 .  fc  r  i  b  i  t :  Hacfetnt.,  ex  qwbu^s  andacier  cenfeo ,  per 
aUiivionem,fecuttetiam  cttera.,  lunsdfBionemquoque  t  five  ter- 
ritortum  augeri  ^  dirninui.  Nec  aliter  aut  /efponderem ,  aut 
judicarem ,  ^amv/s  contraria  opinto  crebriori calctdo  (it  rccepta* 
Et  cum  eo  Petr.de  Ubald.  deSoctet.part.  u^dtfe.sS.  Azo. 
tnSumma  D.  deKer.  divis  Hieron,  deMonte.^/t^.  tr^  cap.24. 

pcr  tot. 


De  Lapide  Terminali,  &C.  2dj 


pertot.  Francifc.  Curt.  Seiiior  conftL  s(>*  CaroK  Molina?. 
Adconfuet.Parif.§,i.  Gloff.  s*  nu?n.  loo.  Q£i  fcribit:  ^am- 
'vts  eodem  temporet  &  fufer  eodem  themate  in  contrarium  ( fed 
male  )  confulucnt  1  a  fo  n  confiL  146.  Itb.  i .  Qup  sfequiturjo- 
an.  Gryphiand.  ^^  In/ult^  cap.i4»  num.  /;,  &  iiu  Cafp.  Manz* 
decifPatat*  pp,  num.  4.  \Xbife  ita  caufam  decidiffe  affent, 

§  XXV. 
1«  Veriim  enimYcro,  Contraria SententiaVenor  eO:^ 
Communior,  &  ^rquitate  &  lana  ratione  magis  confor- 
mis.  Scilicet,Qupd  per  Alluvionem  ,  nec  confines  li- 
mitanei  amplientur,  nec  territorium  necjurisdidio  mu- 
tetur  vel  extendatur,  Et  hoc  propter  Refponfum  JCti. 
Florentini  in L  in  agris.  16.  D^  de  Acquir.  R.  D.  In  agris  enim 
Cait  JCtus)  \irr\it2iiis  jtis alluvionts  locum  non  hahere ^ pub/ice 
Conflat,     ^uod  ettam  Imperator  Difn  Piu^  Cenfiituit. 

2.  Hujus  aflTertiratio  eftj  Quoniam  agrilimitati 
per  menfurarum  extremitates  fuos  ftatutos  habent  ter- 
minosjideoqueincrementumexalluvioneaut  Infulaac- 
cipere  nequeunt,  per£.  i.  §.(ijnftda  6.  ibi:  (1  limitati  agri 
h^crint.  D^  defumin.  Finis  enim  ipfe  declarat,  quah'$ 
res  Gt  cenfenda*  Tiraquell.  deretraii.li^n,  §.  i.  Glojf  j.n, 
47.  llnde  Trebatius  fcribit  :  Agrum  qui  hofitbm  devi^ 
^tSi  ea  conditione  conceljus  fuit^  ut  tn  Civitatem  feniret ,  habere 
alluvionem  s  necjue  e[Je  limitatum.  Agrum  autem  manucaptum , 
limitatum  futffe,  ut fetretur^quid cutque  datum  effet  ^qutd  vemf 
fet^  quid  in  publtco  Reii^um  effet.  per  dtcl.  l.  in  agris.  16,  Jul^ 

Frontin.  de  Limitanets agris.  Cujac.  lib,  2.  obferv.  cap.  g,  Al- 
ciat.  inprditermiff.itb.  i.Verb.  Ltmitati.  Forcatul.  in  Necjom. 
Diaiog.  18.  Gothofred*  ad  dt^*  A  in  agrts  16.  iit^  M.  N* 

3.  Limitesenim  finales  nondemonftrationis,fed 
taxationis  gratia  pofiti  funt,  utdominia  diftinguerentur , 

Kk  3  pubU 


j^4  CapuT     XIV. 


publice  tranquilUtatis  gratia  ^  ideo  per  extrinfecum  & 
fortuitum  augmentum  ,    extenfionem  non  admittunt 
Quod  acute  deducit  Carol.  Molinse.  adCtnfuet.  Parif  §.  /. 
Ci.ofi.num.  loi.  ac §. 7.  Glofj. un^  num,  6,     Quo  faciunt  tra- 
dita  Carol.Ruin.  confil.^S.  num.  z.Lib^  u    Ubi  concludit, 
quod  in  feudis  limitateconceflis,  celTet  Jus  alluvionis. 
Riminald»  Jun»  ConfiLso4-n,  2q,     Late  Ludolph»  Schra- 
der.  de  feud.fArt. $.  cap*  6.  num. 26*     Qua  ratione  inferunt 
Dodoresi  quod  Aiiuvio  non  mutet  nec  alteret  CoKfi- 
iies  Plebanatuum,  Diaecefium  &  Civitatum  ,  Qiioniam 
habeant  fuos  fines  VimitdiiQ%  per  cap,Juper  eo^  4.  x*  de  ded- 
mts  Q2i\d*mcap,i»^.fi  qulsmarchio^num.  6*  de  Controverf  tn- 
'vefi,  Jafon.  ConpL  146.  "^erj-  S.  Corn^.  confiL^zj.  lih.  u  M- 
gid»  ^o^.inoper.tit.  defiumin.num.  2.  i^aris  dePuteo  defi" 
mh.  feud.cap.38,  num.3»  Marc.  Anton.  Peregrin.  dejur.fijc^ 
lib.S.  num^  77.  Auguftin.  Barbofa*  addtSi.  cap.fuper  eo  4*  n, 
:^.x.dedecim.     Qui  Jubnum,  2.  in  terminispracfcriprionis 
£  r  a  d  i  t :  Hujni  incrementi  ratto  prohtbiti  va  imprmis  n  cepfa  fit, 
tam  m  lurudt^itonAltbus  quam  in  Reliquu  publtcam  utilttatem 
concernemtbm,ne  deturoccafto  incertttudim  &  Confufionis  •■,  Je^ 
ctis  cjuam  in  prddtts  prtvatorum. 

§.  XXVL 
I.  Huic  fententisc  accedit^r^^^r^^  (^fictmde  ttizm 
\\TC  Rati0,Quo6.\\\  omnibus  diipofitionibus  Limitatis 
celfet  &  prohibitum  cenfeaturJusaccrefcendi/^^r/.L^c/z/tf 
%.quji  hfcbat  D.ad  ^C.TrebeU^  Bald.  inLdommtn  §.  i.  D.  de 
ffufr.  Carol. MoMn^.adConfuet.Partf  §.  i.GlolJ. /. num.io6, 
Jus  enim  accrefcendi  loeiim  enim  habet  inter  pe-rfonas 
diverfas  &  omnino  disjundos,  qui  ad  res  diverfas  vocan- 
tur.  per  L  femprontus.  zd.  §  fin.  D.  de  Vsufr.  legat^  Unitas  e- 
nim  rei  &identicas  Requiriturad  hoc,ut  jus  accrelcen- 
di  confideretur.  per  L  li  mtht  &  ttbt,  12  inpr.  D.de  legat.  /. 

Surd. 


De  Lapide  Terminali,  &c.  i6^ 


Surd.  ConfiLsi.iium.4o.  Anton.  Bellon.  dejur.  accre/c.cap.s* 
^^24,pertot.  Jusautem  alluvionisjureaccrefcendicom- 
paratur,  per.  l.fi  tttiiu. }},  §.fin.  D.  de  Vfufr*  legat,  late  Joan* 
Gryphiander.  de  Infulis^cap^iS.num,  /♦  &fiqci.  Andr.  Kni- 
chen.  /♦  depa6l.  Invejitt,  cap. ;, infine^  Ea fcilicet  ratione, 
quod  linehominis  fa(flo  &per  fe,  tacitoque  fiat,  &  per 
fe  veniat,  dum  res  Rei  accedit.  perl.  fi  ego  is.  §.  tdem  ait. D, 
depuhl.a6lion,  Quamobrem  dicimus,alluvionem  Rem 
fequi,&:adeos  tantum  pertinere,  qui  rem  habent*  ^^r/. 
quodinrerum  24^§.fi*  c^tmpjl  D,de  tegat.  i.  Anton.  Gove- 
nsLti,  dejur^  accrefc»  num.i,  Bartol.  Romula?*  dejure  accref- 
cendi.  num.  i^.  ztj ,& paffim^  Bellon»  di^.  tr,  cap,  /♦  ^^[i,  i, 
num,  6.  &fiqq' 

3.  Adcohibendum  autem  accretionisincremen- 
tum  per  alluvionem ,  in  Jurisdidtionalibus ,  aliisve  juri- 
bus  territorialibus,Carolus  Molinaus  requirit,  ut  ter- 
ritorium  fit  certis  finibus  &certa  menfura  taxatum,ita 
ut  appareat,  Q£id ,  Quantumve  fit  concefTum,  ut  totum 
refiduum,  fit  concedentis,  tanquam  a  Concedente  re- 
fervatum;  Et  fic  non  fimplex  appofitio  terminorum, 
fed  illaquae  ita  exprefse  &  praecise  gratia  taxationis  re- 
quirifir»  Molinx.  ad  Confiuet.  Parif.  §.  i.  Gloffi s.  num.  los, 
Similimodo  de  hifcelimitibusfinalibusfcnbit  Tan.bu- 
rinus;  Eam  efifie  debere  naturam  limitum  &  finttim  DiAcefiium 
ut  ita  fint  conjtin6ii,  quo  ab  omntbus  lateribtti  capiant ,  &  quo- 
dammodo  concludant  omnia  loca  Confinata  per  L  patronm  %.  Scm- 
prontui  D.dclegnt.^J.inter eor.2$.tbi:  Rcgionibu2quoque 
divifis.  D.deaquir,Rer,  domin.  Afcan.  Tamburin.  >^e  \tir.Ab' 
bat.  tom.3  inDecifji,  nmn.p.  &  10,  Et  ita  decifum  fui0e 
teftatur  Card.  Mantica,  dectfi.i6g.  num.  4* 

§.    xxvn. 
I*     Tertio  corroboratur  aflertio,  Quod  alluvio  non 

mutet. 


i66  Caput     XIV. 

mutet,  nec  cxteiidat  jurisdicftionem  territorialcm  hac 
infuperRatione:  Quonfam  ipfumterritorium  efl:  juris- 
didionis  fubjeiflum  quoddam  occupans,cum  exerccatur 
in  territorio,  ipfa  jurisdidio,  pert.fin.D. dejurUdt^.  l^pupU- 
/u^.2^^.§jerrU0rmmD,deKS.Yb\]o3LimGoidd3£.K4i'&/eqq* 
Ac  Jurisdidioex  vi  fermonis  inha^ret  glebis  &  prxdiis 
confinalibus,tanquamnebulapaludibus,Velutiacidum, 
aut  mucidum  Vino»  Raudens.  Confil.  2.  mm,  150.  Ith.  2^ 
Andr.  Knichen.  dejur,  terrttor.cap,  i.n.  2^3.  Vnde  elegan- 
ter  fcribit  Baldus:  lurisdt6iionem  fuper  terrhortum  eH /ftcuti 
mhtU  fuper  pdudern ',  ^UAnebtda.  generatur  per  a^ivam  poten' 
tiam  folis  :  At  JHrisdi^ttnis  fubje^ium^  cuiipfa  inefl^  &  cui  co. 
harety  efl  perfona  maxime  Princtpis ,  tanquam  Sol  in  terris  &  in 
fiio  territorio.  Bald.  ad  tit.  de  allodiis  num.  7.  in  fin.  Itb.  2,  F, 
S4-.  Ac  Bartolus  tradtt.  inL  /.  num  ult.  D.de  ]urisdiil.  Ex 
hoc  patefcit-i  quod  lurisdiclio  non  cohdireat  proprie  territorio :  Per» 
fonis  autem  inbaret  &  perfonarum  efl .  Petr.  Jacob.  Aurel. /« 
Pra6lic.Rubr-  i2.num*  4.  Natta  Conftl.  14Q.  num„  10.  Boer. 
dectf222,num.7.  Dn.  m,  Henr.  Bocer.  dejurisdi^,  cap,  <f. 
num. /7.  Igitur  nebula  jurisdidionis  concomitatur  ter- 
ram,  glebam  vel  terrenum  in  alienum  territorium  per 
alluvionem  translatum.  Qu^aPrincipe,  utpote  tcrri- 
toriiSole  regitur  &  exercetur.  Marc.  Anton.  Peregrin. 
de  \ur.pfci  itb.  S.  mim.  Si.  Vbi  tradit,  quodlurisdtclto ftatmTer'. 
rariA  perfeveret  tisquc  adlocum  in  quo  priiM  fe  extendebat ,  fcili- 
cet  ad  medtetatem  alveifeteris.  Stf^umen  paulatt?n  rccefftt-f  (^ 
a, p :rte agri Aiantuarit.) magnam  terreni  molcm.  Qu i  ad  majo- 
rem  dilucidationem  hujus  Qu^ftionis  ulterius  infert: 
Stflumen  paulatim  retrocelfijfct ,  (^  k  parte  agri  Almtuam  mA- 
gnam  terrenimolem  adjectffet  per  fpattumfatts  confiderabtte^  hoc 
qutppe  cafu.  de  jurefcrtpto  terrenum  addtturn ,  ^  dluvtonatum 
]ure  alluviems  qutnreretur  quoad  domtmum  ,  (j:r  poffefftonem  prt- 

vatts 


De  Lapide  Termimali,  &c.  i6y 


'VAtu  Mnntuxnls^-^YOpcripdm prddtA pfjidentthm i  d.Ladeo;  §. 
trtnterea^  de  rerum  diviftone ,  fed  quo  ad  jurlsdtcfionem  Prtnct. 
-pui  Mantuanij  an  porrigatur ,  (^  fe  extendat  ad  terrenum  addi- 
tum,  aitaefhaufa^  aiiaque  difficultas»  Nam  non  tnconveniens 
iji  y  ut  Mantuani  pofjtdeant  jure  dominii  agros  juhditos  y  quo  ad 
jurisdi^ionaita  Princtpi  Ferrartenft,  ^  e  contra  prout  nec  etiarn 
inconventens  efi^  ut  terrttorium  fit  untu4^  jurudt^to  autem  fit  ai- 
terit44,  Bald,  Alvarotus,&  Feudifta?  inc.  §.e  contrarto,  in 
tttul$  de  tnveflit.  de  re  aiien.  fa^ .  Ruin.  Confii.H.  col.i.  ^ 
i.iih.i.  Capyc.  decif.27.  num.  ^6^  P.eregrin.  di^.  iih.  $.  n» 
So.  Tta  in  terminisBartol.  tr.de flumtmh.Vtrb.  acquirtiur. 
num.  6.  Bald.  tn  Rubr.  dercr,  dtvtfnum.19.  Cxpolla  de  S.  P. 
R.ith.2.cap.s4*  Cornx.  confti*^27.c^2S7*iih.3.^oQ'm,con- 
fii.127.  nnm.  6  lih,i.  Reniinald.  Seniory^^  nomine  Coliegti 
ferrarienf  confii.64i>  Et  in  eodem  cafu  Jafon.  confii.  146» 
fertotum..  Uh.  2.  Quem  fequitur  in  eadem  caufa  de  Gon- 
zagis;Reminald.  lunior.  confi,  2jj .  qut fuh  num.  47-  tradit, 
J^od  ailuvto  non  operetur  ctrca  ea  ^  qu£  funt  jurts  pubiici  dr 
in  ufu  pubitco  ,  nec  habeai  iocum  tn  iacu  cr  flagnk.  Par* 
de  Puteo  de  fimh,feud.  cap.sS.  -/tgid.  Bofi^.  tn  opcr.  tit^  de 
aquis.  num.  7.  ac  tn  ttt.  de  Prtnctpe  num.  280.  Marc.  Anton. 
Peregrin,  dejur.fifct.itb.S.num.So.  CaroL  Molinxus/^//'- 
fum  deciarans  in  agris  &  preediis limicatis,ad  excludendum 
augmentum  per  dX\\\\\o\\cmiad Confuet . Panf  § . 7 ^  GioJJ. i^ 
mm.  6.  ac  §.  /.  Gioffj.  n.  102.  cjr  los. 

%.  xxviir. 

I.     Succedit  alia  ^^jeftio,-  AnLimitesPvovinciarur» 

finaies.^temporls  qtioque  cnrfu  tntereant.fO'  jureprxfcriptenis amit- 

tantur  vci  mutinfur  ?   Qua:  caufa  iiiier  Eptjcopum Herhipolen- 

fem  (^  Abbat£m  Tuidenjcm  in  Camera  IniperialiincontrO'- 

■veriiam  dedudafuit:   teiie  Mynfingerff;?/.  6.  Obferv.zS» 

SaneconlinesRegnorujTi,  Ducatuum,C<)mitatuum  vel 

Ll  (latuutn 


268  Caput  XIV. 

ftatiiumrarcularium  nulto  temporispr£Eterlapfoprsfcri- 
bi  polTe,  rradunt  AbbasPanormit»  &  Canoniils  in  cap.  4^ 
ftivercQ.x,  dedtcimis.  ? SiriC  m  cap,  ^m.mm.  17,  x»de  prd- 
finpt.  Adjeda  hacdeciaratione^modo  Limites  regio- 
num  fint  clare  & manifefte  diilind! ,  ut  publice  appareat» 
Hier.  de  Momt  defimb.  Regund.  cap.  76,^  cap.  107,  n.  2^ 

2,  Cujus  Refolutionis  h^c  potifllmai?^//^exiftit; 
Nealias  admififa  terminorum  finalium  praelcriptione, 
maxima  oriatur  confufio  &  turbario,  inter  Principes  & 
Comites  confinantes,  ac  eorum  fubditos,maximoRei- 
publics  damno»  Qj^odconfideravit,Gelafius  in  epifioU 
ad  Siculos  mcap.  ^icunque,  4-^ibt :  ne  Provinciarum  ter- 
mini  confundantur»  Cap.Ltcet.s.ibi:  neuniverfaliscon- 
fufionafcatur,  Canfiid.^^Ji.s.  Joan  Parlador.  iJ^r.^^?-, 
tidian.  Itb.  i.  cap.2.  §  17^  nurn.s.  Confinia  enim  Provincia- 
rum  quatenus  Confinia,  funt  publici  juris,  &  pubhca 
authoritate  confl:ituti./?^r  /.  id  quod  7-§.  i.  ibi:  Limites, 
viae  publicce  D.  depericul,  cjT  Commod^  ret  vendtt,  Ac  Fro- 
vinciarumdiftinclio  Civilis  feu  politica  res  efl;,qua  ter- 
ricoria,per  Conflitutionemimperiorum,  Regnorum  & 
Ducatuumdeterminatur&diftinguuntur,publica^  quie- 
tis  caufa:  juxta  Pomponium  in  l.  Pupillti^*  2jp.  §♦  8.  tbi* 
intrafincs  cujusque  Civitatis.  D.deF.S,  Knichen.  in  Vcm 
Utat.apdoget*  num*  107.  Gryphiand.  de  injutisycap.  is,  num^ 
22.  ProindeFinalesifti  terminir  immutabiles  efle  de- 
bent,  ac  ab  omni  temporis  lapfu  immunes  &  impra:- 
fcrictibiles  ;  Nealias,  privata  cujusque  pra^fcribentis 
authoritate,fublatis  paflTim  antiquis,Novi  Limites  fub- 
ftiruaiitur,  &  ne  tam  in  jurisdidione  quam  in  reliquis 
publicamutilitatcmconcernentibusrebus,frequensde-. 
tur  occafioincertitudinis&confufionis  per  l.  in  jmalibtis 
11. tbi:  Vetera monumenta.  D.fin. Kcqund,  cap.fuper.  4- tbi: 
]prxCcnbei\dis.x,c^epar0chtts.  3,  id 


T5e  Terminali  LAptde,  Scc,  i6p 

3.  Id  quod  non  ita  contingit  in  finibus  prasdio- 
rum,qui  non  publici fed privati  juris fflntjideo  non fem- 
per  public^,  fed  etiam  privata  uniuscunque  audoritate 
&  Voluntate  Contrahentium,fcilicetconfenru,  inftitui 
&  mutari  poflTunr  ^er  L  i.  C.finium  Regumd,  Abbas  Panor- 
vait.adcA^,  fuper co^4'  num.  6.¥elin.  num,5.  Auguft.  Barbo- 
{z.num, 2.  X.  depArochiis.  eleganter  Cardin^  VdLti^^adcap.  quix 
indicante*  num.  16.  x.  de  pr<£fcript. 

4,  Quodconfirmaturquoq->ratione,fA:/./;?mMr/.D. 
^r^^J^^/tf  defumptaiQupdDominiConfinales&contermi- 
nales,Iapidesfinales&  terminosin  communi&proindi- 
vifo  poflideant,adc6utfint  fociiterminorumfinalium, 
ideo  is  qui  partisDominus  eft,fuo  quoq;jure  confinia  pof- 
fidet*  Nemoautem  rem  propriam  fibi  ipfi  praefcriberc 
poteft.  Res  enim indivifim  comunes  pluribus,ab  aliquo 
Sociorumpra^fcribinonpofTuntjcumisnominealiorum 
Yo(ride2it.perl.communium.D,quemad.Servt  amitt.  Boer.  decifi 
SS.  Andr.  Valenf  in  Paratitl.  Jur,  Can,  Itb,  2.  tit»  zd,  §.  <?♦ 
mm,  6*  Unde  fcribit Mynfingerus :  Limes,ut  Limes,  eft 
imprxfcriptibilis. 

^.  Cujus  hsc  eft  Ratio;  ^mainterconpnes^con' 
finantes  fictos ,  uterque  termino  finali  utitur  tanquam  finc  &  li- 
mitecommuni^  nec  unquam  folas  fito  nomine  poffidet :  ideo  neque 
prdfcribitjfid  focio  ^  csnfint  fuo  nomine  communi  femper  com- 
munem  limitem  rettnet :  Etftc  rationefiuA  partis ,  nunquam  bo' 
nam  fidem  haberet ,  fi  folm  Limttem  'vindicaret :  Mynfinger» 
eent.  6.  Obfiervat,  zS.num.  2.  Ita  Abbas  Panormit.  hic  infine, 
Felin.  hic  num.  /♦  Parif  add.  cap.  quia.  num^  16.  x*  de  ^r^fcript* 
Hieron»  de  Monte  defimb,  regund-  cap,  76^  tium,  2.  Balb.  d& 
prd>ficrtpt.part.4,part,prtnctp»4-  q.  n^-^  num.  2,  Parlodor. 
Itb.  /^  rer.  quotid.  cap.  2, §.17.  num^  4.  ^Mich»  Graff.  Comm, 

Ll  2  Opinion 


27©  Caput     XIV. 

Opmion.ferb,  Confims,  q»  S.  Menoch.  confiK  21,  num.  zu  Andr. 
Valenf.  dtcl.  Itb,  2,  ttt.  26^  §,  8.  ntm.  6. 

64  Quibus  a(^cntit]o2in.Bouvot.qudJ?^notdb.t0m.2.parf, 
^.r^r^.-ff^^/^^J".  ^^^^^Z?*/.  Vbi  tradit,quodita  judicatum  fuerit, 
interCarthufianosDivonenfes&AbbatemmonafteriiCi- 
ftereienfium  ;  D'autant  qutl  eft prefmne par telk longiie fofjefji" 
on  (^\ovyjfince.i  h.  Q.quodeornagts  eftprajumendurnproptertarn 
iongampojjejftonem  (^-  ufum.  Qupd  furtim  pofiti  fuerint ter- 
mini  fans  le gre  &  conjentermm  des  Parttes  h.  e.  Sine  Volun- 
tate  O'  confenfu  partimn,foL  rn^  14,  Gryphiander  de  Infulis 
cap  2$.  nurn,  10. 

7.  DiiTentit  CaroL  MoVmx,  ad  confitet.  Paris  §.  r^ 
€ioff.^,  num.  pp,  per,  L  2,  §.  curnfttchum,  6,  (jr  l.  qtdftmdum  /♦ 
§.  /4  D.  pro  emptor.  ffinal.  Ubi  Dn.  Brunneman.  C.ftn,  rcgun^ 
dor.  Extat  quoque  cap^adaures.  6.  dr  cap.'  ^uiatndicante.  ^J 
Vbi  dicirur,  quod  quadragenalis  prcefcriptio  omnem 
prorfus  adionem  excludat.  x.deprdtfcrtpt.  Menoch.  con* 
f1L21.num.21.  Sayr.  tn  clav.Regia.lib.g,  cap,  /2.  num.j,  Mo- 
lina  de  luflit  d^  lur  tr.  2  Difput.  79,  Aug,  Barbofa  ad  dt^, 
cap,  qttia,  9.  nurn.  2.  Vide  Dn^  Struv»  ad  Pande^.  tit.de  ftmb, 
regund.  difput.  14.  thef.  $0, 

%.  XXIX. 
T.  Amph'atur,PWw^  ha^c  Negative  refoluta  Quar- 
flio,etiaminpr^fcriptione  tantt  temporis .,  cujtis  non  extag 
memoria  in  contrarium  ^  Quo  temporis  curfu,  Finales  ter- 
miniritepofiti,  non  amittunturjnec  Jurisdidio  territo- 
rialis  ampliatur  feu  extenditur.  Abbas  Panormitan.4<af 
di6l.  cap.  fuper,  num,  j*  x.  de  parochtis^  Vbi  Felin.  num.  /» 
Qui  hanc  prajnzriptionem  quoque  cum  centenariotem- 
poris  lapfu  comparat:  Confentit  Farinac.  inoper^  ^^A 
47^^^nj.  112,  Matth.  Stephan.  dejurisdi^.ltb.2.part»i^cdp, 
/♦  nurn.  149.     Contra  tamen  Card,  Panf.  ad  cap.cumnob, 

num  6* 


De  Lapide  Terminalt,  &c.  27 


mm.6,  AT.  de  pr^fc,  ^  Gryphiand»  de  Jnfulu  cnp.zs-  ^i  fuh 
Kim*io.  tradit,  quod  fines  £f)tJcopatuummmquampri&fcrtba»turi 
ne  confundantur  termini jurisdi^ionis  Ecclefiafltea.  Auguftin. 
Barbofa.  ad  dtclaAp.quia  indicAnte  4.  num^^.  x^deprafcript^ 
ac  tndtcl*  cap,  fuper.  4*x.  de  Parochits.  Ubi  tradit,quod  pro- 
pter  generalia,  verba  d,  Cap.  frper^  4^  etiam  immemo 
rialis  prasfcriptio  in  terminis  finalibus  excludatur.  RA" 
tionem  addit  Abbas  Panormitanus :  Vbi  materia  efl  impr^ 
fcriptibili6.,tbinttlU  cadtt  prafcriptio,  Abbas  in  dicl.cap.Juper, 
4»num,s.  Mynfing.  cent.6*  ob/erv,  2S^n.6. 

2*  Contrariam  tamen  aflertionem  dejure  verio- 
rem  efrecenfeoj^^r/.  competit,  C.de  prdfcript.so,  uel^^*  an- 
mr.  Eft  quoque  Cav.  i.  deprAjcript.  tn  6.  Ubi  prcefcriptio 
temporis,  cujus  contrarium  memoriatemporis  non  e- 
xiftit,  admittitur*  Franc.  Curt.  f^^//. /^f.  Cardin.  P*riC 
addtci,  cap.  quia  tndicante»  num,  /7.  a:.  depr&fcript,  ac  ad  diB^ 
cap.cum  nobis  n.  iq.  Siquidem  conira  Eccledam  Roma- 
nam  centum  annorum  fpatium  ;  Contra  alias  Ecclefi- 
as  quadraginta  annos  pra^fcriptionem  legitimamdaret 
conftat.  ex  cap.  cum  vobis^  14.  vbt  Card.  Parif  cap.  dequinta. 
4,x.deprdLjcript.cap.fin.  x.  eod.  tit.  Covar»  adRegui.  Poffeffor, 
§.  2.  nttm.3*  Andr.  Vallenf  in  lur.  Canon.  lib.  2.  tit.  26.  num. 
6.  ^ 7.  Gilken.  ad  leg.  fnal.  num.  /.  C. dc  SS.  Ecclef  latiiTime 
Auguft.  Barbofa,  ad dtdi^  cap.  adaures.  6.  num.  3.X.  de  prA- 
fcrtpt,  Eft  enim  Bona  Regula,  Do<f^orum ,  quod  imme- 
morialiprEfcriptione^acquirantur  etiamea,qu2ealiasdc 
fui  natura,  funtimprcEfcrtptibilia.  Schurff.confil70.num, 
4s*  cent^i.  Coler  in  cap.  qtianta.  num,  63. x.  deprdfcript.  Ne- 
que  Romani,  cEternam  audoritatem,  ultra  feculum  ex- 
x^wdiiix^yjoXutxmMA.anVfrifrtidius^sd.ibi'.  centum  anni» 
tuendosefte.  injin.  D,de  Vfufr.  late  Gryphiandcr»  delnfti^ 

^(icap.2S,num^Sh 

Ll  I  ^,Am^ 


2^1  Caput     XIV» 

j.  Am^ltaturfecu»do^h2£C  prxfcriptionis  immunitas 
terminorutn  finalium,etiainannexis&:connexis,reuin 
iis  rebus  &juribus,  qu$  finibus  territorialibus  coha- 
rent.  per  cap.  fuper  eo^  4.  Hyi  '  qus  cohsrent.  x^  de 
deprdifcnpt^  Annexorum  enim  ea  Ratio  cenfetur,  qux 
rerum  principalium.  perL  /.  D.  de  contrah,  empt.  Hyppo- 
lit.  deMarlil.  y^^t^W.  251,  Menoch.  z.Arhitr.  Caf.  gs,  Mun. 
de  Efcobar.  deratiocin, cap,  is, num.  n.  Sunt  tamen  coh^- 
rentia  Finalium  limitum,  Arhttrio  ludicu  moderanda,  ut 
nonintelligatur  de  praedio  ampliffimo  coh^rentefini- 
bus,  fed  arbitrio  judicis  definiatur  modicum  fpatium, 
quantum  ftatuendumdecohcErentiis.  Mynfinger.ff»/.(f, 
0hferv.28,n,7.  §.  XXX. 

I*  Limttatur  prxfata  R efolu tio,  In  terminis  Finalthtis^ 
turhatts^  duhii6  ^  ah  adverfarto  in  controverftam  deduBis  :  Ex 
quo  enim  fines  turbari  coeperunt,  eo  ipfo  nata  efl:  adio. 
Bald.  inl.fin.  quxft.  2.  C.fniumregund,  Ideo  antequam 
orta  eft  adio,  nulla  currit  ipvxCcriptio.perf.inrehtts,  §,  0. 
mnis.  C.  de  jur.  dot.  Balb.  de  prdtfcript,  part,  4*  prtmtp^ 
quxfl^  14,  num,  2.  Brunnemann.  d.l.fin.infin.  C.defin,  re* 
mmd,  Quamprimum  enim  fines  turbati  funt  &  inter- 
verfi,ita  ut  amplius  deLimite^nonconfi:et,faltemquan- 
tum  ad  perfonam  prsfcribentis  qui  ignorat,  illum  lo- 
cum  non  elTe  Limitem  finalem,fed  eoutatur&poffide- 
attanquampradiumpropriumjliretaliasconrtetjlocum 
iftum  efte  limitaneum  vel  Lapidem  iftum  eflle  termina- 
lem,Pr2efcriptiobenelocumhabebit,  &  quidem  trigeu- 
ta  annorum./?^^'/.^».  C.fin.  regund.  IJtcet.  S.  C.  de petit-  he- 
redtt.  Hier.  de  Monte.  defnih  regundts^  cap.  74'  n.  2  Guid. 
p2L^d£..c0nfiL  88.  Mmoch. confiL 21.  num.  ^/.Mynfinger.  dtEi^ 
,cent-6.0hfervat,22.ntm.3,.  Hoc  enim  in  cafu  tcrminus 
finaiis  praefcribitur  tanquam  folum  proprium,&  definit 

habere 


D'e  Lapide  Terminali,  &c*  lyy 


habere  qiialitatem  Limitutn.  per  cap.  ^u/m^  4'  dufio, 
^tull* s»  Pari r,  ^^ cap*fuper.  4.  n.  /7.  x  de  yaroch' 

2.  Unde  fcribit  Aiiguffeinus  Barbofa.  ^an- 
do  Termim  finAles ,  non  confiderantur  tanquam  fines  ,  fed 
tanquarn  folum  proprtum ,  illudque  quoad  dominium  ^' 
proprietatem  occupaturf  utique  admittenda  eft  prafcriptio^  quia. 
proprie  loquendo  non  prAfcrtbuntur  fines  t  proinde  cejfant  "verba 
prohibentta  pr^zfcriptionem.  Babofa  addi^.cap.  ftiper*  4>ri, 
4.  Dn»  Speidel.  Mjnfingeri  obferuationem  contrahens  tn  SpC" 
culltt.  M.  'V.  iVS"(tt(f (lctn.  Ita  cum  CaftrenC  confil  4$S.  lib^ 
j.  Menochius  contra  Magnum Et rurid  Ducem  rejpcnditpreCi" 
vitate  Maffa  (^  Prtncipe  Plo?nbinOt  quod  dtim  tringtnta  ab  hinc 
annis  ^qutete  (^  pactfice  pojjcdennt  fines  ^  dequibtis  qu^fiio  dr  lis 
erat^  eos  igitur  tanquam  proprioSy  tanto  temporis  fpatto  acqutfivc" 
rint.  Menoch.  confiL  147-  num.  4h  &  fi^.^'  QH?  Limica- 
tione  obiervata,  Refcriptum  imperiale  in  Ufin.  C.finitim 
regund.  cumaliis  in,  contrarium  addudis  juris  Canoni- 
ciDecretis  facile  in  concordiam  reducerepoteris. 

§.  XXXL 
r.  ohfervandum  tamen  e[i  hoc  loco^  quod  finium  mu- 
tatio  non  prcefumatur, fed  utiolim  fuerunt  termini,ibi 
etiam  hodie  adhuc  exiftere  cenfendum  erit^  fecundum 
tradita  Hieron.  de  Monte.  definib.  Regimd.  cap.  iS'  ntim.  $> 
^  cap'  21.  num*  i-  Alciat.  itb.  z.prdfumpt.  //.  Fr.  Marc.  dectf 
2id*  Mafcard.  de  probat-  conchif  ^gs  num.  8.  c^  conc/itf  40h  n, 
7.  Menoch-  <f  PrAJtimpt,  ^3.  pcr  tot.  Gryphiand.  de  Infilis 
cap.  14,  nttm  /jj.  & q}.  Proinde  ftandum  eft  finibus  an- 
tiquis,  nifi  novi  probentur  ,  &  quanto  antiquiores, 
tanto  funt  efficaciores.  pcr  i.  infinalibtts  11.  D'  fnium 
regund^  /.  2.  C.  comm.  dividtmd,  Gregor.  Lopez.  ad  leg. 
Hijpan.part.  7.  ///.  15.  leg  fin .  Girjf.  17.  AlphonfdeAzeve- 
do  ad  i  3  nttmsS*  Kccoptl,  iib.  7,  ^tt.  7.  ubi  tradit ;  tn  Confiici;b 

proha- 


174  Caput     X1V« 

______  ■  '-       —  «— »— »— jbi— 

tYohatienum  fe  invtccm  contrariantiumy  prout  quotidte  contrariA 
ivenire  folcnt  t  &  in  finaltbttd  qu^Jitombu^ ,  anttquior  prohatio 
tavn  ttfitum^  quam  inftrumentorum  debct  prdvakrt.  Qii  i  late 
hoc  perfequitur//^^;?^^.^^.  ^^i),  MichaeU  Graff, C^»?/». 
oftmon.  lib.s-  ttt.  2(f»  «♦  2. 

2,  Ab  hujusmodi  tamen  prjefumptione  recedi- 
tur,per  contrarias  prasfumptiones  &  conjeduras,  qui- 
bus  fines  ipfi  &termiiialcs  lapides  probari  folent.^^r/. 
tenfta.D.de  pr&bat^  Guid.  Papse.  Confiil^SS.  lare  Menoch. 
O»/?/.  i-f/.  ?2«w*  /.  ^  3(f.  Aug.  Barbola  ad  l.  fiucccffi^num^  2^ 
Cfimum  Regund.num.2.  (jr  3. 

§.  XXXII. 

I.  Praeterea  etiam  hoc  obfervandum  efl:  j  Qu,od 
Terminis  &  lapidibus  motis  aut  turbatis, fi  de  authore 
&  motore  non  conftiterit,  in  dubio  pra^fumatur  Vici- 
num  deliquifle,  &  eos  in  vicinaprafdia  pofiidentester- 
minos  moviiTe  &  falfificafie.  ar^.  Lfii  ita  1$,  §.  mtUter  2^ 
ibi'.  nequid  vicini^^aut  agriautfructuum  occupent. Z).^ 
inftru6i.  legat»  Ex  quo  refpon fo jnfert  Jacob  Aretinus  : 
Qupd  damnum  datum  in  agro,  prsefumaturaVicinisil- 
iatum.  Hippolit.  de  Marfii.  in  Praci.  Crim.  §.  Dtitgentcr 
num.  $7*  joan»  de  Amicis  conftl.  2s.  Jofeph.  Altograd. 
inter  conftLCAJar.^S-num.iSy.part.s.  Malus  enim  vicinus 
leges,cedificjis  &  pr^ediis  pofitas,  fuis  calumniis  &  frau- 
dibu&facile  decidcre  poteft:.  perNovtll.  Os.cap.i.  infin.pbi 
Cothof  ed>  ?Adi\\£.  adLfin.num.41^.  D.de  ^dfitomb.  Hinc 
scaedes,  furta,  latrocinia  &  fimiiia  deli<fla  publica  in  Vi- 
<:inia  perpetrata,a  Vicinis  commifra  exiftimantur,  fi  Vi^ 
cini  (iniftra  fama  &  opinione  laborant.  Menoch.  .2.  Ar- 
hitrar  Qa:f  22  2.num.6.  Ex  qua  ratione,  Itaii  fua  ftatuta 
^juorundam  locorum  defendere  conantur,  Qqibus  di- 
i^oiitum  legimusj  ut vicini  habitatG.rcs^^agoium,.dan- 

num 


De  Lapide  Terminali,  &c  275 

nnm  Tranfeuntibus  &  peregrinantibus  per  rapinamil. 
latum  emendare  teneantur,  Scilicet,  Qupd  praefuma- 
tur,  delidum  hoc  vel  ab  ipfis  vicinis,  vel  culpa  eorum 
fcilicet,  ope,  Confilio,rollicitatione,aut  machinationc 
facftum  fuifle*  Dumimpoflibilefit,QupdVicinialiqua- 
lem  horum  Latronum  &Ribaldorumnotitiamvclcon- 
verfationemnon  habuerint.  TinqueW.i^ie p«m temperaffd* 
cauf.2^,, num, p»  Guttierez.  Canon.  ^u&fl'  lih*  2^cap.  30»  num. 
26.  &  27.  Panfeman.  ^xfi.Jingul.  mcauf]u  num.gg^  Cum 
Declarationc  Fr.  dcAmaya  ad  Cprovidend»m.f2^,num,  zf^ 
C.  de  decurion^  lib,  19*  Alphonf  Moditius  §♦  PUbUcitum» 
Dubtf,iSg.num,i. 

2.  Vicinus  cnim  praefumitur  fcire  facfla  Vicini. 
Menoch.  lib,  6,  pr<ifumpt.  24-.  per  tot.  Ade6,ut  liceat  ex 
iiaturali  a?quitate,  cuilibet^fuo  Vicino velproximopro 
repellendainjuria,fijumimpertiri  auxilium  i  Imo  ^\  po- 
tell:  Vicinum  adiuvare,  &  id  facere  negligit,  videturin- 
iuriantem  fovcre  ac  ejusculpaeparticcpscfiV,fecundum 
Innocentium/»  cap.dtiecloflto  <f.  verf.  Etquid*  inmedio.de 
fement.  excomun.  lib.  6,  Confil.  Argentorat.  unum,  66.V0L 
2.  Unde  optime  fcribit  Albericus  dc  Rofatc,  Bonum 
eft  intereffe,  haberc  bonnm  V\cmum,per Novell.  <f?.  cap^ 
i.  infim  ibi  :  ne  malm  victnits  conflitutvi^  vadat  dertdens  le- 
gem,  Alber  dc  Rofare  tn  L  i,  num. ;.  D.  determ.mot»  Quam- 
vis  enim  vicinus  cogi  non  pofTit,  ut  vicino  profit,  fcd 
nenoceat  autinterpellat,Vicino  injungi  poteft.  ^^r./.  i» 
Summa.  2.  §  Item  Varm. s-  tbt ;  ne  noceat  D* deacjua  (^ aq. quo- 
tid,  Huc  facit  illud  Martialis : 

Non  de  w,  nequec^de.^  nequeveneno; 

Scd  /at  e/I  mthi,  de  tribM  capclUsy 

lictm.,  querory  has  abeffefurto. 
lA2Lnn\,  iib.6o,     Extat  quoquc  locus  infignis  Demoft- 

Mni  henis 


176  Caput     XIV. 

henis  inCallidem:  Quod  itaVertitTiraquellus:  Non 
erat  quicquam,  Viri  Athenienfesypernitiofiusquamim- 
probum  Vicinum^nec  fuis  contentum  finibus.  arg.  Lfi 
conflitirit.  4*  C.  fin.  regttnd.  Tiraquell.  de  fcenis  temperand„ 
tap,  ^/.  mm.  g,  Chrift.  Cruf  deindicilspart.  2,  cap»  36.  »♦  104» 

§.  XXXIII. 

T.  Ca^terum  alius  Cafus  circa  Qu^afftiones  finales 
in  Confiderationem  venit  j  Lata  eft  Sententia  in  Supremo 
appellationis  ludicio  de  certis  territorij  finihm  inter  Dm  Cajlr.t 
penendii ;  Parsfuccumbens  Revifionem  (ententtA  petiity  ^  ohti" 
mit,  Qusritur;  An  pendente  Reviftone^  ludex  fuperfidere  de* 
beatfin  figendis  termtnis  finalthu^?  Hoc  fadum  in  fi.jpremo 
SmdLtu Neapoittanoj  deliberatum,  &pertotumConfilium 
conclufum  fuit,Quod  (non  obfiante  pendentia  cauf«e 
Revifionis)  lerrfiimjinales  pro  exccutione  fentcnti^  UtA^pa'* 
nendifimt^ 

2*  Ratio  hu)m  deciftonu  Confiftit,  in  vexato  olim 
thcoremate,  AnRevifto  obtenta  a  Principe  autfuprema  Curia^ 
executionem  fiententid  prolat£ ,  fajpendat  vel  impediat^  nec  ne  i 
Seu  An  Revifio  effeclum  habeat  tantu  devolutivum ,  An  verofiim 
fipenfitvum?  Quam  Quajflionem  latius  tracflat  Martinv 
Rhumelin.  ad  Aur.  Bull.  pxrt.  2.  diffiert.  2.  thef\i.per  tot.  Ubi 
Ego  yarias  authoritates  pro  (jr  contra,  jundis  quatuor 
Qua^ftionibus,  addidi.  Et  attento  jure  Civili^ Negattva. 
fententia  squitati  magis  confentanea  vifa  ferit.  Idque 
per  Clariffimam  Imperatoris  JuftinianiConfiitutionetn 
in  Auth,  qudi  fiipplicatio  C.  de  precth.  Imner.  ojfierend.  &  ex  No* 
vell.uQ,  cap.s^  dcductam  ,  ubi  difpofitum  cft  ;  Quod  iii 
cafiijquo  nulla  appellatio  amplius  Conceditur,  (qualis 
cft  Sententia  a  Pr^fetfto  Pvdttorio  lata.  L  un.  §.  /,  D.  de 
ofific.pr£fie[i.  prnLtor.  L  un.  C.  eod.  tit,  )  Sed  tamen  Suppli- 
cationis  benencium  fupcreft,  ibi  fcatentia  fubito  exe- 

cutieui 


DE   LAPIDE   TeRMINALI,   &C.  27T 


cutioni  mandanda  eft,  modo  pars  vidrix  dignos-fide 
jufiTor^s  prceftiterir ,  in  cafu  futurcc  Reformationis 
prioris  fentemis,  fi  poftea,  modo  legitimo  proceden- 
te,  fententia  Refolvatur»  Maranta  m  Pra^»  //>♦  de  appeUaf, 
mm,  172.  Trentacinq.  Uh^z.  Var»  Refiiut^  tit„  deappellat.Re^ 
fiu  /,  num.  r,  Merckelbach.  ap,  Klok.  tom.  y,  co^Jtl.  100*  n, 
6„  Matth.  Steph.  in  Comm.  ad  Nove/t.  di6i.  Nov,  iip*  cnp.f, 
Cunrad.  /Jittershuf.  adNovelLpart.  io>  cap.  4*  num.  6.  Petr. 
Gu delin  injure  mvifjimo  lib^  4.  cap*  1$.  in  med.  Non  enim 
admittitur  fupplicatio  contra  Senatus  Confultum,quin 
prius  illud  executioni  fuerit  madatum,/.  un,  C  defint. 
fraf.  prAtor.  Anton.  Faber.  7.  Cod.  tit,  14^  Befinit.  2*  lat« 
Mar*  Giurba.  decif.StciLy^  num,  2.  ^  ^.  ^  pertot,  Fr^Re- 
verter,  dectf.  178.  num.  i.  Vide  Donat»  Anton.  de  Mari- 
nis  lib.i.  Var.  Refilut,  cap,S2S.  num.  8,  &  feqq* 

3.  Revifio  autem  in  locum  fupplicationis  furro- 
gata  eft,  Cum  per  modum  grati<e  obtineatur  a  Princi- 
pe  Supremo,  Refcripto  SpeciaH,  ut  ada  priora  Revide- 
a  n  t  u  r .  Ord.  Camer,  Imper»  part.  ^„  tit.  // .  J .  /.     ©a(j  bic  A  da 

ut  a^a  pojimodum ,  pojl  pronunciatam  fententtam^  ctiamrevi' 

demtur.  &  paulo  poft.  ^aR  ^tc '^artc^  folcfecd rt»  ^CH  (Svc^^? 
Stfcfec^jf  ^U  mam^  rcfcteifcltcft  iwcxhwwcw^tbcwxc,  ^axoxx^ 

W  Ada  foldjcr  (SrtCfccit  mtt  flct^  l\X  Revidieren  WW^  bt^ 
fidKU3C«  ttn^  W  23tUtcbPcte  ^ltDCVfw^cn/  h.  e.  utpars  Suppli- 
cans  iilud  Archi-EpifcopoMoguntmo  tn  fcriptisnottim  faciat\  pofl 
loAc  aclaillimcaufiz^  dtltgentcr  funt  revidenda  (^  examinanda  ^ 
juxtaque  £quttatem  flatuendum,  S  u  r  r  o  g  a  t  u  m  a  u  t  e  iTi  fa  p  i  t 
&  induit  naturam  ejus,in  cujuslocum  ^Vixxo^Atwx.per  L 
induobiis.zS.  §.i.  ibi:  quia  in  locum  ejus  fuccedit  D.  d€ 
\urejur.  L  decernimus  10.  C.  de  aatt^dtici.  Ith,  u.  Gail.  2.  ob- 
firv^  14S*  num^  p,    Everhard,  tn  loptc,  loc^  k  Vi  Sttrrrogtt, 

Mm  I  Adeo 


178  Caput     XIV» 

Adeo  quidem,ut  ipfa  Revifio  in  locum  fupplicationis 
furrogata  fit,  non  tantum  quoad  naturam  accidenta- 
lem,  fedetiamquoad  naturamprimordialera.^f-r. /.//^«i 
dtxmmus,  20,  §.  pradixtmm  4.  tbi :  cum  fua  naturaD.  depC" 
tit.  heredtt,  late  Dn.  nofter  Bender.  de  ReviJion.Concluf,  29^ 
mtn.SQ'  &fe^^'  Gudelin.  dtB»  Ith^  ^.  cap.  is>  Non  enim 
efttanta  Vis  hujus  Remedii  Revifionis,ut  executioncm 
&  authoritatem  fententia?,  qua?  in  rem  judicatam  tran- 
Cvit,  impedire  &  repellere  poflit»  Valaf.  lib.i.  decif,  Ltifi' 
tan*Si'^t^^'  2i,  Perez.  &  Brunneman.  adl.  un,  C.  de  (entent, 
frdf^  prst,  Et  hoc  ad  tuendam  Summi  Judicii  au- 
thoritatem  &  honorem  ,  quem  temere  invadere  & 
attredarc  nefas  erit,  per  did;*  Nuv,  iig.  cap.  3S,  tbi :  glo- 
riofiflimorum  Prasfedorum  fententia  cujusque  /?egio- 
nis.  tot.  tit.  £>♦  &  C.  de  Pr^feB,  FrMor^  Aiflidis  in  prdud^ 
Regn.  Neapoht,  num.  6.  Klock.  tnVot.  Cameral.  Reiat.30.num, 
P7^  Rumelin.  adA.  B.part,  2,  dtffert,  2,  thef,  19.  Credi- 
dit  enim  Princeps  (  aitArcAdim  )  eos  qui  ob  fingularern 
induftriam,  explorata  corum  fide  &  gravitate,  ad  hu- 
jusofficii  magnitudinem  adhibentur,  nonaliter  judica- 
turos  efte,  pro  fapientia  &  Jure  dignitatis  fuae,quamip- 
fe  foret  judicaturus*/»  /♦  un*  D,  de  offic,  prafe6l.  prater.  /, 
un,  C,  defent.  pr&feci,  PrAtor.  Afflidis  decif  231,  per  tot.  Jul. 
C^far.  Bulenger^^  Imperto  Itb.  3,  cap.  2,  haGrammat.  de- 
ctf  ip.  num.  QQ,  tn  fin.  Lancellot.  de  attentat.  part„  2^cap. ip, 
num.  16.  &/eqq.  Sforz.  Oddus  de  reftitut.part,  u  q,  4i  n. 
}.  Raudens.  rcjponj,  24.  w/. /.Latiftime  Bender.  de  Revtf 
dtcL  Concl.  20.  per  tot,  Mynfinger»  6*  obferv,  is-  num.  3.  & 
4.  Gr^ven.  ad  Gail,  2*  loncL.  i$4  concl.  /♦  Confil»  Mar- 
purg.  22,  num.  t44,  voi.  3.  latiflime  Thomas  Merckel- 
bacii.  ap,  Kiock^  vol.  2.  condL  loo.n.j.^j^^pertot^ 

A.  Bt 


DE  LAPIDE  TlRMINALI,    &C.  279 


4.     Et  hanc  aflTertionem  comprobant  prsjudicia 
Parlamentorum  RegniGalliaei  tefte  Petr.  Rebuff.  deSup- 
plicat*  qu£ji.  7.  mm,  sS.  &  feoi.  in  oper.  Fran*  Marc.  dectj^ 
Sj.  num.  3.  part.  /.  Guid.  /'apx  decif,  $0,  &  420^     JJbi  re- 
fert,  quod  nunquam  ftetur  Refcripto  Principis  indul- 
gentis,  ut  fententia  non  mandetur  executioni,  donec 
de  meritis  caufaeRevifionis  fit  cognitum;  Nec  unquam 
talibusRefcriptis  obtemperatum  fuerit»  InHiJfmia,  hanc 
fententiamufuquoqueobtinerijtraditCovar.Pr^^.^^//^. 
sap.  23,  ».  S.  &  cap^  2S.  num»  /.    De  Lufitam*  Regno  fimiiia 
fcribit  &  quidem  authoritate  Legum  feu  Ordin.  Regn» 
Alvar.  Valafc»  tom.  1.  dectf  si.  num.  2S.      Supremi  Pede- 
montani  Senatus  fententias,  fubito  executioni  mandari, 
non  attenta  Revifione,fcribit.  Tefiaur,  ^^t//.  2.     idem 
in  fupremo  Mantuano  Senatu  obfervatur,  ficuti  fcri- 
bit.  Fr.  Niger.  Cyriac.   controv,  forens.  Itb.  1.  cap.  iSs*  pcr 
tot.     In  Regno  Aragonix ,  retradionem  fententis  non 
fufpendere  executionem ,  tradit  Sefte  decif.  Aragon,  40, 
num.  2.  In  regno  Sicilt^t  Refcriptum  Principis,ne  lenten- 
tia  executioni  detur,  donec  de  meritis  caufte  conftet  iii 
judicioreviforio,  non  attenditur,necRevidentiaudien- 
tia  conceditur,  ante  fententiae  executioncm;  exRttuiSi. 
tradit   Mar.  Giurba  decif.  ficil.  7.  per  tot.    Vht  de  commum 
VD.fententia.     Et  aiite  eum  Pecr,  de  Grcgor.  de  judtc. 
feud*  quAJi.  $2,  num.  4»  Vincent.  Caroc.  de  remed.  contr.  prA- 
]ud.  fent,  Except.  io6^  per  tot^       Amphationcs  &  Limi- 
tationes    refert    lo,    Aloys.    Riccius  collecl.  decif.    1929, 
De    fententia  lata  in    fupremo    Rcgiae   Camer^    Tri- 
bunali,  Regni  Neapolitani  hoc  aiferit  Francifc.  Rever- 
ter.  dectf.  lys*  num.  i.     Prxjudicia  alia  reccnfet  Claud, 
Expilly  es  FlaidoyeT^  Arreft.  104,  per  tot. 

Mm  I  j.  In 


igo  Caput     XIV. 

^__^__ ■ --^— _ _____^_j 

5.  In  terminis  Lapidum  finalium,  praejudicium 
&  decifionem  Supremi  Neapolitani  Senatus  Recenfet 
Matth.  de  Afflicflis  decif.  NeapoL  ^4i^per  tot.  yht  Cxfar.  V- 
fil.  tn  addit*  Aliud  praejudicium  innoftris  terminis  Re- 
cenfet.  Carol.  Tapia  decif,  NeapoL  iS^n^is, 

6.  In  Statutis  quoque  DucattaWurtemhergiA  dirpo- 
fitum  legimus,  quod  Revifione  non  obftante,  fenten- 
tia  a  Judicead  quem,lata  executioni  mandanda  fit  Ad- 
dita  tamen  hac  Declaratione  s  ^\  graves  circumftantia; 
incidcrint,quac  executionem  retardare  poffintjQuoca- 
fu  Judicium  Supremum  5tc(&to2^at^/  cognitionem 
habet^  juxta  Tenorem  didi  ftatuti :  00^5  fC»ll  attjf  ^Cjj 
m^iXW  2lfectb  im^K  \>t^^S^m  ^llft^rrtmc  caution  ^a  re- 
ftitution  i)rtlbcrt  /  htdK^  ^cflo  mxw^a  Mt  tvwtifltdlct 
^ol^tcljtirt^J)ct  ©ttfecl  fnr^c^ctrt^crt  tvcr^crt^  (S0  tvcljf^ 
tc  ^artrt  ^tc  Ortdjcrt  ^cvmaficrt  bcfd^rtftcrt/  t)rti|ce5cm^cr^ 
(Mflt^tcrt  ^Ztljctt  m  \>t\^m^t\a^S<^x.  \>t^^mx\\^  m^  rt^d^^ 
tictlt^rcm  mdd^tc:  ©ace^artrtgrtttrtfcrec  ®bcm^2^4ttj 

(EttotrtaR  jK^bt/  Ob  ^tC  Execution  ^tlfufpendicrert/  C^Ct 

^tc  ^rtfecl  a«|f  ^cO  cbftccjcrt^crt  tfectle  gclctflcte  ^rtuBfamc 

Caution  gwExequirCrt  fCi)C-  h»  t*  attamen  ad  aUeritts  partts 
prius  fa5iam  [ufficientem  cautionem^  adreftituendum-i  nihibmi- 
ntt^i  fententia  kta  executioni  demandettir ,  ^  effe£iive  proccda- 
tur\  nifi  caufa  ita  cffet  comfarata^  ut  ejtfs  executio  parti  contem- 
natA  in  principali  graviter  pr^jndicaret  ,•  tn  quo  cafu  cognitio 
erit  penes  fupremum  noffr<&  CancellartA  ludicium^  an  executto  fit 
fufpcndenda^vel Sententia^  adpartu  Vi^ricU prAffitamfufffcien- 
tem  cautionem-iexecuttoni demandanda  Statut.Wiirtemberg. 
Judical.  fart,  1.  ttt.  y8.  %.  ^Ocfc  foUartif^ 

§.  xxxiv. 

I.  Contrariam  opimoncm  fuftinet  Andr.  Gail.  lih.  /♦ 
abferv.  is^.  num,^^     Et  cum  eo  Petr.  Heig.  lib.  /.  qu^fi, 

10.  num. 


De  Lapide  Terminali,  &c.  281 

i.  • — ,»««-.— —^ 

ic.  mm^  64*  &  feqq*  Qui  fententise  executionem  pen- 
dente  JJevifione,tam  jure  communi  quamjureCamera- 
li  fufpendendamefle  defendunt» 

2.  Tum^  Primo^  quod  lite  pendentc,  nihil  r\t  inno- 
vandum*  Pendet  auiem  totius  caufcecontroverfia,per 
concefTam  &  obtentam  Revifionem  ,  dum  fuper  lite 
principali,  decifio  finalis  expedetur.  Concedenda  nam* 
que  eft  ifevifio,  neveritas  pereat*  ficuti  refpondet  De- 
cian»  cmfiL  47-  'vol.  /.  Riminald.  Jun.  confii.  is*  num.4(f. 
Et  prxcipue  in  crirninalibuseo  facilius  impetrattir/j^r/. 
!♦  §.//?♦  £>♦  de  qti^fi,  Fulgos.  confd.  43.  num,  2.  voL  /♦  Fr. 
Niger.  Cyriac.  Controverf  forens,  132*  num.  52.  Proptcr 
damnum  irreparabile,  quod  perExecutionem  parti  in- 
fertur.  Anton.  Faber.  7.  Cod,  14*  Defmt,  2.  fub,  num.  4. 
Prafjudicium  refert  Senattis  Parificnfis  Joan.f  apon.  lib.ig* 
Arreft.  tit.  S.  Arrefi,  S.  Et  hoc,  ne  abfurdum  videatur  ^ 
dignum  eft  obiervatu,  quod  de  rhilippo  Macedone  Rege 
fcriptum  reh*quit  Faierim :  Qupdcum-Seaquaedam  accu- 
fata  de  dehdo,  &  a  Kege  temuknto  condemnata  fuiftet> 
caufam,  eam,  ad  eundem  ipfum  Phihppum ,  magis  fo- 
brium  appellaiTe,  caufaque  diligentius  infpecla,FM;/>- 
-^um  cEquiorem  tuHffe  fententiam,memorat  r^/€n><^A/^- 
xmm,  Igitur  ^quitatem ,  quam  impetrare  non  potue- 
rat,  extorfit.  In  excmpL  memorM.  lib,  6.  cap.  2.  tn  exterift» 
num»  /. 

3.  "fufn  Secundo--)  Quoniam  Recurfus ,  Retracilatio 
feu  Revifio  prioris  fentcntia;,  appellationis  naturam  i- 
mitarifolet.  Hypol.  de  Marfil.y?;>?^«/.  (?^.  Menoch»  i.  Ar. 
httr.  ^d/i,  7/.  mm,  iS.  Surd.  Confil.  zyy^num.^s  Lancel- 
lot.  de  attentat.part.  2.  cap.  ip.  num,  ti.  &feqq.  Et  hoc  ex 
caufa  finali  ipfius  Revifionis  apparet,  quas  inftar  judicii 
appeilatiouis  ia  huuc  finem  iutroduda  &  recepta  eft^ 

utpcr 


2Kt  Caput     XIV. 

Illll       II  -  — -  — — — '  ■    '  ■ 

ut  per  eam  tam  iniquitas  quam  imperitia  Priorum  Ju- 
dicum  examinetur,  &reformetur,  ne  quispiaminjuria 
afficiatur,id  quod  appellationis  magis,quam  fupplicatio- 
nis  propriumert,  Dn.  Bender.  nofter.  deRevtfion.  conclitf, 
10  num,  13,  Petr.  Heig.  d.  Itb,  j^q,  10,  num..  66^  Ego  in  ad- 
dft.  ad  Rumelm.  A-B.  part,  2.dt//ert.  2,  thef,20,  UndeDo- 
dores  dicunt:  QuodrevifionefententiaeconcelTa^Prin- 
ceps  priorem  fententiam  tacite  annullare  videatur; 
Dum  reviftonis  conceflio  prarfupponit,  fententiameffe 
invalidam.  Mcnoch-  confiL  992»  num.  22*  Practerquam, 
quod  alias  executio  fecundi  ac^lus  impeditur,  ubi  prac- 
ftns  ftatus  rei  dubix  tendit  ad  annuUationem  alteriui 
adus.  Bart.  in  U  lulianm num. ^S.  D.  de  condt6l.  indebtt.  Bur- 
(at.  confiC.  274 .  num.  21.  lib.^. 

4.  Et  hoc  in  Imperio  R.  G.  jam  pridem  nullum 
dubium  habuit,  propter  Recefj.  Deput  de  Anno  1600.  injiney 
ap.  Graevcn.  /.  Concluf.  154-.  Confider.  /•  num.  4.  Ante  hunc 
Recelfum  prajjudicia  Camcralia  refert  Gilman.  /  Sym- 
fhor^  part.  2.  tit^  14-»  Vot.  4-  Et  Andr.  Gaii.  dtci.  obfervat, 
iS4.  num.  4.  ac,  tr.  de  Arrefi,  cap,  12.  n.m*  4-  &/eqq.  Petr. 
Frider.  Mindan.  2.  de  mandat.  cap.  28.  num.  2.  Quibus 
alfentiunt  late  Schrader.  part.  2.  conftl  //.  & b^.  per  tot 
Modert.  Piftor.  ^/tr/.  4.  qudi/i.  isj.  ubt  Jacob.  Schult  num. 
22.  Frider  Mindan.  2.  de  mandat.  cap.  28.  num  2-  &  feqq, 
Beibld.  ad  Im  mumapai  W^iirtemb-  di/put.  i-  thef  168.  zz  in 
tr.  dc  Apfeliat  cap.  g.  num  s.  circ  fin>  Hering.  de  fidejuffcap, 
iS.  num.  8^  Becht.  de  Saiv  Conducl  thef.  i2u  Ei  hanc  po- 
ftcrioreni  fentcntiam  publice  utilem  efre^alTerit  Rudin- 
ger  obfervat  i^  num  it-  & pcr  tot.  cent.  4.  Klock.  in  Vjt- 
Camerai.  Relat  ^o.num.  99  &  fcqoj.  Relative  tantum.  confii» 
4 6  num  9 .  voL  /.  Conqueruntur  Brunftiicenfes c o n t ra  Hii- 
defianum  Epifcflpum^  de  fada  executione,  non  attenta  im- 

petra- 


De  Lapide  Terminalt,  &c.  285 


petrationis  Revifione.  in  Aciu  Brunfuk^  Hildenfinprdud, 
cap.  I'  fol.iS^  &  feqf.  Carpzov*  m  lurupr.  Forens.  part,  u 
Conflit.  20.  'Defintt.  Kf.num.j.  Knipfchilt,  de  Ctvitat.  bnper, 
hh,2.cAf.  s,].n.  2iy^ 

§.    XXXV. 

I.     Nec  obloquitur  Vulgata  Regula,  quod  lire  pen- 

dente  nihilfit  innovandum:  Acquod  Rcvifioinduat& 

habeat  naturam  appellationis*     Nam  huic  Regulx  me- 

rito  contradicimus ;  Ratione  defijmpta  ex  utriusque 

tam  Revifionis  quam  appellationis  natur^  &  qualitatis 

diverfitate.    .Quoniam  Revifto  per  modum  fupplicatio- 

nis  aSummo  Principeimpetratur,  &  ex  fingulari  gratia 

&  Clementiaconceditur,  quando  ob  perfon^  excellen- 

tiam  beneficiumappellationis  cefiat,  per  cap.ex literls.  x^ 

de  Reftitut.  Ltm.  C.  de  fent,  Pr^fecl.  Prdtor.  Nicol.  ReuP 

ner.  Itb.  ^,  Confd.  21.  num.  2^.    Menoch.  conftL  1044*  num, 

4.  &  II.     Et  quidem  in  hunc  finem ,  ut  ada  appellatio- 

nis  a  certis  a  Principe  nominatis  Confiliariis  revidean- 

tur,  an  appellatorii  Judicii  AfTefibres  ^v^h  per  fomno- 

lentiam,  'iy^^  pernegligentiam,  unam  vel  alteram  caufx 

circumftantiam  fubftantialem  anirriadvertere  intermi- 

ferint  &  pra^terierint*      Abbas  Panorm it.  ad  dtci,  cap.  ex 

ltteri4,    Bender.  de  Revifion,  Comluf  1.  ^  feqq,    Knichen 

de  Saxon.  nonprov.jur.  Verb.  Iu4.  cap,  2.  num^  87.  Mindan. 

dc  Mandat.  cap,  2S.  num, ^.  &  feqq,    Rumelin  ad  Aur,  BulL 

part^  2.  Dijfert.  2.thef.20.  ubi.  Ego  in  Addit,  lit,  A.     Proin- 

de  Reviiionis  judicium  nova  ada  non  admittit,  fed  a- 

da  reiterato  perluftrantur  &  ex  iisdem  adtitatis  inte- 

gra  caufa  examinatur,  an  per  errorem  jurisaurperigno- 

rantiam  legum  prioresjudicesfenientiam  tulerint.  arg. 

Auth,  ^ua  fupplicatio  ibi :  legitima  RetradationeCV^^^*^- 

ctb.  Ir/iper,  ojferead,  Valafc.  decif  Lufitan,  ji,  num.  57-   Sua- 

N  n  nemann» 


284  Caput     XIV* 

iiemann.  inp^ocejf  Camer^cap.  7/.  Menoch*  Conftl-  1044.  n^ 
/.  Klock.  confiL  82.mm.2p,  vol.  3-  Knipfchilt»  de  Civtt* 
Jmptr.  lib,  2,  cap,  //♦  nnm  220*  Zepper.  de  Revifton'  num.  25. 
inopttfcul  Appellatio  aiitem  innitatur  juftitise,  &  ipfa 
Juftitia  exigir,  quod  appellatione  pendente  nihil  fit  iii- 
novandumj  Quoniam  in  judicioappellationis,nonde- 
duda  deducere,  &non  probata  probare  licet.  Si  quid 
enim  (Refcripfic  Iniperator  Diocletianus  j  in  agendo  ne- 
90tio  mintti  (e  aUegafe  Ittigator  credtdtrit ,  c^uod  in  judtcio  a6la 
juerit  omtffmn^  apudeum^  qui  de  appellatione  cognofcit ,  perfecjua- 
tur.  int.  eos  qut.  6*  %  i\  C.  de  appellat.  l.  per  hanc  4*ibi:  novis 
quoque  a(jerttonihtu  utendt,  C.  de  temporth.  appellat.  Quatn 
Conllitutionem,divniam,&  Lilium  inter  fpinas  vocat 
Teflaur'  dccif.  246.  num  4.  Bald-  in  L  a  caufa  C.  de  transa6f, 
Befold.  de  appdUt.  cap,  13.  num^  2.  Ita  refpondet  Matth* 
de  Afflidis»  di^i.  decifs^i-  ntm.4'  Zt^^tr, dt^.dtjfert,  dc 
^evifion^  n  2S' 

2.  Veruntamen  huie  Concertationi  Metam  pofir- 
it  Conftitutio  Imperialis  de  Anno  M.  DC.  LIK  lata  in  ^. 
116.  &  117.  Ubi  clariffimis  verbis  effedus  Revifionis  fu- 
fpenfivus  lat^  fententias  fublatus  eft,  quoad  Revifioncs 
futuras  ■-,  Exceptis  Caufts  Eccleftaflicts ^  quarum  fententia- 
rum  Executio  per  Revifionem  impetratam  ,  publicac 
tranquilitatis  gratia,  fufpenditur. 

§.  XXXVI. 

I»  Qiia^ritur  atJtem  Circa  Revifionis  materiain 
hoc  loco  non  abs  re;  An  ratio  Statt^  Impertj  R.  G.  vlimexc" 
gerit  i  ^  adhucdum  altquando  Reqiiirere  videttur.  SententiX' 
rum  tnjudtcio  Reviforto  pendentium  Executtonem  (ufendere  ? 

2.  SaneintcrmorbosRerumpublicarumnonexi- 
guos  recenfetur  quoque  dilatio  &  (ufpenfio  fententi^ac 
defiuitiviE,  ^\<^\di^m  fententiA  fine  executione  efi  campanafi- 

nept' 


De  Lapide  Terminali,  &cc^  iZ$ 


m  piftillo:  Ac  Revifio  executionem  fufpendens,  Afylum 
maleferiatorum  efle  videtur,  dum  nunquam  moritu- 
ramlitium  mortalitatem  nutrit,quod  conqueriturMer- 
ckelbach.  a^AClock,  confil  4-6.  nttm,  p*  njol.  /.      Ideo  de  eo- 
rum  ahufu  fequentia  fcribit  Rulandus:  Hodie  Revifio- 
nem  petentibus  idem  evenit,  quod  jegrotantibus,  qui 
ad  Sanitatem  tendentes,  licet  incurabilem  morbum  vi- 
deant ,  remedia  quccrunt  talia,  quas  morbis  quidem  Cu- 
rabilibus  conftituta  funt,  ipfi  vero  illis  fxpe  ad  inte- 
ritum  utuntur.  Ruland.  deCommiJJar.part.i,  Itb.  2,  cap^  21, 
mm,  II.  ctrcafin,     Longa  fiquidem  dilatio  &  Qu^ilio 
Litigantium  patrimoniumnon  tam  auget,  quam  ever- 
tit.  Cafliodor.  lihA*  Refcript.  Vartor.cap.  37.     Imo  fi  Senten- 
tiarum  executionem  per  Revifionem  ex  Ratione  llatus 
fufpendereiiceret,foretrespericulipIena,duminterPo- 
tentiores  adverfariostota  caufatandead  turbas,  violen- 
tias,&  feditionesrediturafitinImperio,fcilicetanimad- 
verteret  Vidor,quod  pars  vida  perRemedium  fufpen- 
fivum  ab  executione  libcra  &  exempta,  bona  litigiofa 
&  reftitutioni  obnoxia  diflipare  &  abligurire  tentans, 
absq^  mora  bona  adjudicata  vi  &  armisinvaderet,nefu- 
tura  executio  lapfu  temporis  inanis  &  eluforiaexifteret* 
Omnis  igitur  occafio  evitandi  majorestumultus  ablm- 
peratoribus  evitanda  /.  tn  finguiis  1^6.  D.  de  Reg.  lur.  ftcuti 
deductt  late  Merckelbach   ap.  Kiock.  Confd.  100.  num.  13.  dr 
Jeqq*      Sane  Imperantium  authoritas  anima  cujusque 
Regiminis  dici  poteli,  qua  labefacHiata  etiam  ipfum  Im- 
perium  labefadatur,  Ql^Curt.  Itl?.  8.  cap.f.     Quid  enim 
amiila  authoritate  ejns ,  qui  in  Imperio  prscipuus ,  qui 
caput  ejusdem  eflTe.debcbat^  Hic  omnino  aditus  pate- 
fadus  foret  invadendi  Rempublicam,multique  poten- 
doresinquietis  auimi,  comniodam  nad^i  effent  occa- 

N  2  fionem 


2^6  Caput  XIV. 

'  ■  "' 
fionem  res  novas  moliendi.  C^CCiodor. hb. ^-  Refiript.  im' 
ttr.  jf.  Dn»  Bruggman.  deJlntH  ReipubL  Germ.w.  fe^i.  z»f$l, 
24,  Proinde  fi  Sententia  a  Camera  Imperiali  nomine 
Impeni  &Imperatoris  lata  non  executioni  datur^acflum 
eft  de  utriusque  majeftatica  authoritate  &Reputatione, 
pr^cipuo  Imperandi  inflrumento.  Nam  Optim^  licet 
reportentur  fententia^  inCameralmperiali,  noxatameii 
prxftoeftvpropter  PotentioruRefracHiationem.  Revifio, 
in  fequidem  medium  lcgale  &laudabile,  fed  hoc  tri- 
ftiftimo  Sacri  Imperii  R.G.  ftatu,  refradlariorumoppor- 
tunum  remedium  &  eftLigium,quoomniseluditurexe- 
cutio,  in  quo  ftat  nervusVi^ftoriie,  Ada  Brunfuic.  in^mrt. 
foL  10$ *  B  c  fo  1  d «.  «j/^  appeilat.  cap.  p .  num.  $.in  fin*  V i  d  e  C o  n- 
ring,  ad  Larnpad  part.  3.  cap.  /7.  ^»  6^  Dn.  m.  PhiHp.  Andr*. 
Burgold.  tr^  de  notit.  Imper.Roman,  part.  2,  dtfcurf.  ig.  §♦  ij, 
foL  m^  1109.- 

^.  E  contra  ver^  Gailim  latius  tradit ,  nen 
tantum  Irnperio  R.  G,  utile  ,  fed  quoque  etiam  neceffarium 
eft^e;  Camerales  fententias  ad  Judicium  Reviforium-» 
delatas  executioni  non  dare  Ita  enim  infert  in  lib.  u 
obferv.  JS4,  fuh  num.  4*  ^uod  autem  pendente  Revifione  e- 
xecutio  Sententid  Cameralisfufpendatur.,  puhltce  uttle  efl :  ne  re- 
fettta  executio-iprdfertim  tnterStatm  Imperiff  novas  turhasexci' 
tct^  (^  futuriifiandalis  oaaftoncsprdbeat,  Neque  VtBori  mora. 
revidendi  multum  molefta^fedob  idkvior  (^  tolerahtltor  cffede- 
hcty  quod  tempm  revidcndt  hreviortbm  finihu^  tam  cx  ordina- 
tionc.  Ca?nera,i  quam  juris  commtmis  henefcio  circumfcribatur» 
Ha-c  Gailius,  Hanc  Gaidj  intentionem  profequiturno- 
ftcr  ioannes  Ludovtctts  Btnderu^^  hifce  verbis :  Cumtn  Revi- 
fionis  cafu  pa  novrm  ^  repetitam  executionem)  maximss  inter 
Potcntiores  bnperij  Stattis ,  praferttmfi  de  inteqrorurn  territortO" 
rum  reflitutione  aqeretur^  turbas  Imperij  fantpernitioftffimas  ex^ 

citark 


De  Lapide  Terminali,  &c.  2S7 


citari  contingcret :  Mirumfane  non  eft-,  Ci  executionem  fnque  ad 
finern  Kcvifwms  interpofttts. ,  puhiic£  uttlttatis  ^  tranqnillitatit 
gratia^  fqiia:  omnium  Civilium  adionumScopus  eft,  & 
eflfedebet)  ffpendi dicamtn^Siquidem publtca  utilitatls  caufk 
a  reguiis  juri4  communn  receditur,  muitaque  ejm  injuflt  permit' 
tuntur^ qux aith  interdtcia  c* prohibita  funt j  teftejuliano/// 
Ljitta  vuineratfis.  52^ §^  mtdtaD.  ad L,  aquil.  Gail.  2.  Obfer" 
'vat.26.num.4*  ExtatadpropofitumjRefcriptum  Impe- 
riale  in  l.ddificia  14^  ibti  dtrm  prAcipimtis  C.  de  Oper-  pubiic 
Schi-nd,  de  fiud.  part.  4-num.2g,  ^  so-  Mynfing,  cent,  s- 
Ob/erv.Camer.pj,  Quirin.  Cubach.  ^Afi.ilbijlr^  Ccnt,u 
Vecad.s.  qtiixf^  6^ 

%.  xxxvir. 

r.     ^uidintanta  Dtfficuitate  dicenduml  Sane  totam  hu- 
juscontentionisfutur^definitionem,Imperatoris&rm- 
periideterminationireIinquendamefre)udico,utpotein 
quorum  eftarbitrio  &  poteftate,Leges  figere,  &refige- 
re,  vel  declarare»     Prxpotentes  fane  Principes  amant 
juftitiam,  aft  plerunque  a:gerrime  in  cedibus  fuis ,  prcC- 
fertim  ubi  dereftitutionecertse  territoriipartis,  imoin- 
tegri  Ducatusagitur,acubiVirimiIitarisordinisinCon» 
filio  fecretiori  prxvalent  ,  quod  exenipia  Imperii  quo- 
tidiana  comprobant;  Proinde  is,  qui  imperii  clavum^ 
gerit,  ita  caufam  &  quxftionem  moderare  folet,  utqui- 
es  publica  confervetur,  etiamfi  hoc  cum  unius  aut  alte- 
rius  injuria  contingeret.     Quod  latius  deduxi  ///  Nomo- 
log.Princip.  Imper^  cap.  if^num.  II.      Sicuti  enim  Medicus 
temperat  medicinanij  ad  temperamenti  conftiuuio- 
nem  &  neceftitatisconditionem  ^  Itaquoqueis.qui  ha- 
benas  Regiminis  tcnet&modcratur.     Lex enim  tempons. 
Cair  Saavedra)  efl Neceffitas  Reipublicie,   Michael.  Mon- 
laign.  es  BJfiis  lth\  u  cap^  22,      Llrgeiue  nam^uc  publica 

Nii  j  iiecefE- 


i88 


Caput    XIV- 


necf!fTitate,a  legibiis  etiamfundamentalibus  V.G.aBu^- 
la  Carolma  ex  parte  receditur*  Dn.  Fritfch.  de  mceffitat^ 
[c6i.  6.  Cenduf  6.fol.  w.  596.  m  openb,  Midtum  enim  f  ait 
Quintilianus  )  Contra  jujittiam  neceffitas  'valet*  Bene  o- 
lini  Cato  Senior  apud  Livium  ;  Nulla  lex  fatis  commodo 
cji:  id  modo  qudirituri  fi  majort  parti  ^'  in  Summa  prodeji.  Li- 
\\mbb.34.  NamijjquiReipublicspraEfunt,  parumcu- 
rant,  huncaut  illumconqueri,  modo  tota  Civitas  bene 
fe  habeat.  Et  hoc  juxta  aureum  Cornelii  didum.-  Ha^ 
bet  aliquid  ex  imquo  omne  magnum  Exemplumt  quodcontrajin' 
qtdos ,  uttlttate  publica  rependttur.  Tacit.  Annai,  lib.  14.  cap, 
44.  Vcrnuleus  Politicus  ^quanimus  adJacit*  Itb^  10, eb" 
Jerv^ :/.  Dn.  ^x\\l<:.\\.de  MonopoL  cap.  lo^  n^  ii,  &Jeqq^ 

€  A  p  u  T  X  V. 
De  Voena  Termini  Motoris. 

S  U  M  M  A  R  I  A» 


t-. 


§.    I. 
Tirminus   Deus  antiquisjimm , 

&  primui  ex  legum  prdfcri- 

pto  cultus. 
V  eterumRomanorum  poen£  con- 

ftitutit  in  termtnorum  mo- 

tores. 
Poena  LL.n.  tabuUrum  in  tales 

trAVSgrejfores  conftttuta. 
§.      1. 
Poeria  k  Ime  Dtvino  conjiituta 

in  ttrminorum  motores. 
§.      ?. 
Poena    Secundum  Itts    Candni- 

cum. 


§.     4- 
t.  Poenarum  diverfttoidelureCi» 
vili. 

§•     5. 
I.  Poena  terminimotorit  de  lureCi' 

vilinon  eft  uniformtiyfedra' 

tione  ctramftantiarum  at' 

bitraria. 

Z.  Poena  in  bofce  delinquentes,  jux- 
taLeges  Wtfgothotum,  Lon- 
gebardorum  &  Suevorum. 

j.  Poena  in  San^torie  Cr»7m»ali 
Caroli  V.  Sancita. 

4'P(X' 


De  Poena  Tetimini  Motoris,'        igp 


4*  PcenA  juxta  confiitHtionm  ot- 

dtnum  lllujlrium  provincia- 

rum  unitarum. 
/,  Pcena  termini  moti  dt  lure  Sa- 

xonico, 
6*  TaMAJuxtaConfuetudintsOu- 

catus  BritanniA. 
7,  Pana  de  lurt  Hifianico. 
i,  Pixns  Secmdum  Conftitutionts 

utrimque  Regni  Sicilia, 

§.     6. 

h  Extenduntur  ha  poena  ad  termi- 

nos  quocunque  modo  violatos 

&  corruptos. 

/.  Varii  funt  modi ,  per  naturam 
&  machinationes  hominum , 
quibus  termini  moveri  & 
corrumpi  folent* 

a.  Vt  pcen^fupra  memorat£  locum 
babeanti  requiritur,  ut  vio- 
latio  terminorum  pracejferit 
ex  animo  nocendi  &  dolofo; 

$,  Terminorum  motor  dohfus  poe- 
na  ordtnaria  puniri  debet , 
licet  dolofa  fua  tutbatione 
nemini  nocuerit. 
§.     8. 

I.  Punitur  terminorum  motor  do- 
lofus»  qui  alienos  termtnos 
movet,  ddatandi  fui  dominii 
caufa, 

§.     9. 
y.  Gravtsjimam  poenam  merentur 
ii,  qttt  terminos  puhlicos  ma- 
lo  animo  amovtnt )  vtUot» 
xumpunt. 


2*  Tales  invafores,  ut  publica  qui- 
etit  tmhatores »  corporali 
quandoque  potna  a§9i  pof- 
funt, 

3.  H<tc  poena  locum  etiam  habet,  in 

ruptoribus  aggerum  public§- 
rum,  fines  terrttorii  terml" 
nantium» 

4.  Non  minus  exitiofa  ejl  claufixO' 

rum  perforati». 
§.     10. 

1.  Qut  amovetlapidesfnaUsAnl' 

mo  furandiy  tenetur  a^ione 
termini  moti  >  &  aHiont 
furti. 

2,  Kiftquis  ignoraveritlapidema' 

motum  ejfe  terminaler», 

§.     II. 

/.  Qut  tetminos  movet  finales  lite 
ptndente,  animo  obfufcandi 
terminos  Vicinii  mertto  ma- 
jorem  pmam  fubire  tenetur» 

2.  Hancpcenadupltfiifiineretene- 
turetiam  turbator  termino- 
rum  finjilinm ,  hcet  Vtolatie 
termtni  co^fimilis  pera^a  ftt 
ante  litewccnreflataw. 

S*  Dijfentientes  refeiuntur, 

§.     12. 

'.  Terminosfinales  moventemyani' 
tno  duntaxat  nocendi ,  &  ri- 
xasf^nnnandiinter  Vicinos, 
pecuniarte  tantum  puniri  de- 
bne,fiatuit  F.irinacius. 

2,  Author  cum  MenochtQ  talem 

turba- 


igo 


Caput     XV. 


tttrhdtorem  arbitrarie  puni- 
€ndim,ceyifet. 
§■     ij. 

1 .  Is  qtii  /^^a  continuo  plures  amo* 
vit  teminos  finales,  gritviO' 
ri  pcena  eji ple^enduh  quam 
U,  qui  Hiium  tantmnamovit. 

7.  Talerf  ^'uinquentem  ad  tot  pce- 
nivs  tencrt,  qtmi  co?nmiJit  de- 
litia»  quidam  volunt, 

5.  Totfu^t  delid^at  quot  funtin- 

vaftoiics  terminorum  finaliu, 

4,  Oiiidani  cGntrarium  ftatuunt , 

cjuod  unicA  taatum  p«na  fit 
afficiendus.- 
S»  Vurta  plura  commiffa  in  eadetn 
iey&  eodem  tempore,pro  uno 
tantum  deli5lo  afiimantur , 
&  una  tantum  poena  expian' 
tur, 

6.  Declaratur,hoc  procedere  quoad 

vindtclam   publicam  >   non 
quoad  perfectitionem  priva- 
{   tatn. 

7.  Author  fentit,  pcenam  hoc  in  ca- 

jii  ludicis  ejfe  committendam 
arlttrio^  ft  ^tatuttf  locorum 
al:ud  -on  fit  conlhtutum. 

5.  Salvatt.r  Trtbonianpti  ab  tmpa- 

tata  negltgentta  ctrca  hanc 

rem. 

§.     14. 
I.  Is  qu'  privatim  dolo  wdo  ter- 

mtnoc  p:nit  ^inttdit  incrtwen 

faft,&  hac  pcena  punttur. 
^.  TefmmtAi  fulfm  non  trtbuit  pof 

fefiionem. 


§.     15. 

i,   Poena   amotionis  terminorum 
etiam  locum    babet  contra 
eum,  qui  mandato  alteriut 
■  terminosturbat. 
§.    1(5, 

/♦  Qui  terminos  finales  amovere 
tantum  tentavit,  fednon  per- 
fecit,  is  extra  LegU  pcenam 
efi. 

2.  An  attentansmeverelapidesfi' 
nalcs,  ftt  omnino  extra  Legit 
pixnam  ? 

^.  Qui  tantum  terminos  movere 
cogitavit,  nec  ad  ullitm  exte- 
riorem  adum  pervenit,  Legis 
pcenam  nuUam  fubit. 

4.  Oui  ad  ailus  externos  perrexitt 

fed  prdpeditus  Crimen  perfi- 
cere  non  potuit ,  is  impunu 
permanere  non  debet. 

5.  Ifion  tamen  ordinaria ,  fid  mi- 

tiori  aliqua  poena  extra  ordi» 
nem  puniendiu  efi. 

6.  Ad  exemplum  foUicitAtoris  alie' 

narum  Nuptiarum. 

7.  Ejus ,  qui  conatus  fuit  ftbi  aut 

fervo  legatum  adjcrthere,fed 
res  ad  efife^um  ncn  pervenit, 

8.  ijm,  qui  conclave  intravit,fuf- 

tifaciendi  gratia,  fed  nthil 
adhuc  fufitilit. 

9.  AdducunturDoctores  ajftntien- 

tes. 

10.  Removetur  duhium  ex  l.  4'C, 

fin.  reg. 

§.17- 


De  Poena  Termini  MotoR!?; 


2PI 


§.  17. 

!•  Is  qui  cafu  fortuito  eveUit  tet' 
minos ,  extra  Legis  pcenam 
ejfe  cenfetur. 

s,  Quodfi  culpa  cafum  prcecejferitf 
&  quaji  caufam  cafui  dede^ 
rit,  tunc  delinquens  arbitra- 
rie  puniri  debet. 

3*  An  Vicini  propria  authoritatg 
fines  pradiorum  fuorum  de- 
terminare  &  lapides  figen 
pofint  ?  Aff. 

4»  l<Jegat  hoc  Cajpar  Klock* 

j"^  Limitatur ,  niji  fiatuto  provin- 
fia  aliud  cautum  reperiatur» 

f»  Qj4od  Statutum fummam  habet 
rationem ,  ne  fcil,  quies  pu* 
blica  per  talem  pofitionem 
terminorumj  turbetur. 

7.  Viri  terminales ,  ne  quidem  in 
propriis  pradiis,  lapides  fina- 
ies  figere  poffunt, 
§.     18. 

/.  An  pcena  termini  moti  hodiernii 
moribus  arbitraria  ,  ad  poe- 
nam  mortis  extendi  pofitt  ? 
Aff, 

1,  Referuntur  diffentientes, 

§.     19. 

f.  A^io  Civilif  termini  moti  per 
accujationem  a  fifcali  infii- 
tutam  non  toUttur,  necaltt' 
ra  alteram  abfcrbet, 

2.  Ittdex  rerum  Criminalium ,  de 

crimine  termini  moti  judi- 
(ans,  etiamfuper  a^tone  Ci- 


vili  definibus  motU  ,fenteU' 
tiamferrepoteji. 

3,  Declaratur  hac  affertio ,  ut  in' 
jiituta  una  ex  ijiit  a^ionibu»» 
altera  ceffet,  donec  a^io  in- 
Jiituta,  adfinemfit  perdu^a» 

4>  Quodfi  tamen  a^io  Crtminalis 
inciderit  in  a^ionem  Civi» 
lem  infiitHtami  a£lio  Crimi- 
nalis  omnium  primo  termi-^ 
nanda  erit. 

S»  Nifi  una  a£iio  alteri  prAJudiceti 

6»  Cafm  in  quo  de  termino  motOi 
non  nifi  civiliter  agi  potefi. 
§.     20. 

/.  Cum  diverfx  poena  fint  confti" 
tuta  termini  motoribust  dtt- 
bitatur,  an  una  indi^a  altg- 
ra  ioUaturi' 

2,  Affrmantium  fententia  ixpeti- 

ditur. 

3.  Sententia  Segantium  nfertuf, 
4»  Deciditury  hocomne,  ut  in  Cri- 

tnine  extraordinario,  Iudidt 
arbitrio  commuti  debere. 

5.  An  pxna  pecuniaria  ex  Legt 

Agraria ,  concurrere  po§it 
cum  accufatione  adverfus 
tnotorem  dolofum  ;  an  vero 
perl.  i.ff.d.  term.  moto  an- 
tiquatafit?  Accurf  varie  dl- 
fiinguendo,  remmaguinvol- 
vit  qu*m  expedit. 

6.  Negativafententiaplacuitcom" 

muniter. 

7.  Rejpandetur  ad  l.  i.ff-  d.  t. 

Oo  S*  Cum 


zpi  Caput     XV. 

S.  Cumextraordinaria  accufatic-  §•     ^i. 

ne  in  Crimine  terwini  tnoti ,  /.  Contra  imtores  texminorum  da» 

eoncurrit  quoque  a^iopopu-  tur  juramentum  in  Utetn. 

laris,  i*  ParsUfa  damnum  adohfomo- 

f.  Exoletis  hodie  a[iiomhus  popU'  tort  illatum,  per  juramen- 

Uribm  j  intereffe  prtvatum  tum  inlttem  in  infinitumA' 

pars  Ufa  perfequi  pcteft»  Jitmate  potefi. 

§.  1. 

I.  TNter  antJquiflimos  Romanorum  Deos,  Terminuni 

-■"DEUMfuiflTe  habitum,loquuntur  Legum  Regiarum 

fragmenta,  a Viris  dodis  digefta :  Et  argumento  liquido 

cxiftit,  nullum  Deum  prius  illo,  a  legum  prasfcripto  cul- 

tum.  Memorant  namqueHiflorici,hunc  primum  Fidei 

&  Termini  Templa  excitaviire.  Plutarch.  mNtma  Pompit, 

foLm,  ^7.  Joan,  Rofin.  amiquit.  Koman^  Itb.  4'Cap.  6,foL  m, 

S63.  TerminusautemDEus,didus  eft,tefteFefto, quod 

in  ejus  tutela  eiTent  agrorum  fines*     Hic  fecundum  Vcir» 

ronem^  a  Tito  Tatio-,  confecratus  eft,  aft  fecundum  alios,  a 

'Numa  Pompilio,  fecundo  Romanorum  Rege.  Vide  larius 

RoHn.  dt5i.  tr.  Ith,  -?♦  cap^  20,  ^  thidem  Thom»  Dempfter» 

in Parahpom.  lib.  2.  cap.  20^  Ttt. deTermin,  Deo.  Nam  Diony- 

fius  Halicarnafteus  fcribit :  Numa  Laptdes  finales^  ^oviTermi- 

naltfacros  iffe  voluit,']uffito[ueomnes  dte  fiato  ,  quotannis  in  etm 

locum  convenientes-i  tlli^j  facrifictafacerej  dtefejioy  cumprimiA  nQ» 

btlt\  In  Deorum  etiam  Terminalium  honorem  jacrato,     Nam  exi- 

flimant  Romani^  ipfos  Termtnos  cffe  Deos,  cjr  ipfis  etiam  nuncfk- 

crificant ,  nullam  quidem  rem  animatam  ,  {nefds  cmm  laptdes 

cyuentare)fed  liba  cereatia,  (^  quasdam  alt^ts  friigHm  prirnitias^ 

Proinde  lapidesTerminales,  inviolabiles  &  fandos  efte 

voluerunt.  HalicarnaiT,  Roman.antiqutt.  lib.  z.prope  fin.foU 

m,  yz,  Rationem  addit  Piutarchus  ijciliut  dibere^  DEUM 

Jcr- 


De  Poena  Termini  Motoris.         2p5 


Termindem ,  cumpacls  fit  Prdfes ,  ^  arhiter  juflitU  cxde  purum 
ejjc,  Plutarch./??  NnmAPomptL  Proinde  interGentiles  an- 
tiquidimi  Reges  ex  jure  Gentium  delumpto  argumento, 
&ex  cultu  gentili  divini  numinis  moti  veneratione  di- 
ra  execratione  perfequuti  funt  Terminorum  Propulfo- 
rcs.  Bivtnus  PUto^At  agricultura,  de  vidu,  &de  iis  qui 
labore  fuo  ipfum  parant,  Leges  ponendo^  Pnmam  ]o- 
vi  terminalem  Legem  hanc  Q^t  voluit;  Nemo  (inquit)/- 
nes  atque  'terminos  a.grimoveat^  necCivis  vicini-inec  fimtimipe- 
regrini,  ft  agri  extrema  poffideat  ^fedputet ,  id  e[fe  verum ,  qtwd 
dici  fokf-i  Uic  immohtlta  movet :  Ulialitqtietmttsquisquefdxum 
ingens  movere,  qttam  parvum  lapidem  jurejttrando  a  Diis,  firma-' 
tum^  quo  amictti&  C"  tnimictti^  terminentur,  ^ut  Legt  ohtem' 
perat  inde?nnts  uttque  ftt :  ^ui  eam  dejfexerit ,  duplices  posnas 
iuaf-i  Primo  quidemDEO  vindtce^  deinde/fg^,  qudjtihet-^ut 
nemo  fponte  vtcini  agri  ferminos  moveat.  Etim  vero  qui  move* 
rit  ^  qmcunqtte  voluerit  ^  ad  Agricolas  deferat^  agrtcok  ad  judi' 
tium  diicant ,  i  quo  damnatti^ ,  utpote  Terminortim  clam ,  vique 
Turhatory  reddat ,  patiaturque  prout  Itidtces  judtcavertnt,  Plato 
de  legth^  Ith'  S^foL  m.  gi4*  Nurna  vero  Pompilttii  Romano- 
rum  Rex  II.  (qui  Regis  CAlanaffis  tempore  imperium  te- 
nuit  )  De  Lapidibus  Terminalibus  hanc  legerrL.  fanxit: 
RJt  unu^squisqm  f.ia  (orte  contenttis  effet ,  nec  Res  alienas  appete- 
retf  cavit ,  tege  de  terminandis  pradtis  Uta ;  Hosqtte  Laptdes  lovi 
Termtnalt  facros  ejfe  volmt^ 

1.  Adjeda  contra  Terminorunu  motores  gravi 
poena*  Si  quis  vero^  fufttdijfet^  aut  fuo  loco  moviffet  Tcrmtnos^ 
Eum  qui  tale  qiiid  pa.tr  are  aiifa^s  fuiffet*  Huic  D£0(^Termina- 
\\)  facrtim  ejfefanxit^  ut  cutlthet  impunc  Etvm  tnterficerCy  tanquam 
[acrilegum^  licerct  ^  (^  purtn  ah  eoptaculo  effct.  Quafi  Deos 
Terminalcs  vioIalTet.  ^uod tisqtie  ad  noflram  Atatcm  (ait 
Hiftoricus )  Rornant fervant i  tllttts fecidi  monumentum ,  idque 

Oo  2  fan^i" 


»P4  CAPflT     XV*  ' 

fanditatii  tamum  gratia,  Dionyf.  HalicarnaflT,  Roman.  anti-' 
^titt^  Ub.  2^  tnjinefol.  72* 

j.  Legibus  duodecim  Tabularum,  hoc  graviffi- 
mum  crimcn,  poena  capitalifuit  caftigatum»  Inquibus 
ita  conftitutum  fuit :  Qui  Terminum  exarafTet,  iplus 
&  bovis  facri  funto»  Voluit  enim.Legislator,  illum, 
qui  terminos  occultaflfet,  aut  transtuliHet ,  facrum^ 
elTe  DEI  lege  ita  ut  volenti  eum  occidere  tanquam  fa- 
crilegum,  &  fecuritasadeflTet,  &  pollutionis  expiatio, 
Gyrald.  de Diis  Gtntium,  Bonifac^  defttrt,  §.  g. n.  yg.  Quod 
paucishisce  verbis  contraxit  Argentrasus:iV^^»^  emm  ta^ 
lis  admifji farvum  paculum  'velveterihm  fuit.)  quta  lapides  fna» 
lesfacri  ejje  putantur  lovi  7ermimli :  Inefi  igitur  ^  reltgio :  tnde 
illudproverbio  dtcitur^  ^  PUtorifetit;  Non  movenda  non  mo.. 
%'ere.  Bertr.  Argentr,  adConfuet.  Britan.  Art^sgo^  n,i.ltt,Am 

§.    II. 

1,  Sacra  TabuU  folenni  maledidione  devovent  Sc 
maledidionis  horrendum  carmen,  (ficuti  loquitur  Wi(l 
fenbachius  j  publice  promulgantin  Eos,qui  Terminos 
finales  propulfant  &  amovent.  Ita  namque  Deus  T* 
O.  M.  Populo  fuo  Ifraelitico,  &  cundis  Bonis  pra^cipit»» 
Neaffumes&  transferesTerminos  proximitui,  quosfi- 
xerunt  prioresin  polTefTione  tua,quamDominusDEus 
tuus  dabit  tibi  in  terra  ,  quam  acceperis  pofTidendam* 
Deuteron,  cap.  ig^  verfi^,  Ac  alio  inloco  maledidtionem 
graviflimam  D,  T.  O.  M,  imponit  his  Motoribus  dolo- 
/is  Terminorum  finalium:  Maledidus  (inquit)  qui  trans- 
fert  Tcrminos  proximi  fui ,  &  dicet  omnis  Populus ,  A- 
m e n.  Deuteron. cap^ 27. verf.17.  Eodemmodo,addifcen- 
dam  difciplinam  Rex  Salomon  :  Ne  traiisgrediaris  vel 
transferas  Terminos  antiquos,  quos  pofuerunt  Patres 
tui.  Praverb.  cap,  2,  v,  zS.  Wiffenbacht  ad  tit,  D»  de  termi». 


DE   PoENA  TeRMINI  MoTORlS.  Ipf 

mt^  dijput,s2.  th,  p,  Quamvis  autem  Lex  Divina  in  ad- 
dudis  didis  prseter  maledidionem»  nullamaliam  poe- 
nam  politicam  TerminorumMotori  impofueritiEa  ta- 
men  arbitrio  Judicis  definienda  relida  fuit.  Qusedam 
enim  fcelera  Lex  Divina  prohibet  quidem  ,  panas  au- 
tem  nullas  decernit,  fed  MagiHratui  tanquam  Legumj 
pofitivarum  Cuftodi,  Libertatem  poenas  iniiigendi  & 
pro  circumftantiarum  rationo  vel  exafperandi  vel  mi- 
nuendi,  permittit: Sicuti  in  Termino  Motore  cernimus. 
Wilhelm.  Zepper.  de  Legib. Mofaic lib,  i.  cap^  ii,  fol,m,gg, 

§.  IIL 
I.  hirt  Canonico  Clericus  Terminos  finales  movens, 
graviter  quoque  coercetur;  &  quo  in  majori  dignitate 
conftitutus  eft,  eo  acriori  poena  animadvertitur;  arg.  /, 
DivH6^2,I>.  deicrmin.mot,  Nam  Epifcopum  Januarium 
graviter  increpat  P.Gregoriusj  Eumque  ob  turbationem 
&  amotionem  Limitum  majori  excommunicatione  dX^ 
gnum  judicavit  in  Capit»  tanta,  24.  Diftind»  85,  Jantd 
(■iiiquit)  nequitta  ad  aures  meas  de  tua  feneciute  pervemt  ^  ut 
eam^ntfi adhuc  humanitu^ penfaremusy  fixa  jammaledic^tione 
feriremus:  Didum  quippe  mihi  eft,  quod  Dominico 
die  priusquam  Miftarumfolennia  celebrares,adexaran- 
dum  meffem  Latoris  prcefentium  perrexifti ,  &  poft  exa- 
rationemejus,  miflarumfolennia  celebrafti:  poft  mififa- 
rum  folennia,  etiam  Terminos  polfeflionis  illius  eradi- 
care  minimetimuifti»  Qupdfadumqu^e  pana  debeat 
infequi,  omnes,  qui  audiunt,  fciunt.  Propter  quod  de- 
li(ftum,  excommunicationis  pcena  fuiftet  jaculata  in  E- 
pifcopum,  nifi  fenedilis  fimplicitas  mitigationem  fen- 
tentis  fingulari  difpenfatione  meruiffet.  Cmt.  tanta.  //. 
(aufi,  quxfi.  7.  Igirur  Amotoris  termini  Poena  regula- 
riter  eft  cxcommunicatio  major.  per  di^,cap.  tama,  ibi| 

Ooj  fixa 


»1^6  Caput    XV. 

-1-  ' — w 

fixa  jam  maledidione»  Cui  poena  corporalis ,  imo  ca- 
pitalis  aquiparatur.  Cum  fecundum^  Canoniftas,  ex- 
communicario,  gladius  fpiritualis  vocetur/»  cap  folHcitu. 
dimm.  X  deappciiat,  cap.  qmmam.  X.  dcofficordmar,  Referens 
apud  Meichfner.  tom,  2^  lih,  2.  foi.zss*  num*  /27.  Zsfius  irt 
Commmt.jur.  Canon.  Ith, s.  tit.  39.  nmn.  7^.  Qu  i  q u o d  pro 
civiliter  mortuo  habeatur,/;^  n.77.  &feqq.  recenfet.  Pro- 
inde  PapaEugenius,  fcribit:  lermims  transferens^  nonprdi^ 
fumitur  ahsque  uitione.,  aut  illud  exercens  ahsque  fua  damnattone. 
tn  cAp.  Inlegib.io  caufu.  quAJl.2,  Joan.  Bonifac.  defurt.  §. 
^.  num  7g.  Praeterquam  quod  ipfe  amovens  clericus  iii 
carcerem  ad  tempus  conjiciatur  pro  poenitentia  agenda, 
per  Giofj.  in  di6l.  cap.tanta.  Joan.  Berber,  in  Viator.jur.Kuhr^ 
27.nu7n.p.  Quamvis  alitercenfeat  Didac*  Cantera  quAfi^ 
crimmaC.cap.g.fuh  num.  26.  Ac  ulterius  propter  hoc  de- 
li(ftum,jureCanonico,poena  infamix  notetur.  Hieron. 
de  Monte.  defmh.regund.  cap.34.  num,  7.  Sicuti  Laicus, 
condemnatus  in  foro  feculari;  nam  quicunque  fit  infa- 
mif?  fecundum  Lcges;  etiam  infamis  fir  fecundum  Ca- 
noncs,  arg*  cap.  infamis.  cauf.  d.  quafi.  i,  Andr.  Valienf.  in 
Paratitl  jur,.  Canon.  ith*  /.  ttt.  18  §.  2.  num»  4*  Is  vero  qui 
Epifcopo  aut  Clerico  confiliun-u  dederit  ad  perpetran- 
dum  hocamotionis  deh'dum,duobusmenfibusexcom- 
municari  jubetur.  pcr  di6l.  cap.  tanta  2^.  Ita  cum  dicfto 
Bcrhcrio  Farinac.  qudfi.  crimin,  lOS.^art.  s.  num.  ui. 

§:  IV. 

I.  JureCivjiiPcen^  terminimotoris  variafuit,  jux- 
ta  varietatem  Imperantium  &  diverfiratem  temporum. 
Terminorumavulforum  (refponditModeftjnus)  non_» 
mulda  pecuniaria  eft  ,  fed  pro  conditione  admitten- 
tium,  cocrcirione  tranfigendum.  in  i,  i.  D,  de  termm.mot. 
Divus  autem  Hadrianus  clarius  &,  gravius  poenam  addi- 

cendo 


De  Poena  Termini  Motoris»         197 


cendo  refcripfit  5  rcferente  Jureconfulto  Calliftrato  m  /. 
Vivui.  2,  D*  di^.  tit.  ^in  pefjimumfaciumfity  eorum  qui  ter. 
minosfimum  caufn  pofitos  propulerum ,  dubitart  mn  potesi,  De 
pcenatamenmodm  ex  condttione  perfonA^  &  mente  jactentu  mx' 
gufiatui  potefi :  Nam  fi (plendidtores  perfonA  funt ,  c^ua  convin-^ 
cunturt  non  duhie  occupandorum  altenorumfinium  caufa  id  admi- 
ferunt :  Et  pojfimt  in  tempm^  ut  cujtisque  mtas  patitur ,  retegari. 
id  efi  filuvenis  tnlongius^fi  SenierrecifiHs-^fi  vero  aliij  ncgotium 
gelftrunt^  (^-  mimfierto  fun^ii  funt  ^cafiigari  ^  hiennio  nd  opm 
dari  poffum,  ^odfiper  ignorantiam  autfortuito  iapides  fura- 
ti  fiint  >  fufficit  eos  verhcrihm  decidere.  Farinac.  crtmin.  quafi. 
168.  num.  p.  Pctr.  Gregor.  Tholofan.  in  Syntagm,  lur,  lih^  y, 
lap.  is  num.  //.  Lege  Agraria,  quam  tulit  Imperator  Ca- 
jus  C^rar(de  quaFlorus  hjfior^  cap.  103,  Sueton.  inAaguft. 
cap.20,)  adverfus  Eos,  qui  terminos  ftatutos  extra  fuum 
gradumfinesque  moverint,  dolo  malo,  pecuniaria  pce- 
na  conftituta  eft.  Nam  in  terminos  fingul«>s,  quos  eje. 
cerint,  locove  moverint,  Quinquaginta  aureos  in  pu- 
blico  dari  jubet:  Y!.t  ejus  adionem  &  petitionem,  ei  qui 
volet  efie  jubet.  per  L  lege.^.  D,  de  tmmn-  mot.  Ideo  hsc 
adio  popularis  erit,  unicuique  qui  vultex  populo  com- 
petcns.  Damhouder*  in  Prax.  crimm.  cap^  127.  a  num.  i.  ad 
num.  7.  ]oan.  Bapt.  Plotus  tr.  de  in  lit.  jurand  §,  4-4.  num^  2, 
Modcftini  refponfo  confimili ,  Divu^  Nerva  conftituit; 
llt  hiquoque,  quifinalium  quaeftionum  obfcurandarum 
caufa,  faciemlocorum  convertunt;  ut  ex  arbore,  arbu- 
ftum,  aut  ex  fylva  novale, aut  aliquid  ejusmodi  faciant, 
poena  pledendi  fint,  pro  perfona,  conditione  &  facto- 
rum  violentia.  d.  L  Lege  agrarta,  ^.  ^.fin,  D»  dtti,  tit.  Lfedft^ 
-»  §*fidicatur.4,ibi:  Judex,  qui  de  crimine  cognofcit. 
D.fin,  regund  Hier.  deMonte  defmh.  regund.  cap.  ip  num. 
S'  Jul.  Clar»  m  ^r^  crirn.  (jHdfi^  Sj.num'  (fS.  ]oan,   Bonifac,  de 

fnrf. 


xpS  Caput    XV. 

._  ■■■II»  "  ■  ■  ■ 

furf.§.p.mm./p,  Tandem  Imperator  AlexanderSeverus 
w  /.  /.  C.  deacmfat.  hifce  verbis  fingulari  refcripto  Impe- 
riali  Poenam  Termini  avulforis  aut  motoris  definit;  Eos 
qui  terminos  effoderunt,  extraordinaria  animadverfio- 
ne  coerceri  debere,  Pra^fes  Provincix  non  ignorabit,  Et 
hoc  ex  fententiisjureconfulti  VdiuXJib.i.fementiar.tit.i/^ 
defin*  regmd.  Cynus  Alber^Fulgos.  Bellapertica,  Salycet. 
&  Glofs.  adk  I*  D.  de  termin,  mot,  Abb.  Panormit.  &  Ca- 
non.  dd  cap.  ex  literis.j,  X.  de  probat.  Matth»  Coler.  decif.  i4S* 
Didac.  Cantera  qu&Jl,  crimin.  cap,  g,  num,  -27.  Et  hafce  po;- 
nasjjuxta  diverfitatem  temporum,  varias  recenfet  Joan. 
Ottinger. defmb.  regund*  Itb, 2. cap. p.  mm,  ^. ^feoj,^  Et  in 
mtis  lit,  D,  &  feqe[. 

§.  V. 
I.  Ex  quibus  jam  traditis  patefcit,  quod  de  Jureci- 
*vili  Pcena^  termini  moti  nonfuerit  umformtter  definita  & 
conftituta,  fed  juxta  circumftantiam  perfonae,  temporis 
&loci  variamfuifTe,  &  extraordinariam,  quam  com- 
muniterarbitralemvocamus,acdifcreto  Judicisarbitrio 
Legumlatoresrelinquerunt;  Sicutietiam  hodie  adhuc- 
dum  MotorTermini,tanquam  Turbator  quietis  publi- 
cacubiqueferelocorum,  Extraordtnarie  dr  Arbitrarte  co- 
ercetur,  &  vel  pecuniaria  vel  corporali  poena  afficitur^ 
Decius  ^  alij  in  dicl.  cap.  ex  Uteris.}.  X.  deprobat.  Francifc. 
Viv.  Comm,  opin.  lit*  T.  verb.  Termini.  Jul.  Clar.  §.Jjn*  qu^fi. 
Sj.  num.  10*  Menoch.  2.  Arbitr.  caf.sQ^.  Farinac.  dt&.  quxfi, 
crtm.i6S.part.  s.n.pz*  Forfter.  de  jurtsprud.  Roman.part.  2, 
in  nct.  adLcg.  V,  Numa.  num.4,  Qm  tradit;  Poflrema  luris- 
prudentia,  qu£  revocato  (^  iterum  in  lucem  produciojure.,  extn- 
terpretattone  noflrorum  emerfit ,  crebriort  fententia  extfltmatum 
eflyproperfondL  (^  deti^lic^ualttate.^  Poenam  effe  arbitrartam.  An- 
ton.  Matth.  de  Crimin,  ad tit^  D,  de  termin.  mot,  tit.  14*  cap.  2. 

Carpzon 


De  Poena  Termini  Motcris,  &c.       29^ 


Carpzov.  in  Praw  crim.  qHxfl.  gj^  mm,  68, 

2*     In  Codice  legnm  /Pi^gothorum dcLimitihus  tur- 

baris  ita  cautum  legimus;  Amtcfuos  Termims  &  Ltmttes ^ 

ftc  (lAre  juhernm ,  ftcutt  antiquitus  vtdentur  effi  conflru^t ,  nec 

altqua  patirrmr  eos  commotione  dtvelli,     ^i  /ludio  pervadendi 

Itmites  complanavertt  ^  aut  terminosjixosfueritaufi^evelleret 

fi  tngenuu^  efi^  per  finguLi  figna  vel  notas  ^  vigtntt  folidos  ^  cui 

fraudem  fecit  y  cogatur  tnfcrre»  Od.  Leg.  WifiGothor.  /.  ^ 

2.  C.  de  Tcrmin.  lib.  10.  ttt.  3.     Graviori  poena  afficere  ju- 

bet  Longohardorum  Rex  Rotharistn  Cod.  Legjongohard^x.txiwi-' 

11  i  motores;  fi  quis  Uber  homo-^  termtnum  anttquum  corrupC' 

rit  ^  aut  extermtnavertt^  {^prohatumfuertt^fitculpabtliSiLXXX, 

folidorum  medtnm  Regt ,  c^  medttim ,  m  cujus  fine  fuerit  termt- 

nt^..  t.  /♦  C.  longob.  De  eo  qui  term.  lib.  \.  tit.  i6.     Suevicls  te- 

gibm-i  pofna  propulloris  tcrminos  capitalis  erat.  ^rrtbt 

cmcv  (ait  Imperatorj  ^taw  XX^\  Wjp.  "HhaX^^CXmx '^^ti 

fcqt  fm^/  vam  foll  ^m  ^mwtm^  fx^aax  abfcblaocn.-  oto 
cv  Ml  ct^  16fcn/  mtt  ^x^^x^^^x^  (Jcftillm^:  xoa  man  jn  m\ii 
vwm  m^a^  ^n  wd  uifbebcn/  mK\  m  htw  5^id)tcv  h.  e.y? 

quu  efjodtat  Uptdes^  qut  pro  terrninti  tn  confir/tjs  futrtnt  pofiti-i 
tunc  tn  cute  c^  crinihm  lnet  ^  torum  ahfciffione^  vcl redimet hanc 
pxnam  folvendo  trtginta  /ottdos;  ubicunque  reperttur  ^  deprehen. 
di  potefi >i  ufque  ad  judtcem,  Spccul.  Suevic.  Itb.  i,  cap,  21  j^ 
fol.  m.  jj. 

3.      In  Conftitutione  crimtndi  Caroli  V.  Poena  in  ter- 
mini  mororem  defirvita  efl:  &  fancita.  tvclcl^cr  b^H^tdKX^ 

«nC>  9cfrt()r(tcl}cv  fOcttJ  m  ^ntcxmaxcHxn^  1  ^mwxn^/ 
ft^abl/  oDcr  i\^at(f ||cm  ticwncFc/  abXiamti  abrbuct/  v\Vv 
iKvanOcrt  /  <^cx  foll  ^anmib  \K\\Ax&i  am  fectb  na&i  »5cfabr^ 
{x<skxt/  i5r0f^/  ^5c|?alc  i\nK>  'Sdcacnbcit^C^cr  (Siicficn/  nn^ 
^}3cr)c»ncn  /  nad)  5%atl)  acjlrafft  wcr^cn.    Hoc  eil  c^.e  /  0^- 

na  e]tt^  qut  doio  malo  terrt:inum'  lapidtm ,  fines ,  fepes ,  foj^as ,  ar- 
I  Pp  ,        bores , 


500  Caput     XV* 

bores^  columnai,  velqmcquid  diftinguendorum  dominiorumfity 
collocaturj  ponitur^  ftatuitur,  mutaverit^  loco  moverit,  effode^ 
rit^  transpojuerit  ^  dveum  fiuminis  termtni  dio  dircxertt,  con- 
ftituit  Caroltu  K  hoc  artic.  ii4-,quod  is  pro  atrscitate  criminisy 
prafertim  cum  publtcos  amovertt  termtnos^  vel  capitali  fuppltcio  > 
vel mitim  ple6latur ^  aut  cafitgetur.  Mditth^St.Gphzn^ad confett- 
crtmin.  art*  114-»  uht  Vtgeltta  ^  Remm» 

4  In  Conflitutione  ordtnum  illuflrium provinciarum 
unttarum  de  hoc  crimine  difpofitum  eft;  quodtj qui  termi- 
nos  aqri  conducli  obfeuravertnt ,  prima  vice  damnantur  addjli' 
mattonem  ejm  porttonts^  quamfintbm  obfcuratistntercipere  annifi 
funt^  Iterum  zqw\\^\^  prdtter  Afitmationem  extlto  perpetuo 
multantur*  QuoAfi  mutatisjinibm  agrumt  vel partem  agriy 
majorem  qtiinque  pedur»  Jpatio  t  abfiulertnt  ^  quod  folet  Jteri^  cum 
agri  non  Ltmitati ,  non  menfi  locantur ,  tum  pro  qualttate  admijji 
{refiituta  Sabini  fententtat  qui  exifttmabat  etiam  fundi  fur. 
tum  fieri)  tanquam  fures  agrt  terrave  laqueo  puniuntur.  vide 
confl:.  Ord.  vulgo  Placcaet  teghens  de  huyjluyden  art.20*Siipud 
Anton  Matthx»  tn  crimin*  Ith.  47.  ttt.  14-  cap.  2.  infine^ 

5.  lure  Saxonico  levior  poena  Violatoribus  ter- 
jninorum  impofita,  fcilicet  30.  folidorum,  in  quibus 
Motores  parti  lacf^  condemnantur.  De  qua  ita  ^tt 
(Sacfefe»  ©pte^cl:  1:^amt  cx  l|5o(t^  rtbc/  Oa(|  cjcfcr^ct  t|l 
o^zx  trrty^n^c  §3a»mc/  c^cv  bvfd)t  cimw  \m  (i^bjf^ 
rtbc  /  o^a  tiamt  ft^^fclba.amc  abc  /  o^cr  gvabct  QtcU 
nc^  am  I  fo  ^xx  i^ax&{tc\ncn  ^cfccSct  {ux^/  cx  mnfi  30 

(ScfetlltnC^  PX  25l#  ^cbcn  h.  e.  /  qms  arbores  planta^ 
tas  inctdertty  aut  infertas  frtt^ifera^^^^e  ^  vel  fru^lum  decerpfe- 
rtt ,  Jeu  arbores  ^  iapides  limitumfeufinium  effoderit ;  trtgtntafo. 
itdos  exfolvet promui6ia  &c.  Specul.  Saxon.  iib.  2,  art^2S.§, 
fTfcbct  rtbci'  ubt  Giof  Latina  itt.  C»  Llltra  quam  muldlam 
eiiam  cogitur  evulibs  terminos  fuis  fumptibus  in  pri- 

Ilinuin 


De  Poena  Termini  Motoris,  &C*        ?01 


ftinum  ftatum  &  locum  reftituere,  Glsf,  dtB,  Itt,  C.  Et 
4elidum  cmendare  judicium  fexaginta  folidis.  Matth» 
Coler*  pArt,  /.  dectf,  i^s*  num,  13.  Petr.  Theodor.  in  Colleg„ 
crtin^  dijp.  i.  th*  11.  mfn.  Quamvis  alii  exiftiment,  vio- 
lcntum  &  temerarium  amotorem  tcrminorum  capite 
plcdendum  efte,  Ludov.  Fachs.  diff,  6^-  verf  qutdam  va. 
lunt,  Scd  neutram  harum  panarum  hodie  in  foroSa- 
xonico  obtinere,  fed  poenam  termini  motoris  efte  ar- 
bitrariam  nec  vel  carcere ,  pecuniarie  vel  relcgationc 
coherceri  tradit  Carpzov.  in  Prax.  crimtn.  ^^S^^num^yi* 
Prajudicia  Lipfienfium  &]enen(iumadducitMatth»Co» 
ler.  decif  i4S-  num.  g,  ^  w, 

6  In  ConCuctudinibvs  Ducatffs  Britanni.<  de  Voindt, 
termini  motoris  ita  ordinatum  eft :  Ce/uy  qut  oHe  ou  arra- 
che  BorneSi  de  fatt  k  pense^  dott  amender  a  /'  arbttrage  du  /«- 
ge:  outre  les  domages  ^  /'  amende  a  la  partte;  Et  qut  mettroit 
faujfes  bornes  i  doit  esire  puny  comme  Larron,  Hoc  eft:  ^ut 
terminos  movet  dolo  malo ,  debet  pendere  mul6iam  ludicts  arbi' 
trio ,  prdter  damnumpartt  datum ,  ^  mulclam  et  adjudtcandam : 
lEt  quifatfos  apponeret  termtnos^  puntri  tanquamfuremconvenit^ 
Confuet.  Britan.  art,  SQO,  Vbi  Bertr.  Argentra^.  tn  Com. 
mentar^ 

7  De  Jure  Kegni  Hijpania  harc  poena  in  legibusfori 
conftituta  eft,  utis  qui  fcienter  limites  toHit:  Iblvi  de- 
bet  parti  lafee,  decem  marapetinos,  &  ut  ponat  limi. 
tes  fuo  loco,  &  fi  aliquid  accepit  de  agro  vicini,reddat 
duplum,&  folvat  iUud:  Et  fiignoranterfecit,  nihilfoL 
vat*  El  fuero  Reat  Ceg,  6,  tit  4.  Itb.  4.  De  jure  partita- 
ruin  Regni  Caftellx  hcEc  pana  ufu  obfervatur  erga  ter- 
minorum  motores:»/  is  qut  ftcnter  amovent  termims y 
Regi  folvere  debety  pro  qtiobbct  Ltmtte^  ^iin^entos  Marepeti- 
nos  aureoSf  qui  funt  trta  millta  marcpettnorum  (Maravedeys) 

fp.  2  ex 


502 


Caput     XV» 


ex  ufndihm  :  Et  ft  hdbctJHi  aliquod  in  illo  agro ,  quod  voluerit 
acauircre,  perdat  tllud,  &  ft  nullum  ]m  habet ,  perdat  tanturi' 
dcm^  per  leg.  final.  tit.  14^  part^  7.  Didac»  Cantera  quxH, 
crtm.  p.num.  28. 

8»  In  Conftitutionibus  Regni  utripfsqueSiciltd.,  Eegis 
Carolt  I.  de  termino  motore  ita  ordinatum  legimus.-i^j- 
rones  Regni^  contenti  antiquis  territorijs  terrarum  fuarum-,  vtdc' 
Itcet  quas  Pradeceffores  eorum  pro  tempore  hahuerunt.,  adterri' 
torta  victna^  tam  Doman^  qtiam  adalia  territoriaje  altquatenus 
non  exttndant.  Et  ft  contra  fa&umfuerit^  occupata  tn  prifli" 
num  flatum  ante  omnt  termim  reducantur ,  (^  in  dtfltmattone 
cccupatorum  curidi.  noftra  teneantur.  Carol.  Tapia.  inconflit^ 
Jiegn^  Vtr,  SiciU  lib,  4.  Rubr.  //.  conftit.  ufol.m.  6S* 

§.   VI. 

!♦  Qua?  huc  ufque  dida  funt,  determino  moto^  Ea 
quoque  locum  habent  in  termino  deje^o^  dramoto.  fecun- 
dum  l.fed  &  4*  §'  fi  dtcantur*  4.  B.  finttimregund.  luL  Paul, 
lib.  /.  fentent.  tit.  fin.  regund.  ij.  §.  un,  in  termino  everfo, 
&  convulfo.  lui.  PauU  lib.  s*  fentent*  ttt,  22.  de  feditios^ 
§  2,  In  termino  effojjo,  L  i.  C,  de  accufat,  lul,  Paui  dtcl» 
tit.  22.  §,  /.  In  terrnino  prolato  L  Divu-s  2.D,determ,mot^ 
In  alveo  averfo\  Nam  fi  quispiam  alveumliuministermi- 
ni  Cvulgo  9\e(nunv^;  movet  aliorum,  poena  termini 
tenetur.  Conftit.  crim.  CaroL  V.  art,  114.  In  fluminis  pu- 
blici  aggere  rupto.  arg.  L  un,  C.  de  Nili  agger.  non  rumpend.  L 
pennlt,  D.  de  extraordm.  cognit.  Menoch.  2.Arhttrar-  ca(.^S6^ 
Brunneman.  in  Cod.  ad ttt.de Niliaager.  Hisenarratisca- 
libLis  termini  finales  violantur,  &quies  publicaturbatur, 
ideo  tale  delidum  committentes,  poenis  termini  moti, 
five  legibus  five  ftatutis  determinatis  fubjiciuntur.  Col- 
legi.  Argent»  Itb.  47.  tit.  21.  thef.  s.  Pr^eterea  hac  poena 
tenetur,  qui  agri  termiHummoverit,  CivQlipidcttd^vienty 

five 


De  Poena  TeRmini  Motoris,  &c.        30} 


fivc  pcnica,  arbor  ^  fspes ^  fovea  y  vel  o^uodctmo^ue  almdfignum^ 
pro  iiiore  regionum  pofitum.  Damhoud.  mprax.  crtm* 
cap,  detranslat.  ttmit.  L  2j.  rmm,  S*  Fr.  Vivius  comm.opinion' 
870.  num.s.  Farinac.  tn  crimin.  qudji^  167.num.u1,  Proiii- 
de  is  qui  arbores  terminales  inciderit,  aut  amoverit, 
poena  termini  moti  tenetur.  juxta  Paul,  s.fentent.  22^. 
Hier.  de  Monte  de  finib.  regtmd,  cap.s^.  num.  10,  Dear- 
borum  terminorum  incifione  &  evuliione,  ha?c  poena 
in  legibus,  feu  Edido  Theodori  Regis  Gothorumcon- 
ftituta  extat,  erga  transgrelFores:  qui  effodttmt  terminos-, 
'vel  exarant  Limites  >  finem  jctlicet  deftgnantes .,  vet  arbores  ter- 
tninalcs  evertunt ,  fi  fervi  funt ,  atit  Coloni ,  <^  fne  confcientta 
'veljufju  domim  fecerint  ^  capitaCtter puniantttr.  Edi(ft  Thco- 
dor.  Reg.  art.  104.  apud  Lindcnbrog.  in  Corpor.  ieg.  antiq, 
foLm.  2SS.  Aliam  legem  in  Vaftatores  arborum  fina- 
lium  tulit  Rex  Longobardorum  Koi\\3ixh:  fi quls Ither ho- 
mo ,  arborern ,  ubi  theclatura  {id  esi  fiinatura)  fafta  efi ,  tnter 
fines  difcerncndos  tnciderit^  aut  deleverit  -^  /,A'A'A\  folidorttm  fit 
cutpabiiis^  medtum  Regt^  medium  cjm  ^  ctijus  arbor  fncnt.  Leg, 
Longobard.  tib,i.ttt.  26. /eg.  j.  apttd  Lindenbvog.f ot.rn* 
S7S.  Eadem  poena  termini  moti  tenetur  quoqueisqui 
teftes  ,  feu  lapillos  terminibus  finali  ri.bllratos  ,  cfTo- 
dit ,  ut  fidem  lapidibus  pafitis  adimeret.  Hofce  lapil- 
los  Geometr^  ex  difciplina  limitanea  Aggcni  Urbici, 
fupponere  didicerunt,  Bertr.  Argentr^,  ad  Co?fuet.  Brt- 
tan.  art.  S90.  num.  a^.  Circulus  etiam  in  qucni  P.Pom- 
ptlitis  Romanorum  Legatus, /^«//(?aW/;  Regem  virga  in- 
clufit,  juffitque,  antequam  ex  illo  exiret,  rerponlum  da- 
rei  Pacem  an  Belkim  cum  Romanis  rnalLjt,  de  quo  Ju- 
ftin.  htftor.  ttb.j4.  non  improprie  terminus  dici  poteft» 
Joan.  Bonifac.  defurt.  §.  g.  num.  S6.  Eadem  ratione,  cum 
pido  AbSar'oainAfric:t-^  taiuum  terr^  emilfwt,  quanium  rau- 

Pp  3  nnu 


^04  C  A  P  U  T      X  Vr 


rino  culeo  circun<lare  poflet,  corio  incifo  Cquod  Birfam 
etiam  dicuntj  in  tenuilTima  lora,  tantum  terr^fpatium 
circumdedit,  quantum  fufiiceret  ad  arcem  conftruen- 
dam,  quam  in  medio  Cartliagineniium  urbiscondidit, 
Terminus  Circularis  dici  potuit,  quem  ultra  egredi  fas 
non  erat.     De  quo  fequentes  verficuli : 

OHercattque  jolum ,  fa^i  de  nomine  Birfctm 
Taurtno  quantumpfjet  ctrcundarc  tergo^ 
Virgil.  QyEne^d»  Itb»  /♦ 

§.  VII. 
!♦  Variis  autem  machinationibus  &  modis,  ter- 
mini  tinales  moventur  &  turbantur,  quorum  alii  mali' 
tia  vel  cuipa  mortahum  contingunt  j  Ahi  vero  ipfa  na- 
tura  eveniunt.  Quos  in  unum  brevibuscongeflit/^^«- 
nes  oetingerm.  ^om  crftlid)  wcr^cnetwant)tc6ranc§cn»ctt 
^cn  ?nacfcbarn  am  ctm  b^fcn  -Q^wnfat^  XKxi\\<^ti  ^amt  (tc 
mcm  (dx^cxn  Don  bm  QmUycn  ctwa^ctnncljmcn  «n^jt^vc 
jguctcv  cvwcttcvn  mo^cn.  furu  anDcr  /  ^cfcbtclit  c^  /  tt^ann 
gwccn  j^ttlammcn  ^vant^cn/  «n^  Dc(|  ^nccrmavd^^  fealbcn 
llvtttt^  fcm/  ^a(|  m\  ^cx  emcn^Pavtl)e»^tcl%av(f(lcmt)cv# 
bovvjcn  cC)cvbtntvc^  c^ccban;  oOcv  ^tc  fi^ccfcbatim  wmb^cl^aw:? 
cn:  o^cv  ^tc  otitf^cvtcfecc  i\^cv(f^ctc^cn  aii6  ^em  CPc^  0C(J 
vamnbt/  dbcx  ^tc  iV^avcf «n^cn  ^tvcifcnltcft  nn^  ^«n(f cl  ^eo 
macl>t  tvcvOcn  jum  britten  /  tvcvOcn  cjlctdnvol  '^w  ^cttcn 
^tc  iVsavifmt^cn  ntct^t  DcvanOcvt/  abcv  t)on  etnem  5f{ad2^ 
bavn  Mb^v  Otcfclbc  cSmv^tii-  ^ctban/  ^afi  Ocv  S3crtc^cv  ^ag 
i5cmtc\  mdK  c^cvwt)ic»  mefcnfani  DicrDtcn^  ^^cn  ficfe  ctU^ 
clK  /  aUiJ  Slnilt^tnnci  nnO  35efcl}l  anOcvcv  i5cbvawd:).cn  / 
^afi  Itc  Oie  i\^av.f  jlcln  awa^vabcn  wnO  ntdjt^  ^wmad).cn. 
IJurgf  fiinfftc  /  iai^  cttvan  ctn  ©tcnev  rcincm  i6cv:cn  ^ix  ^ct 
tallcn/  wn^ctnc  ^'j^na'^  ^wcvlan^KnOici\bavif)ictnawiMi^cvf^ 
fcn/  Oamtt  ftd2  fctn  ©cbtccl^  tvctccv  evi^vcci^c  ^um  fcd)(lcn 

tvcv^cn 


De  Toena  Termini  Motoris"        tos 


^ctt  Mmb^^rtcfcrct  «n^rtnt^wflTcn/o^crumbc^cfabrcn  jum 
pebfnDtn  bcc^cbcn  ftctim  iS^rtcg0,'(ia«tfc»u^anc^lt*c^^ct(J6^ 
tnnc^cn  nn^  ©mbfcijvnn^crt  ^criV^^ar.cfiicm/^rtfi^tcSlln^ 
tvanC)  ntcfet  mcJjr  ^n  nntcifd)ctC>cn.  ^um  act)tcn/  wcr^cnfie 
«ncfc  btffwctlcn  cjctvalc^attc^cr  ttJcta  ana  :jrrci)cl  ane^^cworf^ 
fcn.  5ur6  neunW/ttnccrfle^trrd)  mdcftcr  cm^rcffcniV^arcf  ^ 
flctn  ^nilcDlcn/  nn^j^n  fctncm  ^flnricn  ^^ii^cbr andicn  ttn^ 
nid^t  ^cr  ^V^^ctnnn^^  ^ag  cr  t>tc  iSranttcn  Dcrrncfcn  tvoUc 
jum  jtben^en  ^cracfecn  awd^  ^nrd^  (Brbfall  m^>  ^cran*? 
iHrrtm^cn  ^cr  ©Vtctcr  mandjmal  t^tc  altc^^tcl  tn  fokbcnSlb^ 
^an^  I  ^aa  fclbtc^c  ntcfct  mcbr  '^m^tcmcn  fctn.  5llfD  unD 
5um  Silfffcn  /  r>crrd^ltcffcn  ftch  t^on  ^Ttacttr  ^tc  ©ranc^cn 
nllcr  SDmj^tJ/  ^a^felbt^c  otfcmat)ltJ.i)nrd^  tmu^c  Dcr^^^ctc^^ar 
j)crlojircn  tvcr^cn  /  ^aa  man  mdic  allcm  ckw  bcn (i^od^^SJau^ 
mcw  I  f<^\\\>cx\x  andi  an  bcn  Qtancn  fctn  rtd^ct^  ©nccrjjtcl 
fin^^cn  ^m*  jum  jtvolflTten  Dcrfallcn  bic  5%artf (?ctn  Onrd^ 
^tc  (2rv>6l«ffc/  nn^  Dcrftmf cn  tn  Dcn  Sr^fallcn/  M\  ^<^^ 
t)ar$H  ntd).t  mcbr  ^'ommcn  Un.  jum  Drep^el^enDen/  ivcr<> 
bcn  (tc  Ourdj  (Brcitcffnnc^  5cr  XCaffcr  au6vicri(fctt  nn^  x>cxo 
fl6||.  59n^  ^anri  jum  ^Vicr jcbenDen/  |>tic0cn  Otc  ^lt^ii?  am 
allcrmctiicn  t)tc  iSrancicn  ^nrdj^afiQln|to((cn^ct^riJa(TertJ/ 
Alluvio  ^icnan^t/  ^tt  Dcran^crn/  C^a  ftcicc^t cmcmcttvatjpon 
fctncm  li^cn^cn  ©ntl^  btntvc^  ncmmni  nnb  cmcm  an^crn 
i>.irlcv^cn.  (Sn^cltd^  jum  fimif^e^enben  /  ivcrOcn  mclfalctg 
m\\  i\^ilfit)cr(^ancV  ^tciV^ard^nn^cn^tvct^fcit^atfctc^c^cmadjt/ 
bi  nvxn  bic  i^axif\lcmj  (o  man  ctn^tt^ctb  fur  fianb  tm^ 
iScrduifctt  Qtcxn  an^tbt  /  an^crn  ^ilxiltJ  abcr  nnrfitrpri- 
vatr«nc)  i6ttcccr(|ctn  l^altcn  tvtll/  t^on  jt^rcrrcdjtenS3c^cu^ 

tnn^  ab^tctjCt*  h,  e.  Nam  primo fnes aliquando pcr  "uicmos  rm'' 
tantur  ex  rndo  propofito ,  ut  alij  dejm  altqutd  arripiant,  fjprA' 
dtafua  ditatent,     SeQundo  Jiert  Jokt  ^  ji  dno  confines ,  quoad  ter* 

\  mtno 


5o6  Ca?ut    XV. 

minos  Ittigent ,  ut  ab  altera  parte  tapides  (imitanei  occtitmtur  aut 
amoveantur ,  vel  arbores  perforata  in  confimo  pofitji  fuccidantur^ 
njelfigna  ereBa  alio  transferantur ,  velalias  Itrmtes  dubtf  ^  ob- 
fiuri  reddantur^  tertio  quandoque  quidern  termini  non  mutantur^ 
ftd  vicinm  a  'vtcino  tn  fuo  ultra  metam  turbatur ,  ita  ut  quiete 
■pofjidere  Q'  fuls  commode  frui  nequeat*  ^^arto  interdum  qui- 
dam  ex  in[itn6iu  aliorum  oper.ts  fuas  impendunt ,  lapides  limi- 
taneos  cffodiendo ,  necfolfcu  ulteripis  tegendo.  ^umto  interdum 
Mini(ler  in  grattam  domint ,  ad  confequendam  benevolcntiam , 
laptdcs  conpnales  eijciendos  curat^  tu  eo  lattiis  extendanttir  termi* 
ni  f^A  ditionis,  Sexto  aliquxndo  circa  culturam  agrorum ,  ex 
neqligentia  circumarantur ,  ^  de  loco  eijctuntttr.  Interdumfep- 
ttmo  tempore  bellt  penitn^  evertuntur  laptdes  limitanei^  tta  ut 
confinta  am^ltm  dtfcerni  nequeant.  Oclavh  qtiandoque  etiam 
violenter  per  vim  &  ex  propofito  deijciunthr^  Nono  aliquanda 
qutspiam  lapides  limttaneos  majorcs  furatur ,  in  alium  fut  ufum^ 
non  eo  fini  quidem ,  ut  fines  mutare  veiit.  T>ectrnopafuccefjio' 
ncs  ^  crebrai  permtitationes  pr^dtorum  vetercs  tcrmtm  ita  ob' 
fufcanttiYi  tit  diqnofci  ampltm  haud  queant,  Ita  CJ"  tmdcc:mo 
ob  fenettutem  ^  per  naturam  lapidcs  f^zptus  deficttmt ,  ut  lapjti 
temporis  tn  toturn  perdantur ,  ttt  neajie  tn  arbortbti^  neque  tn  la- 
ptdthns  ^  not.z  (j  ItncA  certA  (^  requtfit£  repertri  queant^  dtio. 
dectnib  per  hiatiiys  terra  qtiandoque  opiriuntttr  lapides  (^  tta  ter^ 
ra  obruitnttir  ,  ut  cfodtendo  ampliM^  tnveniri  nonpoffint:  quin 
^  tredecimoy  per  aqnarum  inimdatioms  (^  eluvtoncs^  e  terrx 
trutintur  ^  (^  fiuminis  impetuabnpitmtur.  Sed  (^  decimo  quar-- 
to  pcr  alluvionem  fiuminis  interdtim pededentim  fambendo  mu- 
tantiir  j  qnomodo  rtunc  unt  aitqtud  detrahitur ,  aitcrt  vero  adij- 
cttur.  Xmdem  cr  deci>7i0  qu^nt})ftpim  pcr  errorem  itmttes  in 
dubitim  'vocantur;  (^iapidum  vera  nota  (^  fignijicatio  amtttitur^ 
Jum  cx  una  partc  ■,  pro  lApidibu6  tcrrttortaitbm  (^'jurtsdicfiona. 
libiii' i  ab  altera  vcro  purte pro  iapidtbtt^  prxdtorum  privati':  ha- 

bentur 


De  Poena  Termini  Motoris.        J07 
bentur  ^  depradkiniur,    Joan*  Oetinger.  definib,  regund^ 

2.     HiCce  prajmifHs  non  incongruum  efTecenfeo, 

pro  ulteriori  dilucidatione  pra^fcntis  materiEequasdam 

Conclufiones&Cafus  feu  quffftionesfubjicere.y^/^r/w^t 

igitur  comlufio*     Adlio  termini  moti  &  exinde  promerita 

poena  tum  demum  locum  habet,modo  termini  turba- 

tio  &  violatio  procclTerit  ex  proerefi&mcntenocendi; 

hoc  eftficommittatur  dolo  mdo,  acut  loquitur conjlitutia 

Caroiina  criminalis:  ^t^^t^xM\CX  m^  b5f|ltcljCl'  W3ct0.  h.  e. 

dolose  ^  mditiose.  art.  114-,     Animus  enim  eft  &  propo- 

fitum,  qujE  maleficia  diftingunt.  /.  /.  C.  deficar^     Acani- 

rrtus  cujiisquc  declaratur  perada  &  gefta  extrinfeca  fe- 

cuta  arg.  l.  non  codtcillum.  C.  de  te/iamcnt.  Joan*  Turru  cm' 

ftt.  crim.  apud Ztliet^  81,  n.  /♦  'uol,  2.  acfinis  eft  caufa  caufa- 

rum  qui movetagentem,  juxta Philofophos.Anton.Cor- 

fet.  confi,2s,  n.47,  &  fcqq.  apud Zilict.  iib.  2.     Pocna  igitur 

termjni  motoris,  juxta  Divum  Hadrianum,  ex  mente 

facientis  ftatuenda  eft.      Proinde  ii  qui  terminos  ftatu- 

tos,  extra  fuum  gradum  finesque  moverint,  dolo  ma- 

lo,  certam  poenam  lege  agraria  in  publico  dare  juben- 

tur.  propter  refcriptum  m  L  icge  agraria,  3^  D.  de  termin, 

mot*     Nec  enim  ulla  adio  criminalis  aut  poena  confti. 

tuta  eft  de  termino  moto,  nifi  in  Eos,qui  moverunt 

lapides  finales,  dolo  malo«  Anton.  Faber. /;?  Codiclih.g, 

ttt,  18.  depntt  2.  mim.s.     Aliter  igitur  leges  animadver- 

tunt,  in eos qui  per  ignorantiam  aut  fortuito lapides  mo- 

verunt,  fecundum  Divum  Hadrianum  in  i.  Diviis  2^  D» 

dtci.  tit,  Farina<:.  dich  qudifi.  idS.  nttm.  /77.  Damhcuder. 

in  Prax,  crtm,  cap.  12 j.  num,  6.  ^ranc.  Vivius  Comm.optnton* 

^/0.  ntim.  I.  (^  2, 

5»     Qu^ritur  autem  j  An  tcrrninorum  motor  dolofiiSy 

Q,q  pocna, 


$o3  Caput    xy* 

foenA  ordmarU  pumatur ,  IketfuA  dolofii  turbatione  &  invafio^ 
ne ,  nemtm  nocncrit  /'Hocutique  Affirrnamw»  QjiP  ^  J3  m^ 
ad  infligendam  pGenam,  dolus&frausconfideraturnou 
ex  eventu  fed  ex  propofito  &  confilio* /. /♦  inpr.B.dc 
dol.  mal.  Siquidem  dolus  malus  definitur,  machinatio- 
fraudulenta  alterius  decrpiendi  caufa  commifia/?fr/.;f>^, 
C  dc  litigios.  Roland.  a  Valle.  confil*  4g.  mm.  zj,  voL  /. 
Cels»  Bargal.  de  dolaltb.  2.  cap.  /♦  Praindefalfitas,etiani 
minime  nocibilis  puniri  debet:  Ne  delidis  feneftraa- 
periatur.  Ic(e6  dolus  impunitus  efle  non  debet.^^r /^ 
in  deli6ll6.  4.  §.  cum  dominus  D.  de  noxal.  aBion,,  Bargal.  diEii, 
tr.  Itb.  d.  Regul,  44,  Proinde  is  qui  malo  animo  termi- 
minum  movit  aut  turbavit,  quantum  in  eo  fuitydeli» 
dum  commifit,  licet  effedus  fecutus  non  fuerit.  Ex- 
emplum  fit  falfi  crimen  quod  debit^  panae  fubjicitur,. 
licet  effedus  fequutus^  non  fuerit,  attenditur  namque 
potentia  puniendi.  Glofs.  in  cap.  i,  X.  de  crtrmn  falfSocin*, 
confiL  60.  in  fn.  Itb.  4.  Menoch.  2.  Arbitr,  Caf  306^  num.  ^o^ 
Imo  poena  criminis  falfi  tenetur,  is  quilegatumfibiad^ 
feripferit,  quamvis  inutile  legatum  fucriu  per  L  f  fui^ 
f,  D.  d.  leg.  corn.d.faf.  Ratio  hujus  ailertionis  ea  tradi- 
tur:  quoniam  quando  dolus  coraiffus  aliquo  modono- 
eere  potuit,  nec  tamen  nocuit,  non  ftetitper  dolofum, 
cuF  effedum  non  obtinuerit,  ideonecuiquamaliriafua 
profit ,  aut  quo  malitiofi  &  lafcivi  horaine&  cautiores 
reddantur,  cEquum  vifum  fu^ir,  eos  fine  poena  non  di- 
mittcre.  Et  hoc  tanto  magis  dicendum,  cum  motor 
lapidum  fin^lium,  termino^  publica  authoritate  facra* 
tos,  violaverit  ,  itt  Plato  ait  y  trnmohUtamovit .,  etiamli 
damnum  nulkim  dcderitvquodGrimenreteres  pro  ^^^z* 
cie  quafi  licrilegii  habuerunt.  Id  quod  ne  inulturrL. 
maneat,  Reipublkx  &  publica:  quieti  intereft.  Plato  dt 

tegtb* 


De  Poena  Termini  Motori«;  iop 


?.  Itb,  S.  Halicarnafs.  w  Numa.  foL  72 -  i'idefipra%.  r, 
ita  Farinac.  ^*»^.  W  num.  3^9.  Gabriel.  comm.  comluf  tit, 
de  crimin.  concluf  s.  num,  iSjih.  7,  Grzmmzt.decif*  27.  ]ozn, 
Bapt.  Feuzon»  in [lAtut.  urb^foi  f>art.  2.  infpe^i.  2.  num.  ijS*. 
^  fy.fol.  m,  416.  diiTentit  Marc.  Anton.^Natta.f^j/^^/./^A 
ftum.  lo^  &  feqq*  Ruin.  confil.  8$.  'vol.  4*  Decian.  in  crimin» 
iib.  7.  cap.  2S.  num.  24,  diftinguit  Celf.  Bargal.  de  dolo  ttb, 
4.  cap,  4*  num,  9.  fciticet  an  doltis  nocere  fotuerit  ncc  ne, 

§.    VIII. 
!♦     Sitfccunda  conclujio:  pra:cipue  poenas  terminiiTiOti 
fubjicitur  is,  qui  doio  mdo  terminos  movct  t^  aliinos  termmos 
invadttf  dilatandifui  dominij  caufa  feu ,  o^ui  agri  fui  fines  verfm 
fines  victni  extendit.    Requiritur  igitur  ad  ordinariam  pce- 
nam  termini  moti  infligendam ,  dolus  malus  propter 
refcriptum  Imperiale  in  l.  Divus  2,  ihi:  dolo  malo,  D.  de 
termin.  mot,     QupdGalli  hifce  verbis  exprimunt ;  defai^ 
a  penJe,<\uod  confultum  meditatumque  &  fcientemfig- 
nificat.  Bertr.  D'  Argentra:.  ad  confuct.  Britann.  art.  S90* 
num.  2,  Perez»  inCod.  deftj^  regimd.  num.  7.     Plerunque  e- 
iiim  termini  figuntur  &  complanantur,  animo  fibiap- 
propriandi,amovendiqipartem  agri  vicini, infraquem, 
propulfi  funttermini.-idquod  peflimum  fa(ftum,eorum 
qui  terminos  finium  caufa  pofitos  propulerunt ,  vocat 
Imper.  HadrianUs  in  /.  Bivus  2.  D.  d^  termtn,  mot.    Quafi 
propello  idem  denotet  quam  proculpello.f  juxta  Gloff /»f/.'r- 
tor  in  L  fin^  D*  dici*  tit,  Joann,  Berber.  tn  lur.  part.  /♦ 
Rttbr^  2j^  numer,  3^   ficuti   talem   invaforeni_.  Impcrator 
Ccnfiantinm  proptcr  turbationem  quietis  public^c  ,  irre- 
ptorem  agrorum  vocat  in  i.  f  qiits  4.  Cod.  fimum  regiind, 
Alber.  de  Rofate  tn  L  i.  numcr.  5*  D.  de  tcrmtn.  mot,  ubi 
iiotabiliter  fcribit;  CMagntimintertjfe  r//,  hahcre  honurn  con^ 
finem  ^  victnum,     Nec  tam  abfonum  cfl:,  id  quod  Sabi- 
lius  in  lih,  defurtis  fcripfit  Hon  homtnum  tantum  ncque  rerum 

Qc[  2  movcn- 


310 


Caput    XV. 


movemium ,  qu£  (^ffcrri  occulte  &  Surripi  foffunt ,  fedfundi  qm- 
que  dr  didiuynfarifurtum:  Condemnatum  quoquefurti  colonum^ 
aui  fundo  ,  q^uem  conduxerat  vendito^  pojfefftone  ejns  Dominum 
intervertiffet.  A»  Gellius  Ith^  ii,  no^i,  atticar^  cap^  iS.num^iS*. 
Quamvis  contra  hoc  aflertum  tanquam  abrogatuni 
Gaius  refpondeat  irt  C,  quam  rem^i.  D.  de  Ffucap.  (^  Vfirpat* 
In  ordinatione  tamenStatuum  HoUandi^  rcftituta  fuit 
.Si^/»/  Sententia  ,  dum  termini  motores  tanquam  fures 
agri  terrasve  laqueo  puniuntur.  Art.  20.  Ttt^  mw  ©Hpf!^ 
Iwp^CU  ap.  Anton,  Matth.  deCrtmini.  lib.  47.  tit^  14.  cap.  2, 
infin.  Communiter  idco  hodie  Termini  motores  pras. 
dii  ac  dominii  dilatandi  caufa  puniendi  funt,  juxtacon- 
ditionem  perfonas  &  qualitatem  violcntias,^^;'/.  j.  C,de 
accufat.  Ita  ut  alitcr  Nobiliores  &  fplcndidiores,  aliter  plebei 
&  vilcs  perfonac ,  juxta  cEtatem  arbitraria  pana  vel  pe- 
cuniaria  vel  corporali  afficiantur  perl.2.  D.  de  termin.mot. 
Futeus  defnib.feud.  cap.  4.  num,  4»  Farinac.  quAJl.  crim,  i6S* 
num.  94.  Menoch.  2.  Arbitrar.  caf.^ps.  num*is^  Didac.  Can- 
tera quxfl.  Crimin.  cap.g,  num^ ij.foC, m.so2,  Id  quod  con- 
gruit  cum  Conriitutione  Crim„  Caroli  F.  art.  114^  Collcg^ 
Jur,  Argent.  Itb.  47.  tit.  21.  thef.S^ 

§.  IX, 
!♦  Sit  Tcrtia  Conclufio.  Graviffimam  poenam  me« 
renturii,qui  7'erminos  tnfuper  Publicos  mdo  aniryio  amoventy 
rumount  ^  pervertunt ,  vel  quocunque  modo  invadunt  :  Nanti 
cum  quies  Gentium  in  confinibus  6c  Tcrminis  Regno- 
rum  con(irtat;  cx  quorum  invafione  turbarione  vel  ob- 
fiifcatione  inter  Populos  vicinos  jurgia  &  Iites ,  oriun- 
tur,  ut  dc  hinc  ad  arma  cxdcs,  homicidia  &  invafiones 
Provinciarum  procedatur:  inccntatores,  &  ficuti  Ro- 
m^\\\Erutii ^•j' C'jllmnoViwz\\im  profinibus  publicistuen- 
dis  arma  fumpfcrunt*f/<?r.  Itb.  i.  cap.  q.  ita  KommiMan^ 

//<?Tu- 


De  Poema  Termini  MoTORis.'         ^ir 


lia  TnCcuhno  Duce,  definibus  cum  latinis  aflidue  &fi- 
ne  intermidione  pugnarunt  Flor.  M^.  Ub*  /♦  cap,  ii,  Ita 
Mtthridates  caufam  bellicumRomanisprcEtenderctapud 
Cafjtum  Legatum,  attreclari  terminos  fuos  a  Ntcomtde  Bi- 
thiniae  Rege  queftus  eft*  Flor»  lih^s*  cap,  s*  Siquident 
Terminos  pubiicos  ,  compedesefje  virium,  fi  fervarentura 
&  injuria:  indicium  C\  non  fcrvarentur  g  ftatuit  Numa^ 
Pompilius  ap.  Plutarch.  tn  Ntima  Fompil,  foL  471 

I.     Ex  quibus  conftat ,  quod  multo  gravius  fit  de- 
li(flum  amotionis  terminorum  publicorum  ,quam  pri- 
vatorum,  quod  Judicem  in  arbitrio  pcen^  definiendo 
moveredebeti  uttalis  amotioacrioribus  remediisvin- 
dicefur  ,  adeo  tales  Invafores  tanquara  publicsequietis 
turbatorescorporali  poenaaffici  poftint.Menocii.  2.Ar^ 
bitrar,  caf.^Q}^  nmn.  10.  in  fin,     Quamvis  aliter  fecundum 
leges  HifpanisE  in  Partitts  judicetur  tefte  Didac,  Cantera 
^^ft.  Crtmin.  /»  cap.  p\  num.  2S,  infin.     Quse  pcKua  exa- 
fperanda  eft  in  ruptorihtis  Aggerum  pihlicorum  iines  territo- 
rii  terminantium.     Horum  enim  delifflum  propter  in»- 
gens  periculum&damnum,  ex  tanta  invaiione  proma-- 
nans,  pana  capitali  vindicatur,adeois  qiii  Aggeres  per-- 
foraverit  ,  rogo  fubmittatur.       Qupniam  in  eorunij 
confervatione,  totius  provincias  feciiritas  co!ififtir./'^r/»- 
m  tht:  Hammis  eo  loco  Confumatur.  C.  dcNilt  aggcr.non 
rumpend,  C^polla  de  S.  P.  R.  ca^.  s7*     Gui  concordat  Jus 

Saxonicum:  ^iX^ct^^Jictditabc^XAH  ^bcvab^tdlt/bcn  ^ditnan 
bxcnncn-  wcx  xatt^  Oaqu  vvbct/  roll  cmyitdt  x^cxmfcn  mx^- 

bcn.  h.  e.  ^^t  aggeres  rumptt  aut  perforat ,  igne  comhura.tur:^  is- 
cu^t44  lonfilio  hoc ft  y  inpcrpetuum  reUgetur,  Specul.  Saxon»- 
2.  art,  16,  num.g,  tthi  GLojfi,  quantum  enim  periculi  oria-- 
tur  ,  ex  aggerum  perforatione  ,  ex  Hiftoricis  conftat, 
de  quibusdam  i?f^w  Z>4»/^infuIis  ita  Helmoldus:  Amoti 


J12 


Caput     XV* 


funt  vecii  cjr  ojlia. ,  quibtis  jam  pridem  condufum  erat  mare^  ^ 
erumpebat  tn  undas ,  ^'  tntentans  exittum  multis  Danorum  In. 
fulis  dr  regtonibm  maritimis.  Helmoii.  tib^  2,  Chronic.  ScIa" 
'vor,  cap.  i.  num.  /♦ 

5.  Nec  minus  exitiofa  isft  chuftrorum  (to  S(fclMtl^ 
fcit  Ot)CV  (5^W  )  perforatio :  ficuti  Catara&is  (  a  limo ,  ita 
nomen  habentibus  )  ruptis  ,  maxima  pars  Ruftringijc 
^nno  UHCCXVIU,  periit ,  Chron.  Oldenburg.  Itb,  2,  cap. 
4.  Ulbo  Emmius  in  Chron.  frifidt.  Ita  ut  pari  poena  ho- 
rum  violatores  quoque  digni  fint.  Gryphiand.  ^if  JnfulU, 
cap,  2/.  num.  4S, 

§.    X. 

i.  Sit  ^uartaComlufio:  Is  qai  fcienter  amoverit  lapides 
finales ,  non  dilatandi  domimi  ^  pr^zdii  caufa ,  fd  ammoftiran" 
dilapides^  excolendi  pr^dii  caufa  &  in  ufum  propriumj 
convertendi ,  is  utraquc  duplici  a^ione  d^' termini moti  (^ 
a^ionefurtt  tenetur.  Quod  Exemplificat  hifce  verbis 
Joannes  Berberius  in  Viator,  lur.part.  i.  Rubr.  27.  num.  2^ 
V.G,  Sit  Terminus  lapidem  infignU  ^  utilis  ad £difictaconftruen~ 
da^  ac  ts  qui  talem  lapidem  amovet ,  arbitratur ,  talem  laptdem 
littlemeffefuo  itdiftcio^  &  ftcfurattiry  quamvis  non  animotrans- 
ferendi  aut  propellendt  vel  objcurandi  fnes  ,  fed  lapidis  tantum 
fiio  (ndificio  adoptandi  gratia ,  Limttem  Upideum  moveat  ^  Ta- 
lem  motorem  utriusque  criminis  reum  eife  cenfeo^  ad- 
eo  ut  (i  fcientcr  animo  furandi  ter  minum  amoverit,  ^  ut 
fur,&:ut  terminorummotor  puniatur.  Idque  proptcr 
r.efcriptum  Divi  H^driani  in/.Divtts  2.  in  finetbt:  fi  peri- 
gnorantiam  furati  funt  terminos  Ddeterrnin.mot.  Argu- 
mento  deduclo  a  contrario  ,  in  eo  Termini  motore  , 
qui  fcientcr  talem  lapidem  furatus  fuerit ,  Rattonem  ad^ 
ductt  Menochtm  :  Quoniam  Fur  terminorum  finalium  u  - 
trumque  crimen  commifit ;    fiquidem  fciebat  vel  fcire 

debcbat 


De  Poena  Termini  Motcris,  &c.         315 


<^ 


debebat  poenam  inefle  delinquenti  &  amotori  tam  pro 

amotione  termini  quam  pro  furto  ipfo  ,  proinde  gra" 

viori  poenahoc  deliclum  vindicandum  erit.  Jacob.  Me- 

noch.  2.  ArbitrAr,  caf.  jpj.  mm*  lu  ubi  tradit  quod  aliter 

&  male  fenlerit  Abbas  Panormit.  m  cap.  ex  Ineru  riHm.  73, 

X,  deprohat^     Quod Menochii  aflertum  ego  ulterius  de- 

duco  ,   Ttim  Prima  fiquidem  terrninorum  finalium  mo- 

tor,  fua  invafione  ,  etiam  absque  lucrattdi  animo  per- 

ada,  crimen  termini  moti  committit  >  dumcontrak' 

gum  conftitutiones  ,  etiam  immobilia  movit ,  &  lapi-- 

dem  juramento  a  Deo  firmato  ,  eive  dedicato  quafi  per 

iacriiegium  avcrtit,  adeout  Deum  VindicemexpetSare 

cogatur,  juxtaPIatonem  delegib.  //^.<?.  licet  &  nuUum  lu- 

crum  fuo  dehdo  perceperit.  vtdefupra  cap,  is.  «♦  /♦  &  2^ 

2///w^^f»W<3,quoniamillequitermnios  finaks,tanquani 

Deo  vel  quieti  publics  facratos  lucrandi  animo  dolofe 

abftulit,  eo  ipfo  crimen  quoque  furti  commifit  ,  ficuti 

ex  definitione  Furti  conftat.     Nec  novum  efl  in  jure^ 

ut  ex  uno  fado,  duplex  nafcatur  adio,  &  duplex  poena 

exigatur:  Menochium  fequitur  Coll.  Jur.  Argentor.  lih, 

4-7,  tit.  21.  thef.  S.  mfim  Sichard.  m  Rubr,  Cod,  de  finib.  reg, 

mm.io.     Dum  fupra  probatum  fuerit,quod  rcrumquo- 

que  immobihum,fcilicet  pr^diorum  furtum  quafi  fieri 

pofiit  ^  juxta  A.  Gellium  lib.  11.  Nocl.  Atticar.  cap.  iS.  num. 

iS.  vtdcftpra  §,  S.     Ltcet  pofl  pimes  diffnttat ,  &  t crm  i n o s 

finalesdolofe  auferentem,poena  tantumpecuniariaafE- 

ci  vcht  Farinac.  quxjl.  16S.  part.  s.  num.  192.  Colleg.  JUF. 

Argentor.  Itb,  47*  ii^-  2i.thef.6.  num.  /.  ubi  furti  tantum 

pcenam  injungendam  efiTe  ,  afierit.  2s&us  ad  Cod^  ttt.  de 

termm.  mot.  in  not.  lit.  E:  Crufius  de  indictis  p&rt.  2.  cap.ss* 

mm^  so,     Qiriarii  afiertionem  inter  communes  opinio- 

aes  refert,  Franc,  Vi vius  Cornm.  opin,  S70.  num, s. 

i.  Limi' 


:jT4  GAPUT     XV. 

2.  Limitatur  hxc  affirmativA  conclufio^  in  eo,  qui  igno- 
-r.anter  aut  fortuito,  lapidem  terminalem  ,  quem  non_, 
credebat  elTe  terminaiem ,  movit  &  abftulit :  Hunc  ver- 
beribustantumcaedendum  efle  DivusAntoninus  refcri- 
pfit  ind.  l  Divm  2.  infin,  ibi :  li  ignoranter  Z)*  d,  termin, 
rnot^  Quod  manifefte  comprobat  Conftantinus  Har- 
nienopolus  in  Ith,  s*  tit*  7.  fuorum  refponforum  ,  quibus 
tradit  :  ^uod p.  quts  per  ignorantiam  aut  fortutto  finfks  lapi^ 
desfufiulertt ,  tantum  verberibm  cadatur,  Cujns  Refcripti 
Mtto  efie  poteft  j  Quoniam  hoc  in  cafu  Invafor  lermi- 
iiorum  ,  non  confideratur  tanquam  violator  lapidis 
Confecrati,fedtanquam  Fur,  ideofurti  pcenam  propter 
tale  contredationcm,fubire  teneatur,itacenfetCanter, 
qtuji.  crim,  g.  mim.  27.  Piotus  de  in  lit.jurand,  §.  44-*Jtibn, 
2,  Menoch,  2.  Arhitr,  caf^g^,  fub  num,  12.  Aliam  ratio- 
nem  addit  Dn»  WifTenbacius  :  Ea  nempe  ignorantia  ,  quA 
culpam  invotvit ,  non  vere  qtiidem  &  proprie  crimen  contrahi' 
jur  ;  Contrahttur  tarnen  quodammodo .^per  L  i.D.  de  leg.  L  qui 
&des,  p.  Ufi  fortuito  11,  Z>.  de  incend,  rutn,  Dum  quilibet 
fcire  debet ,  quod  tuum  non  eft,  hoc  ad  alium  perti- 
nere  /,  etiam  hanc ,  Wiftenbac,  in  Pande6i.  Difiut,  32.  nu- 
rmr.  11.  Et  hanc  aflertionem  Statuto  Brixienfi  &  Vc- 
ronienli  confentaneum  elfe  ,  tradit  idem  Menoch.  in 
dici.  caf  ^p^.n.  12.  Quamvis  etiam  hanc  virgarum  poe- 
fjiiam  valde  duram  efl'e,(S<:  vixaliter  nifi  in  cafu,  quo  de- 
Jinquens  pecuniariam  pcenam  folvere  nequit ,  locum 
ihabere  cenfeo»  vide  Plotum  dejtirament.  tn  litem  §.  44.  n,  2, 
iVbi  varias  poenas  varie  refert,  &  inter  alias,  quod  is  qui 
4apidemfinalemabftulit,  ignoranshunclapidem,Ttrmi^ 
jium  cftc,  fi  viSis  fit,  verberibus  cedendus  (it ,  ih\  vero 
.Nobiiis,  arbitrarie  puniatur.  juxta  L2,  D.  dtcl,  ttt.  &  l^-'' 
tC,  dc  mufat,  Et  ante  eum  Abbas  Panormit,  in  c/tp.  cx  U- 

tirts. 


De  PoeMa  TerminiMotoris.  31/ 


tem.  X,  de  probat,  Cantera  M5i,  cap.p.  mm*  27,  in  fin.  Joaii» 
Bapt,  Cofta  tr.  Aut  fciebat ,  aut  tgnsrabat,  BtftiniK  io.  n.j, 
Fortuito  quoque  Terminos  movere  dicimus,  fi  quis  a- 
nimum  induit  furandi  lapides  sBdificandigratia,  aftfor- 
te  fortuna  incidit  in  lapides  terminales  ,  eosque  abftu- 
*  \iu  Quamvis  enim  caius  fortuitus,  fato  magisquam 
noxae  imputetur  ,  fcilicet ,  fi  omnio  fortuitus  fuerit: 
Aft  fi  culpa  interceflerit ,  non  erit  extra  legis  poenam 
d.  l.  Divu^  2,  in  fine,  l.  /.  §.  fin,  L  //♦  §.  caju  D.  de  pcents» 
Cujac.  lib.  /p.  objcrv,  le*  ^"^g.  ^.  ^k^or,  cap,  //♦  WiiTen- 
bacli.  di^t,  dijput.  32,  num^  u, 

§.     X  I. 
1.     Sit  ^inta  Conclujio :  Si  quispiam  Terminos  mo- 
vit ,  non  fines  fuos  dilatandt  caufa  .^fed  illos  ita  turbat  ut  lite  pen . 
dente-i  vcri  termini  dtjficulter  innjeftigari  pofftnt ,  quo  facilius 
in  caufa  iniqua  palmam  &  vidoriam  obtineat.     Qu^i 
cum  majorem  contumaciam  committit,  ideo  majoreni 
poenam  merito  fubire  tenetur.  Bertrand.  Argentra^*^^ 
Confuet*  Bntan.  a6i,  sgo,  mm.  4.     Contingere  enim  pot- 
efthoccrimen,  quando  duo  litigant  de  confinibusa- 
grorum  ,  &unus  evellit  terminos  finales  animo  obtu- 
randi  vel  obfufcandi  terminos  vicini»     f^liam  poenam 
Turbator  fubit,  quoad  Ttfctm  ,    aliarn  quoad  partem  ad- 
^er/am,     ^uoad  adverfarium  Ufum ,  extat  Conftitutiolm- 
peratoris  Conftantini  ad  Baftlim  Prcefedum :  St  confti^ 
terity  eumf  ^ui  finalem  detulcrit  qtixfttonem^  prii^qiMm  aliqtiid 
fententta  determinetur ,  rern  fibi  alttnam  ufurpare  voluife :  Non 
folim  tdquod male pctebat.,  amittat  \  led ,  f  quo  magis  unus- 
quisque  contentus  fuo,  rem  nonexpetat  jurisalieni)  qtu 
irreptor  agrortm  fuerit  tn  Itte  jiiperatu-s ,  tantum  agri  modnm  , 
quantim  adimere  tentavit  amittat^  in  L  fi  confltterit  4*  C.  fi- 
nitmregund.     Cui  refcripto  adde  refponfum  Ulpiani  in 

Rr  Ifi 


^i6  ,  Caput     XV« 

l.fi  trrupione  8.  D*  tod.  tit*  Qupd  illuftratur  ex  Harme- 
nopolo  :  ^ut  termmum  agri ,  de  quo  controverfia  eH  ,  ante 
Ittem  ahfolutam  occufarit ,  eum  tn  dupium  rcddit :  nam  cj;  lo' 
cum  tpfum  qusm  occupavit  ^  dat  vi&ori,  dr  tantundem  in/uper , 
quodfi  loctfs  tlle  proprim  erat ,  fufficit  ad  pcenam  eo  excidere^ 
Harmenopol.  in  Cod. determin.  mot^  Et  ^\  non  habet  tan- 
tundem  de  fuo  ,  tenetur  ad  interefife  arg^  L  quirefiituere 
V,  derei  vindic,  l.  in  executione  D.  de  V.  D,  Concordat  Ca- 
roli  M.  Conftitutio  in  Capitularibus;  Si quU  pcrverjor  fi' 
mum  fucrtt  approbatm  ,  eo  qtiod  prtusquarn  altquid  judicto  ter" 
minctur ,  id  quod  alter  tenuerat  ,  invaftffet ,  non  folum  illudy 
quod  male  prdfumpferit ,  amtttat ,  fed  ut  non  unm ,  qui  rem  alie- 
nam  occupet ,  cumfuerit  in  caufii  convi^m  ^  pcrvafor  jtiru  alie- 
»/,  tarJum  fpattt  rcftituat  ^  quantnm pr^fumpferit  invadere^Qzr 
pitul.  Carol.  M.  lih.  7.  capit,24S'  apud.  Lindenbrog.  irf 
Corpor.Leg.  antiquar.  fol.  m.  ios4*  In  lcgibus  Hifpania: , 
quas  partitas  vocant  ,  Statutum  efl:  j  ^uod  evellensfines 
prAdid  dividentcs  de  victni  pr^dio ,  ftne  ?nandatoRegi6  aut  ludi- 
cis,  pcr dtt  jtis  ft  quod  hahchat  in  eo,  quodficx  mutatione  appro- 
priavit :  (j'fi']m  non  hahebat ,  duplicatum  refiituat^  in  l.  fin, 
tit.  i^.part.  7.  Gomcz.^.  F,  R.  cap.  4'  caf,  7«  Barbofa  ad  d» 
l.  fi  conftiterit.  4*n,  2,  Bonifac»  defurt.  §.  Voffeffionis  p.num» 
$4*  Greg*  Tholofan.  tn  Syntagm.  jur,  twtvcrf  Itb.  ^i).  cap^i^, 
mm.  8,  Farinac,  qudfi.  crtm.  i6S*part.  s.num.  gj^  Joan«  Ot- 
tinger.  de  finih.  rcg,  iih.  2.  cap^  p,  n.  11.  Attamen  hoc  an- 
notandum  efl:  ex  Menochto,  quod  parti  Ixfe  plenius  pro- 
vifum  fit  contra  Turbationem  finium  terminalium  per 
conftitutionem  /.  ft  quk  in  tantam  7,  C.  undc  vi,  QuaiTU 
perRefcriptum  d.  l.fiiconftitmt.  Menoch,  de  rccupcr.pojfeffi 
tn  pr/jud.  num,  ss-  Et  ante  eum  Soarez.  de  Paz.  tnpra. 
ciic.  tom, :?.  cap»  i.  §.  8^  num,ii.  Verum  quoad  Pccnarn  Tifco 
Adjuciicandam-i  qus  ReipubHcas  caufa,  propcer  turbatain 

quietam 


De  Poena  Termini  Motoris,  &c^        jiy 


quietem  publicam  indicitur,  ea  ^^  Arbitraria^  qua  Tur- 
bator  pro  conditione  perfona:  &  fadorum  violentia_, 
affligitur.  Eaque  vel  corporalis  exiftit  ,  vel  pecuniaria 
per  Conftitutionem  D,  Nervx  i^i./ifi,  D.  de  termin,  mof, 
L  I.  Cod,  de  accufat,  Abbas  in  cap^  ex  Itteris  /.  mm,  30.  X.  de 
frobat.  Hier.  de  Monte»  d^  cap,  34,  num^  7.  Farinac,  dici.cji, 
j6S,  num^  p6.  Menoch.^/^^  caf,  ^ds.  num.29.  Cantera  dt6i, 
cap.  g.  num.  27,  Bonifac.  d.  tr.  §.  Pojjefjione.  p.n.  84. 

1.  Quafritur  autem  ^  AnTurbator  terminorumfina' 
tiumfoenam  dupti  ex  conjlttutione  l.Ji  conjitterit,  ^.  indu^am 
frfttnere  teneatur,  etiam fi  invafio  jjrtadtt  &  violatio  termint 
(onjinalu ,  arae  litem  contejlatam  fera^ajtt  ^  Et  hoc  in  cafu 
quoque  locum  habere  remedium  did^  conftitutionis 
in  l.  fi  confiituit  4-  cenfeo  s  Modo  jungatur  /.  extat.  i^,  D, 
quod  met.  cauj.  ^  d.  i  fi  quis^  tn  tantam  7.  C,  unde  vi,  Quo- 
iiiam  talis  invafor  fibi  ipfi  propriaauthorirate  jus  dice- 
re  maluit,  quam  judicio  experirij  Licet  enim  etiamve- 
ro  debitori  injuriam  non  feceritfuum  repetcndo,  facic 
tamen  &  magiftratui  injuriam  ,  cujus  authoritatem  ne- 
glexit.  tot.  tit,  C,  ne  quii  in  fua  cauf  L  2,  §,  2.  D.  quor.  legat, 
Et  ipfi  publica?  quieti,  cujus  gratia  &authoritate  lapi- 
des  terminales  ab  hiiperantibus  figuntur.  Non  enira 
fingulis  concedendum  eft  ,  quod  per  magiftratum  pu- 
bHce  fieri  dcbet ,  ne  occafio  fit  majoris  tumultus.  /.  no}$ 
est  176,  D.  de  Regul  jur.  Anton.  Faber^  in  KitionaL  ad  dttl, 
U  extat.  13.  tom,  i.  Rat.  Proinde  iiwe:  ante  litcm  contc- 
flatam  five  poftlitem  conteftatam  invafionem  vel  ever- 
fionem  Terminorum  finalinm  Turbator  fecerit,  expa- 
ritate  Rationis  didcc  legis  pcenalis  fe  reum  feceritj  mo- 
do  res  fit  litiglola  &  ccntroverfa.  Ludov.  Molina  lefui' 
ta  delujlit.  (^jur,  dtjput.  ops*  num.  10.  Barbofa  ad  d.  Lficon- 
Jiitcrit^  4,  n^  ^.  Dn.  Brunneman.  ad  eand.  Lg.ficonJiitMt,  4, 

Rr   2  Ac 


^i8  Caput  XIV. 

Ac  quamvis  di^n^Lim  refcriptum  tantum  de  eo  verba  fa- 
ciat ,  qui  jam  finalem  qua^ftioncm  in  judicium  detule- 
rit*  Attamen  ineaconftitutioneobfervandumeftjhoc 
fadum  itain  fpecie  k  Baffb  Prdfe^io  fuifle  narratum,  & 
Iianc  conftitutionem  ad  certam  fadi  fpeciem  effe  dire- 
dam:  Pra^terquam  quod  ex  talibus  Refcriptis  non  faci- 
le  admittatur  argumentum  a  contrario  fenfu  ita  Dn^ 
Brunneman.  4<sl  dt^.  leg.  ft  confiiterit  4.  C.finitm  regund,  & 
ante  eum  Hunnius  de interpretat/jur.  lib.  2^  cap.24-  'verf,'^» 
Quod  confentaneum  eft  in  noftris  terminis  Platonisaf- 
fertioni,  dum  in  Itbra ,  de  Legibm  Reipublica  dandk  tradit: 
Propterea  caveat  Vicintts ,  ne  victno  neceat ,  ttm  in  aliis  y  tum 
i>el  maxime  in  agris  colendh  \  Nocere  namque  non  dtfficile-i  cu^ 
jft^libet  homints  eH:  prodejje 'vero  nonctijmltbet.  ^mcunqtie: 
ergo  fmes  egrefjm  ,  'vicint  colttertt  agros ,  damnum  reflituat ,  <^ 
impudenti£  atque  illiberatitatis  po£n<ts  luat  ,  duplum  loca  mul&tt 
ipfideponattCttjm  agrumcolitit.  Plato  deUgibJib.S.foh  m^Qis^ 
in  oper.  gr,  lat.  Extat  quoque  Conftitutio  Carol,  M.  verba 
€a^*  iiO.ftquu  fervafor  approbatm  fuertt ,  tantum  fpatium  re-^ 
flituat  ^  quampr&fumpfit  invadere^  ctm  fru^tbm  duplisQz^it.. 
Carol.  M»//i^//^. ap.  Frider.  Lindcnhrog  JnCod.Leg.an-* 
tiquar.fol.  m^io6g. 

2«.  Diftentit.  Hieron*  de  Monte  de  finib.  reguni^ 
(4p.s4*  ntmer^  p.  Gomez.  tom.3.  var.  RefoL  cap.  4.  caff^ 
M  e  n  o  c  h . V(?  recuper.  poffejf  in  prdud.  num^  ss*  E  x  q  u  i  b  u  s. 
ftne  dubio  motus  Mornacim  obfervat^harum  legum  pce- 
wam  non  efte  in  ufu  ,  quantum  ad  juris  privationem  ^ 
fed  violentos  invafores  mul(ftari  poena  arbitraria  fifco- 
applicanda.  }^oxmz,  addit\  defmb.regtind.  Perez,,/»  Cod^ 
tod^  tit^  ntm\  8\ 

§.    XII. 

ll    Sit  Sextoi  Conclufto :.    Qui  Terminos  finales  mo-- 

verit 


De  Poena  Termini  Motorts,  &:c.        sip 


verit ,  non  animofurandi ,  nec  pmdium  vtcini  occupandi.  Sed 
animo  duntaxat  noccndi  acfeminandi  rixas  &  difcordias  inter 
*vicinos  ,  per  limitur»  confufioncm,  ut  eas  cognofcere 
diffi cile  Cit ;  ^^n  pecuniaria ,  tAntum :  vel  Arbttraria  peena  te» 
neatur  i  difputat  Farinacius  dici.  J^  i(fS.  part»  s*  ««^^*  P^' 
dr  104.  contra  Menoch*  di^.  caf.  w*  «'^^*  ^^*  ^^  Inva- 
forem  terminorum  invidiofo  &  petulanti  animo  no- 
cendi ,  pana  tum  pecuniaria  cx  lege  Agraria  teneri  & 
quidem  quinquagenta  folidorum  fifco  applicanda,  cenfetv 
authorttate  l.  fn,  in  pr»  D»  de  term.  rmt.  Berber.  in  viator^ 
fur*  part»  u  Rubr.27.  mm.  s*  Plotus  de  in  Itt,  jur.§. 4S*num» 
2,  Clar.  inpraB.  §,fnaL  ^Ss.  num,  10,  verf.terminosHit' 
ron.  de  Monte  dt^,  cap.34'  num,  7.  Et  hanc  opinionem 
commun^^m  dicit  Fr.  Vivius  comm.  opin.  870  num.j, 

2.  Veruntamen  ego  contra  Farinacium  cumMc- 
nochio  talem  turbatorem  arbitrarie  eflTe  puniendum > 
dicojitautjuxtaconditionemperfon^&qualitatemdam- 
ni  illati  Invafor  (ecundum  difcretum  judicis  arbitrium 
vel  corporaliter  velpecuniariecoerceatur.  Ethocprop- 
ter  texr,  in  L  fin,  §.  ht  quoque  Z>.  d.  tit.  ubi  ita  refpondet 
Calliftratus:  Hi  quoque .^  qui  finaltum  qu&fltomm  obfcurandar- 
rum  cAufa  faciem  locorum  convertnnt ,  ut  ex  arbore  arbufum^, 
velex  fjLvAy  aut  aliquid  ejmmodi  faciunt ,  pocna  ple^endtfunty 
froperfona ,  ^  condttione  ^faCiorum  violentia: ex quibus  ver- 
bis  conftat ,  quod  arbitrarie  puniatur  is  qui  fines  obfcu- 
raiidi  caufa  turbat,  five  exinde  utilitatem  capiat,  nec 
ne^  Sicuti  jam  fupra  hoc  cap.  is.  fub  num.  7.  latius  dedriL. 
<3um  eft,  quod  poena  termini  moti  arbitraria  etiam  ille 
Turbator  teneatur,  qui  lapidesfinales  dolo  malo  mo* 
y/lty  etiamfi^  propulfio  lapidum  nullum  efTedum  habue. 
rii;  cum  non  effedusfed  animus  &  propofitum  diftiui-. 
guiant  maleficiar     Ita  Decius  adcap.  ex  litteris  i^  X,  depre>- 


510  Caput     XV, 

III  >      m 

bat,  Menoch.  2.  caf.  593,  num^  22,  Didac.  Cantera  quAfi. 
crimin,  9*  num^  27,  •verf.  fecundo  caju^  Joan.  Ottinger.  defi' 
ftib.  regund.  lib^  2,  cap.  g.  in  nBtk  lit*  N,  Aliter  ipfe  Fari- 
nacius  cenfet,  difcrimen  faciendo  inter  termini  moto» 
rem  ,  qui  abfque  ullius  commodi  intentione  lapides  e- 
vellitj  &intereumqui  litium  feminandarum  caufater- 
minos  finales  propellit,  quo  pofteriori  cafu,  reum  ar- 
bitrarie  eife  puniendum,  cenfet  ac  in  hoccafu  poireiTo- 
ri  j  Menochio  aflfentit,  in  qudf.  crim,  167.  part^s.  num^ps» 

§.    XIII. 

I.  Sit  Septima  Ccnclufioi  Is  qui  fimul  a5iu  continuo 
plures  evulfit  dr  amovit  terminosfnales^  graviori  poenaquam 
qui  unicum  tantum  terminum  amovit,afficiendum  elTe 
acquum  eiTe  cenfeo. 

z*  ^^n  vero  ille  quifimulplures  evulfit  finales  lapides^ 
ad  unicam  tantum  paenam  teneaturf  An  vero  ad  plures  pcenas? 
Sane  fi  ex  Lege  Agrariaagatur,  is  qui  terminos  ftatutof 
cxtra  fuum  gradum  finesque  moverintdolomalo,inter 
iios  fingulos  quos  ejecerint,  locove  moverint,  quin- 
quaginta  aureos  in  publico  id  eft  Fifco  inferre  &  dare 
jubetur»  Propter  refcriptum  C  caligul^  Csefa.  in  Llege 
3.  in  pr,  ibi:  in  terminos  fingulos  D.  de  term.  mot.  Q^ae  pa- 
iia  iegibus  WifiGothorum  quoqueconftitutaeftrefcrip- 
to  particulari:  qm  Jiudto  (rcCcrihit  Kcx^  perfradendf  limi' 
fes  compianavtrit ,  aut  terminos  fxos  fucrit  aufii^s  evellcre :  fiin" 
genuus  efi  ^  per  (inguiafigna  vei  mtas  vigintt  foiidos  ^  cmfraUm 
demfectt^  cogatur  tnferreiJifervmeHyptrfingulafignaqtiinqua' 
fenta  flagdia  fifctpiat,  ieg.  2.  Wisgothor  iegib.  ttt.  3.  iib.  lo^ 
Cai  Ccefaris  refcriptum  fecuti  funt  leges  Hifpani^,^/W 
u  qui  fcienter  amovertt  limttes  Regtjolvtre  debet ,  pro  quoiibet 
Umite  qutngemos  aureos .,  qui  fitnt  tria  milita  marapetinorum 
Regm  Cajieli^*  in  Partit,  leg.  fin,  tit.  14.  part.  7.  Didac*  Can- 

tera 


De    PoENA  TERMIN/    M0TORIS4  J2 


tera  di^,  cap.  g^  mm^  28.  Ita  Joan*  Bonifac,  di^^tr.  §, 
rofjcfjionwue*  p*  num,  S7.  parce  Duaren.  ad  tit>de  termin^  mot^ 
tit.  21,  thefS,  nmn.  3.  Perez.  tn  cod.  tit.  finiumregund*  num^ 
8,  Qui  panam  hanc  non  parti  larfae  fed  fifco  applican- 
dam  Q:^t  ccnCetper  1 3.  thi:  in  "^VihXxcVim.D.dettrmtn.met^ 
Joan.  Ottinger.  defimb.  regund.  Itb^  2,  cap,  q.  lit,  E,  innotu^ 
breviflTimis  Dn»  W^iflTeubach*  ad  digeft  ttt^  dici,  dtjput,  ^2, 
thef.  10, 

5*      Ratio  harum  conftitutionum  harc  eflTe  potefl: : 
quoniam  tot  fint  deiida,  quot  invafiones  terminorum 
finalium  ;  quod  tot  fint  violationes  lapidum  publicse 
quieti  confecratorum  ,  quot  irruptiones:  ac  quod  tot 
fint  turbationcs  fubflratorumlapillorum  teftificantium, 
quot  emotiones  &  everfiones:  Ideoquodlibetdelidum 
per  fe  fubfiftit,  &  de  per  fe  puniri  debet»     Quamvis 
cnim  motor  terminorum  plurimorum,  C\  pro  quolibet 
^inquagenta  aureos  folvere  teiieatur,  in  graviflimam  poe- 
iiam  &  rei  familiaris  ruinam  incurrat;  nihil  tamen  im- 
pedit,  quin  ei  de  jure  tanta  poena  infligatur.     Delida 
enim  geminata,ob  reiterationem  efficiuntur  capitalia, 
quamvis  fui  natura  &  qualitate  talia  non  fint.^.fr /.  ^»?- 
nes  C.  dcdeUtor  Ith.  10,  ubi  refcripfit  Imperator:  Reum  mor- 
tu  poena  pmiri.^  propter  cdnfuetudtnem  delinquendt.  Angel.  in 
l.  I.  C.  dcfupcr  exa6i^  C.  Itb.  10,     Crefcentibus  enim  de- 
lidis  exafperandje  funt  poence  /.  aut  fa^a  16.  §.  ult.  D.  di 
poenis  Dn.  Bocer,  defurt.p&n.  cap^  /♦  num.  i-^6*  Menoch.  2^ 
Arh.  Caf  2gs.  num,  17      Ac  Thomas  Grammaticusfcribit: 
eum  mifericordta  dignum  non  efje^  qui  deti^um  reiterat^  percap, 
tta  nos,  cauf  zs.  qudft.  2.  ^  cap,  perventt,  catf.  27*  num,S.  Fa- 
rinac.  in  crtmtn.  quofl,  2^,  per  tot,  Joan.  Bonifac.  defnrt.  §♦ 
quodJHre  10.  num.  2S*  & fiqq. 

4.    VimntmQn  mnrarimn  voluerunt  Angel.  &  Ale- 

xander 


321 


Caput     XV. 


xander  de  Itnola  in  /•  inficiando.  §.  infans  £>♦  defurtis  adeo 
ut  per  tradita  ibidem,  motorterminorumpluri-morum, 
continuo  adu  t\tiiQX\^\XiuniutAntmnfoenaz^z\^i\^\x%  fir. 

y*  Quoniam  furta  etiamfi  aliquot  fuerintcom- 
milTa,  attamen  in  eadem  re  &  eodem  tempore,  pro  u- 
no  tantum  delido  eeftimantur,  adeoqueut  una  tantum 
poena  expianda  fint.  per  di^.  leg.  inficimdo  §♦  mfans.  D.  defurt^ 
^  arg.  L  Prator  7.  §,  (imihi plures.  s*  Z).  de  injur.  ubi  plii- 
res  injurias  fimul  prolata^  tanquamunicainjuriajudican- 
tur.  /.  cum  duobns  S2,  §^fi  ptures  D.  proficio,  l.  h&redes  zs.  §, 
de  ylurihm  3*  D*  famil.  ercijc.  ]ul.  Clar.  in  crimin,  %.furtum 
mm,  14.  Menoch»  di6l.  caf^  29S.  nun?.  /«^^Joan,  Bonifac* 
di^*  §.  quodjure  10.  num.ss-  Sichard.  ad  auth,fied  novo  jure 
num*23'  C.  de  ferv.  fugit. 

6*  Qupd  tamen  declarat  Flazat  &  intelligendum 
elTe  cenfet,  quoad  pulicam  vindidam,  ut  pro  unico 
tantum  furto  puniatur:  fecustamendicendum  effecen- 
fet,  refpedu  eorum  quibus  res  fuerunt  fubtradlcCt  Petr. 
ii  Piaza  in  Epttom^  deltitor.  Itb.  i.  cap.  i.  mm,  20, 

7^  Sane  in  hac  legum  &  conftitutionum  varieta- 
te,  ego  juri  &  xquitati  confentaneum  efle  ccnfeo,ut 
hoc  in  cafu  ex  fadi  contingentia,  terminorum  motori 
<&  violatori  pro  varietate  circumftantiarum  ,  atrocitate 
admifli,  &  damni  tam  publico  quam  privatis  WXdXx^Ar» 
hitraria  poena  indicatur.  Panormtt.  in  cap.  ex  literu,  num^ 
13.  X.  de  probat,  Jul.  Clar.  lib.  O.fentent.  §.final.qu^fi.  Sj. 
mm^  10»  joan.  Ottinger.  di6i.  tr.  Itb.  2.  cap.  <?.  num.  13.  & 
iit.  N.  in  notis^  PrJEfertim  ubi  conftitutione  regni  vel 
ftatuto  loci  poena  quinquaginta  folidorum  Ibu  aureo- 
rum  pro  fingulis  terminis  impofita  recepta  non  eft.  Et 
hocauthoritate  Calliftrati  tn  l.fin.  ^.fn.D.dttmn.f^.mot^ 
Libi  refpondet  Jureconfultus;  ut  hi  qutfinalium  qt!<ifiicnum 

obfir^ 


De  Poema  Termini  Motoris.  }i5 

cbfervandarum  caufa  faciem  locorum  convmunt ,  ut  ex  arbore , 
Arbuflum ,  aut  exfylva ,  mvaie ,  aliquid  ejmmudi  fecerint  pcena 
pleBendi  fint ,  pro  faclorum  vioknita^  Ex  quibus  verbis 
apparct,  quod  poenalapidum  finaliummotorisfitvaria, 
pro  circumflantiarumvarietatendeoImperatorAlexan- 
der;  eos  qui  terminos  ejfoderunt^  extraordtmriaammadverfione 
coerceri  debere ,  refcrip/it  tn  1. 1.  C,  de  accufat* 

g»  Nec  reprehendendus  eft  Tribonianm  de  folita  & 
culpata  negligentia^  quoniam  plures  plurium  tempo- 
rum  &  au^orum  leges  uno  titulo  compegit,  cum  alias 
ab  aliis  abrogari  omnino  ex  temporis  diverfitate  &  le- 
gum  varietate  intelligi  necefTe  fui (Tet*  Aliter  enim  Ha^ 
driant^  Hatuk:  aliteFG?/«:^Ca?farlegeagrarid:aliteriVi?r^'^ 
Imperator,  qua?  prorfus  congruerenequeunt,utnonal- 
terius  atque  alterius  fenfus  fint«  Unde  fcribit  Argen- 
trcEus:  cum  h£  leges  dtflin^ione  conciliare  pene  impojjibile  ft  y 
profuit  illas  dijpofitiones ,  confiietudtnaria  compefci,  tta  ut  magi' 
ftratuum  ftt  arhttrium ,  quid  de  termino  fraude  cujU4quam  moto 
(iatucre  velit^  Betrand.  ArgentrcE  ad  canfuct,  Brttan.  art.sgo, 
num,  s* 

§.  XIV. 
1*  Sit  ociava  Conclufio:  Is  quinonveteramonumentamo- 
*uet  ^  fed  faifos  terminos  absque  vicmorumprtzfcitu^confenfudo^ 
lo  malo^  denovo  fixtt:  Non  quidem  adione  terminimo- 
ti  tenetur:  ^Q<i  in  crimenfalfi  incidit  &  falfi  pcenam  luere 
debet  \  quae efl:  deportatio  & omnium  bonorum  confifca- 
tio  per  i.  /.  §.  poena  //♦  D.  de  L.  Corn.  defds,  terminus  enim 
finalis  propria  authoritate  pofitus,  non  efl  monumen- 
tum  finale  verum  &  legitimum,  utpote  non  abeoplan- 
tatum,  qui  a  publico  jus  &  fas  habet.  Qupd  de  jure 
requiritur.  per  i.  fi  irruptton.  i.  ibi:  ibi  menjores  nnttcre.  D, 
fn,  regund,  fed  efl  fignum  adulterinum,  quodpoenalegis 

Ss  Cornelias 


IH 


Caput    XV. 


CorneliaB  de  falfis  coercetur.  /.  Uge  ^o,  ihi:  figmm  adulte^ 
rtnum  D,  de  /.  Cornel.  defals.  L.  tnjlrumentum  lo^  §,  Paulm  r, 
tbi:  altave  in  re  D,  dt^.  tit^  Unde  prxtoris  nomine  lite- 
ras  falfas  reddens,  poena  de  falfis  obligatur^/^^r  Lqut  2$, 
D.  di6i,  tit, 

2.  Proinde  terminus  falfus  non  tribuit  poifef^ 
flonem  ,  ficuti  ex  contracftu  fimulato  non  tranfit  do- 
m\\\\Mm  fer  L  ex  inttio  iS.  tbi:falfiii  terminn^.  C.  ad  L  Corn. 
de  falf  Paria  namque  funt,  nullum  habere  titulum,  vel 
habere  titulum,  aft  invalidumj  Farinac.  in  crimin.qti^ft^ 
i(f2,  num,  27,  & (eqq.  Joan.  Brunneman.  ad  diB.  leg,  abini' 
tio^  iS,  in  fin.  Sane  juxta  confuetudincs  Britaniae;  qui 
mtttroit  fauffes  Bornes ,  doit  eftre  puntj.^  comme  Larron.  Hoc 
eft;  if  qtti  fal/os  terrninos  affontt  ^  tanquam  ftir  funittirt  &.pa>- 
nafurtt  tenetur^  Bertr,  Argentras  ad  confuet.  Britan,  art.  590, 
nu:m,s^  NumaPompiliuSjfalfos  terminosponentestan- 
quam  facrilegos  coercendos  effe  cenfuit  apud  Halicar- 
nafs.  Roman,  antiqutt,  lib.  2.  in  Numafoi.  m.  72,  Cxterum 
quoniam  deportationes  in  Infulam  &pubIicationesbo- 
norum  obfoleverunt,  idcireopoenafalfi,&ponentister- 
minos  adulrerinos  arbitraria  judicatur.f^;?/?//.  C4r<?//tr/>»* 
nrt,  it2t  Clarus  in  crim.  §,falfumnum.  40.  Menoch.  2,  Ar- 
hitrar,  caf  so(f.  Perez  &  Tulden  in  Cod.  tit,  de  fais.  num,  iS. 

§.    XV. 

l,  Sit  Nom  Concltiftot  Poenaamotionis  terminorum 
non  folum  locum  habet  contra  ipfum  principalem  a- 
moventem,  fed  etiam  contra  eum^  quimandatoalteritis.,tQV' 
minos  invadit  &  turbat.  per  text.  in  L  divm  2.  ihi:  ^\  vero 
alii  negocium  gefferant.  D,  determin.  mot.  ubi  expreflis 
verbis  refcripfit  Divus  Hadrianus:  Qupd  ^\  interminis 
movendis  &  evellendis  alii  negotium  gefferunt,  &  mi- 
nifterio  fundi  funt ,  verberibus  caftigandi  &  ad  opus 

publi*- 


De  Poena  Termini  MoTORis.  5iy 


publicum  biennio  dandi  fint»  Alber.  de  Rofate /V^  ^. /• 
2^  tn  pr,  Berber.  in  vUtor.  jur,  fm^  i»  Rubr*  27.  num,  S* 
Damhouder.  in  pra^.  crim.  cap.  127,  num.6.  Menoch^^/i^» 
quxfl.  i6t*  num.  uo.  unde  refpondet  ]ureconfultus;7?7/- 
itus  mandAto  Caij  ^  mihi  injuriam  atrocem  intultt  y  ^titium  ^ 
Cajum  feciffe  injuriam  cenfetur ,  illumpcr  fe^  hunc  pcr  alium-,  /- 
deoque  utrumque  teneri  ad  posnam  tenendam^  £quitatisratioexi~ 
git*  per  l.  non  ideo  $.  D»  de  accufat,  l.  ejmdem  s*  §*  item  Is^  4* 
L  nihiCintereft.  15.  T>,  de  fuar^     Extatquoqueoptimumre- 
fponfum  Jureconfulti  in  /»  nonfolum  11.  ^.  fimandata  ui-' 
hi\  tam  me  qui  mandavi,  quam  eum,  qui  fuscepit,in- 
juriarum  teneri  D.  de  tnjur^  mandans  cnim  &  mandato 
confentiens  pari  poena  (unt  puniendi:  mandansexpro- 
prio  dehcflo,  /.  fi  qh.'6  id  7« tnjin.  Z). dejurisdi^.     Mandata- 
tius  propter  fufceptum  mandatum  fraudulcntum:  cum 
nemo  invitus,  mandatum  fufcipere  cogatur.  /♦  is.  dam^ 
num  i6g^  D.  de  Reg^jur.  dum  turpis  rei  nulla  ficobhgatio 
/.  ft  remuneramit  6,  §,  rei  turpis  s.  D.  mandat.  Clar.  in  oper^ 
§   fin.  qudft.  ig.  Decian.  m  tr.  crimin^  L  9.  cap.  sp.     Ac  in 
facfto  quoquc  iUicito  opem  ferens,  eadem  poena  tenetur 
qua  principalis./>^r  Lun. C.derapt.  virgin. undeDivusPau- 
lus  inquit :  dtgni  funt  morte^  non  foium  qui  malum  faciunt, 
f(d  cttam  qui  confentiunt  male  factenttbia .  ad  Roman.  c^p.i^ 
In  Edjdo  Theodorici  Gothorum  regis  fancitumeft;^/^; 
imperante  Domino ,  terminos  effodtunt ,  aut  limites  cxarant ,  do^ 
mtntts  terttam  parftm  bonorum  fuorum  perdat ,  ¥tfci  juribtt^pro- 
futuram'.  fervo  tpfo  aut  colono  nihilomintts  capite puniendo.  E- 
did:.  Theodor.  Rcg. /^^.  104.  ?hzn  in epttom»  de/i^.  cap.  if^ 
mm.  2,  Joan.  Bonifac.  dt^.  tr.  ^.  contre^atio.s.num.  64, 
Anton,  Matth.  de  crimtn.  ttt.  de  pcenis  cap.  4,  num^  14.  e^  //. 
late  Dn.  Tabor.   in  crimtnaL  Racemat,  4,num,4.  &  feqq* 
&  per  tot^ 

Ss  z  %.  XVI, 


326  Caput     XV» 

^§-    XVI.  "^ 

I.  Sit  Decima  Comlufio  ^  &  quidem  limitativa ad  prae- 
dicfta,  in  eo  qui  terminos  finales  amonjere  vel  turbare  aut  iri' 
'vadere  tantum  tentavit^fed  nonperfecit:  talem  motorem  ex- 
tra  kgis  poenam  eflejBaldus  &  dXii  z^Qmiu  in  L Ji  con^ 
Jlitertt  4.  C.Jinium  regund^  Nam  ad  poenam  termini  mo- 
ti  imponendam requiritur occupatio &;continuatio5ver- 
ba  enim  cum  effedu  funtaccipienda»  Aclegesloquen- 
tes  de  amotione  terminorum,  requirunt  confumatio- 
nem  delidi.  fer  L  i.  &  2.  Z)»  de  termin,  mot.  Hieron.  de 
Monte.  de  finib*  regund.  cap.  3^.  num^  iu^3Lnn^c, dt^. ^u<ejl, 
168*  part.  s.  num*  116. 

2»  Qu^ritur  autem  \  An  attentans  movere  dtit  invtt" 
dere  termims Jinales  ^  ftt  omnino  extra  legis  foenamf  Ha^cqua^- 
ftio  refolvitur  ex  alio  criminali  qua?iito;  An  conatm  in 
dcli^ts piniatur?  de  quo  lat^  Joan»  Bonifac,  defurt,  §.  con" 
tre^iatio  $.  num.  49*  Anton.  Matthce.  de  crimimb.  tnpro/em^ 
num.  u  &  6.  &  tit^  de  ficar.  cap.  s*  num.  10.  &feqq,  Placet 
diftindio,  etiam  a  Gentilibus  approbata,  k.  a7ullio  Cice» 
ronc  relata:  aliter  kges.^  nliter  Phtlofopht  toliunt  afiutia^^  leges 
quatenm  manu  tencri  res  poffunt'.  Phiiofophi^  quatenus  ratione 
&  iege,  Et  hoc  ante  eum  Plato  iib.  p.  de  legibus:  ubi  ait: 
ah  eo  qtti  vuinerat ,  jupphcium  mortis  auferemit^s  j  cui  fortuna  fa- 
vit^  ne  vulnu6  lettferum  vuinerato  infitxerit^  unde  Apulejus; 
in  maiefictts  (aitj  etiam  cogitata  fceicra ,  non  perfe^a  adhuc  vin- 
dtcanttir  ^  crucnta  mcnte ,  parata  manu.  A^ul.itb.j.florid. 

3,  Proinde  quoad  leges,  is  qui  cogitavit,  &  in  a- 
nimo  tanrum  habuit  terminos  movere  ,  nec  ad  ullam 
extrindcam  a^flionem  pervcnir,  extra  Icgis  poeliamelle 
ccnfco.  Quoniam  cogitationis  panam  ncrno  patitur, 
/♦  ccgitationu  D,  dc  pcenls  can.  cvgitattonis.  depcenitent.  atjiin3. 
1,  Alex,  ab  Alexand.^f^w/,  dier*  itb,  2,  cap,  ij.  Cujac.  ith, 

8,  obfer' 


De  Poena  Termini  Motoris.  n? 

S-  obfervAt.  cap.  22,  ^  2S*  Anton.  MdLtihxus  iffcrimm.Pra" 
Ugom^  cap.  /.  mm,  /. 

4»     Qupd  fi  quifpiam  ad  amovendos  terminos>  ma- 
niis  admoverit,  ligones  pr^paraverit,  ac  vel  effodere 
inceperit,  aut  prxventus  &  impeditus  fuerit,  adconfu- 
mandum  delidum,  ille  utique  impunis  non  permane- 
bit ,  per  d,  L  fi  confiiterit  4>  ibi :  ufirpare  volmffe  C.  fn.  regund» 
fi  quis  fe^utchra  2.  ibi:  attigerit.  C.fepulch.  violat^     Quoniam 
dolus  ad  pocnam  punitur,  quamviseffeclusfecutusnon 
fuerit.  /.  DivHs  is.  tbi:  voluntas  in  lege  /.  D.  ad  L  Corn.de 
ftcar,     Hinc  is  qui  tentavcrit  rem  alteri  obligatam  alie. 
nare,  (^quod  eft  furti  fpecies)  de  ipfo  conatuadrenden- 
dum  punitur*  /.  ult.  C.  de  crim.  ftellion.  Menoch.  2.  Arbitr*. 
caf.  s(So^  num,  '/O.  Hippol,  de  Marfiliis  in  L  is»  cjui  cum  telo 
num^  16^  C  ad  L  corn.  deficar.     llnde  Bonifacius  de  vita- 
linis  fcribit:  quod  /i  quis  tncipit  ferire  arbores  caufa  c^devdi , 
licet  ex  toto  non  tnctdat ,  tamtn  vidctur  incidere  in  ^ocnam  ter' 
minimoti.  Bonifac.  de  vitalin.  in  crimin.  tit.  de  termin.mot, 
5*     Hunc  tamen  Attentatorem  lapidum  finalium , 
non  ordinaria  fed  alia  mitori  pcena  puniendum  eflTe  cen- 
feo.  per  L  Dtvm  2^  tbi:  ex  mentefactentts  (^  L  finaL  in  fin^ 
ibi\  fa^orum  vioUntia  D.  de  termin.  mot^     Conatum  enim 
non  cadem  poena,  qua  perfecl:umcrimen,fedmitiusex- 
tra  ordinem  puniendum  effe,  exceptis  criminibus  atro- 
ciflRmis,  jani  pridem  plerisque  placuit.  TiraqueII.^^/>(r- 
nis  temperand.  caufsj*  &  bS,  Farinac.  quAfl,  crimm,  124-*  n^ 
S*  &  41.  Mynfing.  cent.  ^.  obferv,  p^ 

6.  Proinde  follicitator  alienarum  nuptiarum  mi- 
nns  punitur ,  quam  adulter  per  L  /.  inpr.  (^  §.  uit,  ibi: 
puellam  interpellaverif ;  ^  tbi:,  imperfedo  D,  de  extra^ 
ord,  crtmin, 

7f    Poenafalfi  ordinaria  remittiturei,quiconatus 
,  ~  Ss  3  fuit, 


3i8  Caput     XV* 

fuit,  libi  aut  fervo  fuo,  legatum  adfcribere,  fi  res  efFe- 
<^um  non  habuerit/>^r  /.  fi  quts  6»  ibi:  finon  fignatumfiierit^ 
L  tmpuberem  22^  §*  &  fi  4-*  tbi :  dd  cogitationem  animi^  D,  dt 
leg.  Corn,  de  fals. 

8,  Qui  conclave  intravit  furti  faciendi  gratia,  9l 
iiihil  dum  fuftulerit,  pro  fure  non  punitur  poena  fadi 
ordinariaj  fed  injuriarum,  aut  de  vi  accufabitur,  fi  per 
vim  introivit.  /*  vulgaru  21.  §.  qui  furti  7.  ibi:  nondumfiur 
eft,  D,  de  fiurt/^  /♦  qut  in  domurn  21.  D,  de  injur, 

9»  In  terminis  noftris  alfentit  Farinac.  di^.  qudfi, 
idS,  num.  116.  cafu  quo  terminos  movere  attentans,  aft 
impeditus  delidum  ad  adum  producere  nequit.  Joan. 
Brunnetnannus  ad  di^l.  Lfitconftiterit.  4.  C^fin.regtmd.  qui 
tradit :  cum  qranofialk  accipiendam  ejfie  opinionem  Menochij  ^ 
farinacij :  nam  fit  a6iu  non  perfiecit  Motor ,  pro  eo  tamen  haben- 
dus  nen  eft ,  acft  nihil egit ,  qui fiemel  tentavit.  Ita  in  termi- 
uis  delidornm  gencrahbus  Petr.  RebufF*  ad  conftit.  Regn^ 
GalL  in  ^rooem.  Glofi.s*  num,  28.  Menoch.  2.Arbitr^ccif.i6o, 
3ul.  Clar.  tn  §*fin.  ^p^.latehocdifputat.Anton.Matth. 
dt^,  loco:  Etfit  h<£c  non  improbabittter  dtfputart  pojjintl  uju4  ta» 
men  communi  ferHenttA  paimam  tribuit  j  quam  fiententiam ,  uni- 
njerfit  prope  EuropA  confinfifu  probavtt^  Gudelin.  defitr.  novtfi 
fitm.  Itb.  s*  cap.  17.  Dn.  Tabor.  in  crimin.  Racemat,  4»  nuw^ 
40,  Joan.  Sande  Itb,  /.  decifi.  Ertfi,  tit ,  g,  defntt.  11* 

lO.  Sed  graviter  refiftit,  attentanti  movere  ter- 
minos,  conftitutio  d*  Lfi confliterit^  4.C,fin  regund.uhih 
qui  a.lienos  terminos  tantum  ufurpare  voluit,  ordinaria 
poinapledi  jubetur.  Hmc  dubio  reJJ?ondet Dn.  Brunneman' 
;2/^,quod  verba,ufurparevoluiffe,itainterpretandafint, 
quafivoknsufurpavcri;^qualemlocutionemlegimus/^/. 
fin.ibi:  vohut  trmCccndQrc,  D.derer,dtvfi.  Qu^imvishic 
dici  poftir,  quod  occupaverit  quidem  tcrminos,  fed  dete- 


De    PoENA   TpRMlNI  MOTCRIS,  &C.  J2p 


dtaoccupatione,retiiierenon  potuerit  poffefTlonem^pro- 
iit  propofuerat.  Brunnem.  ad  d^  L  fi  conftttertt ^  4*  Cjin.re* 
gund.  diiTentientium  rationes  collige  ex  Anton.Matthse. 
dc  crimm,  m  proccm.foL  7.  e^  ^. 

§      X  V  I T. 
I.     Sit  tmdecima  conclufto--^  Itmitativaz^  fuperius dida: 
is  qui  non  animo  furandi  ^  welnon  confines  diUtandt^  aut  termi^ 
nos  vicinaies  obfcurandi  caufa»  lapides  movit,  fed  cafufortai- 
to^  quodcontingit  in  rufticis,  qui  arando,  autfoflTasfcf- 
diendo;  ex  incuria  terminos  finales  fspius  evellunt; 
hunc  extra  legis  poenam  omnino  exifterecenfeo.  Qup- 
niam  hoc  dehdum  ex  mente  &  animo  facientisjudica- 
tur  per  L  Bivtts  2.  ibti  ex  mente  D.  de  termia, mot.     Cafum 
autem  fortuitum  nemo  pra^ftare  tenetur.  L  quAfortuitis 
a»  C.  de  pignor.  ait  ita  Sahcet.  in  L  i.  C.  deaccufat.  Petr«  Gre- 
gor.  Tholofan.  in  Syntagm.  lur.  univerflth,  ^e.  cap  i^.num. 
II.  Farinac.  diSl.  quiji.  16S.  num.  iis.     Quodlegibus  Wifi- 
Gothoram  quoque  conftitutum  fuit  hifce  verbis:y7^«/a 
dum  arat^i  aut  pomeria  vel  vineam  plantat^  terminum  cafu^  vel 
involuntate  convellet ,  vicinls  prtsfemibtti  rejiituat  terminum\ 
^  yefimodum  ex  hoc  nuiium  damnum  aut  pertctdum  vereatur^ 
leges  Wifigoth,  iib.  lo^  ttt.  3.  capit.  ^.4^WLindenbrog.j^/. 
201.  ratto  fjuJHs  conciufonis  efi-,  quia  quantum  ad  cafum  atti- 
net,  ille  fato  non  noxx  imputatur.     Sicuti  Plato  fcrip- 
fit;  fortun£  imperare^  ntdita  iegisiator  poteji.  Plato  de  iegib.  g, 
ac  mox  ahbi;  mait  ignavique femper puniendt funt ,  utmciiores 
^'  fortiores  evadant:  tnfortunati  verh,  minimk  t r2Lnzk.  iib,  u 
var^  refoiut.  20*  num,  -^ j,  Anton*  Matth,  de  crtmin,  in proie* 
gom.  num.  2» 

1,  Qu^od  fi  culpa  cafum  pra^ceflerit,  &  quafi  cau- 
fam  cafui  dederit,  commirtens  dclidum  non  eft  extra 
•^'^uam  ,  aft  femperamentum  recipit  juxta  Marcianum  . 

trt 


350  Caput    XV. 

^— — »— — W— ^i— i—        ■     r^  o^^—  I    ■  ^— i^— «^— Mfc— 

m  L  abfentemj,  §,  refert.  2,  ibi:  cafu  vero.  D,  depcenu  CuU 
pa  enim  tunc  afficit  culpofum,  quando  eft  ordinata  ad 
cafum.  Petr.  Caball.  rejbl.  crimin^  caf.  jq.  mm.  3.  Dn.  Bo- 
cer.  de  homictd.  Itb,  2,  cap.  i.  num.  79,  &feqq.  &'So.  late  D. 
Afuer.  Fritsch,  ad  Reyger.  in  Theffaur.  pr.  'verb.cafmfortuttm, 
3»  Qusritur  autem  hoc  loco,  non  incongrue: 
An  Partes  vicini  propria  authoritate ,  ad  determinanda  vicinOm 
Yum  prddia  a  propriis ,  cum  confenfu  omntum  eorum  quorum  tn* 
terefi ,  fibi  ipfts  lapidesjinalesfgere  &  refigere  pofpnt?  Hoc  eft 
quod  aiTerimus»  Sane  hanc  poteftatem  partibus  con- 
cedit  Imperator  Diocletianus  &  Maximinius  fingulari 
refcripto  in  l.  fmce^omm  2.  C.fn. regund.  U 6i  vicinoruni 
novo  confenfu  additis  vel  detradis  alterutro  agris,  ve- 
teris  detcrminationis  monumenta  permutare  licet  ^ac 
cuilibet  novo  confenfu,  novos  confines  indocere  con- 
ceftum  eft^  fcribit  Gothofred.  ad  dtci.  L  2.  num.  10.  Et 
hoc  jam  antea  a^quum  vifum  fuit  Jureconfulto  Paulo  tn 
/♦  in  finaltbiis  11.  tbi:  arbitrio  poffefforum  permutare  fines  D.  fin, 
regund.  Quilibet  enim  eft  moderator  &  arbiter  rerum 
fuarum,  modo  tanta  moderatio  fiat  fine  prsjudicio  vi- 
cini,  /.  in  re  mandata  21.  tbi:  c^uilthetretfuA  C.  mandat.  Ta- 
boF&Gamfius/»  Thcfaur.  jurhprud.  Itb»  4'  cap.^y.axiomat. 
14.  Dn»  Brunneman.  ad  dtB.  lcg.  in  re  mandata  21.  Pro- 
inde  fubditi,  etiamnonaditomagiftratu,perviamtrans- 
adionis  fines  pro  lubitu  dirigere  &  mutare  poftlint, 
absque  legis  pcena,  ficuti  in  terminis  decifum  fuitinE- 

icaoratu  Saxonix  ^  ^af]  t\Mi  ^CH  ©ntcitrtncrt  ^xx  Srwm^ 
bcvd^  wcv^cn  9Nctn(lcm  j^ufct^cn  /  ctntc^c  iStv*iff  m  ^tmw^^ 

mcn  W^CVv)Cn  m^^C.  h.  e.  m  k  Juhduis  G/umbeTgenfihHi ,  eo 
quod  fines  aqrorum  tnfzio  mAgtfiraiu  pofuerint  ^  nuUaextgidebeat 
mulcla.  tcfte  Bened.  Carpzov.  tn  ]uritprud.  forens.  iih.i.co»' 
fluut.  41.  dififiit.  ly.per  tat.  Dn,  Brunncman.  addtci.  Ug, 
Jticccfjionum  2,  Cfn,  rcgund.  4.  DiH 


De  Poena  Termini  Motoris»  5?I 


4»  DiflTentit  Cafpar.  Klock.  cenftl.  iq,  num,  4tg,  voL 
i,  ubitradir,  quod  jiis  dirigendi  fines  terminales,fitpars 
Jurisdidionis*  vide  Jupr-a  hoc  cap,  1$,  J»  14,  Limimur  prsc- 
fata  Refolutio  ,  in  Cafu  quo  ftatutum  provincia^  aliud 
exigit.  Ita  namque  in  Ducatus  Wurtembergiajftatuto 
>Ediiiordinatum  eft:  utnemini  lapidesterminales  fige- 
re  aut  refigere,  nifi  viris  terminalibus,jus  fasque  fit.  ^ajj 

xtxmm^txi  ^VSavif  jlem  ^rifct^cn  o^c«:  jticafllcrcn  aK^  ^cn 
^wtixpxi^zm  rtlletn  ^cbdfevc.  if\\x\\\..  lOOAttcmb.  iom^ 

^X^^XWXW^  fol,  iS,  £t  hoc  lUmmam  habet  rationem ,  ne 
quies  publica  intcr  concives  vicinos  perpofitionem  ter- 
minorum  propriaauthoritatefusceptamturbetur;  quod 
ut  evitctur  Princeps  fummopere  cavcre  debet.  Qj^am 
rationem  confideravit  prcedida  ordinatio  noftra  hifce 

verbis;  t>cmnadi  (td)  cx(^cbcn/  ^a^ ^'cccp^a&iDax^mfdicn 
ibxcn  f^kifcxn/  i^'^f(cn/  ^axtcnnn^anbcxcn^5M}cxnfidt 
emed  nntcxmaxc^^  nnt  cinan^cx  mc^iidicHi  ^t^n^ic^lS^ntcx^ 
(\ano,cx/  fcibilcn  ti^axc^ftcin  ^cfcc^t/  nnb  fclcfcc/  altt  mnn 
fic  vcxj^cn^^t  mxcn/  ^uc  btocr  un^  vcMicfe  j^ci^altcn  worMi. 
folct^c  »nDer^cUj3tc  i^^avif  ilcin  abcr  mc{fakh}cic\x^ffc^txtt^ 
(tvi6cttcu  {inO  f!iimt>xc  ^cditfcxthyanc^cn  cmccfct/  nnb  ^te 
^n^cxtfywxn  tn(\xof\c  i\^^\lcn/  t^cb^a^^n  mxi>  5nad).tbctl 
c^cbrad^t :  alt^  tl,^un  tx^tr  fckb.cm  ^ai)cd  ^nbc^TCi^ncn  /  c»v^^ 
ncn  nni)  tvollcn  /  ^ai^  Unfm^  allc  i\^anf}icm  /  fic  fmn 
ton  ncwcm  ^nkV^cn  /  obcx  i>a  fic  amf  cmc  i5cittcn  fyxn^ 
9cn  /  m^cx  anit^nrtditcn  /  ,;;{icvl)3bcn  /  andi  .^ucvnt^rt^ 
^cn/  ^bcx  (\ax  ^ttcanicrcn  /  ^nvd)  Otc  ^X^ntcvviancjcv  allctn 
cicfcttt/  anH->:vtujtct/  cxlokllt/  and]  cvJit^vMct:  ocVvroit  man 
joldK  ntrjinm*  twn  ^ikixn/  cuftlcvt  mx^cn  loilcn.  h.  e. 

(um  au/uerUy  nt  duo  vicmt-i  circa  fines  tntra  Jides^  atrta  ,  hor- 
tos  (^  alia  pr^dsa  rnntuo  cOfifmttcrnes^non  adhibttu  'vtrnjura- 
tts  tcrmmdtbu^s  ^propria  authoritate  Lipides  fmales  pofuerint ,  ^ 
tanc^uam  lapiUli  ^-  tejltbtfs  armati  efjent ,  Pro  terrntnts  'verii  ju- 

T  c         '  jiis 


m 


Caput    XV* 


flu  &  indubitAtis  hahuerint  \  tales  fine  [olennitAtihus  requi(itig 

pofiti  lapides  autem^  multtplices  ingentes  controverfias  ^  dr  Ittes 

inexplicabtks  caufafjent ,  per  c^uasfiihditi  magnis  fumtihus ,  ex^ 

penfis  &  damnis  ,  maximo  cum  eorum  pr^judicto  vexarentur; 

itaque  malo  huic  obvenientest  ordtnamus  (^  volumus,  ut  in  pO" 

fterum  omnes  lapides  limitanei^  five  de  novo  terr£  fintinfigendi^ 

five  cafu  partim  collapfi^  ^  pendentes  quafi^  rurjum  ertgendij 

dtim  vel fuppreffim  ponendit  velin  totum  evellendt^Jolitm  per 

*viros  terminales  ,  figi  t  altim  aut  preffim  poni  ^  vel  etiamy 

quando  eorum  ufus  ampltus  non  eft  mceffartus ,  in  totum  evelli 

^  eijci  deheant*  Wurtemh.  ordtnat.  JEdtU  tituL  X><)XK  jV^rttcPi^ 

(lctncn*  dtci,foL  iS.     Et  hoc  adeo  verijm  eft,  ut  viri  ter- 

minales ,  ne  quidem  in  propriis  prasdiis lapides finales ad 

diftinguenda  vicinorum  pra;dia  a  propriis,  figere  pof- 

(irtt,  etiamfi  de  officio  legaliteradminiftrando,  &  bonafi- 

de  terminos  ponendo  juramentum  prceftjterint.     Ne 

in  propria  caufa  quafi  judices  efte  velint,  &fibiipfisju$ 

dicant.     De  quo  ftatutum  Wiirtembergicum  ^dile  fe- 

quentia  ordinavit :  e0  foll  aW(fe  Im  ^ntcr^att^cr  rctb(?Crt 

«Mff  ^tir^m  (St^cntftnmb  U\n  (?5tcmrct§cn/oc>ctt)cran6crn/ 
S<iX\Uxn  mtc  ^orwt(]cn  S^^^^^  ^f^rtd^.bartJ/rold^ctJfcmccSD^f^ 

S5vw^cr  DCrrtCfctcn  trt(|ctt.  i.  e«  NuHus  item  vir  termtnalis ,  ir^ 
proprto  fuo  prxdwt  lapidem  confinalem  ponere  vel  mutareper  fe 
prxfumat  ^  fed  confmfu  victni  &  confinu  fui^  collegu  fuisjurattSy 
hoc  perficiendum  rettnquat*  dt^.  ordinat.  Mdil.  fot^  ig^ 

§.  XVIII. 
I.  Sit  duodecima  conclufio\  cum  poena  termini  moti 
hodieruo  jure  &  ufu  Imperiifit  arbttraria;  qua^ritur,  art 
illa  cafu  eveniente^  ettam  ad pxnam  mortis  extendt  poffitf  hoc 
eft  quod  afterimus»  Tanta  enim  gravitas  criminis  ab 
homine  perverfo  committi  poteft,  prasfertim  invafio- 
ne  &  irruptione  tcrminorum  publicorum  ,  coaduna- 

tis 


De  Poena  Termini  Motoris,  &C*         J35 


tis  hominibus  armatis  fada,  in  tam  gravcdamnumrei- 
publicae  redundante,  ut  reus  corporaliter,  imo  ultimo 
quoque  fupplicio  pledli  poflit.  Exemplum  habemus 
in  fcepdifmo  in  Arabia  Petrea  olim  a  fceleratis  ufitato,fi- 
cuti  conClat  ex  i  funt  quddam  g.  D,  de  extraordin.  crim.  ubi 
Ulpianus  refpondit,  quodin  lapidum  pofitorem,  ne  quis" 
p&m  proprtum  agrum^fub  periculo  vitaingrediatur  {j^uodextrX' 
ordinarium  crimen  efl)  prafes  provineid  graviter  exequatur^  tis^ 
adpcenam  mortls^  quta  ^  ipfa  res mortem  comminatur.pr oma.' 
jori  hujus  conclufionis  firmamento  adducitur  text.  in  L 
/.  $♦  generaliter  s,  D.  de  poenis^  ubi  Praefes  Provinciae,  ad-» 
verfus  eum  qui  pecuniariam  poenam  fuaegeftateeludit, 
coercitionem  extraordinariam  inducere  poteft.  Per  rc- 
gulam;  qui  non  habet  in  a?re,luat  in  corpore  l.fiis  qui 
7»  §,  infervos  ?.  D,  de  jurisdici,  Prasfes  item  ProvincicC, 
qui  extra  ordinem  cognofcit,  graviorem  pcenam  irro- 
gare  potell,  modo  rationem  non  excedat.  /.  hodie  i).  D. 
de  pcenis.  extat  quoque  clarum  refponfum  Ulpiani  w  L 
facriUoij  6.  tn  pr,  D,  ad L  lui.  pecuL  Et  jureconfulti  Macri  in 
L  lcx  luiia  7.  tnfin,  ibi :  captte  plecti  D.  ad  L  Ud.  rc^etund,  Me- 
noch.  2.  Arbitrar,  caf.Sg,  num^so.^Fachinx.Lb  g.controverf 
cap.  45'  Ludov.  Peguerra  dectf  6,  Hartman.  obferv^  cam^ 
tit.  49.  de  injur^s.  cap.  i,  num.  iS.  Wifenbac.  ad  tit^ 
de  extraord,  crtm.  num.  5.  dijjut.  //.  Ita  in  terminis  ter- 
mini  motoris  yEgid.  BoiTius  in  operib,  ttt,  de  termin.  mot$, 
foL  m.  408,  ubi  tradit^  ludex  arbitrium  ufque  ad  mortem  po^ 
tuiffet  arbttrari  in  cafu  qui  mets  diebm  conttgit ,  de  quodam  ^ 
qm  adeo  tyranmce  vivebat ,  ut  quadam  neElu  aufu^  fuerit  in  ct" 
*vitate  Mediolani  immutare  in  omnibw!  (^  per  omnia  faciem  cu- 
juidam  Camerdy  qu£.  erat  victni  fui.,  (^  adjaceb^it  domui  ipfiu4\ 
factebatque  apertri  ofiium  per  quod  pateret  aditm  e  domofua  m 
Cameram  iJlam,  ^  obturari  tlludpcr  quod  ingrediebatur  vtci- 

Tt  1  nui 


554 


Caput     XV. 


fjtis  ^'  equos  indiixit  m  eum  locum ,  ut  eo  utereturpro  equorum 
ftabulo^  &  adco  mutavit  prjjimam  faciem  camer^  illtu^ ,  utqui^ 
libet  iqnariii  t  judtcaturu^  effet  ^  di5iam  cameram^  non  adverum 
dcminum^fed  ad  nfurfatortmfcrtintre-.fropterea  exqualttate-^  ar- 
hitritm  debuiffet  ejfe  admortem.  Hsec  Boffius  dt^i.  tit.fol.  m, 
4og,  Profp.  Farinac.  dici,  quafi.  i68*  num.  93,  ubi  fcribit. 
quodpoena  mortis,  termini  motipoffet  vigore  BuUa  Sixti  V.  P*M^ 
contra  facientes  cavalcatas  locum  habere.f  quando  quis  coadunatts 
homimbm  armatk  terminos  publtcos  amovit  HcEC  Farinacius, 
Diflentientium  rationes  collige  ex  i  u  §*f,  D.  de  effra^^ 
/.  3*  §.  per  D,  de  (iellionat,  Sichard.  ad  L  ^.  C.  dejerv,  fugi- 
tiv.  Clar,  §♦  fin.  ^  S3,  num.  11.  Scipio  Gentil.  Itb^s.  deju' 
risdi^i,  cap,  34,  latiflime  Y^iQdoY ^T u\(iti\^  de  caufcorru^t, 
judicior,  Itb.  2.  cap.  is*per  tot^ 

1.  DifiTentit  quoad  ^dificia,  ac  quod  eorum  ter- 
mini  turbari  non  pofTint  Joan.  ^ow\hc,  defurt.§.poffe{Jio' 
nisve,  num^  Ss,  Percz.  tn  Cod.  tit^fin.  regund,  num^  7. 

§.  XIX* 

r*  Sit  decima  tertia  conclufto,  Adio  civilis  termini  mO' 
ti  per  accufationem  kffcdt  infiittitam  non  tolltttir ;  nec  aitera  al' 
teram  abforbet :  Qiiando  enim  ex  eodemfado  vel  crimi- 
ne  du2  adiones  defcendunt,  alrera  civilis,  alteracrimi- 
nalis,  una  aliam  non  tollit,  fed  licet  una  intenrata&ad 
finem  perdudafit,  adhuc  tamenal(eraagipoteft,/.«».  C* 
quand.civil.  aci ,  Clar.  §  fin  qusfi.z.n.j.  Mii\n\,decif.2oo.  Fa- 
rin.  <r.7.e/?.  100.  Ottinger.  defintb.  regund.  Itb.  2.  cap.  p.  num^ 
J2.  (jr  lit.  G.  in  notis  Proinde  is  qui  in  fupradidis  cafi- 
bus  dolo  malo  terminos  evulfitautturbavit,non(bluni 
criminaliter  a  judice  puniripoteft,poena  fifco  applican- 
da,  aut  corpore  expianda,/?^/"  /.  2,  & 3.  D.  determtn  mot, 
fed  etidm  civili  a(ffcione  obligatus  elt,  p^.^i  l^fa?  omne  td, 
qiiod  de  pr^edio  amovendo  tcrminos  abflulir,reftitue- 

re ;  per 


De   POENA  TERMIJh  MOTORIS.  335 

re:  per  L  fin.  D,  fimum  regtmd»  Imo  infuper  tantiim  agri 
modum  de  fuo  reddere  tenetur  poeneEloco,  quantum 
vicino  fua  invafione  fibi  propria  authoritateaddixit./?^/ 
Lfnonftitmt.  4-C.Jinhm  regmd,  Alber  de  Rofate  adL  /♦  C. 
de  accuftt,  Azo  in  fummaCf^i.  fin,  regund.  num,  9.  Farinac» 
di^,  quisfi.  lyS*  num.  p/*  ^  io8,  Wilfenbach.  ad  dt^,  Lfi 
conftiterit,  prxterquam  quod  terminorum  Motor ,  tan- 
quam  violator  pubhccequietis  ad  damna  illata  &  inter- 
efle  parti  adverf^  teneatur  arg.  L  qui  rejiituere  T>,  dc  rei 
'vtndtcat,  L  in  executione  D,  de  F.  0,  Hicron.  de  Monte^/^. 
tr.  cap,  34.  num.  9,  Petr.  Greg.  Thol©fan.  in  (yntagm,  jur^ 
lih.  39.  cap.  13*  num.  8.  Menoch.  2^  Arhitr.  caf  393.  num,  ip, 
Sichard.  tn  Rubr.  Cod.fin.  regund»  num.  11, 

2.  Et  hoc  adeo  verum  eft,  utjudexrerumcrimi- 
nalium,  de  crimine  termini  moti  judicans,  etiamdefi- 
iiibus  motis  adione  civiliinftituta  fententiamferrepof- 
(it,  per  Lfedet  4.  §.ft  dtcantur  ibii  qui  de  criminecogno{^ 
cit,  etiam  de  ^mhm.  D.  fin,  regund,  L  Interdum  4,  D.de 
fubL  judic»  Oldendorp.  de  aSiton,  claff  3.  aB.  14,  Rubr,  Affh' 
ma  remed,  Joan.  Ottingcr.  defimb^  regtmd.  lib,  2*  cap,p»  lit* 
M.  id  quod  ratione  connexitatis  evenit.  Cum  adio 
civilis  in  confcquentiam  veniat  &  incidenter,  ratione 
danini  illati,  non  autem  principaliter  intendetur./.r/>. 
D^fntum  regund.  ac  judex  datus  in  principali  quafftione, 
cognofcit  etiam,  de  quahbet  mcidente  per  L  i.tbt:  uni' 
njerfam  inctdentcm  qttdfitonem  C.  de  ordtn.  judic.  Joan.  Boni- 
fac.  defurt,  §.  po[felfionis  g.  ntm.  A"/.  Anton,  ^^^ycr^tnratto* 
naL  ad  dici.  Lfed  (^  4.  §^  4.fiL  m.  9ss* 

3*  Hac  tamen  addita  declaratione;  ut  inftituta  una 
cxiftis  acTlionibus  ahera  celfet,  donec  adio  inftituta  ad 
fincm  perducfta  fit.  per  L  un.  ibi:  utcumalterapriusadio, 
intentata  iiu  C*  quand^  civiL  a^,  crtm,  Marant,  in  Procejf 

Tt  3  pArt, 


356 


Caput    XV. 


pm,  4*  dtftM*  I.  num.  9.  Lancellot.  tr^  de  mentAtk  lib.  2^ 
cap,  4.  limit,  25.  Joan.  Ottinger.  diB,  cap,  p.lit.M.Dii,  Bo- 
cer.  c/a/.  6.  dijput,  lu  thef.  So^  (^  8s,  Dn.  Brunncman.  m 
Ced,  L  un.  qtiand^  civil.  a^,  crim^ 

4^  Qupd  fi  tatnen  durantc  adione  civili,  crimi- 
nalis  adio  inciderit,omniumprimoadiocriminalister- 
minanda  Qnt.per  /.  ;f».utpotemajus,meritominoriprac- 
fertur  C»  de  ordin.  judic,  Joan,  Anton.  dhEcdcCi^ohfirvat. 
forcnf.  14*  num^  16^  ficuti  decifum  fuifle  in  fupremoNea- 
politano  Senatu,  teftatur  Matth.  deafflidis^(P«"/r-?-2/>.»./. 

y .  Hac  tamen  addita  confideratione ,  m  una adio al- 
teri  praejudicet,  nec  nt',j>r6indecum  qtuftio  falfiterr/iini^o- 
fiti  >  in  caufam  civilem  incidit^  an  in  ctvilt  fiuj/erfidendum  ftt i 
Placet  illa  diftindio  communis  a  dodoribus  recepta: 
an  falfum  fit  tale,  quod  caufasciviliprcEJudiciumfaciat, 
nec  ne  ?  ut  prtori  cafu  fuperfedendum  i\t\ pofteriori  vero 
non.  Hippolit.  de  Marfil.  inritbr»  D.  defals.  num,  20.  cum. 
declaratione  Cccfar  Urfill.  inannotat.ad}A2Xt)\.At  Afflii- 
dis  dcctf22g.  Anton.  Faber.  inCodtc.  Itb.  9,  tit.  iS.  defin.  /♦ 
fcmper  enim  caufa  pr^judicialis,  five  fit  criminalis,five 
civilis ,  retardat  procelTum  alterius  caufx.  Natta  confiU 
jjS.  num.  6.  Quod  per  exempla  illuftrat  di6i.  Joan.  An- 
ton.  ab  Ecclefia  obferv.  forenfi.  14*  num.  17.  (^  18.  Brunne- 
man.  in  Codic.  ad  dt£l,  tit.  qttand.  civtl,  a^, 

6.  Accidere  tamen  potcft  cafus,  in  quo  non  poteH 
a-^i  de  termmo  mcto^  nifii  civiltter :  Velutifi  deeo  termino 
moto  agatur,  qui  lire  pendente  fuppofitus  fit  ab  adver- 
fario ,  vel  infcia  parte,  vel  ut  id  pateretur ,  per  vim  aut 
dolum  coacla  &:  in  contincnte  rcclamante ;  non  crimi- 
naliter  ex  ea  caufa  agendum  erit,  fed  civiliter,  u t  fc ia- 
tur  ,  aii  a  priori  finium  conftitutione  recedi  debuerit, 
utiliterquc  receilum  fuerit,  necnejquafi  reus,  juris  fui 

tuendi 


Dl  POENA  TeRMINI  MoTORU;  3J7 


tuendi  potius  ,quam  alieniintervertendianimo,  pofte- 
riores  lapides  finales  moverit,  qui  ex  ea  caufa  con- 
venitur  per  L  fin.  mpr,  ^  §.  /♦  D.  i^e  termm.  mot.  /.  meriib 
Si,D,proJdcio,  Itadecifum  fuifTe  infupremoSabaudiajSe- 
natu  tradit  Anton^Fab*  inCodic.lib.Qjit^iSjefimt.z.foUmjiSi. 

§.     XX. 

1,  Sit  Decimx  ^arta  Comlupo'.  cum  diverfajfint  poe- 
nje  conftitutze  his,  qui  terminos  effodiunt  vel  turbant; 
dnm  illi  extra  ordinem  &  quidem  corporaliter  puniri 
pofrunt^f^"  /.  /.  Z).  de  termm*  mot.  infuper  poenaquinqua- 
ginta  folidorum  muldari  queant,  ut  fifco  inferantur./l 
Uge  2.  D.  eod.  ttt.  igitur  dubitari  poteft  3  4«  umpcena  indi^ 
^aalteramtollat}  V>G.?amphilitis  ob  viotatione termmorum con- 
demnattis  e/l  in  extlium^  qua  eft  unAposna^  an  tematur  quoque 

folverefifco^  qittnquaginta  aureosi 

2.  AflTerit  hoc  Cynus  in  1. 1.  Cfn.regund*  Ethoc 
authoritate  Lfifervus  2.  C*de  fepulch.  violat.  Ubimultac 
poensB  violatori  fepulchrorumconftitutae  funt,  ac  folven- 
do  unam  reus  non  hberatur.  Nam  ob  violatum  fepul- 
chrum  fervus  exilio  muldatur,  &  domusinquamillata 
fueruntfepulchraria,  confifcatur.  Farinac.^«<f/?.  crim.  20. 
num.  120*  Decian.  tr^  crimin.  iib^  6.  cap.  41,  num.  10.  Pro- 
inde  fi  uno  dehdo  alege,  diverfx  poenx  indicuntur, 
deUnquens  ad  omnes  tenetur.  arg.  l.fanciioibi-.qtubmipfA 
lege Jpecialiter  addita  efi.  41*  D»  de  posnis.  Decianus  de  crimi- 
nib*  lib.  /♦  cap.  iS*  num.  i*  d'  feqq^  ubi  hoc  decUrat.  Nacvius 
ad  L  fenatus  14-  Z).  de  accufat.  qui  hoc  ftmtliter  deciarwt.  Et 
hanc  affirmativam  aflertionem  defendit  Joan.  Sichard. 
in  rubr.  C,  fin^  regund*  num.  20* 

3«  Contrariam  tamen  fententiam  fuftinet  Glefs. 
Accurfii  in  Lfin.  D.  de  termin.  mot,  adeo  ut  violator  ter- 
minorumunatantum,nonYer6duphcipoeaaafficiendus 

fit. 


5j|  Caput     XV»  i 

— 11-1—"  II  •••  —  "•'• 

fit.  NamPapinianusrerpondit:noiiefl:veriiimiledelidu 
uiiiim,  eademlege  variis  a;fl:imationibuscoerceri./.yS«. 
ilio  41*  D*  dfi  pcvms*  Eodem ratione  cenfuit  Senatus  Ro- 
manus:  nequifpiam  obidem  crimen,  pluribus  legibus 
rcus  fieret,  tefl:e  Paulo  m  l.  Scnatu^  14-. D,deaccufat,y rcut' 
ler»  'voL  1*  dif^ut^  ip^thef,  7^  lit,  e,  mfiff.  Joan.  Oettinger. 
de  fimh,  regund.  lib,  2,  cap,  p,  ///.  M,  Vi^^efenbec.  in  faratitl, 
V*  de  injurijs  num*  iS. 

4«  Verum  enim  vero  ,  in  extra  ordinariis  crimini- 
bus  5  poenae  extra  ordinem  arbitrio  judicis  irroganturj 
nam  in  confliitutionibus  imperialibus  &  prudentumre- 
rponfis,  varias  pcenarum  fpecics  in  terminorum  moto- 
res  commemorantur,  qua»  delinquentibus  infligunturt 
ut  judici  infl:ar  fpeculi  quodintueri  licet,!nfcrviat;  un- 
de  provenit,  ut  pcena  hsc  arbitraria  fiteffedaBertr.  Ar- 
gentrcE  ad  conjuet.  Duc.  Britan.  art,  S9o,  num,  4.  Wifenbach, 
tn  dtgeft,  tit,  de  extraordin,  crim.  dijput,  ^i,  num,  2,  Hinc 
evuHbr  terminorum  finalium,  licetpoenapecuniariapu- 
niatur.  per  Lfin.tnpr,  D,  de  termtn.  mot,  Extra  ordinem 
tamen,infuper  criminaliter  puniri  potefl:,  vel  verberi- 
bus  vel  exilio,  vel  alia  poena  corporis  aflrlidiva  ratione 
habita  perfona?  &  rei.  d,  l,Jin.§,fin.  D,  ^/^. ///♦Farinac. 
dt^,  ^i6S.  num,  gi.  Coler.  decij.  i4S-  Carpzov»  tncrtmi- 
nal.  qudft»  Si.  num»  67.  Brunnemann.  adl.eos  i.C.deaccufat, 

5.  Ex  quibus  iamdedudis,lucemcapeflere  potefl: 
ha^c  qu^eftio ,  an pecuniaria  ex  lege  Agrarta^  qutnquagenta  foli- 
dorum  tntsntata  ^  impofita ,  concurrere  pofjit  cum  accufitione 
adverfas  motorem  dolrjumyon  'vero  per  t,  finaL  D»  de  termino 
mot.  ahrcgata  c^  anttquata  Jit  >  Accurfius  quidem  tn  d.  Ls» 
Z>.  eoa,  tit,  quarfitum  hoc  cum  variis  fuisdifl:indionibus 
magis  involvit  quam  dilucidat;  ficuticenfuit  Bertrand. 
Argcniraj  adconfuet.  Brttann*  art^  sSo,  num,  4* 

6.  Ve. 


De  Poena  Termini  Motoris,  &c.        359 


6*  Verum  Negativa  Tententia  communitor  pla- 
cuit  j  adeo  ut  cum  extraordinaria  accuratione,ad):io  ex 
lege  agraria  ad  poenam  pecuniariam  fifco  inferendam 
merito  concurrere  poffit ;  ficuti  patefcit  cx  Refcripto 
Divi  Adriani  &  Nervae  m  i.  2,  (^  /.  D.  de  termin.  mot,  /♦  /♦ 
C.  de  accufat,  Cujac.  lib.  s*  fentent*  PauL  tit,  22»  Anton. 
Matthx.  de  Crimin,  tit,  determ» mot. cap^ 2.  n,  2,  Wiflenbach, 
tod.tit.  dijput.  S2,  num.  10. 

7.  Nec  Contradicit  hifce  Rcfcriptis  Modeftinus 
in  L  I.  D,  eod,  tit.  Ubi  refpondit :  Termworum  avulforum 
mn  mul^am  pecuniartam  elJeyfed  pro  conditione  admtttentium 
coercittone  tranfigendmn  ejfe,  Particulx  enim  iftac,  Non: 
fed : ufurpata?  &  pofita?  pro iftis :  Nontantumjfed ettam , fu- 
menda;&  intelligendae  funt,  ficuti  paffim  alibi  h*c  lo- 
cutio  non  inconfuetafuitRomanistamHiftoricisquanl 
Jureconfultis.  Ufus  eft  hac  loquendi  formula  Titus 
L  i  V  i  u  s :  Non  entm  receperunt  Averni,  eum  deincepsque  aUa  GaL 
Ua  &Alpin£gentes^Jed  etiamficutd  funt  ad  bellum,  Livius 
Hijior.  Ub.  XX VII,  Ufi  funt  hac  formula  jureconfulti  in 
Lfed  etfi.  25,  §.Jed  ^frucia^.  D;  de  petit^  hsred.  /.  ergo  ft" 
cundum  s»  D.dc  Jervit.  P.  V,  /. :.  J.  Cotidtana  D,  de  aqua  Co^ 
tid*  &  difttv.  L  s.  §.  domum.  D.  de  tnjur^  Quod  clarius  ap- 
paret  ex  fcriptoribus  &RefcriptisGrffcorum,VelutiBa- 
iil»  Ub.fS.  tit  detcrmm.mot.  Harmenop.  Ub.  6.tit.  p.  Ita 
Anton.  Matthac.  dt6i  tit.  14-  de  termin.  mot.  cap.2.  n.  2. 

8.  Cum  extraordinaria  accufatione  in  Crimine 
tcrmini  moti  concurrit  quoque  ex  legeagraria  CaiCae- 
faris,  Popularis  a(fl:io.  d.L  3.  §.  /.  D.  de  termin.  mot»  Po- 
pulares  autem  adiones  publici  juris  tuendi  gratia,  cui- 
vis  h  populo  dantur,  ac  omnibus  patent.  per  1. 1.  D.  depO' 
puL  aSiton.  L  mutm.  43.  §»  2.  D»  de  procur,  Wifenbach.  in 
Vigeft^  tit^  de  popul.  aciton.  dtfput.  ^2,^.14* 

Uu  9.  Ve. 


J40  Caput  XV. 

—  '  '  " 

9.  Veruiitamen  moribus  hodiernis,  adiones  po- 
pulares  exoleverunt.  Siquidem  nulloprivato  Ijcitum 
cft  hodie,  pricfertim  in  Regno  Galli^,  profequi  propria 
authoritate  delic^a,  five publica  ilvQ  privata,  quoad  pu6- 
licum  interefle  &po£namfifcoapplicandam,  fedhocof- 
ficium  Fifcali  aut  Procuratori  Regio  incumbit,  ut  cri- 
mina  publica  fua  accufatione  vindicet,  Veruntamen 
interefle  privatum  pars  lccfa  perfequi  poteft  per  L  un, 
C*de  Sentent.  qudpro  eo  Ubi  Petrus  Rebuff.  in  fro&m^  Con* 
fiit.  Reg^  GlofJ.  s.  num.  gz^  Bugnon.  de  leg.  in  Gdl.  abrogat.  l, 
i,fat.  13.  Graeneuvegen  de  legtb,  abrogat,  in  D*  ttt^  d^po* 

pulf  a^. 

§.    XXI. 

I*  Sit  decima  ^intaCondufio.  Contra  Motores  termi* 
mrum  datur  \uramentum  inLitem,  Non  folum  pro  dam- 
uis  &  intereire,  fed  etiam  ad  probationem  loci,  in  quo 
ante  amotionem  termini  extabant.  Et  hoc  perRefpon- 
fum  lavolcni  in  /.  cumfurti  9.  ibi :  jurare  ita  oportet, 
tanti  rem  fuilTe,  cum  furtum  fadtum  eft  D.  de  in  litem 
jurand*  arg.  L  fi  quando,  g,  ibi:  pro  negotii  qualitate,Sa- 
cramento  arftimationem  rerum  quas  perdidit.  C.  undc 
vi,  Decius  in  L  ina^tonibm  j.  num.  13.  lajon  tbtdem  num.  3. 
D.  eod,  tit,  Qupniam  ipfa  Terminorum  amotio  non 
abfonecumCriminefurticompararipoteft.  Dumtermi» 
ni  motor,  quantum  infeeft,  etiam  fundi  vicini  furtum 
committerc,  &  tantum  fpatii  exprxdio  vicini  ad  fe  ra- 
pere  tentat.  Felex  aiia  Ksinone a Bartolo  addud:a :  Quod 
ubicunqucQiiifpiara  Judici  non  paret,  ejusque  autho- 
ritatem  contemnit,  toties  contra  eum  juratur  in  litem, 
perLjed  (jr  loci.  4,  %  fed  ^  fi  s.ihi:  non  parcat.  Vbi  BartO' 
iftt  D.fimumRegund.  Hieron.  dc  Monte.  de ftnihtis Regund, 
cap^ 6g.  num,  3.     Qupd  adeo  verum  eft,  etiamfi  teftes  ntC- 

ciaut 


De  Poena  TerminiMotoris.  J4I 

ciantlocum  termini  plantati,in  quo  prius  fuiflet  pofi- 
tus.  Nam  in quonam  loco  loci  elTent ,  ftandum  eft  ju- 
ramentoinlitem  prxftando  perillum  incujus  prxjuili- 
ciummoti  dicuntur  termini,  Contra  illum,  qui  ipfos 
tcrminos  fcienter  &  dolofemovit,  &  turbavit,  vel  mo- 
vere  &  turbare  curavit  vel  prajccpit.  per  di^.  L  in  a5lio' 
nihu^,S*  §>Jedin  hi^j»  ibi  :  ob  folum  dolum.  Z).  di^.  tit, 
Joan.Bapt.  Plotus  dtin  litem  jurand^,  §.  4-4'  num^  2»  Fari- 
ifiac.^/(J?.  c^^»  i6S.n,  114*  Seraph.  de  Scraphin.  de  pri^ 
vileg.juram.privil.31.  num,  106, 

!♦  Qup  loco  infuper  etiam  illud  obfervandum 
eft,ut  Pars  adverla  lifa,  damnum  a  Dolofo  Motore  il- 
latum,  perjuramentum  in  litem  in  infinitum  aeftimarc 
&  taxare  poflit.  Lex  enim  certam  quantitatem  non  ex- 
preflrit,fed  proptercontumaciam  Rei  dolofi,  affe(!^ioni 
jurantis  taleprivilegiumindulfit,licet  modum  juftas  £C- 
ftimationisfupergrediatur./>^r  dt£ij.fed,(i  4.  §,jurarei. 
ihi:  jurare  in  infinitum  licet.  D*  de  m  litem  jurand*  vid. 
Hieron,  de  Montc.  dici.cap.  Cg.per  tot^  Franzk.  in  Dige/i. 
tit^deinttt.jurand.num.  iS.  CumDeclarationeGothofrcd* 
ddditl,  l.fed^  4,  §.'pirare  2,num,2s^ 

C  A  P  U  T   X  V  I. 

De  jure^  potejlateftatuendt  circa  Mo- 

lasj  easque  Ftfoandi, 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

§.     1.  tue>j4i  pottfloi  i  accenfetut 

/.   MoUndinaruminfftUio  ydeli-  luri  SupertoritdttJ  territO' 

iioruM  moletrinorum  coer-  rialia. 

citio,relijua<juedemoltiJtA'  Uu  i                        §.  £• 


?4« 


Caput     XVL 


§.    t. 

u  Ratio  prima  hu]M  ajferti  efi .  t. 
qucci  TMolarHm  irjfpeHio,cttm 
Cfira  meffnrarum  &  pofjde- 
rur» ,  propter  frecjHentiam 
frandis  &  deceptionit  pari 
lure  cenjeatur»  ^* 

i,  Moli  torum  improhitas  &frau'' 
des. 

§.     5. 

f.  t^olitores  prtfumuntur  effe     3» 

fures, 

^§.     4- 

f.  n)einde,cjHodfolH4priHcepster-      '• 
ritorii  lure  Superioritatii,de 
iii  ejUA  publiceutiliafunt ,  a- 
liquid  Lege  savtre  pojfit. 

2*  AiaximamceffitaibonipHbVci 
ergo  effagitat,  ut  circa  cau- 
fas    molendinarias    optime 
frofpiciatur,  '* 

§.     5. 

;«  j^giturimbi  de  annona,&  f^i'     ^ 

&u  quotidianOy  ubi  Reipub- 

liaeinterejfi  Fertitur. 
2.  Furtii  &  dectptionibns  molito» 

rum }  airi  remcdio  obvian» 

dum  ejt. 

§.     ^.  I. 

L,  Tertia  ratio  ejl  prtfca  compara- 

tio  Itirii  monett ,  cum  lure     2, 

molendinarHm. 
2,   Zfgofata^  ntmoordinatt  niii 

princfps^^Mo  /ureterritoria-> 

lt4  Supertorttatii  clutt.  f. 


§.  7- 
In  Monarchia  Romana  Soli  Im- 
peratores  Romani ,de  pijiori» 
buiy  de  frumento  ,  de  pane » 
de  molendinii  &c.  conjfitu- 
tiones  promulgabant. 

Aloletrinarum  curamt  Impe' 
ratores,  fubfecutu  tempori- 
bui,  commiferiit  prafedo  an» 
nott<e, 

Molitores  nojlrijfuntveterum 
pijiorumfuccejfores. 
§.     8. 

Stattti  Imperii  moderni,  cum  iis 
competantlura  territorialia, 
non  minui  ordtnant  de  mo- 
Itndinarum  Vifitatione  & 
infpe^ione ,  ijuam  olim  Im- 
peratores, 

§.     9. 

In  Ducatu  l^irtember^ico  \  foli 
principi  competit  tnfpetiio 
molendinarum. 

Idem  habetuY  in  Statutis  Mif- 
ni£,  Saxoniic,  Ducatni  lulitt' 
cenfis  &c.  Elelloratti»  Bran- 
dtburgici,  &  DucatHeBrun-. 
fuicenfis, 

§.    ib. 

Exterorum  Legfs&  confuetM" 
dines  circa  hanc  rem. 

j4pudRomanos  ,ptJ}:ores(ive  mO' 
litores,  propria  habuerunt 
coUegia,jura  & privilegia, 

§.        !!♦ 

Theodoricui  Gothorum  RexRO' 
manm 


De  Jure  et  Potestate  Statuendi&c.  34J 


mantu  prfiorftm  &  moUto- 
rum  cmfAiConfittmt  prdfe" 
num  annona, 
2»  In  GaIUo.  oUm  ignominit  datum 
fuit ,  Infpe^ores  moUndino- 
rum  a  Rege  nominatos  fum 

$.     12. 

f •  Vhi  fpecies  Inriidtftionis  in  C4- 
jiro  velpago,ff(nt  penes  dms» 
cuinam  Competat  infpe^i» 
molen^inarHm  ? 

2*  Ea  regulariter  fpeUat  ad  Do- 
minum  territorij. 

^.  QHonia/n  fiatuta  condere  eJM 
proprium  efl, 

§       15* 

/.  *Deinde,  quia  ad  territo  rij  luris' 
diBtonem  territorialem  per- 
tinent  ea,  cfua  totiiu  provin- 
cia  HtiUtatem  rcfpiciunt. 
§.     14. 

f.  Tertio  quiat  ^uifuprema  luritm 
dilitone  polUty  omnes  aUasIu- 
risdi^ionis  fpecies  fimul  ex- 
erctre  foteft» 


2»  ReferunturijyijuidiJJentiunt, 

§.     15. 

/,  AmpUatur hacfententia^^utni- 
hil  interfitftvefuperiorfolam 
pcjjideat  lurifdi^ionem  ter- 
ritorialem,five  cum  iUa  al- 
tam  habeatfeu  Criminalem, 

2,  Declaratur,tfUodDominttsin' 
fertor  deUUa  in  molis  com- 
mijfa  pecuniarie  poffit  puni- 
re  3  graviora  verofacinora 
Superiori  punienda  relm* 
quuntur» 

§.      16. 

2.  Deinde  declaratur,<juodei  ejuO' 
que  competat  Vtfitatio  mo- 
lendtnotumtcui  competit  Itu 
conftituendi  menfuroi&pon- 
dera, 

2»  Limitatur  non  procedere,fi 
Nohilii  in  pago  aUqtio  baf- 
fam  lurisdtUionem  habens  > 
immediate  Imperio  fit  fubjem 
[hui ,  cui  infpe6lio  nolendini 
mn  competity  ntfi  rattone  de* 
UHi  commijfi. 


§.  I. 

1.  Clcuti  in  re  monetaria  &  nummis  probandis  mif- 
^cendisque  publica  lege  ordinatos  videmus  Wardi' 
nos  feu  Zygoftates\  vel  Lihnjmdts  per  /♦  ^X.d.PonderatJib, 
19,  Ac  in  menfuris  &  ponderibus  jufte  obfervandis  vi- 
fitatores  JLirati  eliguntur,  S3cftcUcC ©CWtdjt mt^  ^\^art(]^ 
S3cf42a«cr  wn^  Wa^mcjjtcr.  h.  e.  juratb  cofifiisuti  inffc^o- 

V  i  resy 


j^^  Caput    XVT. 

res  ponderum ,  wenfurarum ,  &  Ltbripendes^  Simili  ratione 
Territorii  dominus  vigore  bct  (J^anDafwrfW.  ©btt^fett. 
five  SuperioritAtis  territoridu .  Im  vifitmdt  Molendinas  fibi  fo- 
li  fumit,  acin  huncfinem  Magiftros  Molarum  lCOrtflfejr^ 
lin^^^^^wWJtlCtflet:  conftituit,  Quorum  fidei  &  peritiajin- 
cidens  aliquod  negotium  committitur  definiendum, 
qui  infuper  Molitorum  fraudes  detegere  tenentur.  f- 
deo  hancMolendinarum  infpedionem  ^ic  i^^^Mybcftchi^ 
tt^Un^/  delidorum  moletrinorumcoercitionem,aliave 
deMolis  ftatuendi  poteftatem,merit6  lurifuperioritatisfeu 
centenariA  lurisai^toni  (utquidam  loquuntur)  accenfeo, 
cum  Andr.Knichen.  djur^  territor^  cap.  4*num.3o6.  &feqq* 
eumvefequitur  Joachim  Schephz.  ad  Confuet.  Brandenb^ 
part.  4.  tit.  2}*§*  i.num^  6*tnfn»  W chncr^in obfrvat.  verb» 
^cnt  fi^  704.  70if*  &  7/f.  Joan.Hering.  intr.  de  Molend, 
^^fi>37.  *Jf*^'  i'  &  feq^'  Ac  ^A(i.  4S.  num.  36.  &  feqq^ 
Befold»  in  TheJaur.Pra^.  lit.  M.  verb.  Hintjinum.^^t 

§.  II. 
r.  Ratio  autem  cur  molendinarum  infpedio  & 
vifitatio  Juri Superioritatis ceu proprium  attributum ac- 
cenfeatur,  multiplex  exiftit»  Et  quidem  Pnmo  mola- 
rum  infpedio  cum  cura  menfurarum&ponderumpro- 
pter  frequentiam  fraudis  &  deceptionis  pari  Jure  cen- 
fetur  &  xquiparatur^  Prout  enim  emere  vendere  ita 
quoquemolere  a  natura  liberum  eftac  merx  facultatis» 
Confult.  Saxon.  part.  s.  cap.  6.  num.  i.  voL  /♦  Imprimis 
autem  Frumenti  modius  variis  fraudibus  prs  ceteris 
contradibus  obnoxius  eft,propter  frequentiam  menfu^ 
randi  farinam  &  frumentum  ,   ^iXVXX  fnirdjC  ©CWtdjt/ 

i\lsrtrtj[  ttn^  ^\^ct5fcn  tnfon^crljctt  bct)  ^tn  tOttcJjcn/  S5cif cn 

Itn^^l^^SMUctn  ^«fnclKn  m"^  .^ttftn^cn  fcpn^.  h.  e.  queniampon. 
dera^men(urx&  modij fa(ificati,inprimfs  qu^rendi & invemun- 

tur 


De  Jere  et  Potestate  Statbendi&c.  345 


tur  tn  hofpitm pubttcu , item  penes pijiores  ^  molitores.  Nulli 
enim  in  re  concredita  auc  negligentius  aut  malitiofius 
verfantur  quam  molitores»  Andr.  Knichen.  de  jur^  ter^ 
rit.cap.4-num^3iS.  Qui  non  tantum  vidum  votumque 
eorumquimolasadeuntjfaUisfponlionibusrurpendunti 
fed  etiam  plerumque  per  fraudem  fortem  ordinariam 
in  mercedc  egrediuntur  ,  ^Xlbm  flC  ^tt  mxt  ^\X^XCi^cn 
©clc^Cn^Ctt  ^entt9  ^abC».  h»  e.  cum  occafionem  furandi  [uffici- 
mtemhabcmt^  Joaii.Hering.  d,  Mokndin.  ^<£ft*44*  num^ 

§.  III. 
I.  UndeMolitores  quoquefures  efle  praeCumun- 
tur,  ficredimus*  Fulgos/«/,  luUanui.coL 2,  B^d,  a^.empt, 
Frider.  Scot,  rejponf,  6.  infin*  Ub. -^.  tom.  /.  Pauci  enim  mo- 
litores  contenti  (unt  ut  alant  furfure  fues^  ficut  de  piflorihus 
loquitur  Plautus,- dcquo  late  &  eleganter  Joan.Hering, 
diil*  trati^^tufl.  i^mim.  66.  & feqq.  Undebonumargu- 
mentum  vulgus  format  in  mohtore:  Efi  molttor^Ergoefi 
Tur^  Hi  enim  fervanr.  Glo(t  in  §*fi.iref.  2.  depac.tenend. 
(^  eju4violat.  dicentem:  Beatus  qui  tenebit :  ideo  ip(i 
accipiunt  &  tenent  vehementer.  Ordin«  feu  Confuet* 
Parif.  Rnbr,  dcs  meufniers  (^  Chartiers.  Petr.  Rebuff.  tr,  de 
wercat.  minut.  vendent*  art*  i.  Gloff.io.  oper^  tom,  2.  Ideo  ad 
exemplum  ponderum  &  menfurarum,  cura  quoque  mola- 
rumratione  infpe<ftionis  ad  occurrendasfraudes  &  furta^ 
ad  Principem  territorii  pertinere  debet,  per  rcgulam 
quod  acquiparatorum  par  iit  ratio  ac  eadem  Juris  di- 
fpofitio,  per  L  i*  ubt  Dd.ff^d.  Legat.  i.  lafon  in  §.  ex  mdefi- 
ciis*  num.39.  inft.  d,  aBion.  Surd.  confiL  3^4-.  num,  22.  &feqq^. 
lib.s.  Borgnin.  Cavalc.  tr.  d.  tut^  (^  Curat.feci.  4.fub.  num^ 
i.  C^iV^zoyJaluriiprud.forenf.part.  2^  Conpit,  14.  defin,i4. 
mm.j. 


54^ 


Caput     XVU 


§:  IV. 

U  Tum  Secundot  quod  folus  Princeps  territoriiju- 
>  re  fuperioritatis  de  iis  quae  publice  omnibus  &  fingulis 
absque  difcrimine  utilia  funt,  difponere  aut  ccrta  legc 
aliquid  ftatuere  poflit.  Cephal.  confit.j%.mm,  18.  &  19* 
eumque  refercns  Coppen.  decif^o.  mm^  16.  faciuntquai 
tradit  Joan.  Hering.  deMokndin^^dift.io.  num.s, 

1»  Attamcn  fi  ulla  in  re,  maxime  in  caufis  mo- 
lendinariis  publicautilitaseiflagitat,  ut  incaufismolen- 
dinariisfeduloinvigiletur^  Cum  enim  molitoriafitars 
&  quidem  necelTaria,  utilis  &  frequentifIima,confequens 
eft,  certos  viros  conftituere,  qui  jurgia  &  lites  circa  a- 
quacfluxumaliasvecaufas  moletrinas  obortas  tanquam 
peritiin  arte  dijudicent  &  finiant ;  lcgitimi  mercedis 
macinx  fruduumquetaxatores  exiftant ;  molitorum 
adminiftrationem  rcluti  rigorofi  Cenfores  examinent, 
ac  infuper  procurent  quo  in  molcndis  frumentis  cui* 
que  fatisfiat,  fimulvefarina  jufto  modio&temporered- 
datur,  ac  crebra  inrpedione&  vifitationefraudibusqui- 
buscunque  obvietur;  Infuperin  transgrefrores&delin- 
quentes  mulda  nummaria,quandoque  etiam  poena  ca- 
pitalis  conftituatur  Renat  Choppin.  adleg.  Andeg.  tib.  u 
cap»24,  ExeoAndr.Knichen.  ^,f4^. ^.»//7w.5/3.  QLiosre- 
fertSthepliz.  adConjtiet.  Brand part*  4*  tit>  23.  §.i.num.{f, 
Eosve  fequitur  Joan.  Hering.  d*  tr,  ^^ft,  4S*  num.36, 
&/eqq. 

§.     V. 

I.  Agitur  enim  dealimentis,  de  pane  pauperum 
acdefrumento,quodrerum  omniumeftpretiofifTinuim 
&ad  viftum  humanum  perneceflarium.  arg.  t.  ^.§.  ejfra* 
6itirA.2.iht\  pretiofiftimam  partem  fortunarum  fuaruni 
V.d.OfficWrxfeci,  vtgtt.  Langlae.  m  Semeftr.  Itb.  S.cap.3, 

Carpzov. 


De  Jure  etPotestate  Statuendi&c.  J47 


Carpzov.  in  Prax.  crim.  ^i^fl*  Si*  ubi  de  poenafurti  fru- 
mentarij»  mms7*  &feqq>  Cui  bono,  Reipublico  adju vaii- 
d£e  caufa  circaannonam  variaslegesaReipublicaimode- 
ratoribus  conftituta;  fueruntj  Dequib.vide  t,t^T>,adL, 
Jul.  d,  annon.  t.  /♦  C»  ^a^  res  export.  Conftitut.  Theodo- 
rici  Regis  Romani  apud  Goldaft  tom»  3«  Conftit^  Imp^fot. 
m.  7$^  late  &  diftind:e  Martin.  Coler.  de  aUment.  Itb.  /♦ 
cap.  i7.per  tot.  beneRenat.  Choppin.  tr.d.  Privileg.Rufiic. 
Itb.  2*  cap.  p.  Francifc.  Marc.  decif.  iss.  &  2^6.  Petr.  Gre- 
gor.  Tholofan.  Syntagm.  itb,  36,  cap.  30,  per  tot,  Dodor 
Marta  tn  Digeft.  novtfftom.  /.  verb.  Annona. 

1.  Furtum  autem  molendinarium  raaxim^moli- 
torum  calliditateadumbratur,  qua  ceu  periti  in  arteva- 
rio  modiofimplices  egregiedeciperenorunt,  pr^fertim 
cum  hoc  dehifium  plerumque  nodu  &  in  tenebris  per- 
petrent^  arg.  U  /.  in  pr.  D^d.  Purt»  Joan,  Hering.  dtSl.tr. 
d.molend.^uAfl,  ^7.  ntim.  6.  &  feqq.  Quod  alias  paenam 
aggravare  folet,  /.  2.  D.d.  EffraSlor.l.  aut  faSia.  16.  §.tem^ 
fHs.s^  ihi:  nodurno.  D*  d.  pm.  Ripa.  d.  noSlurn.  tempor, 
cap.  24-.  Remus  ad  Nemefm  Carcli.  V.  art.  ijo.  Itt.  l\  ]ul.  Fer- 
ret.^.  re  milit.  tit.  d.  miltt.  inftit.  &  poen,  num.  224  Petr. 
Caball.  in  Refol.  crim.  caf.  21.  ntim.s.  &  4.  Quibusutob- 
vietur,  acriori  remedio  opus  eft  ,  quod  nemo  melius 
quamPrincepsterritorii  prudcnti&circumfpedo  ftatu- 
toproviderepoteft,cumille  folusin  fuo  territorioftatu- 
endi  ac  leges  locales  condendipoteftate  pr2fulgeat;per 
Jura  vulgata. 

§.  VI. 

u  F*:it  quoque  T^ertio  ;  prifca  comparatio  Juris 
monet£ecumJureMolendinarum,!i5cvC(fctci%wnQc/JSc^ 
tt^tdltjll^rtfl  wnO  (Si}ic/  h^cjufla  moneta,pondpi4  menfura  (jr 
ulna.  qu«e  a  Politicis  &  JureConfultistraditur.  V.Theo- 

Xx  dor. 


548  Caput     XVI. 

dor.  Reinkink.  d.  jur»retra6i^  ^a^.  6.num.2is.  &  feqq,^ 
2s6.     De  qua  GlofTa  Juris  Saxonico-feudalisifta:   £)te^ 

fc0t|lc^crcc^c.;;iic)cm^cmcmcn  vm\t\\  wn^ftctmmcn:  ©atf 
f;>(t|feVtvt(ircn/i%w(?lrccl5t  tfl  c^lctdj  ;^tit)enicmmctt  altJC^ad 
i\^tmt§cni  ^amt  ^cv  i^«felmct|tcr  f^ll  tjaltcn  rcinc  ^'^ct^cn 
v^lctcbc/^a0t/l/  fctniV^ctjcnfoll/cm  nntcrmMbcn^tcvt^t^ 

ic.  h»  e.  hoc  fofitum  cfi  ad  commodum  ^  utilttatem  fuhCicamS 
fcire  enim  debetts  Im  molendinarum  nio^tnparan  luri  monetarum  $ 
Molitorem  namque  aquabdes  oportet  habere  modtos ,  hoc  efl ,  ut 
modtm  ejm  fit  tnfra  dimidium  quadrantts^  GloiTa  fi^cljcn* 
5^C(fet.  cap.  11.  num.  g,  in  pnnc.  Joan.  Hering*  d*  tr» 
^uffi.  4s.  num.  40*  In  moneta  &  nummis  publice  pro- 
bandis  &  mifcendis,  nemo  Zygoftatas  feu  Wardinos, 
quamPrinceps  territorii,  fuperioritatis  Jure  ordinat. 

§.  VII. 
f.  In  quorum  confirmationem,  ^uarto  confide- 
randumefl:,  quod  olim  in  Monarchia  Romana  Impera- 
tores  foli  dc  ptfioribm.,  de  frumcnto.,  de  pane^  de  molendtnii.f 
mo/itor/bm corumve  cura&diligentiaconftitutionespro- 
mulgabant^  proutpatet  extot.  tit.«^/Joan  de  Piatea^A- 
rena.  C.  d.  rifiorjfb*  n,  L  in  excjciione.  2.  C.  de  Exco^.  ^ 
translat.  mtltt.  lib.  12*  l.  lubemm^  1 6.  C.  d.  Erogat.  miitt,  ann.  lib* 
12.  text.  ini.  i.ibi  •  frumentum  de  horreis.  /.  2.  C.  d.fru* 
r^ient.  Vrhis  Confiant,  1'b.  11.  tit.  2^.  ubi  Gothofr.  tot.  tit.  Cod* 
ut  nemini  iiceat  in  empt.fpcc.  27.  iib.  10*  Hinc  Piftrinorum 
Curatores  conftitutiquorum  munusperfonale  erat, ea- 
vc  de  caufa  immunitate  gaudebant.  text.  tn  /♦  muncrum, 
tS.  §.lcgati.,  12.  tht:  Piftrinorum  Curatorcs;  D.d.  muner^ 
&honor.  Noluerunt  itcm  Impp.  Valentinitnus  &  Va- 
lens,ut  facionorofus  quifpiam  pro  cocrcitione  delidi 
piftoiibus  addicatur.  text.  tni.ne  quis  ip.ibtl  Piftoribus 
C:  d. pan.  vide  1,3* y,  (^  6.  C.  7heod*  d. Ptfior. 

2.  Hanc 


De   JuRl  ET  POTESTATB   StATUENDI&C.    549 


2.  Haiic  moletrinarum  curam  Imperatores  fub* 
fecutis  temporibus  praefedo  annonas  ( quem  ^J^VODMttt^ 
IttClfJct:  vocare  folemus)  commifcrunt.  Prout  RexRoma" 
tiorum  dr  Gethorum  Iheodortcm  conftitutionem  edidit  ad 
MaximumPrxfidem,  ejusveofficium  defcripfit;  Quam 
videexCaffiodoro  defumptamapud  Goldaft.  mConflit* 
Imp,  tom.^.  m  Conftitutiomb,  rfheodorict.cap.  iS4>jol  78». 

3»  Ac  quamvisinquibusdamtextibusjurisfermo- 
iiem  faciant  depiftoribus,  optimo  tamen  JureadMoli» 
tores  noftrates  extcndi  poftunt;  utpote  qui  veterum  pi- 
ftorum  funt  fucceftbres;  fiquidem  (  autore  Attejo  Ca- 
pitone)apudRomanos  ii  tantum  piftores  nominabantur, 
quianteinventas  molas  far  pinfabant,&panemtoftum 
lautioribuscoquebant  j  adeo  utnon  tantum  panem  fe- 
cerant  fed  etiam  farinas  moluerant,-  Hinc  in  piftrinum 
damnare.  Sencc^  Epi/l.lii^.14*  cap.  pu  Cu)^Q.ltb.i(f,obfer- 
*vat,^.inpr.  eleganter  Gothofred, /«<af  d.  L  munerurn  iS,  §* 
12.  verbo.  piftorum.  D.  d.  muner.  Joan  Hering  dtci.  tr.  quAJi, 
j.  num.  30.  & s^f*  Ac ^dfi.^-n-is» 

§.    VIH. 

I.  Ideo  cum  hodie  StatusTmperii  quoadterrito- 
rium  fuum,  fummi  Juris  participesfadi fint,  quid  obftat, 
quod  pari  modo  &  rationc  de  molendinis,  eorum  infpe- 
dione  &  vifitatione  ficut  olim  Imperatores,Leges&fta- 
tuta  condant,  &  hanc  curam  fibi  fumant,  Qupniam 
Status  Imperii  Imperatorem  infuis  territoriisreprefen- 
tanr,  fiquidem  per  inveftituram  omnia  ea  Jura,  quslm- 
perator,  in  territorio  poftedit,  ]ure  hereditarioacquifi- 
crint.  Unde  ReguU  vulgata  emanavit,  ^uod  Statm  Im- 
perii  omnia  eapofjint  tn  juoterritorio^  qtu  Imperator  in  ImpertQ 
poteft*  Andr.  Gail.  Itb.  1.  d.  Pac^publ.  cap*  6,  num.  10.  Lu- 
dolph.Schrad.  d.  Feud.part.  z.primip.  Secl.  10,  num.36.  ^ 

Xx  2  Jeqq^ 


J50 


Caput    XVL 


feqq.  Modeft.  Piftor»  con(iL24*num.  i.  'voL  i.  Matth*  We- 
fenbec.  r^/?//.  -?/.  nim,  2p.  Cafpar. Klock.  de  Contrihut^Mp, 
4,  num.  12$^  n6.  &  feqq*  Carpzov.  in  lurlspr,  forens,  part^ 
2.Conftit.2.  defin.2,num,3*  Etquidem  hodicubiquecer- 
nimus  ac  in  evidcntia  facfti  confiftit,  quod  Principes  & 
ftatus  Imperii  foli  in  fuo  territorio  Jus  molendinas  vi- 
Htdin^i  &  ftatiita  moletrina  condendi  habeant  &  ufur- 
pent,  ac  Civitates  municipales  vel  Nobiles  mediatos  ab 
hoc  Jure  penitus  excludant  j 

§.    IX. 

1.  Ideo  in  Bucatu  VViirtemhergtco Princeps  nofter  in- 
fjjedtionemmolendinorum  folus  habet,  ac  in  hunc  fi- 
nemMagiftros  m,oIendinarios  S\^M|}(mctflct  ordinat,Ie- 
ges  mohnarias  ^wfeU®rDmm^Crt  fancit,  «n^CtJ  mx^tXi 

^mU  ^utcb  folcftcf^^Hl^I  Sctffcvbcfcfeawct/oblic  ^cmgc;^ 
mimx^^ixiiYyK  ^n%>d^^t^tfft  tn  ^Jad^  «n^  :f acfc  itnC)  mc> 
fcnt(tcfccn  Qt\^cim\\cx\:ickt\\  tvcr^cn/ttn^mttrcO^td^cnfic^ 
fdjtrrcn  tJcrfcifecn  S<^x^tx\i  m^  wa  mm<^t\.  Dcrljan^cn/foUen  (tc 

^artnn  25c|cbct^  «n^i%aaj]CiCbcn.  h.  e.  quotannu  omnestam 
fullontA  quam  moletrtndt  km^verfi  Ducatm^  per  tales  magtjlros  mo' 
lendinarios  vifitantur^anfciL  tncommodum  hom  pnhltci^Adificia. 
moietrinarum  fuh  tectufine  detrimento.^  (^  a  rutna  conferventur; 
an  item  molitores  infirumenils  juftts  utantur ;  nam  uht  harum 
reritm  defe^lm  aliquu  apparet.,  htc  ah  tliis  emendari  folet ,  ^  e- 
mendMto  injungitur.  Videri  poteft  ?f  Mr|1:l.  ^wrtcmbcr^» 
iSan^t^j® r^nnm^  foi>  jSo,  Dn.  Lidenfpur.  in Ordtnat,  VViir. 
temh,  foL  277 , 

2.  Pari  ratione  fingulare  ftatutum  in  Mijnia  ^Sa- 
xonia  extat,  quodnon  tantum  modum  vifitandi  molen- 
dina  fed  etiam  de  mercede  molitoris,  aliave  ad  caufas 
molendinarias  pertinentia  definit  ac  prscipit  j   Qiiod 

videfis 


DE  Jl?RE   ET  POTESTATE  StATUENDI&C.    35I 

videfis*  Apud  Joan.  Coler.  in  Oecomm--^  part,  1,  Ub»  2.  cap, 
^,mpr,  acJoan*Hering.  d^molendiit.  ^aJi*4S*fi*b' n,  43* 
"u,  Befold.  confil,  211,     Simili  modo  Dux  lultacenjis  ordi- 

navit,  tvtc  m^  mid^a  0c(?allt  c$  m  bcn  gctc^ocgbumt) 
Swldj/  Clct)cMnc)S3cr^  \x\it^t\m  i^mxw  jforcn  m^j> 
tcn^cmSwfelwa^cn  follc  ^ci^alecn  wcv^cn ;  wae  ibj  (gp^ 
rct)c/  wtc  (ic  )1?vc  S3c(fecv  nnt)  i\^aOcn  fealtcn/  ^tc  (Bj)cfecn 
mi^^awtjncn/allc  tJtcrtclO^b*^  bcflcfett^cn/nnt)  iva6  ^cilal^ 
ten  ^tc  i5cmaftl0#(Ecntcn  ^ubcfwr^cvn  mb  }^\xt\}m  bcfucjt» 

h.e«  ^uomodo  tn  Ducatu  lultacenft^  CltvtA^  Montium-i  Moli^ 
tores  cum  famulis Julsf  &  curru  ufttatOffmt  habendi,in  quocon- 
ftjiat  eorumjuramentum  ^  an  jufte  conferventttr  eorum  modij  ^ 
menfurts, ,  prout  Junt  probat&  c^'  fignat£  y  pcrfingutas  angarias  vi- 
fttentur;  quomodo  (^  quatenus^  ts  qtii  prior  ap\>ortavtt  annonam» 
ftt  promovendf^,  ^JJoltCCI)  0  <^xbmn^  C)C(J  gcvtliOj^tt^Wmt) 
&ui^'foL  2$^  &  feqq,  In  Eledoratu  Brandenburgico  de 
molendinis  extruendisfolus  Eledor  jus  dicit  Joachim. 
Schepliz.  adConfuet.  Brandenb.  part,  4-  tit.  23,  §,  /.  Ac  Ju- 
ramentum  Molitoribus  eoruqj  famulis  prsfcribit,quod 
in  omnibus  articulis  ordinationi  Moletrina:  to  S3vaWj? 
«n^*:?tcfC:j(&v5nnn^conformesviverevelint.  VideJoan. 
Coler,  tnOeconom,  part,  u  ltb,2.  cap,  if.  Ac  Joan.  Hering. 
d.  tr,  ^luAJl.  4S.Jub.  ntim,  ^/.  hi  Ducatu  Bytmfmcenfi  cum 
ohm  contentio  oriebatur  inter  Ducem  Ottonem  &  aH- 
quos  vicinos  mohtores  de  molendino  noviter  eredo, 
pra^fatus  Dux  htem  hanc  per  certos  deputatos,peritos 
aquarum  &  rei  molendinaris  ^CV  5C0af(cv  wW^^VXkx^CX^ 
fldn^t^cn  pr^habita  oculari  infpeclion-e  determinari 
curavit.  Ada  Brunfuic«  part,  i.  membr,  i.  cap.  9.  nttrn.  So* 
Quod  refert  quoque  Joan.  Hering. d.  Molendm. ^^Ji^ -^^* 
fub  num,  6* 

Xx  3  X,  i.Ex- 


35X 


CapuT     XVI, 


§.  X 
I.  Exterorum  Leges  &  Confuetudines  quod  atti- 
net,  in  Italia;  Ducatit  MedioUnenft^  peculiaris  officiarius 
\'ix  public^C  feu  /Iratarum  ut  Itali  loquuntur)  conftitu- 
tus  eft,quifimul  Judcx  aquarum&Magiftermolendino- 
rum  exiftir,cujus  curaeincumbit  fedulo  profpicerejquo 
aqua;  continue  fluant,  necalio  deriventur,acutmolen- 
dina  a  Molitoribus  absque  uUo  damnotertii  dirigentur 
acfrumenta  bonafide  moliantur.  Carpan.  adflatut.  Me- 
dioUn,  cap.  140.  vol.  2,  In  iingulis  GalltA  Municipiis  jam  o- 
lim  a  Rege  inftitutus  fuit  Generalis  Moletrmarum  In- 
fpecftor,  Vn  Sergent  generaly  vifiteur  des  moulins»  Renat. 
Choppin.  d.  doman.  franc.  Itb.s^tit.  z^-.fuh  num,  2,  in  Mar- 
gtn.  Ac  ]us  dicerc  tnGallta  dcMolendinis  fuperioritati 
feu  Juridicce  poteftatiattribuitureivecoheret^  Proinde 
Andegavenfium  lex  conftituit ,  ut  Molitor  &  Furnarius  a 
Domino  Juridico  damnetur  accogaturindemnempr«E- 
ftare  eum  qui  frumenra  molat, panesque  coquatadqui- 
num  usque  aftem  vel  quantum  damni  datum  fuerit, 
quod  (i  cundetur  Dominus  Juridicus  damnum  farcire 
Jubere,  fubditus  denuofurnum  adire  aut  moiam  domi- 
nicam  frequentarenon  tenetur.  VideLatiusprxdicf^um 
Choppin.  ad teges  Andt£  tib.  /.  cap.  24-  num  i.  &  feqq.  quem 
refert  quoquejoan.  Hering.  d.tr.  d.  Moknd.  £)uAf,4s.n^ 
44.  &  4i-  Latiffime  quoque  de  Molendinorum  &  Mo- 
litorum  Judice  &  jure  provifum  &  difpofitum  legimus 
in  Conftitutionibus  Ducatm  BrttanniA,,  tit.  /7.  a&,  ^4$,  & 
feojq.  Ubi  Betrand.  Argentra:.  ad  Confuet.  Brtttn,in  Com- 
ment.  Deiure  &  tributis  eorumque  exemptione,  repe- 
ritur  Conftitutio  Regni  VngarjA  Regis  Maximiliani  11,  de 
Anno  M.  D,  LXl^L  art.  12.  CT  ^S'  Ac  ejusdem  Conftitutio 
deAnno  M,D.LXL\,  Jn  Regno  ScottA^  Reges  varios  de  Mo- 

len- 


DeJureet  Potestate  Statuendi&c.    3^J 


lendinis  Leges  tulerunt,  &  dehifce  controverfiis  jus  di- 
xerunt.  ItaHamque  Rex  /;r//^f/w«;^ftatuitapudSconam: 
per  commune  Concilium  Regni  M,  CC,  IX.  Quod  om- 
nes  qui  liabentmolendina  in  terris  fuis^  habeant  Ma- 
giltrum  &  duos  fervientes,  qui  jurent  fidelitatem  Do- 
mino  loci  &  hominibus^uis.  Et  hber  homo ,  dabit  ad 
molturam  molendini,  decimum  fextum  Vas,  vel  vi^t. 
fimum,  vel  trigefimum  fecundum,  quod  feofatus  &  feqq. 
Statut.  Reg*  Wilhelm.  cap.  p.  Statut,  Reg.  Robert.  part,  2, 
cap.ss-  & pafjim  ap.  Skn^um.  Ftde  late  Thom.  Crag.  de 
jttr.  Scotko  lih.  2.  Diegef.  S*  fol  rn, iSs*  &fec[(i.  PariHs  molen- 
dinorum  folhcitudo  antiquitus  o^uoo^nt fummum  Magt- 
firatum  exagirabat,  prout  cum  ex  legibus  Romanis  tum 
ex  hiftoriis  Francicis  liquet. 

2.  Apud  Romanos,  repertore&  firmatoreTi^^/V 
»^,  PiftoresMohtorcs  proprium  habuerunt  collegium, 
pecuharia  Jura,eorumve  Curatores  a  mnneribusperfo- 
nahbus  {t^z  excufare  potuerunt,  quod  patet  ex  /.  ult.  D. 
d.  excufat.  tutor,  l.  i.ibt:  Pifiorum,  D.  quod  cuisque  VnJverf. 
mm.  text,  tn  L  munerum.  iS^  §*  2.  D,  d.  muner.  &  homr^  Tot. 
tit,  C,  Theodos.  &  luflinian.  d,  Ptfior.lib.ii.Cujac,  lib,  26.  Ob- 
ferv.cap.  /7- Joan.  Goedda^.  in  U  Neratipt^.  Sj-  num.  /.  D.  d. 
Verb.  Stgntf  Rittershuf.  in  Trajano.  feL^.  Sah-nut.in  Pan- 
ziroh  lib  1.  tit.  22.pag.  m,  714..  Unde  piftorias  quoque 
caufas  feriatis  geminatisque  menfibus  audire  &  diftin^ 
guerehcuit.  per  text.  in  l  puhltcas.  4*§'  i*  C.  d.  Piriis.  Jo- 
an.  Hering.  d,  tr.  d.  molend.  ^^fi.  /.  nttm.  ^o.  Piftrini 
porroPrincipis  Curator  vocabatur  Comes  horreorum, 
qui  certa  mancipia  purgandis  horreis  ac  coquendo  pa- 
ni  principis  adfcripra  habebat.  per  L  tm.  C.  d^  Piftor.  itb. 
11.  Novell.  So.  Cujac.  d.pr^fcript.  cav.  13,  Gothofred.  add.  /. 
puhiica6.  4. §*  /♦  Ct  d,  Brm,  Hering.  d,  tr.  ^^fi.  4^^,  s. 


j5  Caput    XVT, 

§.     X  I. 

1,  tbeodoricm  Gothorum  Rix Romanm  hau d  minorem 
curam  piftorum  &  molitorum  habuit,  dumeorumcau- 
faannoiix  Pra^fecHium  conftituebat,  ejusve  officium  m 
Cngulari  conftitutione  hifce  verbis  defcripfit .-  Tui  ftqui^ 
demftudii  e/i,  ut  SncrmfJimA  Vrhi  prtnparetur  annona^  uhiqtie  re- 
dundet  panis  copia,  ^  tam  magnus  popului  tanquam  una  menfa. 
fatietur,  per  officinas  pijiorum  cibosque  difcurris^penfum  ^mun- 
ditiem  panis  exigif ,  nec  njite  fudicas  ejje^  unde  te  poffit  Roma  lau^ 
dare :  merito  quando  gloria  fingularis  eH  tlliiis  Civitatis  ajfe^us* 
Aurel,  Cafliodor.  lih.  6.  Refcrtpt*  Et  ex  eo  Goldaft*  tom,  /. 
ConflitAmperiaU  cap^  is4.  Confttt^  Theodor.  foU  m,  78. 

2.  Minori  cum  laude  fed  majori  ignominia  in 
Gallia  olim  objedum  fuit  illis,  qui  Molendinorum  In- 
fpedores  a  Rege  nominati  fuerant ;  Ita  enim  Aymontu^ 
Monachm  de  quodam  fcribit:  E  medioaufferatur  homi- 
num  Tyrannushic, cujus,  PaterProcurator  fuit  Regali- 
um  Molendinorum.  Aimon.  lih.s.  HiHor.  Francic. cap.  6-^, 
fot.i24'  Pari  modo  antiquitus  primario  Medico  Regis 
ChlipericiMarileifoin  ignominiam  vertebatur,quod  pa- 
rensejusMoIendinaEcclcfiafticaadminiftraverit,fratres- 
que  ejus  cuiinis  dominicis  &  piftrinis  fubjedi  fuerint. 
Gregor.  TuronQm.  Hiftor,  Francor,  lib. 7 .cap,  14,  Quodre- 
fert  Joan  Hering.  d.  tr.  ^lu^fl.i.fub.  num.  u, 

§  XII. 
I.  Ex  quibus  jam  addudis  exemplis  &legibus  pa- 
lam  fit,  quod  cr  oltm  ^  hodie  InfpeBto  &  Cura  Motendinorum 
ad  fupertorem  territorit  pertinuerit  ac  juperioritatts  luri  merito 
addicatur.  Et  hoc  minus  dubium  habet  in  cafu  quo  fpe- 
cies  Jurisdidionis  penes  uniim  refident;  Ubiautemju- 
risdidionis  fpecies  in  Caftro  vel  pagoaut  Civitate  funt 
penes  duos,  veluti  fi  Nobilis  in  Pago  Jurisdidionem 

baftam 


De  Jure  et  Potestate  Statuendi&c.  JJ'/ 


balTam  biC  mto^mditUdiC  (^bxi^fHt  poffideatjPrinceps 
autem  ibidem  Jurisdi(flionem  altam  bUt^^t^c  ^bxi^fcit 
aut  Jurisdiiftionem  territorialcm  bict^anb$f(ix{t[ifyc^^ 
{^Xi^Cit  habeat;  Acritercontrovertitur,  Cumam  competAt 
lnfpc6iio  &  vifitatio  moUndimrum  {in5  KACX  {>tC  i^Wt^L^SSc*» 

f(ftaw«n0  fft^wncmmcn  bercdjti^t  fcDcr 

2*  In  qua  quaeftione  dtjitn^e  procedcndum  efTc 
cenfeo.  Ef  quidem  regulariter  Infpciflio  &  Vifitatio 
molendinorum  addominu  territoriivigore  bcx^awb^ 
fwr(lltd2<^n  ©brt^fcit  five  fttperioritatU  territortdts,  perti- 
nere  cenfeo» 

\^  Primo  Quoniam  vifitatio  h<ec  fecundum  certa 
ftatuta  &  ordinationes  Provincia:  vel  loci  fieri  debct, 

mb  bxc  iWwOlbcfcbatpmi^  wtt^  m^  Wx  i^^AfeU(&v5nnn0 

fur^cnommcn  i  atqui  dum  ftatuta  condere  iitproprium 
domini  territorialis  ac  fupcrioritatis  Juri  accenfeatur, 
Haud  dubium  eft,  quin  etiam  is,  quieodem  locaftatuta 
molendinaria  condidit,  ibidem  quoque  ]us  vifitandi 
molendinahabeat  i  Sicuti  enim?rincepslegemfacit,ita 
eam  quoque  exequitur,  nec  alius  de  ea  cognofcerc  po- 
teft^  Neunus  feniinet  &  alter  metiat.  arg.L  cum  quAdam 
pueUa,  ig.  in  pr.  D.  d^  litrUditt.  ubi  Alex.  Jafon.  &  late  Joan« 
Petr,  Surd.  cof^fiL  la.num^  21.  &fi^q*  Menoch. confil^^fo^, 
mm,  24, 

§.  XIII. 
I.  Bt  hoc  Secundo  ex  eo  confirmatur,  quod  vifitatio 
hsEC  utilitatem  publicam  totius  diftri(ftus  tam  univerfo- 
rum  quam  fingulorum  refpicit  per  ea  quae  fupra  cap.  t$, 
mm»  -f«  dicla  funt.  Ea  autem  quae  totius  Provincia:  u- 
tilitatem  refpiciunt,  non  ad  Jurisdidionem  baDTam  fed 
proprie  adterritorii  Jurisdidionem  univerfalem  ejusve 
i^riucipemac  Dominum  pertinent.  pertext,  in  L  Uttora.j^ 

Yy  §./. 


5^g  Caput     XVL 

§.  /.  fbi :  cencedendtm  non  effe^  ut  deterior  Littoris  ufm,  D»  Ne 
qutd  in  ioco  fubU  Communis  enim  omnium  utilitas  a 
/'rincipibus  procuranda  eft,  ut  teftatur  ipfe  Imperator 
Juftinianus  inl,  Communium.  g.  in pr*  ibi :  rerum  omnium  u- 
tilitatem.  C.  d.  Natura^.  Itber^  Ac  quibusvis  commodirati* 
bus  privatis  etiam  lureadmiftis  pra^ferenda  eft.  l.unic,^ 
§.penult^  ubi  Br.  &:Dd.  D.  d.  Caduc.  tollend*  can.  fciaf,  ibi% 
nam  plurimorum*  ^udfi.  /.  text*  in  l.  itn  vulneratt^s.si*§. 
2jbi:  pro  utilitate  communi.  D.  ad  L.  ^quiL  Schmff' 
confil.  g.  num.  p^  cent.  z.  Ac  Confl.  60.  num,  8*  &  9-  ead.  cent, 
r,  K\tX2ii\(X,c0nJil,  igo^num^  /i»  Covarr»  lib.2,  Var,  RefoU 
(ap,ii.  num,  $,  ^  Itb.  3.  cap^  14.  Joan,  Hering*  d.  lur,  mo- 
Und,  ^u<ift.  10,  nmn,  iS,  Baro  Enenckel.  tr„  defrivUeg.  Ub.3. 
cap.  C.num^33,  Francirc.  de  Amaya.  obfervat^  Lib^  i,  cap,  /♦ 
mm*  /♦  Joan,  Mar.  Novar.  Dectf.  do,  num.  11.  dr  per  tot.  Eft 
enimMagiftratus  officium  omnia  ad  Subditorum  utili- 
tatem  dirigere.  perl.fiquts  filium.s^*  C.  d.  Inoff.  teftam.  text* 
bonus  inpr,  Novell,  8.  Hinc  Frinceps  dicitur  commu- 
nis  omnium  pater./'^/  NovelL  gS.cap.  2.  infn.  Sencca/f^. 
/.  U.  Cltment,  cap.14.  Rolaiid  a  Valle  co^fiL  18.  num,  18*  Uh, 
2.  Craver^  confL  9.  num.sj,  Baro  Encnckcl  tr.d.Prtvtleg, 
lib^  3,  cap.  ^.  num.so^  Fran  c  i  fc  d  e  A  m  s  y  a .  dici.  c. i ,  num,  /.  ^ 
fec^q^  Paftor  populi  &  Minifter  Dci  in  terris.  Can.mis, 
cnn,  qui^  13.  quxfi.  /,  Et  can.  mnfoium.  23.  qu^ft.  ;.  /^hilipp. 
Corna^.  confiL  162,  num,  2$.  Ac  Univerfalis  protccfror 
miferabilium  L,  un,  C^uand.lmp.  inter  pupiiio-  vid^  prout 
haec  latiiis  deducit  Laudenf]  tr,  de  Princip.  £ln<£fi.  isu  Cra- 
vet.  dtci^confti.  g.num.  sS.part.  1.  Joan.  Cceppcn.  decfsp,. 
per  tot.  Morla  tn  Emp&rio  lur.  tit.  d,  Lcgib.  num.  16  abund^ 
&  eleganter  Mar.  Giurba.  decif  crim,  i.per  tot.  docfte  & 
acute  Francifc.  de  Amaya.  di^.itb,  i,  cap,i.pertot, 

XIV* 


De  Jure  et  Potestate  Statuendi&c.  10 


§.    XIV. 
!♦     fiterif^  Tertio  hcium  qua»  Befoldushanc  qux- 
ftionem  in  terminis  decidendo  fcribit:   ifa{^mut>Ct 

mcbi^  (^xtt^^cmmct^xctcQcxxditt^kit  mt^  ian  fnxnam\><^ 
Itd)  t>cxfc{\>i^cn  infpedion  t^abcni  ob  e^  ^Mvctjatta  m  ^ct-iV^wfeC 
rcdjc  lu^cticime  man  fnx  ii\i^^  gcbvawdic/  ob  man  bc» 
^cm  alccn  i\^ftlccv  »)ctblctbc :  nnb  wa^  fonftcn  m  ^ttcct  ^KSo^ 

ItCCp  ^tcnltd^'  h,e,  Iff  cafu^  ubidominm  Ittrisdi^iomfuprema^ 
Jimul  eji  princeps  Regionis^  tunc  ei  ratione  hujm  rci^  latiui  lus 
competitj  (^  inprimis  inJpe5fionem  moletrimrum  injlituere  po- 
teji  ^  An  omnia  redle  &  debito  ordine  in  molendino  gerantur^ 
quibm  utantur  menjuris^  an  adhuc  fr&Jlatio  macindifive  multU" 
r£  conJuetA  obfervetur?  ^  quid pmile  injlttuatur ^quod ad  con* 
fervdttonem  Reipublica  conducit.  Befold  inlhefaur,  Pra5i,  lit. 
M.verb,  iV^wycn.  num.76,  Et  hoc  fane  ex  illa  ratione^ 
Ci3mis>quifuprema  (quam  territorii  vocantj  Jurisdi- 
dlione  pollet,  omnes  alias  Jurisdiclionis  fpecies  fimul 
exercere  polTit;  Undedefcendit  illud  quoddicunt:?W»- 
cipem  infuo  territorio ,  ratione  cujuicunque  lurisdiciionu ,  inpmit. 
^ fupremAj^undatam  habere imentionem. Paul. d. Caftro, So* 
cin.  &  Modern.  ad  L  i.tnpr.  D.d^  acquir poffeff.  Abb.  An- 
ton.  d.  Butrio  &  ca^teri  omnes  in  cap.  nimu  x.  de  lurejur» 
Socin.  confd.  izf^  lib.  i.  Andr.  Alciat*  Refponfr/2*  num.  g.e^ 
R(Jp.  tys»  num.  K  Quod  ceu  Rcgulam  communem  iii 
Impcrio  pradici  atteftantur  Thom.  Michael.  d.  luris" 
di6l.  thef.4(f.  Andr.  Knichen.  d.lur.territ*cap.  s*  num^  /J/. 
^  flurtb.feqq.  Befold.  fl^.  lurisdi^.  Imper.  Rom.  £luAft.i8.& 
21.  inpr, 

1.  Utcunqueautem  hic  diftentiatConfiLArgen- 
torat.  2.  num.1s6.117.  &  16}.  Befold.  fibicontrarius^^?»/?/. 
iii^per  tot*    Eumve  fequutus  Dn,  Lindcnfpur. //«  Ordtn. 

Yy  i  irur- 


j5o 


caput   xvn 


VVurnmb.fd,  z^S.mm.  i$*  ac,  tr,  de  Jmperhr,  muut.  cap,  /^. 
num.g^,foLm.  114*  Et  hocexeo  per  varias  digrefljones, 
deducit  Dii.Cafp,  M2im,deetf,g2.pertot,  Ubi^quidinju- 
re  Bavarico  obtineaf,y«i^.  ;?»;»♦ /7.  refert» 

%.    XV. 

i.  Hanc  tamen  fententiam  /.  AmfltandAm  cenfea  y 
Nihilinvifitatione  Molendinorum  interefle,  fiveTer- 
ritorii  Dominus  folam  Jurisdidionem  territorialera 
poflideat ,  five  cum  illa  infuper  Altam  feu  criminalem 
habeat  Jurisdidionem  ,♦  Ut  enim  W  iSan^tJ^^f  WVflL  ®c^ 
bxX^tc\t  fuperimtAtis  territoridts  longe  fuperat  Oa^  ^btt^ 
nn^iQai^^&CXi^t/feumerumlmperium^  perea  qua:  tradita 
fiint,  ita  majus  fua  uatura  &  poteftate  id  quod  minus 
cft  facile  abforbet. 

2*     \L  Dec/aro  c^ndcmdecKioncm^ba^aihiCXt^^Xtf 

tfxi^pm^cn  t>^nnkt^cni^\>  ^cx  ©i^aff  iSmdje^^cvjftdfe 
^nmaU  t>cx  (ganOiJs^.f  wvjll.  (^bt^ktt  mtmaffc/oC>cvaUcmC>tc 

Criminal.Jurisdiaiont>t^cmflccPcnC«i)CV&cm(&vd2feabC* 
h.  e.  quod  inpnmu  hicfcire  necefje  ftty  a»  Domtnm  Supertor-^fi' 
mulappetat  luriAdiSliomm  terrttorialem^an  vera  tantum  luris- 
di^tonem  Crtminatem  pofjideat  in  page  vel  loco  illo.  Ho c  e ni m 
in  cafu,  ^\  tertius  fit  Territorii  dominus,  ac  in  vifitatio- 
ne  Moiendinorum  fubfiftat  \  Is  qui  lurisdicftionem  infe- 
riorem  in  pago  habet,  vifitando  molendinas  minora 
delida  ibidem  commifla  pecuniarie  punire  poteft;  At 
fi  gravius  quidibidem  admifliim  reperiat,  poteft  infe- 
rior  praeparatoria  ad  fuperiorem  lurisdidionem  facere; 
Utputacapere  ipfi  licetetiamdelinquentes&malcfado- 
res,  modo  eos  ludici  fuperiori  habenti  merum  Imperi- 
um  mox  fiftat.  per  text.  Cardinalem  in  Noveit,  1$.  eap,  6* 
§.  i.  tbt  :  caftigationi  compctenti  contradent.  loan. 
Schueide^jfr,  tr,  d,  Feud.part,  z.fub.  nmn,  li,  Matth»  Coler. 

tnprtk» 


De  Jere  et  Potestate  Statuei?di&c.  ;dv 


inproceff.  exuut,  part.  2*  cap»  i.  num,  /}♦  20$.  &  i^p,   Befold» 
Cffnfi^.  211,  num.  2.S.&4*  Ac  ConJiL  2^^,  num,  132^ 

§.     XVI. 
I.     Vlteriu6  ilUckclaro  pr*efatam  quseftionetn;  fci- 
licet  inrpiciendum  quoque  eflfe,  tVa^Ct  (Sn^cnflbCCiSC;* 

wtd^t/  iV^rtrtprt^  mcjl  cmQlnflrtle  ^umadjcn  bcu^tt^t 

Mnt)  bcfw^t  (c^)C ;  h.  e.  qui  tbi  locorum  Iw  habeat ,  Confiituendi 
fondera^  menfuras  dr  ulnas*  Nam  cui  competit  lus  con- 
ftituendi  menfuras  &  ponderain  pago  aut  diftridu ,  ei- 
dem  vifitatio  quoque  molendiuorum  attribuenda  erit; 
Siquidem  hacce  vifitatio  in  ufurpatione  menfura?  legi. 
tima?  &publico  ftigmate  fignatse  confiftit ,  ne  fub  fide 
publica  quifpiam  inmenfura  &  farina  decipiatur&om- 
nefurtum  evitetur,n^ilibi  enim  frequentioreftmenfu- 
ratio  quam  in  molendinis,  Adeo  ut  infpedio  menfu- 
rarum  &  molendinorum  pcnitus  fint  connexa,  acmen- 
furarum  &  ponderum  infpecftio  ut  generale  quid,  mo- 
larum  quoque  vificationem  ceu  fpeciem  realiter  i.n  fe 
contineat.  vid^  qu£  fuprafib num.  30  feaq.  di^taCunt,  Befold 
in  Ihefaur,  Pra^Jit.M,  'verbo^\\t^[m.  num,  jo, 

2«  I V.  Limitanda  eft  fupracli(fT:a  opinio ,  fi  Nobilis 
in  pago  illo  baffam  Jurisdicflionem  habens  rationc  jlli- 
us  pagi,  Impcrio  immediate  fubjedus  fir ,  ac  colledas 

imperiales  m^tc  2^tttcvmicl^cn  folvat ;  ^OiXm,  tvmm  ^Ct 
®bcviJ©cnchta^<Scv:  ^rtrctbjlen  allcm  ^tc  Crimindi-juris^ 
didion  ^rtc  ^cr^Sfti^cn  rtbcv  mdK  j^nc^lcid^  l2(tn5iJ^f  ur(l 

$fj  /  \\.,^.ac  coUe^as  Imperiales  xrario  ordims  Equeliris  inferat , 
fi  enim  domino  Superiori  tantum  tbidem  compctit  lurUdictioCri' 
mtnalis^  neque  fimulprmceps eft  Regionis  (^c.  molendinoruiTi 
inipedionem  &  vifitationem  haudalia  rationequam  in 
cafu  delicfli  (ibi  fumere  aut  afFetJtare  poteft,  veluti  fiMo- 

Yy  3  litor 


^6t 


Caput  XVII. 


litor  autalius  quifpiam  in  Molendino  furtum  aut  con- 
Cmile  crimen  admilerit ;  De  quo  cajh  Ego  capio  opinio- 
nem  Befoldi  in  prasdido  ConfiLzii.fertot.  Proutisip- 
fe  mentem  fuam  poftmodum.  Jn  ihefmro  Pra^ico  dt6i, 
Ut.  M*  'verk  SVoMfelctt»  »ttm*  7^«  dedaravit^,  faciuntque  ea 
^ua:  mox  antea  in  declararione  fecunda  tradidi» 

CaputXVII. 
Quinam  Molendinorum  infpeHioni  0**1;/- 

fitationifint  frAficiendi  ? 
S  U  M  M  A  R  I  A, 


I. 


Umc  molettdimrftm  itt/peSlhftt 
prdficiendi  funt  Firi  boni,  & 
feriti  in  arte» 

JUe  cui  Mliquid  etgnofcendHm 
(ommittitur  t  fcitntiam  & 
feritiam  iUiui  rei  hskere  de- 
let» 

§.     u 

Huic  muneri  optime  praficiun' 
tur ,  qui  artem  moUtortam 
non  ampUui  exerccnt» 

Veinde  quifunt  concives ,  »0» 
exteri, 

§.      5. 

1.  fr9curare  debentl^tfitatores.ut 

ftatuta  molendinaria  quam 
fiiifie  ohferventur, 

2,  Ordtnauo  m9lendinerum  itt' 

Ducatu  lV/trtemhr£ieo, 


2, 


2. 


§.     4« 
I,  ^it  molendinorum  infpeEliOt  t" 
tiam  ad  alia4  fpecies  poffit 
extendi  ?  ^jfirmatur. 
Qmniam  utrobique  eadem  eji 
ratio. 

§       5. 
Deinde  ejuia  hanc  Vifltationem 

(jflaQttat  publica  tfrritorii 

utilttas. 

Ea  (jjud  omnihm  profitnt  uni' 

zier/aliter,pr<£ferunturfingu^ 

gularum  perfonarum  com- 

modis, 

§•      6. 

1.  Oui  Im  hahet  xiifitandi  moH- 

nas ,  hahct  ^ficque  faculta^ 
tem  decidtndt  Ittes  mola- 
res. 

2,  In  moiendinii  locum  habetregU' 

la :   qui 


2, 


I, 


2, 


Q£INAM  ^OLENDINORUM&C.  jdj 


U:  ^ui prior  tempoYC,  poti- 
or  tttam  eft  Imt, 

§.     7- 
!►  ConJlrmatHr  httc  fententia  uU 
terias, 

§.     8. 

1,  In  concmfti  Dmrum  ad  mo» 

Um  accedentium ,  frumenti 
■  molendi  caufa,  dominutmo- 
UMteri  etiam  tempore  prio. 
ri  prttfertur. 

2,  In Ala teria praventionii,  ea  n'- 

hil  operaturj  fi  perfont  noi 
jint  ejmdem  qualitatis  & 
cotditionis. 

§.      9. 
/.  Ni(ii'Rio  jam  coepta,&  rts  non 
fit  amplivu  integra. 
%,     lo. 
/.  *Dnnde  y  *}fi  Dominus  molen' 
diyium  locaverit,cttra.  retin- 
ttoncmprioritatti. 


2,  Ratto  ifi  abdicatio  &  transla- 
tio  hujus  lurU  in  condu^Q» 
Ytm,  per  Yeceptionem  meYCt» 

§.     II» 
/.  Poena  molitoYum  i  res  futfidei 
coHcreditas  ,     fraudulenter 
adminifirantium  aut  fub» 
trahcntiumt  tfi  arbitraria, 

§.      12. 

/.  Confiitutio  luris  Wurtemhei^' 
ci  circa  hanc  rem, 

2,  An  Magtfiratut  Superior  Vigo- 
re  Regalium  j  omnia  Aiolen' 
dina  in  fuo  territoriofibipri- 
vative  arro^are,  &  fubditcrs 
ab  eorundem  adtficationear' 
cere  pojfit  ?  hic  caute  &  di- 
fijnHe  progrcdiendum  ejfcfin' 
tuitur» 


§.  I. 

I,  TTnic Molendinoriim Infpedioni & vintationi prae- 

*-  -"-ficicndi  fLint  viri  boni^legales  &approbatee  vira^^ 

imprimis  autem  neceiTe  efl  ut  eligantur  Magiftri  hujus 

artis,  nonTyrones  fed  periti  i n  arte,  iV^AUcv/ S3c(fcc 

wn^  "^aKcxf^xWmbuyc ;  t>ann  t>^x  bcx  an^cxn  yimicn/  fo  ^tm 
ittullcrnn^  ^ccfct^^rtn^tvcvif  nlcftc  cxkxnct/  btc  Errara 
mK>  Cj)ftntld)tt9fcttClt  Cutpote  arcana  artis ;  t)et'(K«Vgcrt / 

wcldK  ^cx  ^MMcx  S3ctVM0  mb  ^ort&ctl  ntd^t  fo  letdit  mx^ 

ncmrncn  66nncn.  h.  e.  Molttores,piftoreSy  dr  ardntc^omcA  arits 
prttii  ^immm  Hulos  aliornmy  q/ti  artcm  pifiortAm  aitt  molita- 

rtAm 


9<^4 


Caput    XVII. 


fUm  non  didkermt  y  Errataji  qu^funtj&difficultates  tatent^ 
eo  quod  moUtorum  fraudes  ^  decepttones,  tamfacile  animadverm 
tere  nequeant,  Sebaft.MuUer. /r.  d*  Pactfic^part*  i.  num»  ii^ 
f^feqq.  quem  refert  Joan.  Hering»  d.  Molendtn^ ^aJl,4S.* 
fub  n.  42, 

2^  Quia  ille  cui  committitur  ad  cognofcendum 
&  probandumaliquid,oportet  ut  infigniter  illud  cog- 
nofcat»  /.  quos  nos.  234.  §.  /.  ibi:  idonee.Z>.  d^verb,  figntfi* 
§„  cum  itaque.  s-in  procem,  Inftit,  Petr.  Rebuff.  tom.  2*  oper^ 
tr,  d, Pannar.  mercat,  art.  /.  G/o/f  un,  num.3.  dr  4*  Prout  c- 
nim  unusquisqucartis  fuac  difceptator  optimus  exiftit; 
iraquoque  horum  afTertionibus  &  difpofitionibus  pro- 
pter  peritiam  creditur  ^  arg.text.  in  l.fi.trruptione.  8,  §. /♦ 
tbi:  percos  dirimere,  D.Ftn^  regund*  l.  fin,  C.  d^  lurisd.  A- 
lexander.  confl,  174.  infn,  lib.  2,  Teflaur.  decif,  41.  num^ 
24,  Ruland.  d,  Commifjar.part.  i,  ttb,  4.  ca^^2Q,  Annae  Ro- 
bert.  Rer,  ludic,  lib.  2,  cap,  li.fot»  m.  4S9.  Steplian.  Grati- 
an.  dtfcept,  forens.  cap.  ^72,  nurn.  4g.  (^  so,  Pf  r  Regulam 
€x  Juris  pracfumptione  ortam:  Quod  perito  defuaarte 
atteftanti  credendum  fitj  Et  text.  /«  cap.  propofitijiis.  ubi 
Abbas  Panorm.  &  Dd.  x,  d.probat.  t^xt^  in  i,  Semel.  d,  ibt: 
uifi  quos  conftet,Medicis  denunciantibus,  C  d.  re  mtli' 
tar.  l,  tn  bonorum.  10.  D.  d.  bonor.  pojfijj.  t.fin,  C,  d.  Jurisdt5l, 
"Br.in  t.j*  D.a.  Ventr.infpic.  Mafcard.  d.  ^rohAt,Comt,ii(^^* 
mm,ik  TefTiur.  Pater.  ^^t//.^/.  Gv2Lt\2Li\,decifRot.Marcif* 
}2.num,  4,  &  Jeqq.  Fincl^elthauf.  obfervat,  61,  num,  9.  & 
i^.  Joan.  Aloys.  Ricc.  Cott,  decifijif. 

§.    11. 
!♦     fnfuper  conducit,  uthuicmuneriprsficiantur 
ii  qui  artem  hanc  ulterius  nonexercent,  fedperahama- 
nuariaartificialicita  viiflum  quotidianum  qu^runtj  ^U 


QUINAM   MOLENDINORUM  &C»  j6f 


5wt(fc  anbcxc  cl^tUiic  (Qanbtt^icmn^it^t  S3vo^  cxmxbcn; 

(iquidem  illi  qui  artem  molctrinam  adhuc  exerccnt, 
vix  absque  fufpicione  in  caufapropria  cognofcere  &  ju- 

dicare  pbflunt,  m^  t$nncn  in  ]t)xcn  ctcincn  6ticbcn  o^rw 

©cr^rtdjt  mcfet  mt^[  S^tcfctCf  fcpn.  Alias  commune  iU 
lud  proverbium  de  illis  prjedicetur  :  bic  S3ccfcn  bC;* 
fd^atCCncinan^CX^a$  "^Sx^^t.  h.  c.  pi/hrcsfibt  ipfipams  vtft" 
tant,     Prout  patet  &  conftitutum  eft  iw  ^CX  '^^ait^C^xa^i^ 

fcfecn/  S3ai)cvifd2ett  mtD  ^TCwrnbctc^et  25c(fcn  «n^  J^wfeU 
(&r^nttn^.   Videriquoque  potcft  .f  ftrfll  ^%nllcr ^ ® rDs^ 

nnn^.  Sebaft  Muller.  ^.  /r.  <{^.  Pamfc.  pau,  i.  n»  lo.  f^fafifim, 

I.  f^//<f  prxtcrea eft,  ut Infpectores  chgantur Con- 
cives  non  Exteri,  ne  fi  ex  aUis  cligercntur,  Cives  cos 
poftint  reprobare^  prout  dehifpecffcoribus  reiPannariac 
tradit  Petr.  Rebuff.  d,  pamar^  mercat^  art^  /.  Glo/fi  /♦  nurn»4^. 
tom»2  oper. 

§.    III- 

1.  Procurareautem  dcbenr  Vifitatores  ifti  diligen- 
ter,  ut  ftatuta  molendinaria  quam  ftride  obferventura 
moHtoribus,utunicuiq,-  in  molendis  frumentisfatisfiat, 
&farina  jufto  modioactempore  debita  reddatur. 

2.  hi  fpecie  autem  (ut  hic  Molendinorum  ordi- 
tiationem  quafi  per  epitomen  fubjiciam  j  vidcndum  & 

rcfpiciendum  eft;  ,t.  ©af|  ^cx "ii^nikx ct^c  mt^ ^ann  CX  Uc 
i^Mc  ^nxi^sc,  ^cn  Qtcxn  mt  allcm  :?lct9  bd^awc.  i. 
©cnfclbcn  rtlt^^unn  ntdjt  mtt  Si[c\)cn  ^c^n^^cxn  mit  {cincm 
ct^ncn  MnC>  c\wtcm  fxovn/wtc  ftd^^^cbttbvct/  vccfct  tvotjl  bc^ 
mablc  nn^  ^cn(5tcm  vcc^t  Dollftant^t^  fpctfi;.  3  ©^<^  ♦f  vnd)t/ 
al^Dmd^cl/SNCifcn  ttn^^cv^lctdjcn  nad25cv^S3c(tcv  Slvctj 
mtt  allctn  f  lctfi  mafclc/  bamt  fid).  Oit^  i^ccl  tm  bacfcn 
w^ot^l  cvfocbcn  f'i^nnc;  [Danntva^atilmccl  iKiftv^  cOcv  fonjl 
»)cv^>vbcn/  tt^tv^  ^a^jS3vc>^9anc^  mtcflfi)/  miC)  fan^tc^Pvob 

Zz  fecua- 


j66  Caput     XVII* 

fecundumqiiaIitatemmd)tbCJ?cbcn/^cmnad^NcSubftant| 
in  pejus  transferirctVCr^cn.  4.  ©rtfl  bcx  Muiicx  ^a^V^U 
it^c^Scmdltim^iiiaaf^  juxta  loci  ftatutum  Itffcrc/  fiqui- 
dem  in  plurimis  locis,farina  juxta  pondus  iton  ver6 
menfuram  reddenda  eft;    ^ahU  m  bcm  ti^at)kn  t>cm 

i\^ccl  in  pondere  ntdK^  a\)^ct^t/  fonbcxn  mclmct^f  encn 
^iwrtcfc^  bcfommct ;  in  fpecie  abcx  0t  cin  mc(}  iKcm 
cin  fyxibcn  ^Hfocil ^bcxf&in{t.  $.  ttJafcn  ba^  Si^xn  c>bcx 
XQatt^cnmtt  tdaffcx  bcfpxcnpit  obcx  gicmt^cti  mnf^  bcx  '^n^ 
(^ang>  ^cff  H?rtfrct0  am  ©ctvtcbt  it^t^ci*  an^  tVr  Mnt^ic  0c^ 

Itifctt  WCr^cn.  h,e.  P}  Molttor  antequam  molam  ad  molen- 
dum  prmparat ,  lapdem  moUrem  dtltgenterpriws  exa6l}  cdidat  (^ 
exdmict  \  2.  Non  furfures  prtrmm  mob.t ,  fedfnmiento  hono  ^ 
proprio.)  Ufidem  expleat.  3.  Surnma  curn  induftrta ,  pixta  mo^ 
rem  c^  artcm  prfic>rtam.,frumenttimy  'veluti  faryfive z,eam,ftltgi^ 
nem.f^  ejuirrwdi  qeneris  alia^  molat^  quo  meliui  fartna  dum  co- 
quttur feje  cxiolLre pfiffit-^  Narn  fartna  fibulofa  i'et  altomodo  vi- 
tiofty  panem  ajjictt  apoetttui  mimti  qraturn.,  necftibftfere  potefl  tn 
examtne  rattone  qtiatttatts^  cum  fuhjlcintta  ejt^  ftt  corrupta  (^  dt- 
tenorata.  4.  Vt  motitor  plenum  pondtn  &  menfuram ,  juxtA 
fintntum  toct  refittuaff  fquidemplurimt^inioctsfarinajuxapon- 
dtis  non  vero  menfnram  reddenda  efi\  curn  permolttinem  farin^ 
mhit  decedat  y  fed  potitd^s pondtii  crefcat^  crei  aitoiutd  acccdat;  in 
Jfecie  vero  modtm  trttico  plentu ,  effictt  modium  unum  farinA 
cum  dtmidio.  s*  Dum  triticum  autfrumentum ,  antequam  moia 
fitbigatur-f  aqua  afpergitttr^  (^  itamadefadiumin  fartnamredigi" 
tur^  tunc  tantum  ponderts  farin^t  quantiim  acceffit  aqu£  a  A4oti- 
tore  reddidebet.  Plura&  variacapituIa,qucemolendina- 
rum  vifitatores  animadvertere  debent  vide  &  huc  tran- 

fpone.  Qn:)^ta|l(.!CCMrtemb.iWUlciv®rt>n«mr  art.  i.  & 
pLfcqq  6t1l(htrclK*13*Mtcci).'(J)i'^nnn9.M  ^/.  6  f^(i<i'  Hc. 

n ng.  d^  moiertd,  ^<xfi.  4S^  n.  42^  &feqq* 

^  IV. 


Qu  I  NAM    MOLENDINORUM  &C*  J67 


§:  IV. 
I.  Qua^ritur  autem ;  An  Mokndimrum  m(pe6iio^vi' 
fttAtio  ^  conJlru6ii§  non  tmtum  ad  moUtrinasy  fedaiAm  addta, 
molendtna  extendi posfitt  Nam  experientia  conftat,varia 
elTemolarum  genera^  nonfolumrationeformaD  quibus 
frumentum  contunditur«  91(0  XOm^milMm/ XVajfcv^ 
m«<jlcn/2\0j]mufelcn/  (3(fct|fm«felcn  /  u  e.  ut  mokndtna. 
fnevmatica  five  alata^^  ventis  agiiata^  aquattca,  navaliayUt 
(^  moU  eqtnndis  fcd  etiam  refpedu  rerum  quae  per  eas 
contunduntur ,  veluti;  0cblmwi^(  ^PrtltCf  UH^ (5d)lctff^ 

mftbi/  ^ohmxx^m/  (Si^mMi^lcn/  '•PwlDcrmufelcn/Wrtlcf ^ 
mntilcn/S^ofermHfelcn/  tocampttninblen  /  iScwtvt^mHfelcn/ 
S^upifcvmni^lcn  /   ^xamiiiikn  i  igammcrmnWcn  feu 

(Scbmtttcn. ''prt^Umritjlcn.  K^.moUokarid',  politoriji & a. 
cuminantes ;  Cortariorupro  contundendis  corttcihns  \ferratort<x.\ad 
confictendum  ptdverem  pyrtum ,  fuUontA ,  terebratoriix. ,  conttifo. 
ri^yaromatart£^aSiCaltdumin  Umtnas  deducentes^  as  autferrmn 
infilaproionganies^  ea  in  quihtfspriSgrandes  malki^per  rotas  in  aitu 
fifhiati,  tmudemfuhrnde  quaticntes  c^  fertetes^fahricdferraritiiymo' 
UchartaridL^c.  Dequibusfpeciebusexplicite&diftinde 
fcribit.  Joan.  Hering.  tr,d,  Moiendin,  ^^fi,  d.pertot,  Et 
quidem  hoc  Infpcdionis  Jus  Ego  ad  hafce  omnes  mo- 
lendinorum  fpecies  extendendum  ^{{o.  &  Domino  ter- 
ritorii  competere  cenfeoi 

I.  Pr/wo,obparitatemrationisqu;tinomnibusMolen- 
dinoriilnfpedionibus  verfatur^  videlicet,utcuilibetfuii 
legitimo  &  jufto  modo  tribuatur,omnisq^  fraus  &  deccp- 
tio  evitetur;quas  cura  prcecipue  ei  competit  qui  Reip.pras- 
efl: ac publicajurisdidione armatus  tx\^\t^argJ.ljodies2  §. 
j.  D  AdL.  Corn.  d.fais.  /.  Imperatores.  3.D.  AdL.Jui.  d.  Annona^ 
Kci.modios,  g.  C.  d^  Sufceptor.  tit.jOy  itb.io.  &  eorum  qua;  ha- 
betKnichcn.  tr^  d^Iur.terntor.cap.  4.n,2g^,     Quxautem 

Zz  2  ratione 


^6S  Caput    XVIT. 

ratione  parificantur,  eandem  Juris  dirpofitionem  ha- 
bent,  non  extenfive  fed  Comprehenfive.  per  l.  hiifolU^y^ 
iht :  faiis  etiam  tacite  cautum  putamus.  C.  d,  Revoc*don* 
Menoch,  confd.zgo*  mim.y.  Auguft.  Barbof.  Axiomat.  Jur* 
ip7.  Rukr.  Ratio  nurn.  7.  Befbld.  confd.  112.  num,  43*  &  44. 
Sigism.  Finckelth.  Obferv.  ^7.  num.  7.  ^  feqq,  Ubi  enim 
ratio  eadem  &  (imilitudo  formalis  militatjibietiamjus 
triumphat  idem,  nullo  extenfionis  adminiculo  per  L  il- 
lud,j2.  D.Ad  L»  Aqud,  Roland  a  Valle.  confil,  72.  num,tg„ 
voLi*  Coler.  conjiL  60.  num,i7,  Cravet.  confiL  562.  num,?, 
Petr,  Anton«  de  Petra  deBdeicommiJf,  ^uaft.  11,  »♦  sS(f* 

§.     V. 

1.  Secundo,  efflagitat  hanc  vifitationem  publicater- 
ritorii  utilitas,  neintempeftiva  &  promifcua  Molendi- 
norum  conftrudione  Jus  tertii  jam  quajfitum  lacdatur, 
aut  viapublica  deterior  reddatur ,  vel  curfus  aquac  eti- 
amfi  privata?,aliorfum  derivetur,  quam  quo  a  tempore 
immcmoriali  fiuere  confuevit  j  Aliave  innumerabilia 
contingentia  accidere  poftiint,  qua^  ejusmodi  asdifica- 
lionem  ceu  infularemnonadmittant.  Magiftratui  au- 
tem  fuperiori  femper  licuit,  caufarum  momentis  ex  ae- 
quo  perpenfis,modum  privatis  prsfcribere,  quomodo 
communibusrebusuti  debeant.  per  text. /« /.  ltttora,D, 
ikqutd  in  loc.  publ.  Ammian.  Marcell.  Itb.  22.  Bapt.  Ay- 
mus,  /r.  de  Alluv,  lib.  /.  cap.  9.  §.  2,  num.  2.  Petr.  Heig. 
^<£ft*  is,  nttm.sd,  lib^  i,  Joan,  Hering.  d.Moiendin^^AJl^ 
10,  n,  p^ 

2.  Ac  eaqua*  profunt  omnibus  univerfaliter,pra;- 
fcruntur  fingularum  perfonarum  commodis.  AJtth.  Res 
qud  C.  Commun.  d.  Legat,  /♦  utilitas.  C.  d,  Primip,  Ctb.  12.  Ale- 
xand.  conftt,  igo.  num,  13.  Renat,  Choppin.  ad  LegesAndta* 
Aib^  I,  cap^  jS,  num^  3.  (^  4.  Hieron.  SchurfT»  cent,  ^.  cofj/ti^ 


QUINAM   MOLINDINORUM  &C,  }6^ 


60,  num.  S,  &  p*  Joan.  Hering.  d.  tr,  ^^.  /'♦  rium,  92* 

&93* 

%.  VI. 

I.  Sane  is  qui  jus  habetVifitandiMolendinas,fa- 
cultatem  quoque  &  poteftatem  habet  cognofcendi  & 
dicendicontroverfias  &  lites  molares*  Hinc  Quacftio 
oritur  5  ^o  ordme  frumenta  molendn fint  .^  Adeo ,  ut  fi  Domi» 
nus  motendmi  pofiertor  tempore  fua  frumentA  inmolendtnum  ad" 
ferat  ^  prdferendu^  fit  Prtvato,  quifrior  tempore  cumfrumentti 
adventti 

I.  Sane  Vulgata  eft  Regula,  qui  prior  eft  tempo- 
re.potior  fit  jure.  per  l.  potior  11  ibi :  qui  prius  credidit 
pecuniam  D.  quipot,  in  fign*  l.  dtverfts  8,  C,  eod,  tit.  MaJ' 
card.  deprohat.  concluf  i2\s>  Neguzant.  de  pignor,  part.  3, 
n>embr,2  num,  i,  Occupantis  enim  melioreftconditio. 
Lpiur/bffsj2  D,  de procurat.  Cujus  juris  Ratio  tota,  in 
praventione  confiftit  &  in  prioritate  pofita  eft  j  Cum 
jura  Vigilantibus  fcripta  fint  Lpupillas  24.  ibiialif  Credito- 
res  fuse  NegligenticC.  &  in  fin.vigihntibus  D.  quainfraud, 
Cred,  Mafcard.  di^,  tr,  concluf.  233.  late  Mercur.  Merlin» 
de  ptgnor.  Ith,  4*  tit.  i,  Sludfi,  2,  pertot.  &feqq.  Hinc  Vul- 
go  dicitur:  7ardt  venere  Buhulci.  Poft  fe/hm  ventrc  mife- 
rum  efl,  Negligenribus  jura  non  fubveniunt.  perl.  Non 
enim,  16.  D,  ex  quib.  catf  major.  Joan.  Gryphiand,  tr,  de 
Infulis  cap,  21.  num.  26,  &  feqq,  Id  quod  prcEcipue  quo- 
que  inmolendo  locum  habct.  Joan.  Hering.  de  Mokn- 
din.  ^ti^Ji.  ihnttm,2o.  &  ^^fl.24,  num,iQ  UndeVuIga- 
re  proverbium  ap.  Germanos,  S^a  DvHf vMHbt  ^Ct  mat)^ 
let  i)OV/  Wn^  ^rttJ  tfl  iV^Ablrcdjt.  h.  e.  quipr^vemt ,  priti^  mo- 
leredebet,  &  hoc  eft  lurutn  molendmis,  Ideo,  ipfa  x(\w  itas  exi- 
git ,  ut  is  qui  prius  annonam  mokfldino  praefentaverit, 
prius  molere  debcat. 

zz  5  s.vn. 


370  Caput     XVIL 

§.   VII. 
I.     Quodcomprobavit  quoque  nofter  Imperator 
Fridericu4  Suevus;  in  fuis  Conftitutionibus  :    X^cldjet 

XS}a<scn  i^n  cx\\  an  ^tcSSrw^^  Umti^a  H\.  rtttd>  5cf|  cvftcri 
nbcrfufevc»/  ct  fcj)c  ^cla^cn  o^cv^tcfct.  iDcic  a\x^\  ct^c  ^u 
^cv  m«W<'*«  fommec/  ^cv  foU  aMctj  c^c  ma^lcn.  hac  femen. 

tia  efi  eju^dern  tenons  cnm  fequentt.  Frider.  Imper.  in  SpecuL 
Suevic,  Vulgo  (5(feW>at)Cn  SptC^cl.  lib,i.  micuC.z^s.  §.  u 
Id  quod  congiuit  cumy«r^  Saxonico ,  de  quo  fequentia 
conftitutum  legirnus:  W3cl(fccv5C0rt^cncv|irt«fiFC>tcS3vUi? 
(f^cn  ^ommct/  ^cv  fcll  ^ttm  cx^cn  ubcvfabvcu/  ev  {cx)c  lct?v  c;? 
^cv  vicla^cn.    ICOcv  rt«chev||  au^V^wt^lcnfomi^t  ^cvfol^um 

CVjtomatjlcn.  Hoceft:  Curruspriuspontemafcendens, 
primus  tranfeat, Cw^  vacuus  ftt,(ive plenus.  Qui  prius an- 
nonam  molendino  prcefentaverit,  prius  molere  debet. 
SpecuU  Saxon.  Vulgo  QaCC^cn  (SptCv^el  Ith,  2.  art.  59-  in  fin.fof, 
m.  2S1'  Idem  Repetiit  Gloft^  lur^  Saxon*  feudaU  Ji^ctjcn^ 
S^cd^tcna  cap.  jj,  tn  Glojffol.  2}s  B,  Et  hoc  juris  eft natu- 
ralis  quo  nihil  cequabiUis  dici  poteft.  Cum  id  in  poftu- 
lationibus  quoque  audiendis  adtribunalia,  &magiftra- 
tibus  ordinerecipiendisattendatur^f?'.  l.uD.dealhofcri. 
hend.  Bertr.  Avo^mrds.,  ad  Confuet  Brttan.  art.sjs.  lit,  A* 
fol.?n,is4j,  Id  quod  Dticattds  BntanntA  Confietuaines  quS" 
que  obfervant;  Lcs  monUns  doiuent  fnouldre  lcur  hle  au  rnou- 
Lin  de  leur  Seigneur  cen  lcur  rang^  comme  lis  ij  arriucnt,  Etfi 
U  rntufnin  iefaict  auirement ,  //  eft  tenu  /'  arncndcr  o*  desdom' 
magtr.  Hoceft;  MoUntes  rnoiere  triticmn.^dehcnt  tn  Dornini 
rnoletyina^frvatotemvoris  ordir^e^  prout  i^uisque  pricr  moliturus 
acccffit.  Quod  d  ieciis  moiitor  faciac,  damnum  Refarci- 
rctenetur,  eicui  mora  fraudi  fuit.  Confnet.  Brttann  art^ 
_^^f.^.'r/(j/.  IiainrerminisMatth,  ^^^^wh^c.confiL  }4»n.io, 
g^ ^(^.  Joan  Hering.  tn  tr.  demoicnd.£K4^.[ub,i^>  2g. 

§.  vnu 


Q^INAM    MOLENDINORUM /fec.  J/I 


§.  viir. 

I.  Verum  enim  vero,  Contrarium^  ac  quod  in  con- 
curfu  duorum  admolamaccendentium,  frumenta  mo- 
lendicaufa,DominusMol«,  cateris  etiamtemporc  prio- 
ribus,  preefercndus  fit,  Verinstjfejuduo,  Et  hoc  propter 
Refcriptum  Imperatoris  Claudii  &ineo  adduda  Ratio- 
ne  in  L  Prafes  Provmct<&  6,  C.  defervii,  (^  aqua;  Qui  durum 
clTe  ait,  tuis  ex  prardiis  aquic  agmen  ortum,  fitientibus 
agris  tuis>ad  aliorum  ufum  Vicinorum  injuria  propa- 
gari.  Ex  quo  textu  Baldus  deducit  ^  Quod  quilibec 
prjefumatur  ,  Rem  fuam  primum  curare  j  deinde 
alienam,&  fic  ordinatam  charitatem  inciperc  a  fe  ipfo. 
per  cap,  non  (atu.  dtjltn^i.  S8.cap.fane  cdvcndum^,  dii  poenit.dt' 
Jiinci.3.  Qu^  unguem  pedis  magis  diligit,  quam  alteri- 
us  vc-rticem,juxta  Bald.  confil.  ^iz.nmn.^^lib.^.  Cravetta 
confiL  sso*num.  24*  Afflid:»  dicif.  zgo,  num.  S.  Menoch.  ^, 
rr£jUmpt*SQ.  dr pt*  Freundeb.  demorat.  rejcrjpt,  ca^  ^8.  n^ 
2$.  Schrader.  tn  Infiit.  dcRcr*  divif  §.  is.  ntim.  s.  &fcqo[» 
De  quo  Alciatus  quoque /ti?.r,pr£/timpt.s 2. 

2»  Unde  in  materia  prioritatis  dicitur,  quod  prx- 
ventio  nihil  operetur,  quando  perfona  prjeyenta  non 
eftejusdemqualitatis  &conditionis,cumilIa  qua^prieve- 
nitur,  fed  funt  diverfcequahtatis,  ficut  Dominus  molen. 
dini  &  ahus  privatus.  Rota  Roman.  decife  s-  tJt.  de  for, 
cfimpetent^  tn  antiquis.^  attas  decif  $$.  Joan  Petr.  Su rd.  conliL 
222.  pertot,  Petr  de  Tonduti  deprsvent.  part,  i  cap,  ^o.  n* 
u  &  SJ'  fiue  dubio  caufa  fuit,  ut  in  Confuetudinibus 
Britanni<e  Ducatus  ordinatumfit:  Qupd  inter  Molen- 
tes  temporis  ord©  fervandusquidem  fit.  Nifitriticum 
Domini  fuerit,aut  illius,  qui  in  moletrinam  dominium 
habet  tunc  enim  is  debet  prsferri  in  molendf).  Smon 
^ue  cefuji  le  hkd  du  Setgmur.^  ou  de  ccfuy^  c^ui  a  Setigmtirie  fur 


m 


Caput     XVIL 


lc  di5i.  moulin^  qui  doit  efireprefereen  U  moulture,  Tta  Con- 
fuet.Britam  art.s^s-Hi  Bertrand.  Argentrae  Itt,  A.  Cui 
alTentit  Rcnat.  Choppin.  adteg<,  Andcga^v,  Ub,  i,  tit.  /.  ca^, 
jpt  m  fin,  N)  icol.  Hennel.  /»  otio  Vratnlav.  cap.  44.fol,  mjpi, 

§.     IX. 
1.     Quod  tamen  Limitatur  7.  in  frumento  aut  tri- 
tico  privati,  Quod  molitor  permolit  tantum  Ccd  non- 
dum  emolir,  hoc  efl;,  in  frumento  ad  medietatem  tum 

permolito ,  wcld^c  allcmau|f^crcbwttct  mt^  nocfc  mcfetanjl^ 

gcmtiycttijl;  h.e«  quod  infundibulo  qutdem  eft  indttum^  (jy 
ter  crebras  ctrcmationes  adhttc  teritur  ^  rotatur^  fed  nvndum 
ferfecie  ejl  emolitum»  Quo  cafu  Dominus  prioritatem 
jnmokndo  praftendere  nequit.  propter  adioncmcap- 
tam,  &rem  non  ampliusintegram,  quse  merito  absque 
turbatione  Domini  perficienda  &  ad  finem  perducenda 
erit;  per  refcriprum  Imperatoris  inLfamimiis,  s,tbt:  in- 
tada  jura.  C^inquib  caufin  integ.  refttt*  Unde  fcribit 
Bertrandus  Argentreus;  Le  ble  du  Setgnettr  dottt  eftre  prc' 
fere  j  Apres  Vengratne  toutejois.  Car  il  ne  fmt  pas  offer  celuy^ 
qui  e/i  demy  mottlu.  \\.  e»  frumentum  domim  debet  preiferrt^  (^ 
tta  tnfimdtbulo  indt  omnibiis  'vicib^^s  ^  fed  ttlum  non  oportet  ce- 
dere  ipfi-,  qui  ex  dtmtdto permoltt.  Argentrae,  ad  Confuet,  Bri" 
tann.  dt5l.  art,  $6$.  lit.  B^ 

§  X. 
T,  Ltmitatur  II  Si  DominusMolendinnm  locave- 
rit,  absque  ullo  jure  prioritatis  in  molendo  frumento, 
Si  le  MoHlin  efl  affermey  Sans  Retention  de  cedroict.  h.  e.  SimO' 
lendtnum  cfl  locatmn^  fine  refervattone  huj>46  luris.  Qup  cafu 
quilibet  tempore  prior  ad  Mobm  accedens,  pfcerogati- 
vam  quoque  tcmpore  qusficam  in  emolendo  frumen- 
to  obiinebit.  arg.tcxt^tn  t,fi  mercedem  $?.  §.  2.  ibf  prscter 
dominum  D,dea^,tmpt.  ita  Arg^ntrs, dt^t^art.jdsJtt.C. 

i.Huic 


QUINAM    MOLENDINORUM  &C.  37J 


2.  Huiusa(rertionis/?4//^«fiw^4;?^efreafirero:  Qup- 
iiiam  Dominus  molendinum  locans  ccrta  mercedelti- 
pulata&acceptata,omne  utile  dominium  a  fe  abdica- 
vit,  &  in  Condudorem  transtulitj  qui  in  molendino 
condud^o  utile  dominium,&jusinrehabet:  Quocafii, 
interipfumDomiuum^&TitiumvelMajvium,  nuliaam- 
plius  prxrogativa  confideratur,  fed  quilibetfuum  prio- 
ritatis  jus  exercetjUecDominus  mola? majorem  poteftate 
in  dominio  utili  exercendo  habet,  quam  privatus,cum 
jus  illud  in  Condudorem  tranfierit»  /. /.  §.j.ibt:  com- 
petere  eis  tn  rem  aUionem.  Cum  leg.fin.  D.  fi  Ager,  veilig^  l.  /. 
§.  quod  autem.  B,  de  Superficieb,  Boer.  decif.  23^.  num.  2*  Ca- 
roc.  de  lecat  tit.  de  effc6lib,  L^jcat.  ad  long.  temp,  num,  i^  Ru- 
land.  de  Commif].  part*  4.  lib.  4.  cap.  S.  num.  31^  latc  Klock» 
decontrib.  cap,u.n^i82.^  feqq. 

§.     X  I. 

I.  Pcena  Molitorum  aliorumve,  qui  res  fuaj  fidei 
concreditas  fraudulenteradminiftrant,  aut  dolofe  fub- 
trahunt,  arbitrariaelljcum  delinquendotam  furti  quam 
falfi  crimen  commmittanr»  per  text  inl.  fi  quis  uxort.  S2, 
§*  majora^  22.  T>^d.furtA.penult^%,  i.  D.adL.  CorneLd.fals^ 
vide  ea  <\\\?t  fupra  in  matcria  menfurarum  Utius  diUa  (unt^ 
Quod  adeo  verumefi:,  ut  in  moiitores  falfa  menfura  u- 
tentes  quandoque  relcgationis  vel  virgarum  poena  fi:a- 
tuatur^  prout  in  Saxonia  Anno  1553.  Molitor  quidam, 

m\[  cx  falfcbc  Scfccifcl  «ti^  i^cfimafi  gebvrtuctict/  i.  e.  quo- 

niam  tnodiu  &  menfuris fafifcatis  ufm  erat^  virgis  ca^fus  fuitj 
tradente  Georg.Beat.  inScntent.part.  4.  d.  Crtmin,  tit.44* 
Imo  foient  quandoqueperfidi  &furaccs  molitorcsulti- 
mo  fupplicio  afficij  Qiicmadmodum  qnidam  molitor 

m^]3latYcninAnno  i6i5.^a(]cv^a:r£cutbcnrv>bcp)t)me 
Bcmul^lcn/  fo  Mntrctvlcd^  W(\xA\  m^  bccnc^lid^cv  itci|]  i\>r^ 

Aaa  .^cjtmi^ 


J74  Caput     XVII. 

acfianbcw  mb  it)ncn  ^a^CJ^rt^c/  bnvd:ifcimii(li^ci  nnb  b^^ 
tJtfcfeemtO  tMvft|cbc2\cmf  mi^  ^JJtacttct^citaUici^cfelcn/  h.e. 

£0y  quod  res  fibia.d  moUndum  concreditastAm  malttiose  ^  frau- 
dulenter  admimjlravent ,  &  homimhn^  qmmoUm  foammolm' 
di  causa  frequentarunt  ^  frumentum  apportuum  per  fallaces  in- 
njenttones-y  &  dolofas  acfraudulentas  nequitias  c^  machinattones 
furripuit^  &  furattfs  efi ^  laqueo  fufpenrus  fuit.  atteftante» 
Bened.  Carpzov»  in  luruprud,  forenf.  part^  ^.  Confiit,  41» 

def  s* 

§     XII. 

!♦    Jure  Wurtembergico  Molitores  defraudantcs 

molendi  caufa  venieHtes  jl}re^V%()l9a|l  arbitrarie  &  va- 

rie  puniuntur  j  vide  ^tC  iWifel^® V^mtn^  art,  22.  z^.yi.^ 

paffim.     Quod  fi  quifpiam  in  autumno,  OCH ^\^C»|^ /  fo  Ct 

mtff  SNcd^rtttn^  o^cr  ^tt  ©rtit  ttn^  (Ean^^avb  in^ycbcn  fdjttU 
^153/  mttX^affct'  mtfdit  oDct  i^tcrtn  fdn^  bctvttjaltdjbauMct/ 
lcxmxb  ttadiDnl^alt  t>cv  ^Pctnltd)en  6al||]9crtd2ttJ^C&vO^ 

rtttnCJ ^Cfl^aff t  WCr6cn.  h.  e.  ^«i  mufium,  quod pro pecumafi" 
bt  crcdtta  promifit^  aut  quod  ex  fundo  cenfitico^  in  vicem  cenfm 
debet^aqua  mifcuerit  ^  'vel  alias  fraudulenter  in  hac  re  fe  gertty 
juxta  tenorem  Ordtnationis  Criminaltspunittur.  Ordin»  Wur- 
temb.y^/,  208* 

24  Et  hucusque  de  Molendtnorum  infpedione 
&  vificatione,  qiiam  Principes  &  ftatus  Imperii  in  fuo  ter- 
ritoriojure  fuperioritatispoffidenti  Nondefunttamen 
quidam  ex  JureConfultis,  quieisdem  Juslonge  potenti- 
us&quidemcircaMolendinorum  conilitutionem  attri- 
buunt,  ac  tradunt;  QuodPrinceps,  Comes,Baro,  Civi- 
tas  Imperalis ac N  jbilis immediarus,  vigore  R egaliorum 
ac  jure  Superioritaris  omnia  molendina  in  fuo  territo. 
rio  (ibi  piivative  arrogarc,ac  fubditos  fuos  ab  eoruH- 
dem  asdificatione  planearcere  poHit;  Echoc  theorema 

laie 


QjUINAM   MOLENDINORUM  &C.  37y 


late  examinat  &  alTerlt.  Joan.  Hering,  tr  J^  Moicndin* 
^&jl,  10,  per  tot,  Inqliatamen  propofitionecaute&di- 
ftinde  progrediendum  e(t, ne  ftatibus  Imperii plus «equo 
tribuamus,  autfubditis  plus  quam  Juftum  eft,  adima- 
mus. 

Caput  XVIII. 
DejHre  Torculomm  PrincipiyjureStipe^ 

rioritAtis  competente, 
SUMMARIA. 


1,  Defignificatione  P^ocahuU  Tor^ 

culttm  3  &  tjHot  modis  dica- 

■■^  §.       2. 

t,  T^ftde  derivetur  torculnM. 

2,  Nontinalii  d fi>jitio  loHJm Verhi, 
j.  QjicrHndam  defimtio  realii  re- 

fertur. 
4.  yera  dcfinitio  traditur, 

§.      3.    ^ 
r.   DijfereKtia  torculi  a  pr<tlo. 
2,  Prejforium  coKflrmttir  vel  ex 
ltgni6  vellapidtbtu. 

§.     4. 
f.  DivtfotorcuU. 
2,  Quid  fit  torculumprivatum, 
^.  QuidpuhUcum. 
4.,  Qfud  itherum, 
f.  Quid  hannaU, 

I.  QuiUbet  fnvatui  infundo  aut 


2. 


t. 


2. 


t. 


Aah 


adibmfuii ,  torculum/ui  & 
aliorum  nfin gratia ,  incott' 
fulto  Priftcipejfhere  adficarc 
potefi. 
Quod  fundatur  in  libertate 
naturalt,  cjua  no»  privatay 
ftdpublicaresefl, 

§.      6. 

'Deinde,  ijuoniam  libera  htc  A» 
dficandi  poteflof «  in  mtrA 
cujtt^qtie  facultate  juxta  dt- 
ijuum  CT*  bonum  coyififlit. 

Quin  quis  lurefuo  utatur  k  ne^ 
mine  prohiberi  potefl, 

Qui  dominum  re  fua  uti  im' 
pedit,  vel  in  ufu  rei  fnd  turi 
bati  tenetur  adione  injuria' 
rum, 

§.     7. 
Fundatur  ulteritu  pr<edif}a  af- 
fcrtxo ,  in  Fttufiate  /mperii 
2  Romano 


57<^ 


CAPur  XVIII. 


Romano  Gcrmaiiici,qU(itn  <t' 

lioYum  regnoruvt, 
2,  Hujtu  Uhertatis  natHralis  ve^ 

Jligia  adhncin  plmimislocis 

ubtcjm  ttrrarum  occurrutit. 
j.  Convenit  hac  ajjertio  cum  lure 

Civilt  Romano, 
§.     8. 

1.  Trohatur  itidem  itta  ajprtio  em 

xemplo  molendini,  quodqui" 
libet  in  fuum  ufum ,  in  pro» 
priofundoy  erigere  potefi, 

2,  iAldi^catio  forculorum  >  nec  a 

lurisdi^lione ,  nec  ab  autho- 
ritateDominipagi  dependet, 

§•     9' 

ft  jdmpliatur  di^la  ajfertio  pro- 
cedere»uttorculum  adificare 
mihi  liceaty  etiamfi  vicinus 
in  fuo  fuado  torculum  jam 
txtruflum  pojfideat ,  quod 
damnum  altijuod  occafione 
hujtunovi  torculipateretur. 

2%  Damnum  dare  non  videtur , 
qui  lucrum  impedit, 

5.  Ita  judicatum  in  Suprema  CU' 
ria  parifien^. 

4.,  Limitatur ,  nifi  tale  adificiutn 
extruatur  dolose ,  &  princi- 
paliter  ad  Amulatienem,in- 
juriam  &  damnum  aiterius, 

§.     10. 

I.  Extenditttr,  novum  torculum 

extruere  ptrmiffum  efie,  eti- 

amft  Dominus  territorii,  lon- 

^i  tcmporejolfu  torculum  in 


locopojjederit,ad  cjHod  vicini 
ad  exprimendas  uvas  vene» 
rint. 

2,  Ea  cj.u£  ex  libero  arhitrio  de- 
pendent ,  non  prafcribuntur 
etiam  tempore  longiffimo, 

$.  Limitatur,  nifidominus  loci  in- 
hibuerit  (tdtficattonem  torcU' 
culiy&  incoU  loci  tati  inhibi^ 
tioni  acquievtrint, 

§.     II. 

i,  lui  adificandi  torcularia  de  Re» 

galibus  non  f/?. 
2.  Quiai^uodcujlibet  privato  li' 

berum  efi ,  inter  jura  Regt^ 

numerari  ne<juit, 

§.      12. 

1.  Deinde  tfuia  torculum  habere 

non  eji  /urisdtfiionts,  ftd  lu- 
risDominij. 

2,  Domino  licet  privato ,  in  pro- 

priofolofundum  vaUareco»' 
cejfum  efi, 

§.      15* 

/.  hem  cjuod  ipfa  natura  &  cjuali- 

tas  torculi  hocex>gat;fc,pro- 

prii  ufusgratia. 
2,   uid,  Exemplum  molendini  in 

privatofiamine  extru[ii. 
S.  InPrincipts  potefiate  &tuteta, 

tantum  fptnt  ea ,   qtsa/itnt 

fubltca, 
4,  Qts£  in  cujusvisprivati  Domi» 

nto  exijiunt,  tibera  dtfipofitio» 

ni  ejutdem  reliquuntur. 


r>E  JuRE  TORCULUM  PRINC1PI,&C  377 


§.     14. 
/.  u4uthoritai  DoUorum  pro  re- 

folHtiom  prddtSla. 
2,  adductintur  dijfentientes, 

§.     15. 
/.  Limitatur  hac  fententia ,  niji 

Confuetudine  loci  aliud  jit 

introduEium» 
2,  Conjuetudine  introduci  potefi , 

Ht  ea  cjUdt  olim  Regalia  non 

erantytra^u  temporuproRe' 

galihut  cujlodiantur* 
§.      16, 
t,  Itemlimitatur,wJiStatuto  a- 

liudftt  difpojitum. 
2,  Quale  Statutum  Vi^t  in  Dtt" 

catu  l^Urtembergico. 
^.  Idem  obtintt  inDucatu  Lotha* 

ringit. 
4.  Similtter  in  CivitAte  Imperiali 

EJ^imgenji, 
j,  f^nde  Confuetudine  receptum , 

ut  licemia  extruendi  torcu- 

la,  luribus  Superioritatii  an- 

numcretur, 
6.  Ratfo  hujus  Confuetudini^red- 

ditur. 

§•     17- 

/.  VlteriHS  limitaturfententia  prtC" 
didiAt  nifi  princeps  vel  Comes 
Imperiiperlnvejiitutam  con- 
trarium  ab  Imperatore  obtim 
nuertt. 

2,  Imperatorexcertacaufa  &  ex 
plenitudine  potejfatta  hanc 
facultatem  concedere  pottfl; 
&indejHi  in  re  acquirttffi^ 


$t  iJHaxime  Ji  tali  prohibitioni, 

fubditorum  nccedat  patien' 

tia* 

§.     18. 
/♦  j4m  torcular  bonii  mohilibtiS,an 

vero  immobtltbtu  ft  ann»- 

merandum  ? 
r,  Torculumfui  natura  eft  bonum 

immebile. 
^,  Fundo  abs<]ue  inflrumentu  re- 

ti^o,adhuc  tamen  dolia  com* 

prehenduntur. 
§,     19. 
/,  Molendina  &  torcularia ,  an 

bonajintmobilia  velimmobi" 

lia ,  ejUdtftiofa&i  eft  non  v 0- 

luntatia, 

2.  Licitum  non  eft ,  torculare  ita 

(onftrttere,  ut  pro  lub/tu  de^ 
ftruipojfit. 

3,  Furnttm  ,molendinum  &  tor~ 

cular,  res  funt  individua*. 
§.     20. 
/,  Statutnmpariijenfehuicfenten' 

tia  conforme. 
2t  Idem  tenenduM,  de  tahuliscla» 

vii  fixis  ad  pcrpetuam  mc' 

moriam. 

§.     21. 
j,  ^nbiumiCjuodeay  cjude/inexdi' 

ficii  deftru^ione  moveri  pof 

funt,mobtlitijure  haheantur. 
2,  Torcularia  &  prejforia  de  loco 

ad  locum  transfrrri  pojfttntf 

ftne  deformitate  adificii. 


Aaa  f 


^,22, 


}78 


CAruT    XVIII. 


2. 


f. 


f .   Solfitio  dependtt  k  defiiftatUnc 

patrtifamdiOi. 
Torctilttm  non  tam  efi  Infiru^ 

mertttm  fftndi,  qnam  parf 

adtficii, 
Ad  intentionem  principalem 

potitu,  quam  &i  id  e^md  ex 

accidenti fitpervenit  refpici- 

endum. 

%.     23. 
Cenfirmatur  prddiEla  /ententia 

aHthoritatihtu  & prajndicii^ 

§.  H* 
l^  Limitatur  pr^diSla  ajfertio  in 
torcfthportatili,i]uodpro  in- 
firnmento  ftindi  hahetur, 
Exemplo  mclendini  manuarijy 
qKodfitppelh  £iili  annumtra- 
tttr. 

§.     25. 

t.  Torcttlo  empto atft  legato  ,Vapt 
ejuoejue l^inaria,  Emtori  attt 
lcgatario  cedtintyacinfiarho- 
mrttm  immohilium  cum  tor» 
culo  tranfeunt. 

2.  Cuppa  tan^uam  infirftmenta 
torculifubfiantialia,f}ecefiam 
rio  tam  incontraflu,  quam 
legatum  veniunt, 

5.  Sine  cuppii  &  vafis  torcuLiriu , 
ejUitftus  torculorffm  acquiri 
nequit» 

4,  Cuppa  vinaceA  cum  torculli  «- 
num  corpffi  (onfiitffuntt 


2, 


§.     16. 

1.  Cuppt  perpetui  ufiti  gratia ,  «f 

infirumenta  torculi  compa- 
rantur,  ejtaque  pars  cenfen^ 
turt 

2.  Doliatquitinfundo  dominifunt 

Emtori  ascedunt, 

3.  Res  defiinata  adufumret  lega^ 

tte,  cum  ipfa  reltgata  venit. 

§•     27. 

1.  Ratio  dijfentientium  Paponi  & 

Guerini  afiertur ,  quod  cup" 
p(e  nonfint  terra  afJixA^ 

2,  Cephali  opinio  refertur, 

§.     28. 
/.  Refutatur  eorum  opinio 
i,  Vt  resftnt  immobiles,  non  necef- 

fi  ffi  ut  affixa  (int. 
j.   Confuetudtne  Leodien/i,  Cupps 

&fimilia  immohilihtti  annu- 

merantur. 

4 .  Quando  quafimfnndi,  pro  ma- 

jore  parte  in  vini  reditihtu 
confiflitytunc  vfnditofundo 
vtl  torculari,fui  natura  w- 
niunt  vafa  vinaria, 

§.       2p. 

/.  Venditioni  domus  accedit  quoi 
qtte  prefforium  magnum ,  & 
importattle. 
2,  Adola  veltorcftlum,fiimmobi- 
li  adificio  inh£ret,resfoli  exim 
fitmatur,  &  adium  pars, 
§.     30. 
/,  Locator  adium  tenetur  Condu- 
^ori  concedere  torcularejAdi- 
btt* 


De  Jure  Torculorum  PRINCIPI,&C.     37P 


z. 


2, 


hfu  annexum  adtpremendoi 
uvas  defiinatum. 

AUiocondti6li  datur,  quoties 
locator  ])oJ]'Jfiomm  totitu  a- 
gri  atit  partia  non  pr<tfiat ,  ut 
conduHor  commode  re  con^ 
dufia  Hti  frui  nequeat* 
§.      31. 

Feudito  torculo  fine  exprejftone 
difiriUt^y  ipfe  dtfiriBui  quo- 
que  torcularii  five  jus  cogen^ 
di  vtcinos  y  in  venditorem 
tranfit. 

Vendito  prxdio^  cuifervitus  <«- 
qtiddtitlui  dehettar,  etiam  a- 
qHtdu^iu  ipfe  in  Emtorem 
trayfit. 


3.  Princeps  concedendo  cafirum» 

intelhqitur  quoque  concejjijfe 
adiacentia  &  fuppetleUilia, 

4.  Torcularia  perfe  nonfubfiftunt 

^frufira  hahentur ,  mfi  ad- 
jiciatur  difiriBw  ,  vtluti  a- 
gens  infuumfubje&um. 

/♦  SuhjtCit  bannales  cenfentur  pro 
parte  torcnli, 

6,  EmtorperContraEium  Emtio' 
nis  non  acqnirit  lus  cogendi 
difiricluates,  adfuum  torcu' 
lar  bannaU ;  ni[i  dominus 
territorialis  venditor  ^  ex- 
prefse  qmquehoc  Im  in  eum 
transtulerit» 


§.  I. 

I.  T^E  Torculis  eorumve  jure  aliquid  agcndo,  ejus- 
-■-^dem  vocabuli  variam  nominationem  &:  deriva- 
tionem  primum  infpiciamus.  DiciturautemT<?rf«to> 
apud  quosdam  Authores  TercuUre-,  feu  per  apocopen, 
Torcuiay-')  ficuti  ex  CohimdU  ioco  conflat,deolei  loquens 
fadura  in  Verbis :  Tnm  diCigenter  mufulatam  protmmtn  tor- 
cuUr  dtfcrri  CT  tntegram  in ffitnis  novis  inclttdt  ,pr£loqiie fubji- 
cif  ut  cjuam  tum posfitf  pauUtim  exprtmatur,  Columell. //^.  /2. 
cap.  so.  Ab  aliis  vero  Torculariiam  nominatur,anihori- 
tate  Catonis  qtit  cap,  8,  art,  i.fcnbtt:  TorcuUrium  fi  &dtficiire 
'vela.  Unde T&rcuUriu^ ,  a.  tim,  Verbum  adje(2:i vum  Ori- 
tur,quo  omne  id,  quod  ad  TorcuUr  pcrtinet,  denomi- 
narur.  Tc/ie  Varrone  ;  Si  pr^dium  fit  centum  juge- 
rum  ,  habere  oportet  Vafa  torcularia  ia/lriKla  tnna. 

Varro, 


jgo  Caput  XVTIt. 

\zvvQ<i  dereruj}m/ib^i.c/tp,22,  AcColumella.  TumLacus 
{2\\.)  uivarii ^  torcuUrij  ^  fora^omniAque  vafi  ^ c£tera,Tor* 
cularia  celUColumtW.  lib^  i,  cap.  (f.  fimilia  C.  Plinius  ;  Ca- 
tcro  diflat ,  an  mattiritM  iiU  in  TorcuUribm  fiat ;  an  ramts  Pli- 
iiius  bijior,  7iaturalAib.js.cap^i.infinc.  Ambr.  Calepin.  in 
Dt^ien.^verb.TorcuUre.  Gerard.  Joan.Voffius  in  Etymolog^ 
Verb,  Torculum,  Jn  jureCivili  Torculum,  ab  Vlptano  ap- 
pellatur,  TorcuUre^  clum  inter  inftrumenta  fundi  legata, 
refert  quoqueCogendi  inftrumenta;  qualia  funt  Tor- 
cularia  ,  corbes,  falces  meiTori^,  falces  fenari^,  quali 
vindemiatorii  j in  l.  injlrumenti  8.  D,  de  inflrum. legat.  Eo- 
dem  o/ocabulo  utitur  quoque  modo  didus  Ulpianus 
Jureconfultus  inLfundt  27. D,  de  a£l,  empt,  Llbi  refpon- 
det :  Multa  <iL/^dium  ejje-f  qu£  tamen  Adibt^  adjixa  non  finti 
Sicutt  mutta  defofjk  efje.,  neque  tamen  fundi  aut  VilU  ha.beri^ut' 
futavaja  Vtnaria^TorcuUria^  Quoniam  h^c  inftrumen- 
ta  magis  funt,  etiamfi  acdificio  cohaereant,  Card.  Man- 
tica^if  Tutt.  ConventM.4.tit.  is!n»  f.  Profper.  Rendenel. 
la  devinea  ^  vindcm  part.  1.  De  Torculi  idiomate  caP,  j» 
Eodem  modo  Julianus  vinaria  vafa,  proprievafatorcu- 
laria  efte,  dicit,  inl.  vinaria.  206.  D.  ae  V,  S,  ubi  Gdidd^m 
mim.  /.  Qiiaj  alibi  CuppA  vel CuppuU  nominantur,  veluti 
in  /,  Ji  cui  vinum  ^.  §.  m  cuppis  Z).  de  trttic.  tegat*  vtde  tnfra 
mm.  2$.  Germanice  vocatur  tiXit  ^K^tt.  vei  alibi,  velu- 
ticircalacumLemannumcUlC  TorcuI,nomineexRoma- 
nisdefumpto  j  comuniter  vero  cmciS^cltClviK^ckcvbrtMm/ 
Quod  Beattn  Lutherus  in  S.  Bibl.  quoque  verfionibus  reti- 
nuit,  de  unico  ^^/x^^/^r^ noftroChriftoloquens:  (HrtjaC 

^xc  Rcltcv  allcm  victrcttcn.    Alibi ,  ctnc  'tScinpxc^  1  iicuti 

ap.  Italos-,  hoc  inHrumentum Preffortttm^di^iurTorcuIoTor- 
cotareSirettotO'  a  Gallis  vero  unPrejJoire  nmicupztur. 

§.  H. 


De  Jure  Torculorum  Principi,&c.      381 

1.  Derivaf ur  Voc3.hu\nm  TorcuUy  a  Verbo  torqueoy 
quafi  tanto&  tali  inftrumento  fuccusolivarumaut  uva- 
rum  extorqueatur^  VofFius  dt^l.  verh.  Torcuium.  Prifcia- 
nus  fecundamhujus  didionis  Syllabam,prcecipit,longe 
efle  pronunciandam.  Alii  tamen  contra  corripiendam 
efTe  contendunt,  analogiam  fequend©,  quodin  di<flio- 
nefpecvilar,  qux  huic  per  omnia  fimilis  videtur,  medi- 
am  Syllabam  conftet  corripi,  Calepin.  c/^cl*  Ferk  Tor» 
iuUr^ 

2.  Nominalem  hujus  Verbi;  Torculumi  defini- 
tionem,  hoc  verficulo  tradidit  Comenius:  Torcnlari» 
us  extorquet  Torculari,  tortivum  vinum,in  torcula  va- 
fa.  Comen.  in  Lexic.  hmial.  Verb.  Torcular, 

3«  Vefinitur  Torculum  (a quibusdam  )  Ligmm  qu$ 
fremuntm  ^  torquenturVvA,  Et  quidem  lignum  maxi- 
mum,quod  olearum  &  vinetarum  frutftibus  imponitur, 
Ut  oleum  &  vinum  exprimatur.  Scholafi,  Synops.  ap.  Go- 
thofred.  m  d.  L  fundt  /;♦  in  pr*  D.  de  a6l.  empt,  Nam  in- 
terdum  multitudo  baccorum,  torcularium  vincitlabo- 
rem,Columella.  lib.  i2.cap,so.n.}, 

4.  Magis  propri^  autem  Torculum  deflniri  po- 
teft,  Machma.^  Pvis  ^  oUvu  exprimendis  mventa^  apta^  (^ac- 
commodata,  Plinius.  Rer.  natural.Ub.  is-  cap. /. infine  Calvin. 
in  Lextco.jur.  Perb^TorcuUr^  Gerhard.  Voflius  tn  dtci.  Ety- 
molog.  Verb,  'torcuUm. 

§.   ni 

I.  Dtjfert  autem  Torculum  a  prxlo ,  ficut  genus  a 
fpecie,  veltotuma  parte:  Prslumfolam  trabem  deno- 
tat,  quauva^  aut  oliva:  praemuntur.  Torculum  aiiteni 
eft  totum  machina^  vel  inftrunicnti  integrale,  Quod 
jam  olim  animadvertit  Columella:  oUvam  diUgemermu- 

B  b  b  tatam. 


38i  Caput    XVIII. 


tatam^oportchit pretmt^  intormUr  deferri^^  integrumin  fifci- 
nu novu includt.prdu cjtiefubjici.  Colu mel.  de re rufiic, Ub.12. 
cap.  50»  Idem  quoque  afferit  vitruvius.  ,lpfum  autem  tor- 
euUr,  [inon  cochku  torquttur  ^fed  ve^ibm  ^  prdo  premitur., 
n€c  minm  longum  quadragtnta  pedes  conflttuatur.  Vitruv.  lib» 
6.  Gerard.  ]oan.  VofT.  inEtymotog.  verb.  Torculum. 

2.     Torculum  autem  feu  PrelTorium  vel  Irgnis  & 

trabibus  cenftruitur,  vel  Lapidibus  afdificatur,ac  uvas  la- 

pidibus  quoque  premuntur,  qujod  prascipuein  Italia  , 

obfervatur.       De  quo  fequentibus  Profper  Rendella; 

"Nosin  loco  Jolido  prope  Ftneas  e  Upide  Conftrut  curamtts  lorcuU^ 

ria,  utque  pavimentum  [uperins  muru^  ejmdem  materit&fepiat , 

fit  etiam  fuh  dio.     Htcftratas  Vvas  pede  frirmim  Vinitores  cat- 

cant ,  dchinc  colle^as ,  ^  compoftas  congerie  quadam  Upidum 

premunt^  inde  extra^ias.^  acpedtbns  magis  attritas  fuper  pr&U  tn 

medio  decreta^o^uaft  congeriem  conjlruunt  y  inftru^a  vinariafuf 

mhus^  veciisque  allegant:  Superne  tympanum  verfattk  collocanty 

ve6libiis  poftea  ligneis  torculari  circumaSio  toto  pondere  urgent, 

Cumque  defiit  muftum  fitb  prnilo  fluere  in  Ucum.,  circumdunt  ex- 

tnma^  ac  rurftis  premunt,     ^idam  pofl  excoUtum  t»  Ucunam 

muftum  remittunt,  ^  refnndunt  fuper  vinacea  tn  tpfo  pavimen- 

to-f  ut  adquantulumebiilltat^  exhaUtis  viportbus  ac  fenerefifa  eX' 

kaunrent^  quaft  defccatum  ^  in  dolta  recondimt^     Hj^c  Profp* 

Rendella  de  Vtna  &  Vtndem.part.  /.  cap,  43, 

§      IV. 

7.     Terculumvelf/^  Prtvatum  v  el  Publicum:  v  el  Libi" 
rtm  vel  Bannak. 

1.     Tbrcuium privatum  dicitur ,  quod  vel  a  privato 
extruc^um  vclpofreiTum  eft  dominiijure. 

3,     Pubttium  Torculum  appellamus,  quod  a  Principc 
ac  Domino  territorii  vel  loci  extruitur  vel  poffidetur» 

4»  T(ir- 


De  Jure  Torculorum  PRINCIPI,&C*     3g} 


4»  'torculum  liherum  dicimus^  quo  cuilibet  inte- 
grum  efl:,  ad  illud,  cum  Uvis  colleAis  accedere,  vel  ab 
eerecedere,  ac  in  cujuslibet  torculo  premere. 

%  Bannale  vero  lorcuUr  dicitur,  ad  quod  omnes 
dellniverfitate  vel  pago,Uvis  colledis  premendi  caufa 
accederetenentur.  Qiipd  Vulgo  in  Ducatu  Wurtem- 
bergico  ^m\§idtcxn  ^afetn  ba  Poireifor  (cme(5  ^ciw 

^rtttd  nrttfcfa^rtt^  tjl/  h.e.  torcuUrU  hannalta^  mqmpolfefjor 
vincA  uva^  fua^  apportare  ^inuehere  cogttur^  «ominatur, 

§.     V. 

I.  Veruntamen  hocloco  omnium  primo  Qua:ri- 
tur  ^  An  ^mlibet  privatm  mfundo  aut  Adihus  Torculurn  fui  d' 
atiorum  ufm  gratia  lihcre  absque  Principis  confcnfu  dtdtficare  pof" 
fttf  Ac  (ecundum  juscommuneRefpondetur.  ^uodfti:, 

2*  Prxcipuum  hujus  afifertionis  fundamentum 
Trim))  fitum  ell  inlibertatenaturali,qux  nonprivatafed 
publica  res  eft.  Lfiquis  j^,  ihi:  quatenti^  Itbertas^mnpriva* 
ta.D»defidecommt[f  Ithert^  Ac  pecunianec  lui  nec  repa- 
rari  poteft.  LJlatultber, p,  §.  2, D.  deftattdtb.  Qua  namque 
pereunte,  cunda  pcrire  necefle  efl:»  Ifidor.  Itb.s,  Ety- 
molog.  cap.s.  Hinc  frumenta  ferere,metere,  &excute- 
re:  Item  Vineas  plantare,  uvas  colligere,  collec^as  fin- 
gulari  machina  exprimere,  inftrumentum  in  hunc  fi- 
nem  confl:ruere,  adus  funt  merae  facultatis,  unicuique 
hominum,  citra  reftridionem ,  pro  habendoVidu  quo- 
tidiano,  permifli,  absque  uUius  impedimento  aut  tur- 
batione  arg.  traditorum,Anton.  Tt^^uv.  decif  16.  num^i, 
^2.  CichQrzn. decif  i/.  num.  S.  Wefenbec.  Lonfil.  34^  & 
47.per  tot^  late  &  acute  Jacob.  Vander  Graef.  deRegalib^ 
cap.  6^  num^  6.  Jacob«  Cancer.^/jr/. ;?.  Var,  B-efolut.  cap.  13.  w, 

122,  &  2SS* 

Bbb  2  §.  VI. 


JS4 


Caput     XVIIL 


§.   VI. 

I.  Secundo  firmat  hanc  aiTertionem  ipfa  a?difican- 
di  infuo  fundo  poteftas  libera,in  mera  cujusquefacul- 
tate,  juxta  ^equum&bonum  confiftens.  Licitumenim 
eftUnicuique  in  proprio  ccdificare  ad  fuam  utilitatem; 
absque  ullius  tenii  impedimento.  Ait  enim  Trebati- 
us,tefi:e  Ulpiano:  Nontenen  medamnitnfe^ii^  mqne  extjli' 
WAri  operu  mei  Vttto  da,mnum  tibidari  in  eare^inqua^  juremeo 
nfmfnm.ini  flumimm.  24,  §.  Item  fin.D.  dJamn.infeci.  Cum 
quilibet  fit  rei  fuse  moderator  &  arbiter.  /.  tn  re  manda" 
ta  2u  C  demandat.  Cicer.  f>ro  Balbo  dr  Rofcto  Amerino^  Va- 
lent.  Wilhelm.  Forfl:ner.  tr,  de  Dominio  cap.  11.  num.  6,  I- 
deo  Proculus  refpondit :  Cum  quis  jure  quid  in  fuo  fa^ 
ccret,non  teneri  eum  ftipulatione  damni  infedi.  tn  £^ 
troculm  26.  in  pr.  D.  de  damn.  tnfe^.. 

1»  i;4//(?/?^«»adduco  ex  Ulpiano;  Quoniamitaas- 
•lificando,aut  opus  faciendo,  jure  meoufus  fum  quout 
utar  fruar,a  nemine  prohiberi  poffum.  per  /,  /.  §.  Denique 
/2j^/:cumineo,quiinfuofodiens  Z).  de  aqua(^aq.  quo* 
tid.  L^uod  autem  6.  §*  6*  tbr.  ^ii  fuum  reciptt,  nulli  'videri 
fraudem  facere  D.  qu^  infraud.  credtt*  Schrad.  de  feud.  part^ 
6,  cap.  6^  num.  iij»  Borcholt.  deRegal.  num.  34.  Sixtin.  cod^ 
tr.  lib.  2.  cap.s,  num.  4(f*  &fqq.  Honda;d»  2.  Confult.  84* 
fcr  tot. 

3.  Quod  adeo  verum  eft,  ut  acflio  injuriarum  de- 
tur  in  eum,qui  Dominum  in  rei  fucC  ufu  turbat,  l.inju* 
riarim  13.  §.fi  qttls  meprohibeat  D.  deinjur.  Cravetta  confL 
4.  num.  s.  &  confil  6.  mim,  121.  Hinc  Dominus,  qui  re  pro- 
priauti  impcditur,a(ftionem  injuriarum  habet,  adver- 
fus  impedientem,  ficuti  confukiit  Mcnoch»  ConfiL  666^ 
num.  s*  ac  confi[,y2i^  num.  /3.  Forfier-  dtcf.  tr.  de  dominh 
cap.  u,  num,  S,     Proinde  ex  hac  ratione  Torcula  &  alia 

quae- 


De  Jure  Tohculorum  Piiincipi,5<:c.      jgj 


queclihet  habitationi  accomoda  ^dificia,  cuilibetPriva- 
to  infuojjure  dominii,  extruere  liberumerit&concef- 
fum,nec  vetitum  eft» 

§.    VII 

1.  Et  hoc,  7ertfo^  Sanda  quoque  Vctuftas,tam 
Imperii  Romano-Germanici,quam  aliorumRcgnorum 
in  confiderationem  traxit,  dum  unicuique  privato,  in 
privatis  fijis  sdibus  ac  prsediis,  ac  fere  domefticatim, 
torcuU^  FurnoSj  ferrarias^  imo  etiam  rnoUtriniU  asdificare,  e- 
asve  ut  proprias  poflidere  permifit. 

2.  Hu  ius  libertatis  naturalis  veftigia  adhuc  in  plu- 
rimis  locis  ubicunque  terrarum  occurrunt,  Privatis  in 
hunc  usque  diem  absque  ulla  Principum  territorii  con- 
tradidione&impedimentoTorculapoftidentibus;Quo- 
rum  exemplo  fe  alii  quoqueboniPrincipesmeritocon- 
formare  debent. 

5.  Et  hocjuri  quoque  Romano  confoniMn  eft,  quo 
Torcularia,  corbes,  Quali  vindemiati,  aliaque  ad  pre- 
mendas  Uvas  excogitata  aut  comparata  inftrumenta,ad 
praedia  ruftica,  eorumque  pofleftbres  pertinent ,  nsc  in- 
ter  publica  inftrumenta  vel  a^dificianumerantur,accui- 
vis  poflfeftori  pro  lubitu  de  eis  difponere  licet,  juxta  re- 
fponfum  Ulpiani  in  L  Inftrumenti  S.  />♦  de  injirum,  legat.  L 
fu/idt  ij.ibi:-  tnfirumentA  m&oh  funt,D.  de  atHon  vend^  fro- 
fper»  Rendinella  de  Vino  &  Vmdem.  part.  ucap.s* 

§.    Vill. 

I.  Qupd  maxime  confirjnatur  extraditis  AndrM 
Rauchb.iri;  dum  in  cafu  non  plane  diftimili  fcribit :  IL 
Umiegem^qua  T>omint46  (uhdttu  mandat  ac  praicipit^ne  alibiqtiam 
in  fuo  molendtno  moUnt,  autquidpiam  alitidjuheat-^c^uodanteH- 
hcrtati  ac  Ithero  arhitrio  fuhditorum  relicitm  erat^  intquam^  in- 
jupaw-i  &  i^^turah  Ithtrtati  contrartam  effe^   Rauchbar.  part, 

Bbb  s  i^^fir 


5S<5  Caput     XVIII. 

j.  ^UAfl.27.mm.i2.  Ac  retrm  Vriderm  \x\  terminis  Mola: 
tradit:  ^iodad  luum  ipfius  roliusurum,molendinum 
erigere,  quilibet  in  fuo  fundo  liberrime  pofTit ,  lege 
municipali,fi  qiias  adfit,  non  obftante,  utpote  quae  de 
llfu  piiblico  tantum,  in  dubio  intelligenda  eft»  Petr.Fri- 
der.  Mindan.fi^f  mandat»  ltb.2.  tit,sS.  §.  /.  Ita  quoquein 
terminissedificandiMoletrinasunicuiqueliberas  inpro- 
prio  folo.  Renat.  Choppin.  nd  leg.  Andeg.  Ith.  i.  tit.  14* 
fag.202.  Matth.  Wefenbec.  confil.Ojs  num,  27,  JuU  Ciar. 
vecept.fentent,  Verh,  Feudum,.  ^udifi.  30. 

2*  Ac  quod  xdificatio  Torculorum ,  nec  a  Juris- 
didione  nec  ab  authoritate  Domini  pagi  dependeat, 
tradit  Glofl'.  in  /.  qai  limitibu^  D.  defirvit.  urhan.  pr^dtor, 
Joan^Papon.  Itb.  /?.  tit.S,  Arrejl.3,  Quibus  adde  in  ter- 
minisMolarum  Rofenthal.  defeudts  cap. s.  Concluf  26  Glojf, 
Itt,  B,  Sixtin«  de  Regal.  lib^  2.  cap,  3.  num,  44*  &  ftqq'  In 
terminisMolarum,vi  ventorum  exagitatarum  Ludolph. 
Schrader»  adttt,  Injiit,  de,  Rer,  Dtvis,  §,  s-  num,  g.  &  Jeqq. 
Quamvis  in  terminis  Molendinorum  aliquatenus  did 
fentiat  Joan  Hering.  de  Molendm.  ^diji.icn.s* 

§.     IX. 

I.  Et  h^c aifertio ,  per  modtim  AmpliationU .,  adeo 
vera  eft,  EttamfiVicinm  mem,  cujmcunque  cendittonis  infundo 
Jho  Torculum  jam  extrucfum  poffideat.,  et  ex  hacnovi  l^orcu- 
li  conftrudione  ille  aliquod  damnum  pateretur,-  Ea  ex 
caufa,  quod  occafione  hujus  Torculi  Hovirer  aedificati, 
Vinearum  polfeflbres  non  in  tanto  numero  ad  Vetus 
Torculum  accederenr,  quo  ante  folebant  Vvas  fuas  ex- 
primere,  nihilominustamenTorculum  novum  in  meo 
praedio  conftruere  licitum  erit^r^.  L  /,§,  deniquc  fn,  L  -?♦ 
%.pen.  Lfi  tn  mco,  D,  deaq.  pluv,  arcend^ 

I.  Nam 


De  Jure  ToRctiLORUM  Principi,&c*     587 


2.  Natn  fi  Titius  in  agro  fuo,  qui  tuo  vicinus  eft, 
aquam  tuam  folTa  vel  cuniculo  avocet,  damni  infej^li 
adtione  non  tenetur.  Nonenim,  ait  Ulpianus,  tamvi- 
deri  damnum  tibi  dari,  quam  lucrum  impedire  inl.fiu- 
minum  24.  §,fin>  /•  Procultfs  26.  D,  damn,  infcci.  Acnemo 
damnum  facir,  etiamfi  damni  tantum  occafionem  prac- 
ftiterit,  nifi  qui  id  facit,  quod  facere  jus  non  habet.  tcr 
L  quiocctdit.  §♦  h<£c,  D.  Adl.  aquil.  late  Vafquius  Uh^  i.CoU" 
troverf.  cap.  4-  num.  s.  Frider.  Mindan.  lib.  i.de  rnandat  cap* 
42.  §.2.  Gail.  2.0bferv»6Q»mim.  u,  latilTime  Joan.  Ga?d'« 
das.  confd.  Marpurg.  //♦  num.  ig.  ^yd.ioL  4,  Interminis 
Mol^,Schrader,  ad  §.  s.  num^  i4>  Inftit.  de  Rer,  dtvls.  Six- 
tin,  deRcgaL  2.  cap.  3*  num.  4S,  Fr.  de  Ponte  ConfiL^.num, 
S*  voL  2^  Bocer.  eod.  tr,cap.  2.  pag.ijj^  Hondaed.  2,  Cm^ 
fidt.84*  num*  44*  &  sS,  Fr.Niger.  Cyriac,  Controverf,  cap^ 
Sio.  num.u^  Cum  Declarationey»^  n.is.&gS. 

5  Qi^pd  Confideratum  quoque  fuit  in  Suprema 
Curia  Parifienfi  ap.  Barnab.  Le  Veft.  dcctf  feu  A)'rc(i»,  10. 
foL  rn.  so. 

4»  Nifi  dolose  &  ad  ajmulationcm,  injuriam  & 
damnum  alteriusprincipaliter  tale  ^dificiumcxtruatur 
ficuti  hoc  limitat  Schrader.  di^.  §^  /.  num.  />%  Sixtin. 
di^.  cap.  3.  num,  so.  &feqq.  Riccius  collccf,  deaf.  104I'  Dn. 
Knipfchilt.  de  jur  Ctvit.  imper.  lih.  s  cap.  ^j.num.  i^.  Quid 
ficada^mulationcm  a^dificare^  Vide  Vincent,  Honda^d» 
7.  Confult.  decif  So.  num.  S,  &  5;.  ChafTan.  ad  Confuct.Bnrg, 
Rubr.  Jroreft.  §  fin.foL  17 4S* 

§      X. 

I ,  Bxtenditur  p r a? d i  da  Ampiiatio.,  E ti  a  m fi  I p  fe  Prin  - 
ceps  territorii  velDominus  pagi,  long©  tenrtpore  folus 
in  aliquo  pago  Terculum,  Molam,  aut  Furnum  habue- 

nt, 


388  Caput     XVIII. 


rit,  ad  quae  fubditi,  aut  propriihomines  ipfius  pagi  aut 
vicinorum  lccorum  temporectiam  immemoriali,adU* 
vas  exprimendas,  aut  molendum  vel  coquenlum  pa- 
iiem  Venerunt,  nullus  tamen  privatus  pagi  aut  incola 
impediri  poreft  aDominoloci,  Torculum  aut  Molen. 
dinum  novum  extruerc.  Csppolla  de  fervit.  f^  P.  cap,  so. 
^sfl*  2»  mm»  2*  Boer.  decif.  izs.  mm.  /.  Afflidis  decif.sSSn 
num*  4.  Albert»  Brun.  ConfiL  r^.  mm,i*  Jacob.  de  S.  Ge^ 
org.  defeud,  Verh,  Et  cum  Molendints  mm,s*  Rofenthal.  de 
communt  conteftans  tr^  defeudts  cap*  /.  comluf  2$,  mm.  s*  & 
lit.a 

!♦  Hujus  afTertionis  haec  Ratio  adducitur,  Quod 
ea,  quac  in  mera  fubditorum  facultate  confiftunt,  &  ex 
libero  arbitrio  dependent,  non  pra^fcribuntur,  etiam 
longifTimo  temporis  fpatio.  per  cap.  fignifcante  cap.  poffef" 
ftones  §.  I.  X*  de  appcllat*  Cynus  in  L  cum  notifftmi  §.fedcum 
illud,  C  deprafcript.  trigint,  ann.  Roland.  a  Valle  ConfiL^i^ 
mm.  is*  &  fiq^»  voL  2,  Balbus  de  pr^fcript, part.  4'  p^rt.  /» 
primipaL  ^ndffi.  /.  num.  2*  Extruere  autetn  &  xdificare 
Torcularia&  Molendina  in  fuo  fundoliberieftarbitrij 
&  mer^  facultatis,  ideo  nullo  temporis  curfu  obliga- 
t  i  o  n  e  m  i  n  d  u  c  i  t .  arg.  L  cum  eo^  L  Imperatores.  r  4  ibi  :  in  area  qud 
nHUarn  fcrvitutem  debet.^  poffe  dominum  'vcialtumvoluntate  ejus 
xaifcare.  D.  de  fervit.  P.  A.  Schneide^yr.  de  feudts  part.  2, 
num.  24'  Schrader.  de  jur^  tncorporaL  §.  /.  num.  44.  Bor- 
cholt.  deRcgtt  num.  34. 

5.  Nifi  fubditi  aut  IncolcB  illiuspagi,  ina^difican- 
do  Torculo  aut  Molendino  a  Domino  loci  prohibiti 
fuerint,  &illi  taliinliibicioni  acquiev^erint.  Guid.  Papx 
decif  49S.  vum.  /.  ^2»  Bald.  di6i.  ^<itfi.  s.  num.^.  latius 
Sixtin.  deRcgaL  lib.  2.  cap.^.  num.  s6.  (^  60.  Quod  dcci- 
fionc  fupremi  Senatus   Cathalonia:  Principatus  con- 

firmat» 


De  Jure   TORCULORUM  PRlNClPIjScC,      J89 


firmat.Jacob.  Cancer^^^r/.  2,  cap,  2,mm.  106»  Licet  Di(^ 
fentiat  Ludolph,  Schrader.  de]wr,  incor^oral,  §,  ^»  per  tH* 
Aliter»  Dn.Bocer.  deRegtU,  cap.2.n»iS2^ 

§:  xr. 

T.  Ex  quibus  jam  dedudis  facile  plana  fit  Qua!- 
ftio ,-  Art']Ui  didtficAndi  Torculafit  de  Regalibtes,  adeo  tttj&li  Pri»- 
cipi  aut  Domim  territorii  jure  Superioritatit  Competat  facultas 
Adificandi  Torcula^  vel  probihtndi^  ne  jubditi  in.fuo  prAdiovel 
foio  absque  Princtpis  fpeciali  Confenfu  cjr  Concefjione  Torculari* 
extruant  f  Sane  Cjonfiderata  juris  Civilis  ratione,  &  uni- 
cuique  in  fuo  jedificandi  libera  poteftate  ex  jure  Genti- 
um  promanante,  ]us  exflruendi  Torcula  Regalibus  an- 
numerari  non  poteft. 

2,  £/  hoc  Primo  ex  hac  Ratione  Quiaid,quod  cui- 
libet  privato  liberum,  inter  jura  Regia  numerare  noii 
poflumus:  Pr^fertim  cum  in  fpecie  talis  Torculorum 
extrudio,  nec  Regalem  dignitatem  Concernat,  nec  ad 
decus  Reipublica^  tuendum  conducat.  Quod  propri- 
umRegaliorumefTefoIet.  EocQr,de  Regal.cap,  i.  ».i.Reg- 
ner.  Sixtin.  eod.  trjtb,  /.  cap,  1,  cr  2,  Unde  bene  fcribit. 
Petrt^  Belhiga :  £a  qutz  foli  Principi  funt  Refervata ,  merito  a  fin^ 
gutaribtti  vtdentur  cxempta  l.  2.  C,  nova  Ve^tg,  Bellug.  i» 
Specul,  Princtp.  tit.  28.  nttm.  20»  Vide  Cunrad.  ab  Einfidel. 
de  Regai.  cap.  i.  num.  15,  &  feqq.  Quicquid  igitur  eft  fu- 
pra  folum,  idusquead  cosiumliberum  eile  debet,ace- 
jus  eft  facultas  asdificandi,  cujus  eft  foium.  /.  altiu6  Lfiin 
Adtbu6  C  defervit.  &  aq.  l,  ctijus  i4,ibi  :  in  infinito.  D.  dt 
Serv.  P.  V,  Imo ,  etiamfi  pcr  mille  annosarea  mea  ftete- 
rit  jiixta  Palatium  tuum,  non  icdificara,  tamen  pofTum 
pro  lubitu  ^dificare,  nec  Vicinus  meprohibere  poterit, 
ait  Glofi'.  in  l.  qui  iumimhm  11.  infin.  D.  de  Serv,  P.  V.  Bar- 
tol.  CapoIIa  de  Servit^  P.V-  cap.^p.  nttm,  i,   Nicol,  Boer. 

C  c  c  deal. 


5po 


Caput  XVIIL 


decif,  320.  mm.  6,  &  pafpm.  Cephal.  Confil.  tso.  num.  2,  lih. 
2*  RofcnthaK  defeud.  cny,  /.  Concluf. 2S^  num* 2*  Jean. Bou- 
uot, adConfuet,  Burg, tom.  i.foL m,s64» 

§.  XII. 

1.  CuiRationiaccedit5tff«»<afo.  QupdTorculum 
habereauta^dificare,  nonfit  jurisdidionis,  autajuris 
dicendi  vel  terrendi  poteftate  proveniat,  fed  magis  ju- 
ris  Dominij,  &  a  Dominio  cujusvis  procedac»  Ideo  Do- 
minus  aliquem  exfiibditis,  torculare  aedificare  prohi- 
bere  nequit.  Chaflan.  adConfuet.  Burgund  Rubr^des  Forejfr, 
§.fin»  num.  /♦  Diveifam  enim  naturam  habet  Jurisdi- 
dio  adominio,  quaeinter  k(t  longe  differunt  arg.  L  2* 
C  de  quadrien.pr^/cript.  Wefenbec.  Conf^.  67,  num,27»  late 
Matth.  Stcphan*  dejurisdt^i.  lib^  2.  part,  /.  cap.  7.  num.  90» 
Klock.  VoU  /.  Confil,  ss-  num.  4*  Jurisdidio  euim  eft  de 
jurc  Conftituto  decernendi  poteftas,  competens  ei,qui 
aliis  publice  pra^cft  /.  /.  (^  U^.  D.de  jurisdiii.  L  quidams7* 
D.  de  rejudicat,  Dn.  Bocer.  de  jurisdtil.  cap,  /♦  »♦  /.  &feqq. 
Dominium  vero  dicitur,  Jus,domniii  Rcrum  privata- 
rum ,  ac  de  eis  dominandi  poteftas  /.  /.  D.  de  Rer.  'divif^ 
/.  bonorum  Z>»  d.  V.  S.  Forfter.  de  Domimo  cap,  4'  per  tot, 
Unde  Impcrator  hanc;£dificandilibertatem  in  fuoprae- 
dio  Unicuiquc  ReHuquendo  refcripfit:  SiLociproprie- 
tas,  acdificandi,  juxta  publicas  «des  animum  tibi  dede- 
rit ,  utique  permiftum  eritj/»  LJi  loci  g<,  C.  de  Adtpt^ 
privat,  i 

2.  Adeo  ut  ex  hac  dominii  poteftatein  proprio  fo- 
iOjprivato  fundos  quoqueproprios  Vallare  licitum  fit^ 
juxta  Refcriptum  Impcratoris  in  /,  per  Provincias  10.  ibi^ 
ac  Cunclis  volcntibusypermittatur  rtmrdi  ambitu  fundos  privA- 
tos.^feu  loca  fui  dominii  Confiituta^  vallare,  C,  de  adif  privat* 
Nicol,  ^Q^r^dtcl.decifszo.n.  i^. 

5.  xiir. 


De  Juhe  Torculorum  Principi,&c.     3.pi 


§.     XIII. 

I.  Tertio  firmat  haiic  afTertionem  argumentum» 
ex  ipfa  Torculi  natura  &  qualitate  depromptum,  Cujus 
«dificationem  ea  de  caufa  inter  Regia  jura  numerarc 
iion  pofTumus,  cum  quilibi:t  illud  in  fuo  prsedio  con- 
ftruat,  proprii  ufus  gratia*  Sicuti  autem  cuilibet  libe- 
rum  exiftit,  poma  &  pyra  Colligere  ,  eave  ad  ufum  rei 
familiaris  premere  &  muftum  exinde  perficcre,  absquc 
fuperioris  Confenfu&  authoritate;  Utiqueetiamidem 
de  Uvis  Colledis  Siatuere  licebir,tanquamdcfrudibus 
ex  vinetis  privatorum  CoUeclis,  qui  privato  patrimo- 
nio  accenfentur,ade6  utnihilPrincipisinterfit,quonam 
inftrumcnto  aut  machina  Vine«eDominus,  Uvas  cxpri- 
mere  velit :  Modo  Dccimator  non  defraudetur,  aut 
confuetudo  loci  non  violetur. 

2«  Et  hoc  ad  exemplumMoIendinf,  in  privato  llu- 
mine  extrudi.  Jurii  enim  efl  conftituti,quod  unicui- 
queetiam  privatce  conditionis,liceat  in  fundo  fuo  mo- 
lendinum  Conftruere,  rivoque  fcu  flumine  privatoper 
fundum  proprium  decurrente  ad  ufum  mola:,  feu  mo- 
lendiniuti,  nulla  Superioris,  aut  magiflratus  liccntia 
petit^  au  t  ohttm^per  1. 1.  §.  hocmterdicium  4.  ibi  :fi  mtemfltt. 
men privatumfit^D,deflumin.  Fluminaenim  privata,  ut 
funt  Rivuli  &  torrentcs, eodem jure  cenfentur,  quo  qus- 
cunquc  alia  loca  privata,  ideo  ratione  ufus  in  ejusdem 
poteflate  funt.  perl.  u  §•  »o»  autem  12, ibi :  ad  Cajtcra  non 
pcrtinet.  &  d.  /.  quo  minus  2*  ibi  :  in  ufu  publico  non  e# 
rit.  £>♦  deflumin.  Anton.  de  Padilla  ad L  7*  C  de  fervit.  ejr 
aq.  Modefl.  Piftor./.  ConfiL  ig^num.  s.  &  feqq*  Joan.  Wa- 
m  e  f.  / .  ConfiL  3  6,  num.  2. 

}.  Qupniam  in  Principis  poteflate,  tutela,  &  fu- 
perioritate  tantum  funt  ea,  qu^e  publicafunt,qualiafunt 

Ccc  i  fiu- 


5P2 


Caput   XVTII. 


w  flumina  publica,vi£  pubIica?,Ripatica&fimilia,eorum- 

ve  Cura  &  inde  proveniens  utilitas  ad  Imperatorem  vel 
Principenr,  tanquam  Regia  jura,  penmet. per  L  2^  D.  dt 
flumin*  Lfin*  C  de  aqu^d,  Itb*  11»  cap.  umc^ttb.2.fend.  j-<f.  Ro- 
fenthai.  defaidls  cap.  /.  Concluf  24-.  Dn.  Bocer,  de  Regaltb* 
lap.  2.  num.  153.  &  164.  Cafpar.  Klock.  vqL  i.  ConfiU  /♦  n» 
7.  &  8^  Georg.  Everhard./^  Confil^27* 

4.  Non  vcro,  qua^  in  cujusvis  privati  Dominio  e- 
xiftunt^  Talia  enim  merito  difpofitioni  libera:  ipfius 
DominiRelinquuntur,ficuti  in  terminis  Molendini  iii 
flumineprivato  Conftrudi  acutededucitjoan.  Wamef. 
tib.  I.  Rejponf.lur.  Civ»  36.  per  tot.  Cui  afl:ipulatur  Joannes 
Bouuot  \  dum  fcribit :  Con  ptiit  edifier  moultn  en  rtuire  non 
navigable  pourtteu  qtitt  n'  y  ait  moulin  banniei  d^  que  le  Iteufott 
difpose  pourfe  faire  h.  e.  potejl  adificari  mokndtnum  adflumen. 
non  navigabtle^  msdoibi  nonfit^  mokndinum  bannale,  &  qttod 
locttsfit  dtfpofitHs  (^  accommodatns  adidfaciendum^  Jean.Bou- 
wox..adConfuet,B4irgong.  in  Comment.  tom.  i.foL  $45*  Vide 
Anton.  de  Padilla  ad  L  fi  manifefie  7.  C  de  Servtt,  &  aq. 
ntm.  II.  &feqq. 

%.  XIV. 
I.  Ita  in  terminis  Molendinorum.  in  Specuh 
Princ/p.  tit.  2S.num.  11.  V^xrus zV^tva. de fidecommijf  ^u^dfi. 
//♦  n,  soo.  Cacheran.  in  terminis  Furni.  dec/f  17.  per.  tot, 
Anton  Tcflaur.  decif,  16.  nttm.  4*  ChafTan.  inConfuet.Bur' 
gund.  Rubr.  de  Forcfl.  §.  ult.  num.  i.  foL  1747*,  ubi  fcribit: 
Licet  Dominus  loci  habeat  molendinum,  non  tameii 
porTeprohibere  unum  exfubdiris,  aliud  jrdificart,  pofl: 
Decium  Confiu  24^']u\.  C\^v.Rcc€pt.finte>2!.§,  Feud.Qu^fi, 
io*  ^t^tnh^c.ConfiL  Cy.mim.  27,  Ruland.  de  Commtjfar, 
part.  4.  lib.  2.  cap.ij.  num^  i.  Sixtin.  de  RegaL  Itb,  2.  cap,  ?♦ 
nttm.  S7.  &  feqq.      Proinde  in  terminis  Toi-culi  fcribit 

Joan. 


De  Jure  Torculorum  Principi,&c«     5^5 


Joan.  Papo:  lurA^orculariajuri^  funt  naturalu  ^  gentium^ 
quorum  di6lamine,  nemtni  Itherum  non  cjl  infuo  atttfacere ,  aut 
extruere-t  quod  volct ,  etiamfi  vicmo  nocivum  fit ,  per  /,  Trebati^ 
m  l.ProculMs  D.  dcUamn^tnfe^.  Joan.Papo.  adConfuet*  Bor" 
hon,  art.  ^4}*foL  m^  4S4*  Ideo  in  noftris  terminis  fcri- 
bit  Joannes  Marius  Novarius  ;  Vafalli  gravantur  quafkl9 
Baronesfrohibent^  ne  ipft  fubditi  feu  Vafalii  Conftruant  moien* 
dina»  FurnoSy  Tapita  Battenderia  Ferrerias  vel  Serras  ,  veijam 
ConJlru6iorum  ufum  Vetant,  Novar.  late  t&m^  /.  Gravam,V(i' 
fall.  S9.  fer  tot»  ac  Gravam.  64*  per  tot» 

!♦  Diirentit  Valent.Guilielm.  Forftner  dedominio 
cap.p,  num.  7^«  Qui  fcfundat  in  univerfali  Confuetudinc 
/ub  num.  78*  Aliter  Joan*  Hering.  de  meCendin^  Sl^^fi-  ^^* 
Cujus  fundamentum  in  feudali  invaftitura  Confiftit. 
addu(ftatamendiftin(flioney2f^.»/^w./<^.  Dubitative  Dn* 
Am.Lindenfpur,  ad  ordtnat*  Wiirtemberg,  ttt^  84*  nttm.  12* 
infne. 

§.     XV. 

I.  Ziw//^///rmodoadduda  Refolutio  T,  Nificon- 
fuetudineDucarus  aut  Comitatus  vel  totius  Provinci^ 
jam  dudum  Receptum  fit,  nefubditi  etiam  in  propriis 
pr^diis  aut  xdibus  absque  Principis  territorii  aut  Do- 
mini  pagi  Confenfu  &  Venix  Concefilone  Torcula 
Conftruant  &xdifiicent:  Qiio  cafu  Torculorum  extru- 
€(\o  tanquam  Jus  Refervatum  Regalibus  acccnfere  pof- 
fumus,  (icuti  enim  Confuetudo  legitimisRequifitis  mu- 
nita,  jus  efficit,  inftarlegis  obfervatur,  lcgem  vincit,ac 
pro  Servitute  pr^edio  impofita  reputatur»  peri.  i  ibi: 
Servitutis  C  de  Servitut.  c^  aqua  l.  2,  C.qudLftt  iong.  Confiet. 
Regn,  Sixtin.  deRegai.  itb.  /,  cap.  /.  num.  132.  &  feqq*  L^li- 
us  Mancin.  ^uaft,  Geniai, cap,  2S2.  per  tot,  Prout  de  Mo- 
kndinorum  extrudione  fcribit  Joan,Heriiig,  demoiemL 

C  3  ^«^/» 


jp^  Caput     XVIH. 


^««e/?.  9*  num.  60,  Sixtin.  de  Regal.  in  procem,  num.  17^  Iii 
tantum,ut  Bartolomxus  ChaflTanxus,  ducenta&  odo 
Regalia  rccenfeat.  in  Catalog,  Gkr*  mund.part.s»  confiL24* 
Matthzeus  Vero  de  Affli^ics^  centum  Viginti  Sex  Species 
Regaliorura  CongelTerit.  incaj/^unjib,  2^fmd.s^.  He- 
ring»  de  moknd*  J^g»  num,  dz* 

§.    XVI. 

1.  timitatuf  IL  pra?fata  Refolutio  de  a^dificando 
Torculo,  etiam  absque  fuperioris  licentia  &  concefiio- 
ne;  Ntfifiatuto  altud  provijum  fit ,  ^  ordinatum^ 

2.  Proinde  in  Ducatu  Wiirtembergico  tam  invetera- 
to  ufu  Rcceptum^quam  inter  jura  localia  relatum  eftj 
Ne  quifpiam  fubditorum  TorcuUre  five  in  pra^dio  five  in 
a:dibus,  absque  Confenfu  Principis  ac  Domini  territo- 
rii  aedificet.  Ordinat»Ducat.  I1/iirtemh,  Ttt.  DOm  ^dtCXbdW 
foL$6.  Clarius  in  Ordinat.aedili,mScv?f  AvflltOurtcmb* 
58(tW^®V^nrtn^;  foL  20  Ubi  exprefse  difpofitum  legi- 
mus  Quod  nullum  sedificium  novum,  cujusvis  gene- 
ris  absque  Confenfu  ferenifiimi  Dn.  Ducis  Wiirt.  ac  e- 
jusdem  officialium  extruatur.     ^(K^^ltiXi  ncttScbaWOt)^ 

r^  O^xtx,  ©uvcfclcucfet  Oi)cr^cvc».2iItnpdcMti)S3cwtlUiJttni) 
mtff^cndltct  tVCV^C.  De  quo  cafu  intelligendum  elfc 
cenfeo  Befold,  ad  Lindenfpur.  ad  dici,  Ordin.  (i^urtemb^ 
foL  m.  2jg, 

3.  In  Ducatu  LotharingiA ^  moribus  quoque  Rece- 
ptum  efl,  utfurni,  Molendina,  &  Torcularia,  feu  Pref- 
foria  ad  Dominum  fuperioritatis  territorialis  pertine- 
ant.  Dc  quo  fequentia:  Confuctudines  Lotharingixi 
Lcs  Drotts  de  bmnaUtes  de  Fours ,  Moidins  (^  Prcjfoirs ,  aopcr- 
ttennent  aus  Hautes  luftitters :  Sii^ar  tifage^  ou  droit  particulters 
iln  appent  du  contraire.  h.  e.  Itira  hanndta  furnornm^  moien- 
dtn6rum  &  torctilartum^  perttnent  adaltnm  luriidiiliomminift 

fer 


De  Jure  Torculorum  PRINCIPIj&c'     jpy 


•"* 


fer  confaetudimm  aut  Jura  fingulma  pertineant  Adpartem  ad. 
verfarn*  Confuet.  Lothar.  tit.6,  §.pS  Ubi  Abraham  Fa« 
bert*  in  Comment»foL  m*  122, 

4.  Pdri  modo  in  Civitate  Imperiali  Eslingenft  ab  an- 
tiquoobfervatur,  ut  nemini  Civium  liceat  torcular  vel 
denovo  Conftruere,  vcl  etiam  deftruere,aliive  vcnde- 
dere,  fine  confenfu  Senatuj  ampliflimi.  teftatur  Dn. 
Am.Knipfchilt.  dejur,  Civit,  Imper.  lib,  f.  cap.  26  n.  41* 

5.  Exquainveterata  Confuetudineiiuit,  uthodie 
extrucflio  Torculorum  &  aliorum  aduum  ad  torcularia 
pertinentium  jure  Superioritatismeritoannumerentur: 
Etfiquid  a  Partein  contrarium  fufcipiatur,  pro  turba- 
tione  juris  Superioritatis  cenfetur.  5((((c»  nadj  ^CftlC (S^t? 

yxxm  iS^empd  (&efBevm(t2trcfecv5!Imbtmann  ^cr  x>itt  ^vx^ 

^rtWtfcfccn  iKcclcn  6^it  «»^  ©6t|fcrrt  tn  Anno  I6s8.  (tcfc  ^cc 

S3ccp^t9«n9  5cR2trc>^c5clmctflci:0  Mn^ctfrtn^cn/  tfirolcfec^ 
t)on  ba  Qta^t  (Stn^ati  altJctnc  turbatio  \n  btxo^an^^^^ 
(J)brtgfctt/  a\Xi  JKaDfcrl  l8v>f  cjc^la^t/un^  ^nrcb^aranf  cr^ 
tmbtc  nnb  cr^an^cnc  j^ajjfcrltcbc  Refcripta  c^c^acfttc  §3c- 
cpC>t0«n^  inAnno  1639.  m^  1640,  tintcrlaffcn  tt»cr^^.  h.  e,  tt^ 

pofiquam  L*  K.  Dornus  AuJirtacA  officialis  quatuor  manforum  tfi" 
*ve  hobarum  cotonariarum  (jr  pag&rum  Lindanjienftnm  ^  Magi* 
flyum torcularium  ad jurandum  compellere  amtfm  efftt  ^  fuper 
hec  fa^o  utpote  turbatione  Superioritatis  terrttoriaiiSires adaU' 
lam  Cafaream  delata^  dr  per  decreta  ^  emanata  Refcripta  CAfa^^ 
rea  ,pofimodum  inAnnts  i6^g*  dr  i640,juramentifitfceptio  ulte* 
rtor  fuit  omiffet,  AdaLindau,^/.  m^  463,  inprmctp. 

6.  Nec  caret  haec  Confuetudo  &  hoc  ftatutum 
prohibendi  aedificationem  Torculorum  proprfa  au- 
thotate  &  absque  fufficienti  Principis.  territorii, 
vel  ipfius  Civitatis  caufx  cognitione  fana  &  gravi 
ratione,     Si  cnim  omnibus  fubditis  in  cofflmune  per- 

mitte- 


^g6  CapuT     XVIIL 

mittcretur,  Molendina,  Torcularia,  &  qua?libet  alia, 
infuo  prasdio  quotidie  extruere,  Qujs  quceroCctrmftuI- 
titiam  patiantur  opes)  efiTet  modus  hac  in  re  futurus? 
Quales  fierent  fumptusf  Quanta  nafcitura  efTet  xmula- 
tio  ?  Ligna  certe  Lapides  &  molares  vix  tali  libidini  fuf- 
ficerent;  Imo  unumTorculare,  alterum  plane  everte- 
ret  &annihilaret  j  Quae  vel  fingula  tanti  funt  momen- 
ti,ut  melius  fit,gubernationis  fublevandas  caufa,Prin. 
cipes&  Dynaftas  talem  facultatem  fibi  Ipfis  refervare, 
quam  ut  promifcue  &  indifcriminatim  fubditi  in  cer- 
tiffimam  rei  familiarif  pernitiem  ea  abutantur»  Qui 
plerunque  contra  propria  commoda  laborare  folent. 
arg  l. non efi fingulis^  D*  de Reg.jur»  Sicu ti  hoc latius  dedu- 
cii  Joan,  Hering.  de  mdlendinis  ^aft»  io»fab,  n*  S. 

§.    XVII. 

!♦  Limitatur  Uh  fitpra  allata  Refolutio -,  de  libertate 
aedificandiTorcuIaria;  iV//?  Princeps  aut  Comes  Impe- 
rii,  per  Inveftituram  fpecificam  lus  Torculariorum  ab 
Tmperatore  aut  alio  fupremo  Principe  de  novo  acquifi- 
verit,infuo  territorio  habendi  privative,cum  potefta- 
te  prohibendi  Csteros  priv3tos,im6  etiam  Nobilesin 
territoriali  jurisdicflione  habitantes. 

2,  Qupd  Imperatorem  ex  certa  caufa,  &  expleni- 
tudie  jpoteltatis  facere  pofle,  probabiliterdefiniri  poteft, 
Secundum  ea,  qu^dc  molendinis  tradit  Petr.Surd.  r^»- 
fiL  127.  num.  20,  &  feqq»  Andr.  Knichen.  de  jure  fuperiorit. 
cap.  /. /;^/«,r/(^.  Et  hoc  late  difputat  loan.  Hering.  de 
MoUndin.  ^^rtaft.  24, per  tot,  Per  Inveftituram  eninj Car- 
farcam  vel  Domini  Superioris  ]us  Reale,non  tantumad 
rem,  fed  efiamin  re  acquiri  Inveftito,  FeudiftxCom- 
muniter  tradunt,  arg.  L  cum  heredes  z^.  D^deacquir.hered, 
cap,  nn,  li^. i.  Feud.  25,  Ubi  fauL  Balzei^an.  ac  cap,  ^.  in  pr^ 

ihi : 


De  Jure  Torculorum  /»RiNCipr,&c.     3P7 

ihi:  alienare  //^*  ^.  Fetid»  Prcepofit.  feu  Joan.  Anton.de 
S.  Georg.  defend,  cap,  un*  in  pr,  ^mdfit  invejiit^  lib,  2*  V*2* 
Schneidev.  defeud.pm.  4^  inpr.  Ferrar.  Montan.  eod^tr* 
Uh,  }.  cAp.  /.  Petr.  Gudelin.  eod,  tr.  part.2^  cap,  /♦  num.  10 > 
Quis  igitur  dubitare  Velit,exinde  quoquefequi,  penes 
Principem  aut  Comitem  inveftitum  de  jure  Torculo- 
rum,vim&arbitrium  elTe,  num  ferre  velit,  fubditos  8c 
incolas  in  tcrritorio  indifcriminatim  huic  juri  per  in- 
veftituram  qusfito  ,  a;dificatione  novorum  Torculo- 
rumfefeopponentes:  Sicutiin  terminisMoIarumtradit 
M.  Anton.  Natta  Con/il,  io(f,  num,  /♦  Francifc»Marc.  decifl 
SS4'  n.2,part.2. 

3,  Prajfertim ,  V\  huic  prohibitioni,  jurclnveftitu- 
rae  fubnixac  Subditorum  Paticntia  accedat.  Anton.Tef- 
faur.  decif*  16.  num.  4-  ^ etr.  Heig,  Ith,  /♦  ^^fl*  is*  num^so. 
Hering.  dici,  tr.  ^<efi*  10.  fuhnum..  /.  Diffentit  aliquate- 
nus  Bald»  confiL  410.  tib*  s.  UrfiU.  dd  Afflt6iis  dectf.  3SS. 
Grammat.  confil.  /^?.  Novar.  tom.  i.  Gravam,  Vafallor»  sS>  »♦ 
2,     Et  haec  fufficiant  de  Torculis  inprimis  privati|. 

§.     XVIII. 

!♦  Qua^ritur^  An^lorcular  fit  bonum  mohile  vel  immo- 
hile ;  Acan  illudintermohilia  velimmohilta  hona  numerandumfit  ? 
Quod  Quxfitum,  conducit  ad  dilucidationem  difpo- 
fitionis  ultimi  Elogii  \  Anlegato prddto  five  J^rhano  five  Ru. 
fiicOt  7orcidar  quoque  Legatano  cedat}  velad  declarationem 
Statuti ,  quo  omnia  bona  mobih'a  Uxori  in  portionem 
legitimam  imputantur  ^  An  Torcidare  quoque  ei  obvemat} 
Occafionem  hujus  Concertationis  prccbuit  refponfum 
Ulpiani  tn  L  infivumcnti  S*  de  itfirum.  legat.  Qu\  ibidem 
inter  Fundi  inftrumenta  Torcutar  quoque  refert.  Cum 
refponfo  tn  Lfmdi  /7.  D.  de  a6i.  empt.  ubiTorcuIarianon 
inter  fundi  partes  recenfet ,  etiamfi  fit  inftiumentum 
fundi.  Ddd  i»  Sanc 


598  Capitt     XVI  IL 

t,  Sane  Torculare  fivc  inasdificatum,  l\\e  tcrrac 
affixum  fit,cum  bonis  immobilibus  quoque  ad  Legata- 
rium  tranfire  cenfeo.  Ita  namque  Pomponius  confiil- 
tus  refpondit :  Cum  fundus ,  fine  inftrumento ,  legatus 
fir,  dolia,  mola:  olivaria^,  &  praelum,&qu2ecunque  infi- 
xa  inaedificataque  funt,  fundi  legato  continentur,nulla 
autem  ex  his  rebus,  qux  moveri  pofTunt,  paucis  exce- 
ptis,  fundi  appellationc  continentur  in  1.  cum  fundus 
21.  D.  de  inftrud.  vel  inftr.  legat.  Alciat.  &  Rebuff'.  ad  /♦ 
fruges  D.  deV.  5.  Tiraquell.  de  jure  Retra5i.  Confing.  §.  /♦ 
Glojf.  7*  num.ps.  Peck.  de  teftam*  Conjug.  tib.  ;.  cap*  ^o^n^z^ 
Menoch.  ^^frdfumft  is4*  num.  j.  Ex  cujus  refponfi  BjL' 
tione  prono  quafi  alveo  fluit  ,Quod  Torculum  fuinatii- 
ra  fitbonum  immobile;  Cum  machina  iftaea  mente& 
intentionc  certo  loco  inasdificatur,  &  terras  maximis 
fumptibus  infigitur,  graviftimis  in  aream  defoftis  ftipi- 
tibus ,  ad  fimilitudinem  domus  vel  cujuscunque  alteri- 
us  aedificiijUt  vineis  inferviat,  &  ibidem  perpetuoma- 
neat:  Et  hoc  propter  Refponfum  Pomponii  inLin  pr£^ 
diii  7.  f .  /.  I>.  in  qutb.  cauf.  tacit.  Ubi  Jconfultus  rcfpon- 
dit:  omnia  ca  menteinfundum  illata,utibifint&  per- 
maneant,  tacit^  quoque  pignoris  nexu  ligari.  Perpe- 
tuitatis  enim  ratio  hoc  loco  fpedanda  eft,  juxta  Scjevo- 
lam.  in  l,  Dehitor  32.  tbi  :  ut  ibi  perpetuo  effentt  non  temporis 
caufacommodarentur.  D.  deptgnor.&  hypot.  l.  malum24-2.  §. 
ftraturam  4.  tbi :  perpetui  Vfni,  ubi  Ga^dd.  D.  d.  V.S,  Cephal. 
c&nfiC.  92»  Caroc*  de  Locat.  part.  ^.  ttt.  de  inve^ts  Renat* 
Chop^in.  ad  Con/uet,  Parif  /ib.  i.  tit^  i.  num  14,  Profper 
Rendella  de  vino  legato.  Verb.  ^antum.foL  m,  71, 

3.  Unde  Scribit  Joanncs  Baptifta  Larrea  :  Licet 
fundm  folus  absque  injlrumento  reltnquatur  .^  adhuc  tamen  do- 
Ita  cowpnhendumur ,  quafi  tnfixa  fmt ,  quo  cafu  magt*  Fundi 

pars, 


De   JuRE   TORCULORUM   PRlKfClPl,&C.      jpp 

fttrs  9  qmm  inftrumenti  debentur  judicari,  Larrea  decif  Gra» 
mtens*  8i.  num^  i6,  (^per  tot^  voL  2.  Hilligert  inD,  E.  lib^ 
8t  capt  ipjtt»  C*  &  lib.  16,  cap.  i4.lit.  F. 

§.     XIX. 
I.     Unde  bene  in  terminis  fcribit  C/audita  Guertn^ 
HacinfupardilucidationeadjedajdemolendinisScTor" 
cularibus,  an  bona  fiiit  mobilia  velimmobiliaf  ^/^- 
ftiehiU  voluntatisnoneHyfedfiicli.     AnEaintegrealiorfum 
transferri  poflint,  nec  nej'  Pr^fumitur  enim,qui  a:difi- 
cavit,  inter  immobilia  ^dificium  fuum  deftinafle,  habi- 
ta  ratione  sedificationis.      Przefertim  cum  Statutum, 
Confuetudo,  vei  Lex ,  utens  Verbo ,  a?dificare ,  naturam 
jedificiiindicare  voluit:  Sicutipatet.  exUi,%.plme8.D* 
de  vi^  vt  armdt.  Llbi  refpondet  Ulpianus :   Si  quifpiam 
de  ligneis  adibus  dejedus  fuerit,  nemo  ambigit,intcr- 
dido  locumfore  ;    Quia  qualequalefit  a:dificium,mo- 
dofolo  cohsereat,  indcqui  vi  dejecTlus  eft,  habet  inter- 
didum:   habitafcilicet  ratione  ftrudura?.  arg.  L  adeo  §, 
cum  infuo  D,  de  aquir.  rer,  domin.  MtViOQh.de Recuper.pojfelf. 
Remed.  i.  num.  46*     Sicuti  Granaria ,  qucc  ex  tabulis  fieri 
folent,itaa:dium  funt,  ^\  ftipites  eorum  in  terra  defofti 
funt.      Qu^pd  {\    fupra   terram    funt  ,   rutis    &  csefis 
cedunt.  perL  granana  18.  tbi:  in  terra  defofil  D.  de  aclion 
empt.  l.  Titim  60.  D.  de  acquir.  rer.  domin,   Claud*  Gue- 
rin.  adConfuet.  Parif.art.  ^o.  Vcrb.  Comme  un  Moulin  au  Veut. 
fsL  m*  97»  Card.  Mantica  deTacit.  C$nv,  Ub. 4.  tit.is, n,  2. 

2»  Nec  licitum  eft  Torculare  ita  conftruere,  ut 
prolubitu  deftruere  poftis,-  &aIiorfum  transferre  velis; 
arg.  Imperiatts  Refcnptt  lujimtani  Qup  ita  Sancivit,  ut  ne- 
mini  liceatficaedificare,  vel  aliomodoverfari,utidone- 
um  Ventum,  &  fufiicientem  ad  pra-fatum  opus  infrin- 

Ddd  i  gat, 


400  Caput     XVIIL 


gat,  &  inutilem  Domino  aream  &  fruduum  inutilita- 
temfaciat.  tnl.fin.%.i.C,deScrvtt.(^aquA  ^i^i  Anton.de 
Padilla  num*  2*  vide  Carocc.  decif,  107,  num,20.  Joan  He- 
ring.  de  molend*  ^ufft.  5hS4*&  SS.  num.  4* 

5.  Qua  de  cdiU^diloimes  Parladorim  Icribit;  Furnum^ 
Mdkndinum.^  Torcutarque  individua  effe  :  Etenim  nulla  aUn 
tx  caufahdi.  res  divifionem  non  recipiunt  ,quamquod  earum  F' 
fus  infatlo  Conftjlit  fada  autem  funt  indi vidua.  Parlador» 
K^r*  quotidian,  Itb.  /.  cap»  6.  inpr.  num.  10 ^  (^  11* 

§.    XX. 

I,  Ec  hoc  illuftratur  Statuto  Parifienfi  difcrimen 
Bonorum  mobilium  &  immobilium  fatis  clare  expri- 
mente  :  Hifce  Verbis  ;  Ftenctlles  d  Hojlel^  qui  fe  peuuent 
transporter  fans  fraclion  df  deterioration  ,  /ont  auffy  reputez, 
Meubles:  mais  fi  tiennent  aFer  cjr  C/ou,  {germaniceftCd^^U^ 
QCimib  (Sifcn  t^cbt' )  oufintfee/kzenphfre^dr/ontmispour 
petue//e  demeure,  ^nepeuuent  efiretransportez,,  finsfraStionott 
deterioration^  font  cenfez,  ^  reputez,  immeub/eSf  commeunmott* 
Im  a  Veni  ^  k  eau ;  Preffotr  edifie  en  une  maifon ,  fent  reputez> 
tmmeub/es.^  qttandne  pettuent  efire  ofiez^fans  defpecer  y  ou  defits 
fembler\  autrementfont  reputezmeub/es.  Hoc  eft;  Inftru- 
menta  prxdii ,  qua;  integra  ,  &  absque  diminutione, 
aufferri  poirunt,mobilia  funt  ;  fed  fi  Clavis  affixa  fue- 
rint,aut  in  murum  immiffa,  &  gypfo  agglutinata,  ibi 
p«rpetu6  manfura,utputa  molendina,  qua?  V^ento  aut 
aqua  ducuntur,  vel  prcclum,  pro  immobilibus  haben* 
lur,  quando  absque  folutioneaufferri  non  poffunt:  Se- 
cus  mobiliacenfentur.  Confuet.  Parif.  §.po.  DeTorcuIa- 
ri  nominatim,  quod  terra teneatur, ceu  immobile  quod- 
dam  bonum,  jadatur  Senatus  Decretum  Rothomagen- 
fe,  ^arto  Ca/.  Jan,  Anni  1S28,  Jani  Doly  Vidua  cum  He- 

redi- 


De   JuRE   TCRCUtORUM  PRINCIPI,&C«      40! 


redibus ,  altercaiue,  ap.  Ttrritunnm  ^  Quod  refef t  Renat, 
Choppin.  de  morih,  ParifJib.  i.  tit.  i.mima^foi.m.ig. 

2*  Idem  dicendum  eft  de  tabulis  clavis  affixis ,  ac 
mobilibus  perpetui  ufus  gratia  comparatis ,  fecun- 
dumConfuetudinem  Burgundia?,  Quod  Gallico  idio- 
mate  italegimus :  Les  tableattzattacheza  cUu  Acheulle :mett» 
bles  mis  pour  perpetuelle  memoire,  h.  e.  tabuU  a^iXJt  cUvii  itg» 
neii^  mobiLiafunt  ^pofita  ad perpetuam  mcmoriam*  Jean,  Bou. 
uot,  Sur^  U  Couftume  de  Bourgongne  in  Epitom.  foL  m.  M* 
Acquod  eatantum  bona,  mobilibus  acccnfeuda  fint, 
qucc  finefradione  delocoad  locumtransferri  pofifunt, 
tradit  Decius  confiL  472.  ^  6ss*  ^^  fi  peuuentmouuoir  de 
Iteu  en  un  autre  fans  fra^iion;  h.  e.  qutfe  poffmt  movere  de  «- 
m  loco  in  alium ,finefra^ione.  Secus  autem  erit  in  Con. 
trario  cafu  ;  juxta  Confuetudtnes  LotharingiA  fecundutn 
Verba  §4j2d.  Les  atttres  Meub/es  de  bois  cloues^  ou  telkment 
appropries ,  que  fans  deterioration^  ou  euidente  incommodite  de  U 
chofe,  nepuiffent  eflre  transportes ,  font  cenfis  Jmmeubks.  h,  e* 
Reliquamobtlia  ligno  affixa  aut  ita  appofita^  utfme  detrimento^ 
vel  evidenti  incommodo  rei-,  nonpo/fint  transfirrt^  accenfentur 
immohilibtis,  DequoAbrah.  Fab  er  t»  ad  Confnet.  Lotharing, 
tit,  2.  §.  2S*  Verb,  MeublcsfoU  m.  24.  ac  §.  303.  foL  m.  ^S^-  ttc 
§.32).  Joan.  Papon.  ubi  de  Confuetudine  ^^^/'^«/^c  lo- 
quitur  ^.^^Z. 

§      XXI. 

I.  Nec evertit hanc  aflertionem  de  Torculis  inter 
bona  immobih"a  numerandis,  A'.z//tfexrraiislaticneTor- 
culi  defumpta,  Quodea,  quse  arte  aut  fine  ^dificii  de. 
ftrudione  moveri  poflTunt,  bonis  mobilibusCntaccen- 
fenda,  &  mobilium  jurehabeancur.  ^tr  /,  malum  242,  l, 
vinaria  206.  ibi:  adalium  ufura  transferri,  D.deF.  S.  Lin 
fr^dii^^D,  in  quibtts  cauf  ptgn.  taat,     Unde  Jureconfuhus 

Ddd  5  Refpon- 


401  Caput     XVIII. 


Refpondif,  Eaiquasad  tempus  fuat,noii  videnturle- 
gata,  in  /.  Vxorem.  41*  §*  UgAuerat  L  (ifmdm  4-4-  de  tegat.  3, 
Tiraquell.  de  retraii, lign. giojf.y,  §.  /,  mm^pS.  Larrea  de^ 
ctf  Gramt.  //.  n,  16. 

2.  Torculariaautem  &  Preflbria  de  uno  loco  ad 
alium  transferri  poflTunt,  eorumque  avulfio  &  transla- 
tio  non  inducit  aedificii  deformitatem  ;  etiamfi  facile 
&  fine  labore  moveri  nequeant :  Quod  illuftratur  in 
horreo  frumentario  fecundum  Jureconfultum  in  /.  7tti' 
us  60.  D*de  acquir.  rer.  domin^  Unde  Ulpianus  torcularia 
etiamfi  defofia  fint,  etiamfi  aedificio  cohffreanr ,  inter 
inftrumenta  fundi  vel  vineas  refert  non  Vero  inter  ae- 
di^ficia,  aut  aedificii  partes*  ind^  l.fundi  ly.wpr,  D.de  a6i^ 
tmpt.  Coler,  decif.286. n.32»  htT\ich.*part^s,  Concluf^o.n»  17 ^ 

§.  XXII. 
I.  Veruntamen  huic  dubiof*e  Rationi,  Repagu- 
lum  ponemus  ex  i.  exfa^oss.  §.  rerum  italtcarum.  2«  B,  de 
heredib.  infttt*  Ubi  Ulpianus  refpondit;  Res^  qua^  quu  tbi 
terMtuo  habuity  atque  ita  difpofuit  ut  perpetuo  haberetfintertm- 
mobtUa  cenferi^  Cceteroq u in,  fi  tempore ,  in  quo  transtulit  in 
alium  locum^non  ut  tbi  haberet,fed  ut  denuo  ad  prijiinumlocum 
revocjiret.,  tnter  ?nQbiltJi  bona  numeranda  ejfe^  Concordat» 
LgeneraU  32.  §,  uxori  D.  de  Vfufr.  legat.  Anton.  Faber.  /. 
Conje&ur.  cap.  6.  Covar.  lib.2.t^ar.RefoLcap.  s.nttm-s.WiQX, 
Gabriel.  i.confil.pS.n.s(f. 

I.  /^rsefertim  dum  Torculum  non  tam  fit  inftru- 
mentum  fundi,  quam  pars  ajdificii,cum  inregraillama- 
chinaad  hunc  finem  conftruda  fit,  ut  Vinea:  inferviat 
pcrpetuo.  Unde  terra?  infigitur,  tegulis  tegitur,&  pars 
scdificii,  imoxdificium  ipfum  exiftit,  &  dici  meretur. 
Rendinella  de  Hno  d^  Vindemia  part,  /♦  cap.  3.  fo(^  m*  23. 
Ideo  ad  propofitum  RefpondetPomponius :  CumFun- 

dus 


De  ]ure  Torcu^lorum  Principi,&c*     40J 

dus  fine  inftrumento  legatus, dolia,  rnolae  olivariar,& 
prajlum,  &  qua?cunque  infixa,  inaedificataque  fiint,  fun- 
do  legato  continentun  /«  /.  cttm  fundus  21,  D,  de  inflr,  vel 
tnjlrum,  kgat^  Huc  facit  Qua^fitum Firmi  a  Proculo :  An 
venditis  Adibm  ,  plumheum  cafiellum  de  quo  fifiuU  fub  terram 
mifJA  aquam  ducerent  in  ahenum^  lateribiu  circumftruclum^  Vi* 
niat?  Refpondit  Proculus;  ^uod (inihtldeearenequeEm^ 
porneque  Vendttor  cogttavertf-i  nonne  propitu  efi-i  ut  inferta  ^ 
tnclufa  adificiOyfic  partem  ejta  exifitmemm  efje,  tn  Lfi  Venditor 
iS,  §.  Ftrmm  2.  D,  de  a6iton  empt^  Tiraquell.  diil.  Glofif.  7. 
^.  i,num*  g6^  Mantica  de  ConjeCl-  V  V,  Itb.  g.  ttt.  ^.  num.s* 
Qui  tradJt,  quod  fub  legato,mobilium  ,  non  compre- 
hendanturea,  qua?  parieti  ita  affixa  fint ,  ut  facile  avelli 
non  poffint.  perL  Itberorum.  52.  §.  fedfiBtbli§thecdm.  7»  v«yf, 
flane  ibt:  cum  adhdrentia  adtficiiloco  fint ,  D.  de  legat.  i.  C«- 
phal.  confit.  92» 

}.  Ac  quamvis  Torculum  aliqua  artc  vel  indu. 
ftriosa  folertia  fubmoveri  &  aliorfum  transferri  poflit; 
Cum  tamen  id  rariflime  fieri  foleat,  &  finepericulofra- 
dturas  extrahi  nequeat,  illud  potius  attendendum,  in 
qucm  finem  sedificium  principaliter  conftru(ftum  fit, 
quam  quodaccidentaliter  fieri  poteft.  Lpen»  CdeServit. 
L  fin*  C.  de  long.  tempor.prdfcript.  Joan.  Bapt.  Larrea  dectf. 
Granat.  Si*  num.  18.  part,  2,  Philipp.  Knipfchilt,  defi^decom» 
mifffamiL  cap.  s.n*44' 

§.   xxiir. 

u  Ita  de  Torculis  inter  Bona  immobilia  nume- 
randis  cenfent.  Bartolom.  Chaflans.  ad  Confuetud.  Bur^ 
gund.  Rubr.  4.  §.  2.  num,  28»  Renat.  Choppin.  ad  Co/t' 
fuct,  Partf  Ltb.  i.  tit.  i.  num.  14.  Joan.  Vz^ow,  ad  Confuet^ 
Borba.§.  2S8.  ac  §.  S4j,foLm.  4S4.  Claud.  Guerin.  adCon- 
Juet.Parif  §.po.fiL  m,  p(f,  Abrah.  Fubert.  ad  Confitet  Lotha- 

rtng» 


404  Caput    XVIIT. 


rmz-§'  ;?^^*  Ferh:  Treffoir,  ib't\  tellement  appropries^  quefarts 
detenoration  ou  evidente  incommodite  de  U  chofe  ,  ne  ^uifjent  t' 
flre  transportes.  h.  e»  ita  appropriatat  utfine  deterioratione,  aut 
evidenti  tncommodo  rei  ipfius^  non  pofpnt  transportari.  Qu  i  ex 
Choppino  ita  inSupremoi?^/^^/»4^^«/?Senatu  judicatum 
fuifle,  in  caufa  Viduae  Joannis  Dolii  &  H^redum  ,atte- 
^2XMX  fuhfoL  m.so^*  Thom.  Maul.  de  empt,  vendit,  tit.  3. 
mm*i6u  Phih'pp.  Knipfchilt.  de  fideicommiJffmiL  cap,  /♦ 
nmn*  60»  Qui  tradit,quod  etiam  in  Torcu^aribus  tan- 
quam  bonis  immobiUbus  fideicommiflum  conftitui 
,  poffit,  Jean.  Bouuot.  ad  Confitet.  Burgund.  in  Epitome^ 
lit,deDroits  appertinents  a  Gensmarie.  Ubi  tradit;  Vnpref' 
fotr  qui  ne  peut  eflre  o/ie^  Sans  dejpecer  les  cuuesy  fint  reputces 
immeubles*  h»  e.  torculum  quodnon  potefl  amovertffine  laceratio' 
ne  cup&.t  efl  reputandumpro  re  immobili,  foL  m,  4S*  Vide  Cafp, 
Klock.  de  £rario,  lih^  2.  cap.  S*  num.  si.foL  23 s* 

§.     XXIV. 

1.  Limitatur  dida  refoUitio,  deTorculo  portabi- 
li,  quodin  hunc  finem  conftrudumeft,  utdelocoadlo- 
cum  facile  transferri  poftit  j  Ac  Vulgo  ap.  nos  QTvOttCtt 
vocantur,  eorumve  ufus  pra^cipueinAuftria  viget.  Ha?c 
enim  Torcula  magis  inftrumenta  ,  quam  partcs  fundi 
cenfentur,  dequibus  intelligendum  eft  Refponftim  Ul- 
piani  fupra  allegatum  in  LinftrumentiS.  D.  deinftr.  e^  tn~ 
iprumjigat.  (^  L  fundt.  ij.  inpr.  D.  dea^.cmpt*  Bart.  Chaf- 
fan.  ad  di^i  Confmt.  Rubr,  6.  §.  4'foL  m.  gpg,  Tali  enim 
afportatione  vel  avulfione  non  inducitur  aliqualis  de- 
formitas  sedificii,  prout  contingit  in  Torculis  folo  afti- 
\\s.perL  2.  C.  de  x.dific.  prtvAt. 

2.  Et  hoc  adexemplum  molarum  manuariarum 
quac  fuppelleGtili  annumerantur  in  t.  Dolta  20.  §.  /.  thii 
molas  manuarias,  Z).  d.  inflr  &  inftrum,  Lcgat.  Jafbn.  in  L 

cdtera 


De  Jure  Torculorum  Principi,&c,    40; 


cAtera  §.fn,  num.  /.  D.  de  leqat.  1.  Matth,  Coler.  decif,2$s^ 
num,  i2^  Berlich.  part.3.  ConcUtf.  ^o^  num^  /7,  Sicuti  fca- 
bini  Lipfienfespronuiiciarunt^  in  Verbis;  C^c^odjOCt^ 

blctbt  cttcb  attjf  rolcfcem  6rtt/  5tcrOctnprc»l/  attftm  Wctn^ 
bct^/ ncbcn  an^an  Mobilienbtlltcb.^.S^  0?.  h.  e.  ^//^- 

«?f«  vobis  merito  in  hoc  pradw  rtmanehit  torcuUr  Vtmrium  i» 
Vtneaycum  aliis  rcbu^  mobiUbm^  delure,  C^v^zov, in  Jurisprud. 
Forenf^  part,  3.  Conjitt^  24..  Definit.  j.n.y, 

%.     XXV. 

I.  Sed  hac  occafione  aliaoccurritQuseftio?  Anle- 
gato  aut  Ernpto  Jorculo ,  Vafa  quoqua  Vinarta  ( qu£  alias  latine 
Cuppdy  Gallice  LesCuues^  Germanice  Suttm  O^Ct  iK^cltcr^ 
iScfcbtVl  vocantur  )  Legatarto  aut  Emptori  cedant^  ac  infiar 
honorum  tmrnobdtum  cum  Torcub  tranfeant  i  Hoc  efl:,  quod 
afTerimus. 

i.  Tum  Primo,  quod  Cuppas ,  tanquam  inftrumen- 
ta  Torculi  Subftantialia,  neceflTario  tam  in  contradii 
quam  in  lcgato  veniunt.  Nam  fine  his  Cuppis Torculi 
ufus  aut  ufusfrudius  nulkis  cfTe  poteft.  Ideo  nifi  de 
ccntraria  voluntate  vtl  Teftatoris  vel  contrahentium 
appareat,  etiam  hoc  inftrumentum  fundi  aut  domus 
quacunque  difpofitione  continetur,  perRefponfi.mi  U4- 
pi^ni  inl  fed  fi i^.  §  proprtetatu  <^.tbi:  &in  Cuppis  D.  de 
Vfufruci.  Anton.  Faber.  in  Rational.  ad  dicl,  l.  fedjii5.§* 
De  qutbusd.im  /.  D,  dtci.  tit. 

j.  Ac  cum  Torculi  qu^ftus  &  utih'tas  imprimis 
in  Vini  torcularii  perceptione&  reditibus  confifiat,  U- 
tique  etiam  Cuppae  &  vafa  torcularia  pro  parte  prxci- 
pua  ipfius  Torculi  cenfentur,  fine  quibus  qusftus  hic 
acquiri  non  poteft.  per  l.tnfundo ijnftrumento D.  deinflr^  (^ 
injirum.  icgat^  Cafp.  Anton.  Theflaur.  ltb,i.  £)tuji.fvrenf. 
S4,mm,  7. 

Eee  4«Pr*- 


405  CaPut     XVIIL 

4«  Praererrim  cum  Cuppsc  vinaceae  adjiciantur 
Torculo  ad  inducendam  unionem,  ut  unum  corpus 
Conftituant,  quo  tanquam  parte  efifentiali  feparatimuti 
frulnon  pofTumus:  Quse  autem  Unam  erTentiam  per- 
ficiunt,  diverfo  jure  cenferi  non  debent.  per  L  mm  fu»' 
dm  D.  de  lcgat.  2,  Alexand.  cofifiL  169,  voL  /♦  Pranc.  de 
Ponte  ConfiL  63^  n^  ^z^&feqq.  njoL  i^ 

§♦    XXVI. 

Tum  5^f«WoCupp2e  &  CuppuJje  iftsB  perpetuiufus 
gratia  tanquam  fubftantialia  Torculi  inftrumenta  com- 
parantur  ,&  ei  tanquam  pars  accenfentur,  quarura  re- 
motio  propter  magnitudinem  difficillimefieri  poteft.Ac 
licetearumUfus  femel  tantuminannotemporeautum- 
nali  neceftarius  fit.  nihil  impedit,  quin  interimmobilia 
&  fubftantialiter  Torculo  annexa  referantur.  per  i  fnui 
'vmumj^  §.  in  Cuppisautem,fiveCappulis,  D^detrmcoU" 
gatj,  dolta  2<f,  mpr,  ibi:  ut  ibi  perpetuo  pofita  fint»  D.  de 
injiruci^vel  irtjir,  legat^  Cxpolla.  de  Servit,cap,  ^s*  Joan, 
Bapt*  Larrea  deci/.  Granat*  Si.  num,  ii^  &  fcqq.  Profper, 
Rendella  devinijhb/iant.  Verbo:  ^uantum.foL  6p*  Ea  au- 
tem,  qu«  perpetui  ufus  gratia  parata  funt,  licet  ajftate 
tollerentur,&hyemeponerentur,a!diumefte.  Neque  ad 
rem  pertinere,quod  interim  tollerentur,  Paulusrefpon- 
dit  in  L  maCum,  246,  §.firaturam,  4»  Pbi  Gadd£t^  &DD,  D* 
de  V,  S.  Cephal.  Co»^L  (f2.  Surd.  deci/^  1^4. n^  4. 

2.  Ideo  de  Doliisquoque  modo  allegatus  Pauluf 
dixit:  Dolia,qu2  infundo  dominieftent,  Emptoriac- 
ceffura.  tn  L  ^ui  fundum  40.  §,  Dolia  /.  ibi :  emptoriceffura  D, 
de  contrahend.emj^t,  Prout  in  fimili  cafu  Refpondit:  Do- 
Ita  in  horreii  defojja ,  fi  nonfint  mmtnatim  tn  Venditione  excep- 
ta.,  horreorum  Vcndtttoni  ceffiffe  videri,  in  L  Dolia  76,  in  pr^  D. 
di^,  ttt,  Francif.  de  Ponte  confiL  63,  num.  46,  Ith,  i.  Joan. 

Bapt. 


Be  Jurh  Torculorum  Principi,&c,    407 

Bapt.  Hodierna.  ohfervnt.ad  Surd,  is4.  mm,2,  latifTime 
in  tcrminis  doliorum  Joh.  Baptift.  Larrea  decif  Granat, 
gi^  per  tot, 

}.  Cum  res  deftinata  ad  ufum  rei  lcgataf,Vcluti 
CuppacadufumTorculirumme  necerraria:,Veniantcum 
ipfa  re  legditZi  perl,  quafitum.  12,  §.  /.  thi:  euppa  ^  culti,  D^ 
de inftru^, ^ inftrum,  legat.  Joh.  /^etr. Surd. Co»ftl.  i'-.  Giz- 
zareU  decif.  ^z.per^tot.  Profper.  Rendclla  dcvtm^'^  ftant^ 
Verb,  Menfttra.foL.yu 

§.    XXVU 

I.  iV^f  4^i/fr/S/«r  noftrxRefolutioni,  contraria/M/i- 
nis  Paponi  &  Ckudtt  Cuerini  aftertio,  ex  ea  ratione  dc- 
funipta:  Quod  Cuppa  &vafatorcuIaria  terut  affixa  non 
fint;  Idcoque  a  Torculo  facillime  reniuveri  poflint. 
Nam  utVafa  vinaria,  dolia,  &  fimiliairitUumcnta  cum 
torculo ,  legatario  cedant  tanquam  b>;na  immobilia, 
Jureconfultus  requirit,  utdcfixafint;  ficuti  refpondet 
Scevola :  in  LLucius g^.  §.  Collegia  4.,  ibi :  Item  machina, 
vafavinaria,  id  eftjcuppa:  &  dolia,  qua?  in  cella  defixa 
funt.  D.  de  legat^i,  Idem  refpondit  Jureconfultus  in  L 
cumfimdui  21.  inpr^  D.  de  infir.  c^  tnftrum.  legat.  Ubi  ea 
tantuminftrumentokgatocedunt,  quxaffixa  &  iniedi- 
ficata  funt.  Joan.  Papon.  adConjttet.  Borbon^  §.2SS  fol.2j<f, 
Claud.  Guerin.  adConfuet.  Parif.  §,  40^  Ubi  lex  innuit, 
Quad  inftrumenta  pro  immobilibus  habeantur,  quac 
fine  diftblucione  non  poftlint  amoveri.  ^and  ne  peu' 
uenteftre oftez,,Jans  dejpecer.  foL m.96. 

i.  Quamvis  item  Cephalus.,  ad  Conftitucnda  bona 
immobilia,  utrumque  requiri  velit:  ^/«w  fcilicet,ut  ea 
fint  adufum  perpetuum  deftinata:  ifltirum  vero,  utfint 
aftixa  vel  defofta.  Ccphzl.  conjil.  92.  KUiuksideTactt.Con' 
lent,  Itb.  4.tit^ijtn,  6.  aUtertamcnJub.nj^ 

Eee  j  J.XXVUL 


4o8 


Caput   XVIII. 


§.    XXVIII. 

I.  Hxc  tamen  opmioErronea  eft,  nec  temere  fequen- 
da.  Quoniam  fufficitad  inducenda  bona  immobilia; 
ut  inftrumenta  perpetui  ufus  gratiafint  deftinata,  velin- 
veda,  &  allata»  per  text*  in  l.  rnalum,  2^2.  ^,  Staturarn  4., 
ibi :  perpetui  ufmparata^  licet  interim  toUerentur,  D.  de  V,  S,  L 
fu.ndt.  2 5 ,  in  pr .  tbi :  duo  mllia  D*  de  tnftru^,  legat,  Caval- 
can.  part,  i^dectf.6,  n,  4-. 

1.  yEdium  enim  multa  funt,  qux  jedibus  adflxa 
non  funt,  ait  Vlpianus  in  Lfundi  /7.  m  pr,  D,  de  a^i,  empt, 
Quod  clare  quoque  probatur  per  L  granaria  18,  §.  tegulx 
/.  D.eod.  tit.  Vbijavolenus  refpondit,  quod  tegulx  in 
tedo  a:dium  exiftentes,  pro  parte  domus  habeantur,  e- 
tiamfi  dctrael^^fint,animotamenreponendi ;  Ectamen 
certum  eft-,  tegulas  non  aftigi.  /.  eum  qm  2],  inpr„  D,  de 
yfiicap^  Bero.  Q.'nfeL  4S.  nurn.  12.  voL  2,  Petr.  Peck.  de  te- 
fhm.  Conjug.  Itb.s,  cap,3o,  num.2,  Card.  Mantica.^f  lactt, 
Convent.  lib.  4'tit.  is,  num,  s^^  s.  Ac  Petr,  Surd,  in  ter- 
minis  Vitriatis  ita  deafumfuijpy  refert.  decif.ij4»per,tot^ 

5.  Qua,  fine  dubio  ,  de  caufa  Confuetudinibui 
Leodnnfbus  receptum  eft,  ut  non  iblum  immobiiium 
numero  cenfeantur,  Cuppa  &  lebes  braxatorius ,  qui 
plertinque  aedificiis  cohcerent,  fed  etiam  cacabi,  aliaque 
dolia  minora  &  inftrumentanecelfariaaduOjm  braxan. 
dst  cerevUi^,  hcet  non  coha^rentia  a^dificiis  j  ficuti  de- 
cjfum  fuit  aliquoties  Leodii,  tefte  Carol.  de  Mean.  in 
objtrv.decif  Leod.pB.n.  14. 

4.  Ita  interminisDoh*orum&CupparumRenat» 
Choppin.  ad  Confket.  Parif.  Itb,  1.  num,  is.  Cafp«  Anton« 
Teftaur. //^.  /.  ^^fi.  forenf  84-  qui  fub  num,  7.  fcribit; 
Qiipcl  quando  quasftus  fundi  pro  majori  parte  in  vini 
rcditibiis  confiftit,tunc  Vcndito  fundo  vel  torculari, 

fui  na- 


De  Jure  Torculorum  Principi,&c.     40^ 


fui  natura  talia  quoque  vafa  Vinaria  veniant ;  Prout. 
Senattis PedemonianM^ (itc\2ir2ii\Ao  cenfeb.it,  Quod  vafa  V  i- 
naria,  qu^  in  Abbatia  quadam  repofita  erant,  cujus  re- 
ditus  pro  majori  partein  Vino  confiftebant,  ad  Abba- 
tem  fucceflTorem  pertinerent,  non  Vero  ad  hxredes. 
In  terminis  Doliortim^  Joh.  Bapt.  Larrea  dectf,  Gramt^  Si^ 
per  tot^  vol.  2* 

%.     XXIX. 

U  Ex  quibus  dcdudis  facile  refolvitur  quoqiie 
haec  QucEftio:  An  vendttiom  Domu^s ,  ventat  &  accedat  quo- 
^ae  Prefjorium  rnagmtm  O'  importattle?  feti,  quod  eodem  re- 
c i  d  i t  f  An  Appellatione  M dium  ventat  quoque  TorcuUre  ?  Qu  o d 
Vit\c[ucAffirmamu^.  Modo  Torculare  a?dificio  contigu- 
um  fit.  Torcularia  enim,  (Prefjoier  edtfie  enune  matfon, ) 
&  id  genus  alia,quae  in  ccdificiis  funt,  a^dificiis  efte  Vi- 
denrur  Antiftitia  Labeoni^  quamvis  minime  affixj,mo- 
do  perpetui  ufus  gratiain  ardibus  pofita  fint.  Lfmdi  17^ 
§.  ame^^  g.  tht\  columnM  D.  de  acL  empt*  Ac  ea  xdinm ef- 
fe  folemus  dicere,  qu«  quafi  pars  aedium  vel  propter  ae- 
des  habentur/.  lulianHs  jj.  §  fin.  ibi :  qtMfi  pars  D.  deaci\. 
empt.  L  C£tera  §.  quid  erqo  D.  de  kgat.  i.  Abraham.  Faoei-t. 
ad  Coidfuet.  Loth.  §.  326.  foL  m,  ioj.  Nec  non  cum  Procu. 
lo  refpondemus  ;  Nonne propiti^  cft ,  ut  inferta  O'  inclH/aftc 
partem  didtficit.,  exifiimamus  effe.  in  l^  fi  venditor  3S.  §■  Virmus^ 
D  deafi.empt.  ]oh.  Bapt.  LsirrciL.  dectfGranat.Si*  num.f^ 
(^  feqq.voL2. 

2«  Unde  rededicimus,  quod  Mola,  velTorculuni 
fi  immobili  a-dificio  inh:rreat,  resfo.li  exiftimetur,  &  2£- 
dium  pars,  inftar  tegularum  domus,  quae  quandiu  iUi 
applicatae  funt,  prounaconiignatione  cenfentur.  /.  ettm 
qut  ades  2^.  tnpr.  D.  deVfuup.  Lgranarta.tS.  §.  teguU  i.Dtde 
€cl.empt,  Petr.  Peck.  dt  tefiam.  Conjtig.  itb.y  cap.^e.num.z^ 

£ee  j  Uadc 


4io  Caput     XVIII. 

Unde  Jure-Confultus  refponditi  Quodappellationei€- 
dium,omncs  ajdificii  fpeciescomprehendantur./»/^i 
ades  9*  infin,  ihi:  ommsjpectes  D^de  imend.  rmn.  Eumque 
textumretiam  ineo  locumhabere,  quiTorculariacom. 
buffit,  id  in  fado  vidiffe  obfervari,  tradit  Bartolus  m 
dtci.  leg.  ^t  ades,  Carpolla.  deS,P,  R.  cap*  44>  delgne,num* 
p.  Ita  in  terminisBart.  Chalfanae  AdConJuettBurg^Rub.  6^ 
§.  4.,  mm,  4'fol  m.  gp8,  parce  Bertach.  tn  Reptrtor.Vtrb» 
TorcuUr,  latius  Renat.  Choppin.  ad Confietud,  Partf.  lib,  /♦ 
ttt.  I,  num.  14'  Abrah.  Fabert.  ad  Confuet,  Lothar^  §,  ^z^* 
yerbf  Moulig.foLm^joz^ 

§     XXX. 

1.  Ex  prsfata  refolutione,  alia  oritur  Qua;ftio: 
An  Locator  Adium  teneatur  quoque  Condu^ori  Concedere  Torcu. 
UrettedtbKs annexum  &.,proprtmendi6  Vvis  dcjlinatum.  A c,  ni- 
fi  fpecialiter  alium  adum  fit,  Affirmattve  Refpondeo.  Lo- 
cator  eniminftrumenta  ad  fundum  locatum  pertinen- 
tia  pratftarc  debet ,  licuti  conftat ,  ex  cptJhkNeratn  ad 
Artfionem:  Dolia  utique  colono  prxftanda  effe,  &  prx- 
lum  &  trapetum  ,  inftrucla  funibus  :  Si  minus,  Domi- 
num  inftruere  dcbere,  fed  &  prslum  vitiatum  reficere 
teneri ;  tn  Lfedaddes,  iq.  §.tllud,i,  tbi:  (^  trocleoiiquibtis 
reUvatur  prdlum,  D  Locat. 

2.  Ac  per  textum  in  L  ex  condttBo  is.  %,  i.  D.  cod, 
Ubiadioex  condudo  datur,  quotics  LocatorpoiTefilo- 
nem  auttotius  agriaut  partisnonprcftat;  adeoutcom- 
mode  uti  frui  re  conducflanequeat.  Lfi in  lege  24,  5).  c»- 
lohus  4.  ibt :  Jrui  fatiatur,  D.  eod.  ttt,  Covar,  2.  Var^  Refot.cftp, 
6.  Thom.  Maul.  delocat.tit,  6.  mim,  f.  ^  feqq.  Unde  Lll- 
pianus  relpondit:  Officio  ludtcis  Conttnetur  .^  ut  cogat  LocatO' 
rem^adttum(j'  facukatem  tnquiimo  prjifiare  ad  arcam  tollcn- 
d^n),  tn  dtci,  f  fed  addes,  19 ^  §*fi  tnqmitnuf  /♦  D*  dt6i,  tit: 

Domus 


Dl   JuRE   TORCULORUM   P  RIN  C  IP1,&C.      4H 

Domus  enim  intelligitur  locata,  adplenum  ufum&ha- 
bitationem,ut  Condudor  ufum  rei  (iv^patientiam,  io- 
cator  vero  pecuniam  habeat.  Card*  Mantica  de  Tacit, 
Convent.  iib,§,  tit.  i.  num.  19.  ^ pAfJim*  Ideo  Torculwm 
quoque  adibus  affixum  feu  fub  ajdificii  contignatione 
fubfiilenSjCondudori  hbere  prasftandum  erit.  yer LniA» 
lum  242.  §.  firatura  4^D,  deV.  S  L  granArta  iS»  §.  teguU  t, 
ihi :  proparte  domu^  D,  de  inftru^i.  ^  wjirum*  icgat.  Ita  So- 
cin.  Senior*  Confii.  is.num.  29.  Ubi  tradit,  ^od  Locator 
frs,ftet  infirumenta  ad  premendos  fru^im  liquidosy  Veiuti  TorcUm 
^r.voL  /♦  Carpan.  adfiatut.  Medtoian^cap.i8s*n*i. 

§.     XXXI. 
I*     Praecedenti  Qua^ftioni  lliccedanea  efl:  hsc,  /^/? 

Vendito  Torcuio  fme  dtfiri^tts quoque  torculari6.t^CX^t\.tCxQ<i^ 
ideft/juscogendi  vicfnos^in  Vendttorem  tranjeat^  tn  iouncfinem 
ut  vtcim  Vtneas  pojpdenteSy  Vvas  quoquo  in  eodem  Torculo  cogert 
teneanturi  Ac  Dtftritlum  quoque  cumtorculo  Venire  & 
in  Vendiforem  tranfire  cenfeo.  Nara  fimplex  rei  appel- 
latio,  etiam  nuUo  alio  expreiro,  pertinentias  rei,  accelTio- 
nes  &  depcndentias  continet;  Qupd  perfpicue  proba- 
tur  perrefponfiim  Jureconfukiin  /.//.  aquddu^ius  47.  ^* 
de  Contrah.  empt.  /,  quifundum  §.  /.  D.  de  acit.  empt.  Llbi 
Paiilus  refpondit  ^  ^od  Vendito  jure  aquA  ducenda,  canaies 
quoque  &  fifiuix  accedant^  itcet  extra  mdes  Jint,  Imo  etiam 
Caftellum  (CJte  lCOrtj]cv(|«bc )  ex  quo  aqua  deducitur,  & 
putei,&  opercuiaputeorum,  etiamfi  dehis  exprelseni- 
hil  conventum  fuerit,nec  fcriptura  contineafur.  Jecttn» 
dum  Labeonem  in  Lfi/iuias  ySanpr.  £>♦  de  empt.  Venait  Lfundi^ 
/7.  §.Jin.  D.dea^.  empt. 

2»  Nam  Vendito  pra^dio,  cui  fervitus  a?quedu(flus 
debctur,  etiam  aquaedudum,  feu  jusaquxducenda?  in 
Emptorem  tacito  jure  tranfire  necelTe  eft«/,  artogeneri^ 

13  §*t 


411  caput  xvni. 

ji.  §.  j.  D.  deferv,  ru/ik*  prAd.  L  pen.  D,cie  evici.  Ac  cum 
TEdcs  vendit^  in  caufa  fint,  ut  ferviitus  aquxdudus  fe- 
quatur  in  Emptorem;  etiam  in  caufa  efle  debet,  ut  fi- 
ftulx  &  canales  eundem  fequantur.  Juxta.  Axioma  Phi- 
lifophicum :  caufa  caufit  efletiam  caufa  caufati,  late  Anton. 
Faber» ;»  RationaLpart.  5.  tom^  2.  Pande6l,  ad  d.  l.  fi  aqmdu- 
ducius.  47»  &  Lfi(lula4  ji,D.  deempt.  Vendit, 

5.  Unde  Dodores  tradunc;  quod  Princeps  con- 
cedendo  caltrum  &  fortalitium  intelligatur  adiacentia 
quoque  &fuppelledilia  conceflilfe.  fer  text.fimguL  tn  L  fi 
dtquando.  ij.  ibi:  opiis  publtcumfibi  pr^beri  pofiulaverint.Ctde 
oper.pubL  Id  quodfirmat  Baldus  incafu  non  inelegan- 
ti;  fcilicet ,  ^\  Princeps  concedit  fortalitium,  in  quo 
multa  funt  fornimenta,feu  munitiones,  illcE  omnes  ^x- 
mul  inteliigentur  conceffe.  Bald.  tn  Lbeneftcium^  D.  de 
Conflit.  Princip.  Alphonf.  Modit.  in  §.  Prtncipum  Placittt 
^tuft.  zy.per  tot. 

4.  Et  hoc  in  noflro  cafu  eo  magis  diccndum, 
Qupniam  Torcularia  non  per  fe  fubliftunt,  nec  ficurisdi- 
ficia  tam  Llrbana  quam  Ruftica  in  habitatione  confi- 
ftunt,  fcd  in  hunc  ufum  habentur&  conftruuntur,  ut 
Uvas  exprimanr  &  cogant,  non  Domino  fimpliciter,fed 
fubjedis  &  Vicinis,  aquibus  proventus,  hoc  eft,  vinum 
torculare  percipitur^  ac  propter  jus  bannale  ex  certo 
diftridu  oriens,  quafi  in  fruclu  elTe  dicuntur.  Vndc 
evenit ,  ut  fruftra  Torculahabeantur,  nifi  diftridus  ad- 
jiciatur,velutiagensinfuum  fubjedum.  per l  qui fundum 
40.  §.  /.  tbil  iter  quoqueFenditoremtradereoportereJ^*  deempt. 
Vendit,  ]oan.  Hering.^^  molend.  £^Afi.  10.  num.  23.  ac^uAji^ 
ig.  num.  i.  Itaque  hoccafu  verum  eft,  quod  Accurfius 
notat:  fxp6  evenire,  ut  ratione  acceftionis  aliquid  dc- 
beatur,  quodalioquinnon  d.thtrttMV .  per  dj.fiftulas  7S' 

AccurC 


De  Jure  Tcrculorum  Principi,5cc,     41J 

Accurf./t  Anton.  Fabcr,  ad l,dr  quan^uam  49*  V»  decM* 
trah^Empt,  Vmdtt. 

j.  Itaque  fubjedli  bannales,  W  ^x  ^Hrtdjfafcre  ^Cif 
fc(]<tt  fciHl/  pro  parteTorculi  cenfentur  juris  dependen- 
tis  noncontingibiliter,  fed  neceffario^exufu  rei  appro- 
priato,  &  connexo,  veluti  in  furno  bannali  contingerc 
folet*  Nam  ii,  qui  fortuito  &fponteadTorculumme- 
um  accedunt,in  nulla  aeftimatione  autfrudu  habentur 
veluti  ex  quorum  acceflione  ad  meum  Torcular,  nul- 
lus  certus  proventus  fperari  poteft;  Cum  hoc  ex  mera 
faculrate  dependeat,  nec  jure  obh*gationis  fiat.  arg,  L  vi* 
ampuhlicimz*  ibi.  non  utendo.  D.  de  via public,  Ideo  Dodo- 
res  inferunt,  quod  Molitori  ex  uniformi  ufu  &  acceftio- 
ncad  molendinum,  etiam  milleannorum,  nullum  jus 
acquiratur^(?r  Lproculus.  26,  D,dedamn.infe6i,  TefTaur.rf^iC- 
cif,i6.  num,2,  Matth.  Wefenbec.  couJiL  Oj^num.  21.  ^  22* 
Ita  interminisdiftridus  molendinaris,8ertrand  Argcn- 
tr^.  ad  Confuef,  Britan  ttt.  17.  in  frincip,  num.  4-  ^^i  in  art. 
34S*  &  fecfq.  de  jure  diflri6ii46  varia  deducit.  Quem  lite- 
raliter  fequitur  Joan.  Hering.  demolendin,  ^ua(1.  ^o^num^ 
^<f.  Diftentientiumrationescollige  ex  Anton.  Fabro.  in 
Rationd.  addt£l.  L  (jrquanquam  4p.  IJiflulas,  7S,  inpr,  D,  dt 
empt.  vendit, 

7.  Hjic  tamenalprtio  dectaratur ;  Utcmptorfuocon- 
tradlu  non  acquirat  Iu-s  cogendi  dijlrioltiales  ad  fuum  torcu- 
lar  Bannale,  propria  authoritate  \  five  Venditor  Tor- 
culi  fuerit  privatus,  fivedominus  territorii  veljurisdi- 
ftionalis :  nifi  dominus  territorialis  Venditor,  cum 
Torculo,exprefse  quoque  Jurisdidionem  cogendi  d\^ 
ftriduales  inEmptorem  transtulerit ;  Q£pniamdomi- 
nus,  diredum  domiwium,  in  Torculo^  feu  debitam  o- 
bedientiam  ac  jus  fuperioritatis  fibi  ipfi  refervaife  cen- 

Fff  fetur; 


414 


Caput     XVIIL 


fcitur;  fimplici  tantum  debito  in  Emptorem  tranfeun- 
te  <ifins  lurisdidiion  n  'y  obetjjknce  h.  e,  Stnejurudi6lione  c^  ohe" 
dtenm,  /^^^nonpoteftEmptorTorculifeu  Cefnonarius, 
jurisdidionalitcrcoercereeos  ,  qui  Torculum  bannalc 
non  adeunt,autdebitaritenonrolvunt,rednecerse  ha- 
betiUt  eos  per  Judicem  fuidomicilii  compellat»  arg^trA- 
ditorum  CaroL  Molinae.^^  confuet,  Parif,  §.  su  »♦  i'.  U- 
bitradit,quod  nullajura  debeantur,  per  conceflionem 
in  ccnfum.  In  terminis  Bertr.  Argentr<e.  ad  d^  Con- 
fuct.Britan,  art^  J2g^num,  12* 

GaputXIX. 
De  Torculo  PHblico  £5*  Bannali» 

S  U  M  M  A  R  I  A» 


r.  Qutdjjt  torctdum  pu^licum  ? 

2.  Comes  /mperii  vel   unyverji- 

tas  habens  torculum ,  publtm 
(umy  fubditos  vel  concivcsy 
fecundm  aUquos.^ad  id  coge- 
re  potefi. 

3,  In  libero  arbitrio  efi  ejWt  <^ui 

Jura  principis  in  territorio 
pofiidety  a»  &  ejuando  onui 
trihmi  fnbje^is  fuisimptra- 
re  velit, 
4'  Juramento  Cithje^ifniifuhdi- 
ti  promittunt  &  ohliganturt 
ad  promovendam  domini  u- 
ttlttatem  ,  cjuocunque  modo 
foterunt. 


5.  Domim  territoriorupo{fu»t  ttt  - 

hibere  fuhditis ,  nealiorfutn 
emigrent  habitandi  ^atia  j 
fiut  commircia  exerceant  in 
hcis  peregrinisyvel  invehant 
cereviftam  &  vir,um  forenfe, 

6,  Subditi  pojfunt  cogi ,  ne  ad  aliat. 

ejnam  ad  domini  molendi^ 
num  accedant. 

§.     2. 
A  yiUi  Contrarium  fijtuttnt  re- 
Etiui ,  pracipue  in  moletrinis, 
Quornm  prima  ratio  confifiit 

i»  libertate  natnrali, 

Diinde  quodfubditiper  Edilia 

principum coKfiringi  nonpof- 

fmt,  utiff  eerto  loco  hahitent, 

donai- 


2. 


De  Torculo  Publicoet  Bannale.     41J 


domiciliur»  figant  ^  aut  ne 
provincia  excedatjt. 

4,  Improbatur  hdc  coatlioin  Jh' 

Y€  Cammco, 

§.      5. 
t.  Autkoritates  quthtu  Negativx 

refolutiofirmatur ;  prajudi' 

da  &  conflittttiones  loco- 

rHtff. 
2^  f^aria  mutationes  circa  hane 

rem,  in  GaUia. 

§.     4. 

1,  Contra  hanc  Negativam  ,  ttec 

JiatutumprohihitoriHm  Va» 
lere  potefl. 

2,  EtiamflContravenientibtacer' 

tapoenajiierit  iniii5la, 

5.  Sed  a  taliflatuto  intra  tempta 

praflitutum  appellari  potrfl. 
4<     Poji  temptu  appcllationis  ffjlu- 
xum ,  via  quereUdemum  lo- 
cum  hahet, 

§.     5- 
t,    Hac  interdiHto  Afonop(Hium 

/apit,  (juod  omai  jfureprohi- 

bitptm  efl. 
2.  Tam  tnforofori,  quam  inforo 

poli. 

§.      6. 
U  Etiam  Ftcini  forenfisi  contra 

talia  Statnta  &  Edt^a  pro~ 

hihitoria,  profuo  interejfe  4- 

gerepojfunt. 
2'  Afferunturprajudicia. 

§.     7- 
i,  AmpliatHr  ajfertio  Negativa , 


cfuod  iif  (jjtii  cum  puhlica  au- 
thoritate  in  pago  prafunt  fub- 
dttis  inhibere  nonpoffmt  t  ne 
torcula  &/imilia  adflcia  in 
aliorum  tifum  extruant. 

2,  Quoniam  unicuique  liherum 

efly  inproprio  adflcareadfui 
fuorumque  commodum, 

3,  Gravis  efl  injuria,fihominet  in 

rebiu  fuis  alicjuid  facere  aut 
pati  cogantur  invitit 
§.     8. 

t.  Vlteritti  ampliatur  ajjertio  nei 
gatt  vajicet  domintu  loci  tor- 
cular  pojjideat  bannaUt  ta» 
tften  ftthditis ,  novi  torculi  a- 
dificationcm  inprivatumeo- 
rum  ujum,  inhibere  nonpof- 
fit. 

2,  EreBio  torcularisnon  efl  aUtu 
Jurisdiilianii  ,fed  competit 
Juredomtniiy 

$.  Pro  corflrmatione  hujus  ajftrti 
adducuntur  authcntates, 

§.     9. 

/.  Tcrtio  ampliatur  affertio  nega- 
tiva,quodincoU  licetperplu" 
rts  annos  tprcularfui  domi^ 
fti  accejferint,  id  tamen  eX' 
inde  bannale  nonfiat  quomi- 
nus  etiam  eo  invitOypro  lubi» 
tu  alihi  Mvoi  cogere  poffint. 

2.  Eacjuajurefamtliaritatisaut 
amicitii  peraguntury  necfer- 
vitutcm  nec  poffjfionem  iK" 
ducunt. 

Effi  5.£a' 


4^6 


Caput    XTX. 


^,  ExaEhtsqui  efl  ni€r<tfacultAtis, 
nulU  omnir^opojpjjlo  vet^na- 
JiacqtiiritHr, 
4,  Operis  non  impo^tis  YnAnumif 
fWiUcetexfua  voluntateya- 
liqm  tempore  ea  praJHterit* 
eompelli  tamen  adprajiandos 
flHOS  non  promijit,  novpotefi, 
§•     10. 
I.  FaSit  hdc  ampliatio  tHncfifub- 
diti  prohibitioni  dominifui 
paruerint  &  aecjuieverintt 
i,  Etiamfi  hac  prohibitiofa[iajif 
ftonjudicialitertfed  extraju- 
dicialiter  perReJcriptum  aut 
Edi^um, 
j,  Hanc fervitutis acqHtffionem , 
dominus  torcult  etiam  ad- 
yerfHsipfum  dominum  terri' 
torii,  ftfciat  &  pattatHr,ob- 
there  potej^, 
4.  Dijfentit  BocertUffideirefpon- 

det  Heringiw. 
j.   Jn  dubio  profubditis  tfi  refpon- 

dcndum, 
6.  Quoniam  e^Udtlihet  res  ^  quiz- 
libet  perfona  cenfetur  libera, 
&  aboxere  immunis, 

I.  Quarto  ampliatur  ajfertlo  ne» 
£>!Jtivay  non procedne  ,Ji  or^ 
dinatio  domini  non  publi- 
cam  territorii  utiUtatemfed 
faltem  Camera  fifcalis  Com- 
modum  privatttm  concernat 

i,  Detrahere  aUqKidaltertt&  ho- 


minem  hominis  incommodo 
fuum  augere  commodum^ 
tftagis  efi  contra  naturam  f 
ejnammors  autreUquaiejua 
fojfunt  corpori,  aut  rebpu  ex" 
ternis  accidere, 

$.      12. 

/,  Soni  principes  nonfolejit  obvia^ 
re  fubditorum  utilitatibui, 
eumiiarario  in  puHicis  ne- 
cejfttatibus  fubvenire  tene- 
antur, 
2,  Platonis  pracepta  a  Af,  TuUio 
relatat  ab  omni  qui  Reipubm 
lica  praeJiyfanEle  funt  cujio- 
dienda. 
S.  Monita  &exempla  aHreatbt" 

no  principe  digna» 
4^   uiugufium    Regis   Gothorum 
Theodorici  Edi^um ,  de  nO' 
vis  indifiionibus, 
§       15. 
/,  FUruncjue  in  Magnatum  aulis 
exatiionum  Novatores  feje 
efientant,   <jui  principes  ai 
Ctvium  opes  exhauriendas , 
ad   inujitata  impeftionum 
genera  perfuadent, 
2,  Hapejies  ReipubUca  t^b  Aulid 

principum  fHnt  arcenda, 
S.    Poena    Jnventorum   novorum 
tributorum,at(rna  &  tcmm 
porales. 

§.     14. 
/.  Vlterior  in  ve^ura  in  tales  ar^ 
(higogolantest 

M.TO' 


De  Torculo  Publico  Et  Bannale.'    417 


2»  Tdihtii  ExxUorihiu  principes 
cportct  refifiere,  &  eorum  11- 
berationem  pro  beneficio  eU' 
vino  dfiimare, 

§.     15.  - 

f ,  Limita  tHrfupert  m  addu^A  af- 
fertio,  ni(l  alittd  itittr  domi' 
num  &fuhdim  convenerit, 

§.     16.  ^ 

I.  Si  domintts  cum  Vniverfitate 
pafium  detorculari  hannali 
ducendo  inire  velit,  anfingtt- 
li  de  univerfitate  confentire 
debeant;  vel  anfHfficiat  con* 
fenfiu  majoris  partU  ? 

2*  Varis  fuper  hac  quafiione  te" 
ccnfentur  Dd.  opiniones. 

j.  jiutor  ad  inducendum  Jut 
bamale  in  torculis  &  furnis 
puhltsi^i  Ctvium  &  fuhdito* 
rum  ommum  &  (ingulorum 
(onfenfum  expreffum  requi' 
rijudicat, 

§.      17« 

/,  Quihuidam  Incoiis  ad  probibi' 

t:onemdomini,neprivatum  1, 
torculum  accedant ,  paren^ 
ttbtu ,  reliquam  Vniverft' 
tatem  ,  fi  prohibttio  talis 
ad  majorem  partem  populi 
pervenerit  >  teneri ,  quidam 
afferunt.  2, 

2*  Centrarium  afjiritur, 

f»  Minor  parsfingulorum  de  f^ni-     ^, 
verfitate ,  parti  majori  prt- 
judtcare  /»on  potefij  fr^tfer-     ^. 

Fff 


tim  cum   agitftr  dc  amii» 
tenda  lihertatc, 

§.     18. 

Limitatur  SUauniCo  ditia  refom 
Iftdo,  nifi  domintti  pagi  lonm 
gifflmo  temporejtu  hannale, 
in  torculo  dominico  acquifi^ 
Verit, 

Pr-t/criptione  triglnta  annorum 
etiam  Jura  incorperaliaaC" 
tjuiruntur. 

Modo  ifi-a  prohibitio  fuum  le» 

^itimum  effeHum  ohtinuerit, 

H<tc  prdfcriptio  tamen  per  a* 

Elus  contrarios  interrumpi* 

tur. 

Fafallui  hbertatem  a  certispr£' 
fiationih.  contra  dominium 
prdfcrihere  potefi  3  (i  Domi' 
nw  VafalUtiea  onera  requi- 
rens ,  Vafallo  denegantit  per 
longijfimum  temptu  acquic- 
vertt, 

§.     ip. 

.Ad  inducendum  Jui  bannaU 
in  toYculo  dominico  ,  fecun» 
dum  ejnosdam  recjuiritur , 
vel  prohihitio  dcmiri  ^  vel 
fubditorum  fc  ientta  &  pati- 
entia.  "■      ,'"' 

Flerior  efi  fententia,Htrumqne 
reqMxi.  i 

Sola  patientiafine  titulo  fuf^cit 
adfervitutis  acqui(ltio^em. 

Confirmatur  h^C  fintentia  in 

$  ttrmi-' 


4'8 


Caput     XIX» 


i. 


terminii  Adtficatiftirni,  tor- 

CftlarU  &  molendini. 
Ih  terminii  tapetorHmiqm  oli' 

V^tritfiratjtfir. 
Ifj  terminii  tabcrtea  pro  Vino, 

(^  macellijpro  carmbHi  con- 

ejHirendit, 
In  terminii  pifcationii. 
Traditur  caHtelaftfuhditi  mox 

cotJtradicantt  &  Contrari- 

um  agant, 
In  prdfiriptione  immemoriaU 

Juris  torcularii ,  aut  alicu- 

jmftrvitutiii  nec  tttulpt^,  nec 

paticKtia  adverfarii  e[t  pro- 

banda, 

§.     20. 
Limitatur  tertia  fuperier  refo' 

lutio ,  nfi  dominw  pagi  lon- 

^ijfima  Confuetudine,  torcu- 

la  bannalta  cbtinuerit »  & 

quieiepojjederit. 
Talti  confuetudo  valida  efl ,  & 

dominos  ab  omni  coaClione 

violenta  excufat. 
Adhanc  Confuttudinem  indum 

cendam    rcquiritur  ,    taci' 

im  conj-rfu  ecrnm ,  contra 

cjMosprdfcribitHrt 
H<tc  paticKtia  k  dimino  torcuU 

jui  bannalc  introdnccnte  le- 

gttimeprobandi  (Jl, 
§.      21. 
jilloata  Rcfolntio    limitatur 

efwirto  ,  y:jf  inevit-ibilii  re- 

cfjfitai,  autpHhlica  Vniver- 


fiatis    utilitas     ConJlitutiO' 
nem  torculorum  bannalium 
requiratt 
2»  Necejfitoi  prohabile  efficit,<^uod 
alioiimprobabile  efi. 

3,  Reipubltc£  falpu  &  utilitoi  u- 

fnicuiquecivi  cura  ejfe  debet. 
§.     22. 

/.  Limitatur  quinto  fecundum 
cjHosdamfdomini  torculum 
jit  aque  aptum  adpremtndas 
fHbditorum  u^vas,  &  propius 
juxta  vineas  fitum  «  ejuam 
privatorum  torcula  ,*  domi- 
KUique  eundem  vel  minorer» 
cenfum  exi^at  prolabore. 

2,  Quod  maxime  obtinft  in  fnbdi" 
tis,  qui  ob  homagium  prd~ 
fiitum  tenentur  fortunam 
&  cemmoda  dominoriim  pro- 
moverej  &  nociva  avertere, 

5,  ^DominHi  cogere potcfi  fubdites^ 
nealienos  agros  extra  terri- 
torium  fitos  colant ,  &  vel 
proprioi  vel  dominicales  de- 
reltnijHantifcdifios  potii44  ac- 
cepta  certa  mercede  profcin- 
dant,  &  excolantt 

4,  Llitc  limitd  tio  accipienda  c/f  de 

urbanitate ,  ut  dominm  fub- 
ditos  Civiliter  indncere  pof. 
fit,  Ht  ad.,torcHla  domini  pra 
aliis  accedant,  omni  accejfio- 
Ku  obligatione  rejeila. 

5,  Plures  limitatienes  remijfive, 

§.  13  Si 


De  Torculo  Publico  et  BAnnale*     419 


§.  25. 

/,  Si  dominm  torcttli  cenvenerit 
cum  aliejuo ,  ejuod  ipfi  &  ejus 
htredtbtu  gratis  uvas  infno 
torculo  premere  velit ;  ^/4- 
milta  hujtu  f^aUe  creverit , 
an  nihilomintu  hee  pa^rtm 
duret  ? 

2.  Quidam  affirmaut. 

^.  jiu^mtntum  per  viam  unionii, 
&  eandem  rem  conflituens, 
omnes  (jualitates  rei  cui  uni' 
turtfptfcipit, 

4.,  Verior  cenfetur  fententia  eo^ 
rum  ,  ejui  hoc  ^aElum  ad  a- 
€juitattm  reducendum  effe 
cenfent. 

S-  Omms  di/poftio  ita  efi  intelli' 
gcnda  ,  ut  infinita^  evitetur. 

€,  Oh/^at,  quod  a  pafii^  conventis 
nonfit  reced.ndum. 

7.    Refpondetur  huic  objcHioni, 
§.      24» 

I .  Privilegia  principum,  dum  ini  - 
cjuafieriy  &  tertium  gravi- 
ter  Udere  incipiunt,adaqui' 
tatem  reducuntur, 

3,  Ajfertur  pr(i.]udicium  aSena^ 

tu  Supremo  CathAloniit ,  in 

caufa  pifcatoris. 

^,  Uem  tn  terminis  barbitonfori^  y 

furnarii  &  pojfefforis  nemoris, 

§.     25. 

I.   j^ffc rturhanctnrem lepida  hi - 

jioriaj  quA  olim  contin^it  in 


Ducatu  PiHavien(i. 

2.    Vecifio  cafiii  per  difiinBionemt 
(juam  fuppeditavit  Johan" 
ftes  de  Tempore. 
§.     2^. 

/.  Cenffis  torcularis  ,  prsfiatur 
Vcl  in  pecunia  numerata,  vel 
in  mufie  feu  vino. 

2,  Domintts  torculi  bannalis  f  ejui 
pago  cum  Jurisdi^ione  pra» 
efl,  cenjum  torcularem  pr» 
lubitu  mutare  vel  augere 
non  potefi. 

j.  In  reditibtu  prafiandis,veterem 
Confuetudtnem  Domini  pof- 
feffionum  obftrvare  debent. 

4t  Ctrca  exaEliones  confuetas  de-^ 
bitcres  kabent  Jus  accjuifi' 
tum,  quod  illis  tnvitis  facile 
adimt  non  poteft» 

/,  Oper£  rufiicorum  cjuoad  cjuali' 
tatem  &  augmentum  ntilla^ 
tenus  funt  extendendd  ,  fid 
potiui  intra  confuttos  fines 
cohibunddi. 

6.  Ex  novitate  fratu  arguitur , 
auando  contra  anticjuant 
Confuetudinem  qutdptamat" 
tentatur. 

§•      27. 

/,  Controvtrfia  intcrDominum& 
difirt^uales  exiflente ,ctrcA 
cenfum  torcularem,  omni- 
um  primo  paUa  conventa, 
funt  infpicicnda,  qua  aciue 
natu* 


410 


Caput     XTX» 


natnram  informant  &  re- 
formattt, 

i,  Dominfucuicompetitjtis  pro- 
htbendi^  nefubditi  altbi  eant 
wolendun*  vsl  coquendum 
panem ,  «o»  potefi  in  eorum 
prajudtcium  alterare  Jta 
molitura  aut  furnatici  ex- 
trafolitum,  aUaseosgrava- 
ret» 

§.     28, 

f«  Ipfum  hannnm  feu  acceffio  ne- 
ceffaria  premendi  uvoi  in 
torculo,efionHS  reale,  &ftrm 
vitPU  prtedio  non  perfon*  i«- 
h^rens, 

2,  ZJbicunqtte  fruUus  prddii  aut 
torcnli  maxime  in  vineis 
eonftfiitt,  unc  fervitus  pradio 
magii»quam  perfond  debetur, 

-^,  Illufiratur  hoc  cxemplo  Juris 
pafcendi,  cfuod  Vntverfttati 
C^  habitatortbm  competens  , 
fervitus  realts  cenfetur» 
§.     zp. 

1,  Jus  prehtbendi  difir/£iuaies, 

eotMtjHe  obtinet,  cjtiopuque  do' 
miKUi  torculifacultatem  ha- 
hetjpfbdttos  cito  expediendi. 

2,  DifiriiiHi^Us  inmo[etrina  do- 

mtni  24*hora4expeUarete' 
ttentur,  quodfi  intra.  hoc  tem- 
ptu  moUtura  non  promovetur 
liLfcre  rei^cdere,  &rUas  mo- 
letrinoi  accedere  pojfunt» 
$.  HoitimpiHytiim  in  moUtrinis 


quam  toreularibui^  compre" 
hendit  dies  feriatos  &  n^n 
feriatos. 

§.     30. 

/,  DemtKHs  torculi  bannalis,Juri 
banni ,  invitis  etiam  difiri^ 
iluaUbus  renunciare ,  &  ip- 
fum  bannum  torculare  refu^ 
tarepotefi, 

2,  Dominus  torcuU  hanc  cogendi 
di/triiJuaUs  potefiatem  acm 
qufivit,  non  contra  feipfum^ 
fed  ad  inducendamfubje^ie- 
ncm  &  fervitutem ,'  ideoquc 
ei  etiat»  renunciare  potefi, 

$.  Totefias  cogendi  difiriHuaUs  de- 
pendet  ex  voluntateipfus  do» 
mini,  ideoque  eam  pro  lubitft 
mutareispotefi, 

4.,  Omnis  difpofitio  intclUgend^ 
efi,  rebus(ic  fiantibtts.nfia- 
Itud  exprejie  cautumfit, 

/,  Si  caufa  aUqua  accidat,  de  qua 
a  partibiiS  contrahentibus 
nihilfuit  cooitatum  ,  &  cfu^ 
natur<e  negcciitaciteaon  /»- 
Gtjedtamsn  negocii  refctffio- 
ntm  urgeat,  ea  ommno  at- 
tendcnda, 

§.     31. 

I.   Refertur  dijfentientium  argu. 

gumentum,  cjuod  Contratius 

form&m  dent  futurts  nego- 

ciis. 
j,  Refpondttur ,  ContraBui  tra~ 

^um  fuQceffivum  habentt , 
femper 


De   ToRCULO   PuBMCO  ET   BANNAtE,      4li 

~~~-~— —  ■        ~^"^~-~~ ■  ■- I  --      I  ■■III 

femper  inejfe  claufuUm  » r^-  minpu  torculi  hannum  pra 

btu^c fiantibus\&ex  dqui'  luhiturefutareuonpitefi, 

tAtefuccurriUfo.  4.,  ItatameniUtingruentecaritam 
3,  In  pafto  reciproco ,  ^uod  tam  tetCenfus  torcuUris  pr9  a^uim 

domini,  ejHAm  diftritluali'  tate  augeri,.&  Uhorthut  at 

um  utilitatem,  refpicit ,  do-  fumftihut  ada^uari  poffit,^ 

§.  L 

I.  '^rNanc  ck  Vublico  TerctUo  Verba  quaedam  faciamus» 
^^  Publicum  torculum  dicitur,  quod  abeo  extrudtum 
eft,  &poflidetur,quipubliceinterritoriocum  poteftatc 
prjeeft,  &l  jus  in  diftridu  exercet^  Qualis  eft  Princeps 
territorii,Comes,  velCivitas,  aut  fimJliacorporapubli- 
ca,  cum  poteftate  publica  munita.  Quo  loco  omnio 
um  primoQusritur? 

2.  An  Comes  Jmperti^  vel  VniverfitM  pofftdem  TorcU" 
lum  puhlicum  fuhditti  njel  Concivibtts  imperare  pofftt ,  ut  mllum 
altud  quam  Domini  torcultm  accedant^  ^  tn  eo  job  Pvas  recolU" 
iia6  exprttnant?  SzwQ  affirmativam  opinionem  fuftentant 
in  terminis  Molarum  Bald,  conftL  u.  Socin.  Conftl.  222^ 
Calderin.  conftL  zu  tit.Decr*  de  ConfaetudMii  Matth.  We^ 
fenbec.  confiL  op.  n^g, 

3*  Pro  quibus,  Pr/>»o,  Ratio  ex  jure  fupremac  ju- 
risdidionis  &  fubjedionis  defumptamilitati  quoniam 
in  libero  Comitis  aut  ejus,  qui  jura  Principis  in  terri- 
torio  poflidet,arbitrio  (itum  eft,an&  quando  fubjedlis 
fuis  onus  tributi  vel  capitationis  imponere  velit  j  Et 
hoc  propter  Relcriptum  Imperiale  in  /.  cum  antea  lo^tbi: 
capitu  norma  fit  cenfm*  C.  de  agrico.  (^  cenfitjib,  11*  L  2,  ihi; 
(tnnonam  congruampr^fiet.  CMerufiic.  ad ullum.  In  hunc  fci- 
licetfinem,  fubditi  indidiones,  &  contributiones  fuas 
folvanti  iuxtamodum  poflcflionum  velinannonafru- 

Ggg  mento, 


422  t^APUT    XIX. 

■  ,.  ^  "...  '"  '* 

mento,  viiio,  vel  juxta  patrimonii  facultatesin  tributo 
auri  &  argentu  per  /.  mdt^iiones  s*  tbi :  fed  Rebti4  indici  fb' 
knt,  l.  omnes4.  cum  Lfeq,  ibi :  ad  obltgationem  funiltonum  C* 
de  annon.  lib*  lo*  NovelL  izS.  cap.  /♦  &  2,  Cu jac,  in  Rubr»  C, 
de  annon.  Bocer.  de  Regal,  cap^^,  num.  207»  Petr.  Hejg.  /♦.. 
^uaft^tlluftr^  ij.num.  10 ^  Klock»  de  Contribut.  eap. 4,num. /♦ 
(irfeqq»  Fr.  deAmaya.  addt^,teg.  indiSitones.  ^.  num.  /. 
Multo  magis  igitur  Principi  autCivitati  integrumerity 
fubditis  fuis  injungere,ut  in  conterendo  frumento  aut 
in  cogendis  Uvis  ipforumTorculumaccedant,  quomo* 
dicum  cenfum  tanquam  lucellum  aliquod  ab  eis  perci* 
piant.  Prsfertim  cum  cenfus  ille  molaris  vel  vinalis 
Principi  &  Domino  territorii  non  gratis  tribuatur,nec 
inftar  doni  gratuito  perfolvatur  led  pro  labore  mini- 
llrantium  &  impenfis  inipfum  Torculi  xdificium  ero- 
gandis,  pendatur.  Non  minori  ide5  favore  digna  erit 
hsc  perceptio,  quam  ilIa,quamdominusquotannisor- 
dinari^infignumfubjeiflionis  a  fubditis  percipitjquod 
latius  perfequitur  Joan*  Hering.  de  molendin,  J^dft^  11. 
num,  7. 

4.  Secundo  adducunt  Dodores  pra  hac  anTertione 
argumentum  a  vi  &  energia  Homagii  feu  juramenti  fetbje^ 
Htonis  dedudum,  quo  fubditi  promittunt  &  jurato  ob- 
ligantur  Domino  territorij,  Ejusdem  utilitatem,  quo- 
quo  modo  promovere:  in  quantum  poterunt.  ^tixtVCi 

g5crm  c^ctrctt  m^  I)M^  ^Mfem/  fcmcn  ^wtStn  ^«befor^cm 

mi5(55j<t&cn  ^«tV(p:ncn.  RofenthaU  defeud.  cap.  6.  con- 
cluf.S6.  num,2,  (jy  in  Gtoff.lit.  D.  Georg.  Ritter.  de  homag^ 
cap.6,  Ideo  ad  fidelis  fubditi  officium  pertincbit,  ut 
inprimis  Domini  fui  moletrinis  faueat,  earumque  re* 
ditus  &emoIumenta  potiusquam  aliorum  privatorum 
promoveat.  pcr  cap,  un,  de  forma  Jideltt,  Itb.  2,  F,  tit,  d.  cap, 

denov. 


De  ToRCULO   PuBLICO   CT  BANNALB.      4l( 


<kmv,form.fidetit.Ub,2,t,7*  Laur.  Sylvan.  </(p/?»i.  recog^ 
nit.^Aft,  109,  Joan.  Coppen.<^rw//p.  num,  2.  ^i/.  Quid- 
iii  enim  fubdicus  incafibus,  ubi  gratificationi  locuscftt 
Domino  fuo  non  potius  bene  velit,quam  aliis,  inter 
quos  nontam  ar(ila  eft  obligatio,  necelTitudo  &  corre- 
latio,  quam  inter  Dominum  &  fubditos?  Tiraquell.^ 
/«r.  frimogmit^  ^'^ft'  '7.  opn.  2.  Hering.  dt6l,  ^UAJI^  it, 
num,  10,  Unde  bcne  ad  propofitum  fc;  ibit  Thomas  Cra- 
gius  :  Ut  Domini  fuos  Vafallos  aftringant,  ad  molen- 
dum  in  fuo  molendino,  non  Hne  fumnia  aequitate  ab  ini* 
tio  inftitutum  fuit.  Nemo  eniminficiasibitex  ipfoa- 
quo  &  bono  Vafallos,  Domini  potius  commodis  infer- 
virc  debere,  quam  extranei,  &  Ci  frudus  ex  molitione, 
fegetum  debeantur,  eospotius  Domino  fuo  appendc- 
re  debcre,  quam  cxtraneo»  Thom.  Cr2ig.defeud,Scot.tih, 
2*  Diegejp.  s/fol.  m.  iS6* 

y.  Tertiofacit  pro  h^c  opinione,-  QuodPrincipei, 
Marchiones&  Comites  habentes  jurisdidioncm  perpe- 
tuam,  in  fuis  territoriis  ftatuere  poffint,  ac  inhibere,nc 
fubditi  &  Vafalli  territorium  emigrent  aliorfum  habi- 
tandi  gratia;  aut  ne  mercimonia  exerceant  inlocispe- 
regriniSjVel  ne  invehant  cerevifiam  aut  vinum  foren. 
fe.  de  quo  BartoL  in  l.  fin.  in  pr»  D.  de  Decr.  ab  ordin» 
faciend,  Abbas//?M^.  venientes  num.  ^.  x.  de  jurejur.  Surd. 
confit»  210.  num.  14.  Burfat.  conftt.  34.  num,  14.  voi  /.  I dquc 
publicae  utilitatis  gratia,ut  Civitas  veiProvincia  fiatpo- 
pulofior,  veline  pecunia  cxtra  patriam  transportetur. 
fecundumMenoch.  z.ConJ.iss^num.^.  Exqua  ratione, 
Edi<n:um  Ducis  Parmenfis  latifllme  defendit  Bellonus^  quo 
gravipoenaprohibuit,  ne  Vafalli  vel  fubdititerritorium 
habitandi  gratia  egrediantur,ac  domicilium  ahbi  con- 
ftituant,  Anton» Bellon.  Confil.s-n.^^.^pertot^ 

Ggg  i  6Ai^ 


4^4 


Caput  XIX* 


6»  Ita  in  caufa  Comitatus  Mamrn  Afrutii  pro  Co- 
mitifTa  OritiA  C^^w^^^rerpondifle,  aflferitur  Mmntss  Frec 
cia^  rcilicetjilliusCaftrifubditoscogendos  efre,neada- 
lia  quam  ad  Domini  Molendinum  accedant.  Freccia^c^ 
fubfeud.  iih,  2^  mthortt,  41»  infne-  Similiter  decifionem 
referc  fupremi  Confilii  Neapoiitani  hncemim  AnnA^  pro 
Barone,quod  ille  lite  pendente  confervandus  iit  ia 
prohibitione,  ne  fubditi  accedaHit  adalia  quam  Barouis 
Molendina»  Anna  ftnguL  allegAt.  ^^7.  Quorum  opinio 
confirmatur  ex  traditis Franchifji^^ui  in fuis  Decifionibus 
ftatuit:  Poffe  ftatuere  Vmvcrfitatem-t  ut  nemo  ex  Ctvibiis  acct- 
dat  ad  aliamolendina^  quam  ipfim  yniverfitatis^  etiaminprtej»' 
dicium  Ecciejitx^  qua  in  eadem  loco  Molcndmum  haheret^  Viii- 
cent.  deFranchis./^^^^/Iii^tf» 

§.    11. 

I.  Veruntamen  hifce  &  aliis  Rationibus  non  atten- 
tis,Alii  Contrariam  fententiam  tenent,  &  latiffime  de- 
fendunt,  quorum  catalogum  in  terminisMoletrinarum 
recenfet  ]oan,  Hering.  de  molmdin,  ^Afi^  11,  »um,  so^ 
£arumque  rationes  &  prasjudicia  congeffit  Benedidus 
Carpzov.  in  Rejpons.  lib.  u  tit.  s*  Rejpons^  4^.  Donat.  An- 
ton.  de  Marinis  lib.  i.  Refolfjur^  cap,s2^ 

2*  Quorum  pra^cipue  ratio  &  quidem  Prima^  m 
libertate  naturaliconfiftit.  Cuilibet  enim  licitum  eft, 
libere,qu6  velit,ire,  ncc  ullo  jure  regulariter  mens  li- 
bera  reftringi  poteft.  per  cap.  fignificante.  uhi  Ahba^s  x.  de 
Mppe/iat*  Roland.a  Valle  lib, ;?» confii.  8.  mm.  38,  Et  hoc 
iie  quidem  a  Prineipe,  aut  eo,  qui  pubiica  cum  potefta- 
te  pr^eft,  cohiberi  poteft.  Princeps  enim  non  poteft 
eaconftringere  ,  quae  juris  funt  Natura^  vel  Gcntium  , 
vel  caaliquo  modo  aufierre,  etiamfi  certa?  fint  fpeciei, 
nrCkm^  Pajiardis^    verf.  Cdterum,  de  re  judic,  §♦  naturali 

infi,dt 


De  Torculo  jPublico  et  Bannali.    41; 


Jnji*  dejur,N.G.  &C*  Menoch.  confiL20,mm.4.  Con^ 
fcqueiiter  non  poteft  dominus  eatenus  libertateni  fub- 
ditorum  cohibere,  utad  nullum  aliud  torculum  quam 
domini  accedant,  &avrivatorum  torculis  abftineant» 
arg,  Lltbcrtas  D.deReg^ur^  ^otr.  decif.  i2s,  Affiidis  ^rz/T 
SS8^  Cdi^yc*  decif.  2 og,  Quoniam  inter  cxtera  libertatis 
jura,  ex  quibus  hominis  libertas  «ftimatur,  non  modi- 
cum  Jus  in  eo  confiftit ,  ut  poflis  libere  ire  &  commea- 
re,  quorftim  libet.  argj,  inhello  12. §*  manumiuendo.  D.dc 
captiv.  d^po/ilim.  reverf  l.non  utique4--  L  mhilintereJi.y.D^ 
ad rnuntctpai.  Nec  poteft  liberum  dici,  quod  aliqua  ra- 
tioneimpeditur.  /.  inre  mandata  21*  C.  mandat.  l.  nemo  ex- 
term  9.  ibi ;  jujium  e/i^  fuum  cuique  committere  C  de  juditii^^ 
Mcnoch.  Confii.261.  num.  6i*  & fi^^l*  Rauchbar.  i»  ^uafi, 
27.  numt2.  Q.uam  Hbertatem  naturalem,  ut  fubditis  il- 
libatapermaneat,fequentibus  praecepit  ImperatorFnW^- 
ricti^s  IIL  in  fua  Reformatione^^«<7  i4-4i'  Moguntia:  ia- 

ta;  5l(n^ct6  /  rtl0  mift  ^cn  syjotbfall/ rdt  ^cm  gemcmcrt 
i^ixwn  m  Qtktcn  ttnC);rtMtf  ^cm  ^anb  kin  \:^ci6)s^cbxww 
o^cr  ^cmxxxn^c/  nfTi^clcc^t  mxbcn  j  ^arntt  ftc  Ocv  i£lui(]:lt«j 
(iCicn  m\>  ^%cnf(feUcfecn  :)riccDt)ctt/  ^tincn  t)cn  Sott  t)cvUebcn/ 

ancft  ^cntcffcn  m^^cn.  h.e.  niftin  cafii  naefjhatis ,  nemo  ex 
fiebe  vei  in  Civitatibm  vei  in  rure  Ijabitxntes^  iillo  novo  onerc 
qrAvetur  \  quo  meiim  iihertate  Chriflianx  dr  humana  a  Dco  tpjis 
conceffix.^frui  pGJfint»  Reform.  Vrider^^.art,  8.  deciarAt,  4*in 
fne*  Anton,  Hering.  ^^  FtdejufJ,  cap.  6.  num.s,  late  ejus- 
dem  Filius  Joannes  de.  Molendin,  ^<£ji*  //.  f^um.  is.  & 
Jeqq. 

j.  Secundoj  cx  hachbera  commeandi  facultate,  feu 
cundi  &  redeundi  arbitrio  illimitato ,  promanat ,  quod 
fubditi  perEdidum  Principale  conftringi  non  poftint, 
incerto  loco habitare,  vel  domiciliuixi figere, aut  ne  Pro- 

Ggg  }  vincia 


4i^  Caput     XIX. 

vincia  exccdant  per  l.  Titi^  untum.  71,  §.  Tttk^2,  D.  de  con* 

dit.  &  demonftr.  UbiPapiniaHus  rcfpondit  s  Iniquas  e(ft  con^ 

ditiones ,  nec  locum  darecautioni  eam  dif^ofitionem^  per  quam  /«# 

libertatif  infringttur*     Quod  confirmatur  Refcripto  Im- 

peratoris  Diocletiani  &  Maximinicjni  in  L  quimanu  mit^ 

tuntum.  ibi:  Liberum  uhi  voluerint^  tommorandi  arbitrium 

habent.  C  de  oper,  Ltbert.  in  terminis  Ruinus  vol.  r,  confil, 

zo2^  num*s*  Capyc.  decif*  nS.  num.  /^*  Menoch.  lib,  4-.  prA» 

fumpt,  iJS»  num,  22,     Multo  minus  igitur  edidlis  publicis 

fubditos  adigere  iicitum  crit^  ut  prascise  adDominimo» 

letrinam  &  non  aliorfum  frumenta  aut  Uvas  coadum 

vadant.     QuodtaleBannum,fpeciemfervitutisinduce« 

ret,  dum  fubditis  recedere  a  moletrina  Domini  impu- 

ne  non  liceret*  Teffaur.  decif.  16^  num*  4*  Ranchin*  ad 

Papac.  adGuid.  Pap£.  ^ufft.  2g$,  Verb,  acqutfiverit  Bocer.  de 

regal.cap^2,num*  182^  Praffertimcum  fecundum  Impera- 

torem  Valentinianum,  gravis  injuria  ficTct, fi  homines  de 

rebHsfuis  altquid facere  cogantur  inviti,  in  l.  dudum  14*  C.  de 

contrah.  empt»  Pruckman.  deahfolut,poteft,  cap,4.memhr.2. 

^uaft*  4*  num.  r/.    Cachcran»  decif.17.  num^  12»     Qupd 

variis  rationibus  firmat  Hering.  di6i.tr, ^dft.ju(^feqq^ 

Undeben^fcribitdeacceflioneadDominorumMolendi- 

nas  (  quibus  Torcula  afTimulantur  )  in  Regno  Scotia: 

Thomas  Cragius  j  ^md quamvis  ahinitio  hocjtts  non  ftncd- 

qutt&te  fuerit  tntrodu^lum ,  hoc  tamen  fucceffu  temporis  in  du- 

rilfimam  fervitutem  evaftffe :  Cum  Domtni  VafaUisfuis  primo  a. 

firtclts ,  ad  molendum  tn  mola  domtnica^  certam  quantitatem  af 

jiqntrem^  alit  majorem ,  altt  minorem  :    Adeo  ut  aflrt^<x,  multU' 

rxt  non mipliHs  fim  mercedes  Operarum^  ( quzm  Kravifihip»  vo- 

C2iV\i)  fed  certdi  infuper  penftones^  defegettbtss  ibidem  tritu  de^ 

heantur  y  ac  tnter  maximos  pr^diorum  rujitcorum  frucli^  nume. 

rentur.       Iml  Dominorum  iniquitas  hifce  non  contenta  ,  eti- 

am 


Ds  ToRCULo  PuBLico  etBannale.    417 


am  ficcAS  multuras  tntroduxerit  ^  quas  aUm  deberi  volunt  y 
five  in  Domini  molendino  grana,  conterantur  ftve  non  Dato 
tgicur  uno  inconvenienti,  fequuntur  infinita»  Thom* 
Cragius  de  feud.  Scotic.  lib,  z^Diegefi i.fol.m. iS6, 

4.  T^miRedarguithanc  ad  ufurpandaDominorum 
Molendina  exadionem  ipfcPontifex  in  cap.figntfica/ii*  in 
pr^  X,  de  appetlat,  Ubi  tale  prasceptum  Decani  &  Capitu- 
li  iniquum  pronunciat,  &  fuftolli  praecipit^  Ne  fubdi- 
ti  alibi  quam  in  certis  laniis  carnes  emant.  Pari  modo 
ipfe  Pontifex  Clemcns  V.  interPraclatorum  excelfus  pe- 
nitus  abrogandos  &  coercendos  refert  quoque,  quod 
nonnulIiEpifcopi,  quietem  publicamin  eoinquietanty 
dum  auditores  in  propriis  moicndinis  molcre  &  ineo- 
rum  furnis  panem  coquere  prascipiant.  Decrenim  (ait 
Pontifexj  ut&Prdati  i^aliitam  exempti  quam  non  exempti 
fitis  juribusfint  contenti,  ^alterin  alterius  injuriam  nonprofili^ 
antfeujailuramfactantyfubpmaexcommmtcationis,  inCL  un.i» 
pr.  dr  fin.  De excejfih  Praiat*  ubi  Bonifac,  de  Vitahnis,««w^ 
^-^»  &2S*  Dn.  Bocer.  de  Regal,  tap»  2,  num,  17 p,  &  tS2*  Jo- 
an.  Hering.  de  Molend,  ^a(l,  11.  num*  49. 

§.    III 

U  Ac  talcm  prohibitionem,  adjundla  coa<flionc 
Dominorum  ad  propria  molendina,  nec  arquam  nec  ju- 
ftam  elTe,  late  defendunt  plures  fcriptores.  Ex  quibus 
quosdamrefero,  inprimis  Bald.  ap.  Anchor.  ConfiU  ti^ 
Idem  Bald.  confil.iop.  iib.i.  hocr, decif  12$.  Papx.  ^^ft. 
2pg*  ubi  Addit,  A  ffii^iii  decif^SS.ubiAddtt.  Anton.TheC 
fzur.  dec/fi(f.num.t.dr 2,  Koppcn^^tec/fip.pertot,  Rauch- 
bar.  /♦  /.  ^^ft* 27,  Rofenthal. de  feud,  cap.  s»  Concluf  2$*  n, 
3.  ^  in  Gloff  Schultef.  ad  Modefi.  Piftor,  l/b,  t,  ^xfl,  36.  n, 
/.  Hartmann.  Piftor. obfervat.  PraBic,  20o,pertot, Knichen» 
tra^,  dejure  Superiorit,  cap,^^  num.is^  Maftrill.  de  magiftrat^ 


4il 


Caput    XTX. 


Iib»4.  cap.  i9.  num.  2$.  Marc.  Anton.  Maccrat.  lih,  /«  VAr, 
JUfoL  6s>  num.s.  & lO.  Tentacinq.  /.  Vat,  RefoL  tit,  de  Ser- 
vuut>RefoUu  num.y,  &  feqq*  Jacob.  Cancen  part,  }.  Var. 

Re/ol.  cap.  iB'Sl!^^ft*  ^^'  ^^^'  ^^^'  Qni  P^^  Vafallis  de  hac 
coaftione  conquerentibus  in  Ducatu  Cataloniasinter- 
minis  granac  extrahendx  ita  refpondit,  y2f/?.  num^2s8.& 
fiqq.  Carol.  Tapia  ad  Conflit*  Regn^ltr^SictL  'vol.  6.  Ttt. //. 
faL2ph  late  Donat«Anton.  de  Marinis  Itb^  /.  Refolut.  cap, 
iJi»pertot»  Singulare  pra^judicium  Camerae  Imperiahs 
in  caufa  Pappenheim  contra£/^4«,  refert  Rutger  Ruland. 
decif*  ^afi.24.  latilTimeauthoritatesconglomerat  Joan* 
Hering*  de  molendin,  ^UAft,  //, num,  so.  Qu oru m  alTertio 
quamvis  in  fpecie  de  molendinistantumloquatur  jho- 
rum  tamen  rationes,  aeque  in  Torculis  bannariis  infti- 
tuendis  ob  paritatem  conditionis  locum  fibi  vindi- 
cant.  Cafp.  Klock.  de  arario  lib,  i, cap,  14*  num,  14,  Qui  in 
unam  eandemque  elaiTem  Torculayia.^turnospuhltcos^ 
Cltbanos  Banndes  refert.  Proinde  in  tcrminis  Joannes 
Maria  Novarius  fcribit:  Vafalli  gravantur  fi  a  Barontbui  cO' 
guntur  accedere,  adeorum  Molendtna^TurnoSj Trapeta,  ad  trittt^ 
randas  olivas .,  Battenderia .,  Forrerias»  c^  ferras.  in  tr,  de  Gra- 
*uam.  VafalL  tom.  i.  Gravam.  sS  Qui  fub  nnm,  3.  ex  TaiTo' 
nerefert,  quod  decifio  Vtncentttde  Tranchis  non  emana- 
rit  e  Sacro  Corfilio,  feddomiexaratafuerit.  IdemNo- 
var.  tom.  i.  Gravam.  6^.  Et  hoc  ante  eum,  cum  praeju- 
diciofuprema:  Curia?  Neapolitanajalferit  Garol.  Tapia^ 
ad  Conflit^  Regn.  NcapoL  Ith.  6^  tit.  2S.  De  gravam.  VafalLnum, 
4T.  Camill.  Borell.  de  edtB.  magtflrat,  Uh,  4,  cap,  7,  mim.  24, 
Vbi  notabiliter  fcribit:  Animadvertendum  tamen  extflimo^ 
pro  iilts.^  qut  nt??;irum  fludent  Domints  ac  Barombus  pUcere :  Ego 
vero^^nec  tllis  ne<iAri  dehere,,eorum  jitra ,  qus  competuyit^  Neque 
d(trAhi  dcbire  iikrtait  Vafnllorum  &  fubdttonmy  arbttror^ideo 

'vert' 


De  Torculo  Publico  et  Bannalt.     429 


veritatem  ij^famftatuo^  mllomodo  fttperiori  competerejus^  utpro- 

hihere  valeat  Subditos ,  quiri  Molcndina  dr  Trapeta  Adtficent^  aut 

ddificent^autadaliamotendi  autpremendt  caufa  accedant ,<^^^vii 

aquitatis  rationem  animadvcrtentes  Reges  Utriusque 

Sicili-JE,  fingulari  Pragmatica  fanctione  cojiftituerunt, 

JSle  Barones  Regm  cogere  pofpnt  Vafallos  ^  fubditos^  accedere ,  ad 

fraMolendina^  Furnos  i^  fimiUa  :  Ntfi  privilegio^  aut  legitimA 

pr&fcriptione ,  aut  Confuetudine  prafcripta,  hoc  jus  prohibendi  ^  ne 

'vadant  ad  alia^  obtmuertnt*  In  Pragmat,  14.  Rubr,  de  Barombus^ 

Novar.  dicK  Gravam.  $8.  num.  /#  Mar,  Muta.W  Cap,  Regn, 

SictliA  10.  num^4i.  tom,  3«     Extat  quoque  fimilis  Pragma- 

ticaConftitutio  inRegno  ArragoniA.,  dequoinLegib.fo- 

ri  Aragon.  Itb,  $>,  cap,  Acitts  Curiarum§.Pr<ieUti.    quam  re- 

fert.  MarcclL  de  Mzuxo  allegat 32. num,  7.    Carol.  Tapia. 

ad  dici,  }$.  Reg.  V,  S.fol.  m^  2pj^     Eodem  modo  mPrinci- 

patu  Cathalontdi  di ^po fi tu m  eft;  ^^r  Confittut*  i.  tit,  De  com- 

fnerc.   qua  conceditur  omnibus   Cathalanis  ,  liberum 

commercium,  utpoflintirequo  velint,tefte]acob.  Can- 

c^r.  part,^^cap.  i^.  mim.  261, 

2.  In  Regno  Gallm ,  cum  olim  Dynaftas  quidam  pr«- 
tenderent,  fibi  ipfis  competere  Jus  publicorum  furno- 
rum;  Phtlippm Pulcher  Rex  liberam  Unicuique  Civipotc- 
ftatem  fecitcoquendi  panis,  privatim  &  domefticatim, 
Vicinisque  pra^terea  divendendi,  ^uod  in  Veteri  Codtce  dc 
Anno  i^os*  reperitur  ^  tefte  Renat.  Choppin.  de  morib, 
Parifilib,  2,  tit.  S.fub,  num.  i,  Quod  plurimis  Annis  in 
variis  Rcgm  Galli£  Provinciis  ita  obfervatum  fuit.  Verun- 
tamen  cum  poft  fatalem  Henrici  II.  Regis  nec^m,ab  i- 
iiitio  bellorum  civilium,  Ducibus  partium ,  Antonio  Bor- 
b/)nio,Navarra  Rege^  Ludovtco  BorbontOy  Duce  Guyfio,  Annao 
Monmerancio  Conneflabili ,  (^  Cafparo  Colligmo  GalltA  Admira- 
jio  y   Nobiles    armis  induti ,  adverfos   ca^teros  Galliae 

Hhh  mortales 


450  Caput    XIX. 

mortalcs  &  fubditos  inermes,  graflari,  ca^piflent,  &  Pa- 
ganos  ad  indebita  obfequia  &  molendma,  furnos  prcf- 
ioria,cogere  folerent;  Confuetudo  Parifienfis,  juxta  £"- 
diclum  Blejenfi  revocata  fuit,  quod  opera  corporalia, 
JurntiPiftrmdi^  lorcuU  ex  confuetudine,  bannalianon  fint; 
fed  liberum  fit  Unicuique,  ubi  velit,molendi  triticum 
&  annonam  coquendi^  referente  Claud.  Guerin.  ddlus 
Ctvtl,  pjirjf,  art-  7i,foL  m.  74, 

§.  IV. 
I.  l^zwc Negativam Refolutionem  lurisConfulti  adea 
extenduntf  ut  talis  prohibitio  bannalis  nequidemy?4////<; 
munira  valeat,  in  prsjudicium  fubditorum  molendina 
aut  torcula  habentium,  juxta  Cynum  &  DD.  inl.j.  C» 
de  fervit.  c!r  aq.  In  terminis  quoque  Anchoran.  Conftt, 
i$S.  late  Covar.  in  cap,  Poffeffor part.  2.  reieci,  %^4*num.j* 
^S»  Roland,  a  Valle  conjil.  lib.  2.  corjfiL  22,  num,  19,  ^  2j^ 
Ubi  hanc  fententiam  communem  dicit.  Nicol.  Boer» 
decij.izs  Marc.  Anton.  Macerat.  Ith.  i.  var.  Rcfol  cap,  65^ 
num.  I.  ey"^.  Nam  accedere  Vvas  cogendi  gratiaad  hoc 
vel  illud  torculare,  eft  adus  voluntarius&  mera^facul- 
tatis,  ex  quo  nec  obligatio  nec  quafi  poflelTio  domino, 
pertale  ftatiitumprohibitivum  acquiri  potc[t. perLLuci- 
m  SS,  §  ttjlator.  f.  D.  de  itgat.2,  i,  2.  §.  /,  /.  (^  liabct.  is.  D» 
de  precar*  M^noch.  2.  Arhitrar.  Caf  i/fo.  Cravetta  latedi- 
fputans  tr.  deantiquit.  tempor.Part.  4,  §.  circa  pr^mtjjk  niim, 
22.  &  Jeqcj^.  foi.  m,  S20.  late  Ludolph.  Schrader.  Injitt, 
de  Rer.  Dtvif  §.  /^.  mim.  2,  ^  feqq.  Carpzov.  iib^ 
/.  Rejpons.  Ei,  Sax.  43.  num.  s*  &  6.  Dn.  Frirfch.  ^/tf 
monopol.  cap.  i^.num.  4.  Novar.  de  Gravam.  Kfali.  tom,  /. 
Gravam.sS.  num.  3.  Albert.  Brunus  confii.feud,  i^i.  njerfVi^ 
timo  moveor,  Ideo  Jacobin.  de  S.Gqox ^io^hanc ^Ajiwrjem 

diffuse 


De  Torculo  PuBtico  et  Banmali.     4jr 

diflruseexaminans  concludit:  Baroni  tale  Bannumper- 
Hiittendum  non  cflfe;  tanquam  in  rem  privatami&par- 
ticularem  utilitatcm  iii  burfam  Domini,  vcluti  am- 
bitiofam  ordinationem,  non  tenere,  arg.  l.  ambitio/x,  Z)» 
de  decret.  ab ordin,  faciend*  Jacob.  de  S.  G^or^.de  feud.^erh* 
Et  cum  molendin.  num»  j»  Don.  Anton.  de  Marin.  /ib,  r,rar* 
HejoL  cap^  B2,  num,  6.  Cancer.  art.  3.  VAr.  RefoL  cap.  i^.num, 
2ij,  CdimiW. EorelL  de  magi/Irat.  Edi^.  itb,  4.cap.  y,n,24^ 

2.  Et  hoc  adeo  verum  eft,  utne  quidem  cert^ 
pxna  contravenientibus  indicl^,  tale  ftatutum  valide- 
tur,  nec  fubditi  ad  ejus  exolutionem  obligari  podint, 
arg.  LSc'jU4  (^  Angerius,  Vhi  Br.  ^  Alex.D.ad L  fiiUid.  Felin» 
ad  cap.  I,  mtm.  is-  at,  de  SponfaL  Schrader.  J.  14.  num.  10.  Vi« 
de  tamen  Joan.Hering.<^/^7. /;*.  ^«^. //./^,^/. 

3»  Proinde  fubditijtali  Banno  gravati,  iion  tan- 
tum  intra  legitimum  tempus  in  jure  prcefcriptum,  ab 
hoc  ftatuto  appellare  pofTunt,  per  L  2*  §*  exaclio  D,  de  ori^ 
gin.jur.  L  I.  §.  folent.  D.  quand.  a^peli.  Fr.  ^d\h.dcpr£fcript^ 
ffart,  s,  £)uint.  Part.  princtp.  J^jjfjl,  s.  nuyn,4*  Thom.Gram- 
mat.  condl.  Cj.niim,  14,  Schrader.  tn  dtcl,  §.  14,  Inftit^  de 
rer.  divifnum,  II.  CzchQr2ii\.decifi/,num.p,  Quoniam 
contra  ejusmodi  ftatuta  &  ordinationes ,  jura  &  leges 
beneficium  appellationis  feu  provocationis  indulgent. 
arg.  L  qui  fc  gravatos.  iht :  procLimant,  C,  de  cenfih.  Ctb,  /i, 
Bart,  inL  omnes  poputi,  ntim.  1},  ^>u£ft.  $.  D.  de  juflit,  &  jttr,. 
Roland.  a  Valle  confiL  99»  ntim.  12,  &  feqq,  voL  3.  Surd, 
confiLds.  n-  g-  Camiil.Borell,  confiLg.  n.6, 

4.  Sed  etiani  tempore  appellationis  effluxo, con- 
tra  tale  ftatutum  per  viam  qiierela?  {^^e  defendere,  arg^ 
dici^  L  qiii  gravdtos  s,  C.  de  cenfb.  Cib,  11,  c.ib.  Concertatiom  x, 
de  appeliat.  CL  Vn,  §,  moientes.  de  cxceff.Pn&Ut,  L  cumftis.verfl 
caveant,  C*de  aty,  ^  cenfit.  Teftaur,  dectf  16.  num,  6,  Gail, 

Hhh  2  i.qI^' 


4}t 


Caput     XIX, 


i*obferv,  /7.  Klock.  dc  contribut.  cap.  i.  num,  ^sz.  Adeo 
ut  ipfi  per  exceptionem  doli  mali  fefe  tueri  queant.^r^. 
/.  u^.fin.  D.  de  except.  Ex  quo  talis  iniquitas,  nunqiiani 
tranfeat  in  rem  judicatam»  Surd.co»/i/.  (fs>num  g.  licet 
hoc  in  cafu  appellandum  efTe  cenfeatMenoch.  confil.^go, 
num.  2s,  Vide  late  Joan.  Hering.  de  Molendin.  SlUiift*  u* 
num.  100.  SchrsLdcr.mdi^,  §.i4;num.  i2,(^/eqi^.  uhiiati- 
ustradit  &  examinat,  An ta/e  ftatutum  Confe^um  fuertt^cum 
debitls  foUnnitatibm^nec  nel  fub  num.  21.  &feqq.  Ac quanto 
tempore  officto  ludicis  prdtfcnhatur,^m  fubditi  ampUui  non  audt- 
antur}   tradit  Fr.  Balbus  de prx/crtpt.  ^uart,part,  Princijf* 

^3o,n,2'&feqq' 

§.  V. 
/♦  Pr^terea  eo  c^md^im^extendunthancNegativamRefolt^- 
tionem^Ccilicet  quod  fubditos  vel  Conci ves  compellere ad 
macinendum  frumentum,  aut  cogendas  Llvasnon  ali- 
bi,  quam  in  Domini  molendino  aut  torculo,  MomjpoU. 
um  fapiar,  juxta  tradita  Socin.  vol,2.  ConfiL  272.  num,i,& 
6*  BofT.  deVint,  &  CoUigat.  num.  7.  Covar.  in  di&,  cap.  Pof 
feffor part.2,cap.  4*  num.y.&S.  Gafpar,Klock.  de  drar.  Ub, 
2,  cap,  26.  num.  7,  Qi?,3^  omni  jure  prohibita,  &  legibus 
tam  Civilibus  quam  /'ublicis  Imperii  interdida  funt  ^  EC 
hoc  tamperRefcriptum  Imperatoris  Zenonis/»  l.un.C, 
de  monopol.  l.  2.D,  ad l,  luL  de  annona.  Quam  per  Rece/f  Im- 
per.Spiren/.  de  Anno  15 2g.  §,  ^Li(^fic\Yl  ^tC  MonopoUa,  &  R^- 
ce(f.  tmper.  Auguft.  de  Anno  \S48.  §.  CPtCtVOt^l  ^tC  MonopoUa. 
Befold.  tr,  de  £rar.  cap.s.  num.  6  ac  tn  'ihe/fAur.  Pral^f.  Verb, 
MonopoKXtXK  Klock,  de  ^rario  Uh,  2,  cap,  26.  niim.  i,  &  feqq, 
Lather  decenfuUb.s.cap.i^^^^c  enimMonopoliorum na« 
tura  efl:,  negotiantis  tum  hicrum  fecftari  in  populiperni- 
tiem  &Reipublic2damnum;  Ideo  Monopolia  cumin- 
juria  femper  fere  funt  conjunda,  cum  omnes  adiones 

€X 


DE    ToRCULO   PUBLICO   ET    BANKALI.       43j 


cx  fine  acftimentur,  &  finis  monopoliorum  communis 
(it,  fibiplus  fumere,  &alteri  minusrelinquerevelquan- 
tHm  infe  eft,  integrum  lucrum  privatse  fuae  utilitatiat- 
trahere.Hering.  de  mokndin^  ^^^^ft'  ^o.  mm,  i(f,  Dn«  Ja- 
cob.  Lampad»  denatnrA  nummi  mfin.  Dn.  Fritfch.  dcmono^ 
pal.  cap^  3.  num,  /;♦  Monopolium  enim  dicitur,  quafi 
fit,  unica  Venditio :  Et  monopola  unicus  venditor. 
Klock  de  airariohb.  2.  up,  26,  num,2*  De  monopolii  ini- 
quitate  graphice  differit  Imperator  Sigismundus /;^///^ 
Reformat.  part.  2.cap.  22,  §.  ^.     BQmm  Wit  itYl  ^UX^aU^fcn 

bcn  itnfcxn^kf^ilcn  fcfcac^crt  nnb  bcttic^cn  wiffcnthcfc/  fo 
bvccticn  mx  ^aa  &cbm  Qottc^/M  i\l  cm  "^H^^fmbc/baiS 
iil  nnn  aif^  ^ctncin  tvor^cn/  t>a^  manni^itdtSlobfm^c  m\f^t^f 

ttlC  t^atl  h  t,St  monopolium  exercendo^  proximum  noftrum  fci' 
enter  emungimm  (^  defraudamm ,  eo  ipfo  praceptum  Divimtm 
Violammy^mortditerpeccamtitr,  quodnunc  tam  vulgareeftyUt 
pkriojuepeccatis  mortalihm  ftntinquinatt.  actn^.feq-    fciJ  tft 

mCcicxn  an\>cK  ©eitcfet  wa^  ^cx  Wscnf^/  mt  bbfcm  t>cx^ 
^anffcn/  mtt  ^Uifffa^^m/  mit  tt?«d)cvn  hat  nni>an]\}n 
fmpt/  bae  maK}  niditnatnxii^^  m^cim  mx^cn  ••  <k^  mii^] 
ctnctt^c^cv  .cicilot^lcn  wer^cn/  ^bcx  vcxbxcnncn/  c^ct*  an  bcm 
S3ct!}  mttS^xanc^bctt  m^cl)m  wcxt^cn  h  nnb  ob  ce  (^lctch  dciv 
ichxt  mx^/  ^n  31  «rffealtmtvj  hcx  ^(atnx  fo  mnfi  bodi  x>^n  )tm 

t)VC(fccn  C^^cr  (SdjtVit^cn.  h.  e.  Adhuc  aitudrt/htjud/ctum, 
qiMcunque  homo  fraudulmter  contrahendo  vel  vcndendo ,  dolojis 
machinattomhiis  ^'  ufurii  illtcitis  acqutfivtt  &  lucratm  eft ,  ex 
confueto  ^  modo  naturdt  confumt  uttuter  nequeunt  \  fed  fnrto 
auferri  aut  tqneconflaqrari^  aut  etiam  a  decumbentibm  in  le6lo 
permorhos  tahifcos  ea  ahfumi  oportet ;  f^ licet  qutdcm  ti^sfiuan' 
tur  quidam  extgente  natur&neceffitate  adfuftentandam  vHamy  ta- 
mcn  ut  jmriameiita  cvomuntur  aut  per  fudorem  expelluntur.  ap. 
Gol  ddi?(.  tm.  2y  Onfttt^  Iriper.  Germ.  foL  m,  /^7. 

Hhh  j  2>QiLa 


^j^  Caput    XIX. 

2.  Qua  decaufa  tam  Theologi  quam  Confcien- 
tiofi  Sani  Politici  tradunt ,  Monopolium  odiofum  & 
grande  peccatum  efle,  non  folum  in  foro  fori.  Berous, 
ConftL  17 1'  i*^^'  ^.  "vol^,  Tholofan,  de  Re^ubl.  lib.  4.  cap,  7, 
rum,  II.  Bodin.  cteRepubLub.d^mm.  2,  MtnoQh^d^Arbttr^ 
cmfsdg,  Verum  etiam,  in  foro  poli,  chori,  &  Confci- 
entia:,  licuti  hoc  deducit  Mengering. /»  CafConfcient^ 
Tit.  tJOm  J^rtMffftanDcl.  Caftro  Palao  tr,  ^e,  difput.s-  Pun6i, 
S4.num.  4,  pofl  Leflium  deJuftit^  (^JurJib.  2.  cap,  21*  dub. 
21.  num.  ISS'  Vide  Dinner.  de/ujl.  rer.pret.  ^Afl.s.num.s. 
Fritfch.  de  monopoL  cap,  /.  &  6,  Quid  prohibet  igitur, 
cur  hujmmodiTorcula  publicaabipfis  Dominis  in  Bannalta  ^  co* 
a5ia  Torcula  transmutata,  non  Mcnopolia  vocare  poffimm  i 

§    VI. 

1.  Vlterim  Extenditur  hxz  Negativa  Rcfolutio^  ac  Tor- 
culi  Bannalis  nova  introdudio  quodetiam  vicmi  o  foren- 
/fj,  adverfus  Dominum  erigentem  Torcular  Bannalein 

detrimentum  viciniac,  utih  adione  in  judicio  experiri 
poffint;  fcilicet  ut  Dominus  fublato  talimandato  con- 
tra  hbertatem  cogendi  uvas,  evulgato,&  abrogatatali 
prohibitione,  fubditos  priflincE  hbertati,  cum  integra 
&  tota  caufa  plene  in  integrum  refl:ituat,&  denon  am- 
pHusprohibendo  cautionem  prxftet.  Harumenim  aBto- 
num  (aitjurcconfukus  Paulus)  eventmhiccfl.,utvi5lortof- 
fcio  Judicis  aut  res  prjiHetur  ,  autcautto^  tit  advcrfaritts  vitium 
commiffi emendet iin  L  harum  /♦/.  egijbi:  ut  de futuro  quo- 
que  opere  caveri  debeat  12,  D,  fi fervit.vindtcMQWOch.^ 
de  remed,  Rettnend,  Poffeff  ^.num.  Sir, 

2.  Quemadmodum  in  fummo  Judicio,  Ltpfenfi 
^lVittehcrginfi\\\  terminis  Moletrinse  judicatum  fuiflTe, 
tradit  Rauchbar.  tth.i,  £>u&fl.  g.  num.  14.  Quem  Refert 
&  fequitur  Klock.  de  a:rario  lib,2,  cap,}^.fub  nurn,  6,  Dn, 

Fritfch. 


De  Torculo  Publico  ET  BANNALI*       4if 


Fritfch.  de  monopol.  cap.  /^.  mm.  s.  Pari  modo  iii  Impe- 
rio  R^G.  ad  inftantiam  Civitatis  Brunfmenfis  contraDu- 
cem  Brunfuicenfem^iz.  Decemhris  Annt  issg»  Item  in  caufa 
Palfau.,  contra  Pajfau^  ratione  talium  prohibitionum  & 
ftarutorum  in  Camera  Imperiali  mandata  psenalia  de- 
creta  fuiflTe,  refert  Cafp.  Klock.  de  Contrihut.  ca^,  /.  ».  i//. 

In  fimili  hat  (gcv:  CJofeimrt  %bm  5!lbt  ^vO  twtflUcfecn 
6ttfft0  jK^cmrtcn  tnobcvn6(fcw^ibcn/fambtan^anCon- 
fortcn ;  a\x\  ^^x^{^  (gctf  /  mbtt  ^tc  ^ta^t  'i^cmmmni 
mCci  cmc0  ^lctd)maffwcnftatutibalbcr/^avmnto  ?)^tcmb^ 
^mi  fo  mncrbalb  ^wo  'Mcii  aiif(ct  ^ct  ©taOt  iK»>m  fattffcn 
mxt>cn/  cmc  Dcvmcmtc  (Sttajf  anff^cfct^t/  cm  Mandatum 

poenaleCaflatorium,  uMArtuAnno  1602*  ^^UtVC^cn^Cbvacfit. 
h.  e.  Stmiliter  Ahbas  Campidunenjis  tn  Sucvta  Supertort ,  cum 
confortihm ,  tn  Aula  Cafarea ,  contra  Civitatem  Memmingam  y 
propter  fimile  Statutum^  quofub  indicta  pcena  peregrtnis  interdi» 
£lumfmt.ine  intra  duomilliaria  extra  Ctvttatem  frumentum  f- 
merent^  /.  Marttt  Anno  1602.  mandatum  pxnale  cajfatortum  obti" 
mit.  tefte  Thom.  Merckelbach.  ap.  Klok.  conjiL  10.  num.  S4f. 
voi.  i.  Late  aliter  dilferit  de  hac  Extenhone  Ludolph. 
Schrader.  ad§.deRer.  Dtvif  is,per  tot.  Qui  tamen  ipfe, 
quoad  praejudiciaha  ftatuta  erga  non  fubditos,  inter  )U- 
raacquirenda/^k  acquillta  difcrimen  elTc  habtndum, cen- 
kt^fubnum,  44.&  4f'  Et  ante  eum  Aymon.  Cravctta 
de  anttqtiit,  tempor,  Rubr^  Moiere,  §.  Circa  pramifia.  mmu2S* 

fol  m,  S2i, 

%.  VII, 
I.  Ampliatur  Primo  haec  alfertio  Nrgativa  introdu- 
cendi  torcula  bannalia  ;  quod  Baro,Nobilis,aut  Uni- 
ver(iras,quce  cum  publicapoteftate  in  pago  prseeft,  tnht- 
htrenonpoffit.i  ne  fubditi  aut  Cives  infundis  &  pra'diis, 
Torcula,  Furnos,Trapet.^,Battenderia,  Ferreria,  Serras  , 

&fi 


4}6  Capwt     XIX. 

&  fimilia  sedificia  aliis  inferviendo ,  ac  inufum  aliorum 
de  novo  extruere^  vel  jam  aedificatis  libcre  uti  frui  polTint,. 
fecundum  ea  traditAfflidis  ^cum  eo  Vrfill  dectf^%S,Q\zx^ 
Recept./ent.  %.feudum  ^xft,  30,  Cacheran .  decif,  17.  Regn, 
Sixtin.  2,deRegalcAp.s.num,sp*  Camill.  Bordldemagtftrat» 
Edi^,  Itb.  4*  cap^  7.  »♦  24, 

I.  Ratiohvi]\JiS  Ampliationisefl:  hcEC,quoniamuni?- 
cuique  hberum  eft,  &  hcitum  in  proprio  folo  acdificare, 
ad  fuifuorumque  &;reifu«famiiiarisutihtatem&com- 
modum,  absque  uUius  tertiiinhibitione.  Nonenimtene- 
ri  (aitTrebatius^  me  a^iione  damni  infe^ii^  neque  exijitmari<f 
cperis  mei  Vitto  damnum  tihi  dari,  in  ea  re-,  tn  quajure  meo  ufus 
fnm.,in  Lfiumtnum  24.  §.  item  fin»  T>.  de  damn.  infecf.  Ac 
cuilibet  hberum  eft  &  hcitum  ajdificare  m  fuo»  [ieft  bi. 
fihle  a  Chacun  debaiu  infuo  l.fi  cui  loci  p,  C.  de  Adific.  privat^ 
Claud,  Expillm  Playd.  S4.  num.  zo. 

^»  Imo  graveminjuriam  efte^ipfelmperator  cen- 
fct,  fi  homines  inrebus  fuis,  ahquid  facere  aut  pati  co- 
ganturinviti.  inl.  dudum  g,  C.deContrahend^empt.  Alciat^ 
Ub,  3  prdfumpt.  cap.23.  Schrader.  de  feud.part.  6,  cap.  6.  n. 
ijy.  Sixtin, dt^.cap,  j-num.  46.  Honded.  lib.2*Confult.  de- 
cif  S4.  Pfceterquam^  quod  exartio  vini  torcularis  non 
videtur  fui  natura  adus  jurisdidionis,fed  compenfatio 
laboris  pra^ftiti  in  cogendis  Uvis  &  exprimendo  vino, 
Aymon  Pubh"t.  adConfuet.  Avern.  tit.  17.  art.  g,  num.  //♦ 
Itain  terminisMolendinorum,  Torculorum,  &  Ferra- 
riorum  Capyc.  dectf  209.  Joan.  Papae.  tn  Confitet.  Borbon, 
art.$43.fol  m-  4^4-  Koppen.  decif.19.  Boreh.  de  Magiflrat. 
lib.  4cap.7.  Et  hancampliationcm  variisFrancia?  arreftis 
confirmatam  efte  afterit  Renat.  Choppin.  adleges  Andt£ 
lth.i.cap^i4'  hinoftristcrminis  fpecificejo. Mar.  Novar, 
df  Grcwarmn.  V&fdlor,  tom,  i.  Grav.sg.n.  /. 

§.  VIII. 


De  TORCULO   PUBLICO   ET  BANNALI.       457 


§.  VIII. 
1«  Jmpliatur Secu;jdo <ihxc  c\u2^{[io  ncgativa,  quod 
quamvis  Baro,nobilis,  vel  Civitas  torculum  Bannale  in 
pago  polJQdeat,  ac  exinde  jus  campetens  forfitan  prac- 
icriptione,  inveftitura,  aut  Confuetudine  acquifiverit, 
prohibendi  sedificare  torcularia,Trapeta,Furnos,&Bat- 

tenderia,-  Qfta  bafcm^S^citmi  (^cipxciKcn/  ojfcntltdxe 

§3rt(t3fcn/  i6ammcrf(fcmt^tcn/ZC.  Hoc  tamen  jus  prohi* 
fcendi  eatenus  intelligendum  fit,  mfubdittinVjum  altorum 
Comivium  Torcula  &  fimilia  ajdificia  Conftruere  poffint! 
Secus  verodicendum  {itjfiprofuo proprio  tiju ,  &  in  priva- 
tam  vinearum  utilitatem  talem  ftruduram  facerevelint 
fecundum  authoritatem  Avendan.  decxequtnd.mand,  Reg, 
cap,  4,  num,  122.  Cancer.  lib*  3,  ^var»  Rejblut,  cap,  //.  num,  121, 
Stat  cnim  &  firma  manet  etiam  in  hoc  cafu  ,  Kegula: 
Quod  cuilibet  liceat  in  fuo  pracdio  torcula  fui  ufusgra- 
tia  conftruere,  domus  a:dificare,fundosproprio$mura- 
li  ambitu  Vallare,  &  fimilia  in  ufum  reifamiliaris&pa- 
trimonii  augendi  caufa  peragere ,  juxta  Refcriptum 
Impp.  /«  l.fi,  cui  Q,  cum  l.  feq,  tbi\  cun^is  volentibtt6  per^ 
mittatur  fundos  proprios  njallare»  C,  de  adif,  privat,  /♦  fi 
firvm  27,  %.  ft  furnum  10.  Z).  ad  L  aquiL  Jacobin.  de  S# 
Georg,  defeudu  §,  Et  cum  molendtnts^  Menoch.  tn  Arbttr* 
Caf,  t6o.  n,  8, 

2.  Ideo  in  meo  fundo  poftum  aedificare  molen- 
dinum  aut  torcular,etiamfi  territorium  ad  dominum 
loci  pertineat^  Cum  hoc  fiat  non  vigore  jurisdidio- 
nis,  fed  jure  dominii  privatis  in  rebus  &  praediis  fuis 
competente  /♦  altius  S.ibi:  dominfts  mintme  prohtbetur  f  do» 
mu5 Jervitutem  mn  debet,  C  defervit,  ^  aqua, 

3.  Ita  in  terminis  Molendini  Bannalis  late  Ay- 
jnon.  /'ublit*  ad  Confuet,  Avcrnjit,  17,  art^$*  num,  to.  Pro- 

lii  indc 


45«  •  Caput     XIX. 

inde  authoritate  AvtncUm  ^'  Camerii  Novarius  fcribit: 
Quod  cum  in  Amo  Al  DC  XXXL  cafu^  tn  facli  ccntingenttA 
ivcnilfet ,  fimm  votnm  pro  parte  citjnsdam  Principis  Regm 
Nenpolitam  ^xpeieretur ,  aliud  pr^tendentts  contra  duos  Fajalios , 
qutcentiff.uU  pro  fuo  uju  Conflruxerant ;Ex.  hocnon  obltante 
Prefforio  Bannali,  licitumefrercfpondit.  Joan»Mar.No^ 
var»  di5i.  tr,  tom.s.  Gr&varn,  60,  num.2.  Qui  iioc  vcrum 
quoque  obtinere  inTorculo  proiniegra  familia,a(lerit 
fub.nurn.  4*  & 5'  Stephan.  Gratian.  ^f^yT /i;.  (^  Difceptat^ 
forenf  cap^i^f-o,  c^  341.  D'\^<iniit  Barr.  ChalTana;  <«^  Q»- 
fitct.  Panf,  tit,  defiefs  §.  $,  verfifla  ^^Jlio^ 

§.  IX. 
I»  A/npltaturTertioj^sg^ti\z  Refolutio  j  quod  Ci  Iii- 
cola?  cujusdem  pagi,  aut  Cives  alicujus  Civitatis,^^r^^- 
eem^  vigimt  aut  pluresannos  ad  torculum  publicum  accelTe- 
rint,  &ibidem  uvas  colledas  tempore  vindimiali  pre- 
mi  curaverintj  Exinde  tamen  Bannate.,  7orculumnon efficitur, 
quominus  lubditi  abeorecedere,  &etiaminvitoDomi- 
no  torculi  alibi  pro  lubitu  Uvas  cogere  poflint*  Eti- 
amfi  Dominus  pagi  &  torculi  jura  fuperioritatis  ibidem 
poffideat.  Jacobin,  de  S.  Georg,  de  feudis  §,  Et  cumrnoten^ 
dinanum,  j.  Jafon.  conftt.  161.  Cynus  &  Bald«  in  l„  /♦  C.  de 
fervit.  (^  aqua  Joan.  Papo.  ad  Confuet'  Borbon.  art^  s43» 
Quiinterminis  Vrdi  decogendis  Uvis  loquitur  j  ac  in- 
fuper  in  fimili  refert  de  Epifcopo,  qui  commcando  iii 
domun)  Epifcopivicinidiverterat;  Autde.4i>///^eoper- 
gcnte,  i)bi  luftranda  erat  ejus  turma.  Nam  continuis 
hisce  hofpitiis,  jus  neceffarii  diverforii  qusfitum  dici 
non  poteft:  Cum  ex  his,  qu£C  bona  gratia  fiunt,  noii 
nafcaturin  futarumobligatio, />^r  cap^poffefftones,  cauf  i6» 
Sl^dfi'  /.  Papo.  di^l.  art.  s4S.  fol,  m^  456*  Boer*  decif  125* 
Schneidev.  %.flumina,mm. isJnJi.  deR. D. Erider.  Mindan. 


De   ToRCULO    PUBLrCO    ETBANNALr.      4;^ 


lih^ 2*  de  mmddt.  cap,  s^.  ntm  «f.  Mod.  Piflor  part.  2  J^siji, 
g^^num.  2.  Jacob.  Schultes.  ad  Adsd.  Pi/Ior,  part.  J'  ^ltmji. 
36.  Quod  adeo  verum  efle  afleritur,  ut  etiamfi  lubditi 
per  id  tempus,  cujus  memoria  non  exrat  in  contrari- 
um,  imo  per  mille  amios  ,  ufi  (int  tali  torculo  publico  j 
Dominus  tamen  jus  cougendi  fubditoj^^non  obrinuerit 
iiec  Jus  Servitutis  exinde  acquifiverit,Bartol./»/.  cum  »*- 
tijjimtinfin.  pr.  C.  deprxfcript.so.  vel  40  ann.  Trentacinq. 
lih.  i.  var.Refoliit.  tit  i.dt  Servttttt.  num.  s*  Anton.Teflaur. 
dectf  i6.ntim,  2.  BQVtTznd.  ATgQmrx.adConftet.Britaff.art^ 
3//.  Quifub  nttm,  /.  tradit:  Qnod  etiamfinon  njbjecflus 
per  mille  annos  alienam  moletrinam  frequentaverit, 
molendo,  non  per  hoc  quasratur,  fubjedio,  autcogen- 
di  jus,  nec  quis  conftituatur  inpoireflione,  finequanul- 
la  currit  praefcriptio.  /♦  finepoffe/Jione.  D^  de  J^ficap^  Balb.  ^e 
pr^feript,  part.  4.  ^uint.part.pr,  ^udifl.s.  Albert,  Br u n. con* 
fii.feudal.  iji.  verfjccundo  meveor.  Camill.  Borell.  de  mn- 
()iftr.Edt6l.tih.4*  cap.  y.num.  2S.  Gryphiand.  dc  Infiiu  cap, 
2$.  num.  6S.  poft  plares,  Hering,  de  Mokndin.  £luAft,  11, 
mm^  70. 

2.  Et  hoc  ex  duplici  Ratione;  7«w,  quod  ea.qua: 
jure  familiaritatis,confanguinitatis,  amiciti^autvicini- 
tatis  peraguntur,  nec  fervitutem  ncc  poflcflTionem,  in- 
ducunt.  Ita  namque  Paulus  )ureconfultus.  ^i  jure 
familiaritatis  arntci  fundttm  ingreditur ,  non  vtdetur  pofftdere : 
£luia  non  eo  anirno  tngreffui  eft  ■,  utpoffideatt  ticetcorpore  infun* 
do  ftt.inl.  qui  jure  41.  D.de  acquir.  njeLamitt.pofftff  L  ujn  20, 
D.ciuemadm.fervit.  amit.L  &  hahetis-  §.Ho/pttesD.deprecar, 
Trentacinq,  /.  Var.  R^foL  defervit,  RefoL  i.  n.  s. 

3.  T«w,quod  ex  adu,  qui  merae  Voluntatis  &  fa« 
cultatiseft,nullaomnino  pofleflio  velquafi  acquiratur 
/•  2.  J),  dc  via  puhlic.  Lfitnmeo  21.  D-  deaq.  &  aq^pluv,  arcend, 

lii  i  lat^ 


440  Caput  XIX. 

late  Cafanate  confiL  39,  mm.  S,  &  fiqq*     Ideo  dominus 
iiecprsfcriptionem  prstenderepoteft.  Covsirr. mcap.pof 
Jeffor.par/.  2.  §.4^  »•  6.d.R.Lin6. 

4.  7um  propter  Refponfum  Modeftini/'»/.  operissr, 
D.de  oper.  Itbert,  ubi  Jureconfultus  refpondit ;  operis 
non  impofitis  manumiiTus,  etiamfi  ex  fua  voluntate,ali- 
quo  tempore  prceftiterit,  compelli  ad  prasftandas,  quas 
non  promifit,  non  poteft.  /.  Creditory.  C.  de  Vfur.  Facit.  cap^ 
Jignificaftt  inpr,  x.  de  appe/iaf.  Ita  in  terminis  Molendini 
poftaliosMenoch»  Conftizoumim.  61,  V ich^ir d,  Confl.  sr. 
part.  i,  Cajpolla  de  fervtt^  ?.  V.  cap.so.  num,2,  Qnir»  Cu- 
bach.  ^ifl.tllujlr.  cent.  Decur.  4-  ^l^^ft^  z.fol.  /«♦iz/.Klock. 
de£rario  lib*2,  cap.  8.  num.zg.  latiftime  ^ovzx^  2,Gravam. 
cap.s.per  tot,  CaroK  Tapia,  ad  Confitt.  Regn.  Neapol^  lih.  6* 
tit*  2S.  num.  42.  infinitos  allegat ,  Hering.  dt^.  ^<£ft^  //♦ 
num.  66.(^feqq,D\\.  Bocer. de RegaLcap.  2.  num.i'j4,& feqq^ 
Quod  clare  explanatur  in  Confuetudinibus  Borbonia: 
hifce  verbis :  La Pofjcfjion  faite dalier  au Mouiin^  four ou  Pref- 
fitr^parceux-^quinefonttenuSf  ny  fubjecis ;  Mais  y  font  aliez, 
deleur  voiontCf  fans  contrainte,  &  parforme  d'  aifance.^  courtot' 
Jte,  ou  Voifinage ;  Ne  ieur  prejudice.tpar  queique  tempsque  cejoit: 
Et  ne  acqutert  drott  aufeigneur  des  dtts  Mouiins .,  Four  bannier^ 
ou  Prejfoir  .f  de  lesy  contraindre  pour  C  adtientr.  h.  ^.poffefpofa' 
£iaeimdt  ad  mokndinumjfurnum  veitorcuiumiper  tiios  qui  non 
funt  obitgati  neque  fub]e6ii  \  fed  iiiuc  ivertmt  de  mera  voiuntatt 
fine  coaiitone.,  per  modum  commoditatis.famiiiaritati6  aut  vtctni^ 
tatts ,  nuilum  pri£Judicium  ajfert ,  per  qualtcunque  tempu^ ,  quod 
idfit;  Nee  acqutrtt  lus  Domintis  dtSlt  moiindini.ifurnibannalis, 
'veitorcuia.rii-^eo tilos cogendo ,  tn pojltrum^  Confuet.  Borbon. 
ap.  loan.  Papo,  art^  S43»  Diftentit.  Paul.  Bufius  adi,  2,  cum  2. 
feqq,  D.  dc  vtapubitca.  Cui  tamen  refponderi poteft  ex  tra- 
ditis  D.  ^octr. di^.  cap,  2,n,  t/p.foi,  m^  :j6* 

§.  X, 


De  Torculo  Publicoet  Ba^-.yali,      441 


§      X 
I.  Hsec tamen  Amplidtio^  notabilem  Falltntiam  habetj 
In  cafii,  (1  Dominus  Torculi,  fua?  Jurisdidioni///^y>ff?«  /?- 
riomanda^vertt^  utad  folum  Torculum,  nec  tillttm  ditm  lo» 
cttm  V-vas  cogend(t5  dtportent^  ^  fubdttt  htm  prdcepto  ^  prohi^ 
bitioni  Acquicverint  ^  partterint  \    Tali  enim  prcccepto,  & 
patientia  fubditorum  Dominus  conftituitur  in  quafi 
ponedlone  fervitutis  ac  juris  cogendi  fubditos,urpraE- 
(criptionelegifimo  tempore  adimpleta,  TorculuniBan- 
nale  acquifitum  (it*     Quocaru,  fubditi,  libertatis  fua: 
qua(i  polfeirionemamiferunt,  &in  poftcrum  Torcularc 
Dominicum  vifitare  coguntur*      Idque  arg.  Refponfi 
C^\.tn  Uh&c  atitern  6.  D,  de  Servit.  P.  Vrb.  Ubi  ita  Jurecon- 
fultiis ;   St  Egoperjiattitiim  tempm  feneftras  me,ts  pr<zfixa^  ha- 
huero  vel  ob/lruxero,  ita  demum  jtts  meum  amitto ,  fi  tu  per  hoe 
tcmpm  i&des  tuas  attitu  fuhtatas  habueru :  atio^uin,  ft  mhitnovi 
feceris  y  retineo  fervitutem^       Quo    conducit  Refponfum 
Marcianiin  t.  fiquisquam  7.  tbt:  atterum  eodemjure  uti  prohi" 
het.  D,  de  diverf  c^  tempor.  prAfript.  /.  cum  de  conjuetudine.^4, 
contradittorto  attquandojudicio.  D . de  confuetud.  F r a n  c i  fc ,  R  i  p  a 
tn  /.  quo  mintis. n,  133.  &  i34-  D,  deftumin,  Ac  mKefponf.i(j4* 
Schrader.  Adttt,  Infl.  de  Rer.  Divtf  §.s.  num.  43-  Rofenthal. 
defeud.  cap.  s.  Conctuf.  2$.  num.^.actn  Notlslit.E.  Klock.  de  ^- 
rarto  tib.  2*  cap.  S.niim.  2g.  Decifionem  refert.  jacob.  Can- 
cer.  Cathalan.  part.z.cap.z,  num.iaS.    Camill.  Corell,  de 
magiftr.  Edirl,  lib.  4'  cap.  /♦  n.  11.  &  feqq- 

2.  Quod  verum  efti  etiamfiha^cprohibitiofaJ^i 
fueritnon  in  judicio  fed  extrajudicialiter,nempeperRe- 
fcriptum  autEdidumj  De  quoTrentacinq.  /.  Var.  Rfo^ 
lut.  tit^  de  Servitut.  Refotut,  i.  nttm.  S*  Ruland.  de  Comr.nilj^ 
fart.  4.  tib^2»cap.  is.num^  1$.  Joan.  Hering.  de  Molend^ 
^^/?.  //♦  num^toi.   Ludov.  Cafanate  confd,  ^p.  num.  14* 

lii  J  Satis 


441  CAfuT  XI3C. 

Satispnim  erit ,  utcunque  appareat  Dominum  eo  jurc 
uti  velle,ut  fubditi  aiTeiitiant,  nec  propriamlibcrtatem 
Uvas  cogendi  perfequantur,  ("ed  malle  ut  fervituti  ce- 
dant»  Etiamfitutius  erit,lires  in  judicio  proponatur 
&  peragatur.  Panormitan.  maip.  Ahbati  S.  Sylvam.  loan. 
VdL^o^ad  Confuet,  Borbon.a.rt*S4-^*-fol, m.  4S7.  Nam  Poflef. 
fioin  adibusincorporalibus  neceflario  inchoanda  eft  a 
Coadioncfcilicet  fiDominusTorculi,  fubditosinvitos 
cogit,  ad  Uvas  inproprioTorculo  premendum  ,  &  illi 
cogenti  pertringinta  vel  quadraginta  totos  annos,tan- 
quam  diftriduales  finelite  &  oppofitione  paruerint.  Ex 
tali  principio  nafcitur  pofTefTio,  quje  per  tempus  legiti- 
mumcontinuata,  pra^fcriptionem  perficit.  pr  cap.ftgni» 
fcante  x.  de  appelUt.  l,  qm  lumimbm^  ii.  D.  de  S.  P.  F.  Cy n  u  s 
&  DD.  adl.i,  C.  de  fervtt.  &  aq»  Ca?polla  ^/^  S.  P.  F,  cap, 
20,  num»  S.  &  cap.so.  nttm.  i.  Ludolph.  Schrader.  derer^  di. 
vtf.  %.$.  num,  46.  &feqq.  Covar.  ad  cap.pojfifjcr.part^  2. §.4^ 
num,6*  QuamFallentiamcommuniter  Praciici  obier- 
vant;  &inftar  Regu]aetenent,tefle  Carol.  Tapia,  t^iter* 
minu  noflris^  ad  Confiittit.  Regn.  Neapol.  lib.  6,  ttt,  2$.  num.  42* 
late  Jofcph.  de  Sq^'^  decif,  i^g.  num.  s4.  & ss*  Wefenbec^ 
conftL67.num,  zp,  Bertrand.  Argentr^*  adConfuet.  Britan» 

art.ssO'  n.  2. 

5.  £t  hanc  juris  fervitutis  acquifitionem  Domi- 
num  Torculi ,  in  tanto  tempore,  etiam  adverfus  non 
fubjedos,&forenfes,im6  etiam  adverfus  ipfumDomi- 
num  tcrritorii,  dat^  ejus  fcienti^  &  patientia  obtinerc 
polTe,  notant  Docftores  in  dj.  qui  lumtmbtts  12,  D.  de  S*P^ 
r.  Bald.  m  l.  iapilli  ^dtfl.  s.  D,  de  Rer.  dtvif.  Quoniam 
jus  diflricflus  &  facultas  cogendi  quempiam  ad  fuuni 
torculum,feparabiliseft  adominioutili&jurisdi<ftione, 

Argcntrs,  ttdConfti€t.Britan,art.iss*sS(f^  &SSP* 

DifTen- 


DE    ToRCULO    PUBLICO   ET    BANNALI.      44} 


4«  DiHentit  hre  quoad  lianc  Falieiuiam  Dn,  80- 
cer,  deReg^l  CAp,  2. num. iSj,  Cui  refpcndit  Hering.  dcmO' 
lendm.  J^<£ft^  //.  rmm^ioo,  Qj£antum  autem  fempus  harc 
patienciar  prarfcriptio  requn"dt  ?  fcilicet,  An  longunx 
tempus^  An  longiiTiQium?  An  tempus  immemonale^ 
Vide  breviter  Dn.  Bocer.  dicl.cap.  2^  num.  1S2.  tnfin^  Dc 
quo  infra  Uitmfah  §.  i^. 

5.  Hujus  Fallentia^  hanc  i?^//^»<'»^  adferunt  Jure- 
Confulti;  Quoniam  poflefTio  ex  acnbus  mere  volun- 
tariis  non  acquiritur*  pcr  L  Vroculii6,26,  D.  dedAmn^infeci, 
Smt  c^u^k^xdiikn^tio  i\Q\\^XQCQ.dit.l.Jine  ^olJeffione.D.de  Vfa^ 
cap.  Klock.  di^,  cap.  S*  nurn.  2q.  Gratian.  difcept.  forenf  cap, 
^io.  num.is.  Riccius.  co//c^*dectf.22pj,  lateNovar.  ^ifG^-^- 
'vam. tom. 2.  Gravam.  s* num.  6.^ 7.  ^uodft  in  dubio  Ver' 
fcmur  Awfubditijure  Servitutis^  An  vqtq  jure familtaritate4 
adTorculumDommi  accelJerintyZ.c  Ai\  prohtbttio  Dominifolen- 
niter  tntervencrit-^  hut  An  fiibditi  huic  prohtbitioni locum  dede- 
rint\  In  dubio^  profubditt^  Refpondendum  crit,  lcilicet, 
quod  illo  Torculo  publico  jure  facultatis  &  familiarita- 
lis  ufifint,  non  vero  jure  fervitutis.  VasquiusCi?;;//^^^?'/^ 
i/iuj/r.  part,  2.  hb.  i.  cap.  4.  Gallien*  de  Verb,  Sigmf  /ib.  7. 
cap.  si.  num.s*  Vivius  dccifiSj. 

6*  Quoniam  quxlibet  res  cenfetur  libera  &  ab 
omni  onere  immunis.  Nec  enim  fervitutes  habent  cau- 
fasnaturales,  fedconventas  aut  praEfcriptas,^r^./. /.//«/(r. 
D.  de  S^ P*  V.  Parlador.  rer.  quottd. cap.  ij.  ac  qua^iibet  per- 
fona  prajfumitur  libera,  dum  omnes  fua  origine  &.  fe- 
cundum  naturam  liberi  nafcimur.  /.  a/tif^  S.  tbt.-Domintu 
minime prohibetur.  C.  de  Servit^  &  aq.  Nifi  Servitus  pro- 
betur.  Alciat.  deprafumpt.  lib.  2.  cap.  j.  Gail«  2.  obfervat. 
iS.  Trentacinq.  /♦  Var.  Kefo/.  i.  num,  ly*  Cubach.  cent.  2* 
Dcud.  4.  ^<&fl,2,  infa,     Et  hoc  ratioiiabiiiter  iJluftrat. 


444 


Caput     XIX. 


Olradm  dcPonte  \i\  Locatione  fada  a  quodam  Archidiaco- 
»j?,omnium  fuorum  frud;u,um  &  provcntuum  annuo- 
rum,  quorum  appellatione,  non  venire  Donura  Archi- 
decano  pra^ftari  confuetum  inlxto  fuointroitu,autan- 
niverfarium,  Oldrad.  de  Ponte.  ConftL  129.  Moneta  deop- 
tion.  dnon.  cap.  S.  num»  21.  Dn.  Anton.  de  Marinis.  /.  Vav* 
Befolut.  cap.i2i.  latiffime  in  noftris  terminis  ]oan.  Mar. 
Novar.  tem.  2.  Gravam.  Pafall,  cap.$.  pertot.  Kc  quod  ge- 
ftaaVafallis  &  fubditis  in  favorem  Baronum  ex  metu 
pr<Eftiia  cenfeantur,  late  deducit  Mafcard.  de  probat,  con* 
clu/.  130U  Schrader.  defcud.  part.  io.(e6l.  s-  ntm,  lop,  Do- 
minos  enim  Caftrorum,  elfe  hominibus  fubjedis,feu 
fubditis  femper  infeftos  &  avariti^  plenos,  illamque  de 
diecogitare  &  deno(fte  fomniare,  juxra  Prophetam  E- 
zech.  cAp.22.  fcribit  Antibol.  tr,  de  rnunerth.  §♦  4.  num.  i$6* 
Quod  deplerisque  Nobilibus  Italis&  Neapolitanis  Ri- 
baldis,  intelligendum  efle,ac  de  hifce  capio  ]oan«  Mar* 
Novar.  diB.tr.  tom.  2,Gravam,  2.pertot. 

§:  XI. 
I.  y^w/'//4/'«r^/4r/o,  NegativaRefoIutiOjUt  eatan- 
to  magis  procedat  in  Torculis  Bannalibus  non  erigen- 
dis*,  Si  Baronis  aut  Nobilis  ordinatio  fubditos  cogen- 
di  ad  Domini  Torcularium  accedere,  »^;^  Publtcum tottus 
T)yna/lt<t  aut  pagt  utilitatem  .,fed  faltcm  Camera  fijcalu  CommO" 
dum  Pnvatum  concernat  j  Quoproventus  &reditusDo- 
minici  patrimoniales,  perceptione  amplioris  vini  vel 
cenfusTorcuIaris  angeantur.  Talem  namque  ordina- 
tionem,taIeque  Edidum  tanquam  ambitiofum,impro- 
bant  &  rejiciunt  ]acobin.  de  S,Georg.  defcttdisVerb*  Etcum 
molendinis  £lu&fl.6.  Cravetta  de  anttcjuit.  tempor^  part^  4»  §• 
ctrcapr&termi[fa.  num.h  &  6.  Rol.aValle  Confil.gu  num.4S* 
w/*  2,   joan.  Papo,  ad  Confuet,  Borbon.  art^  H3'fo^.  ^SS* 

Vin- 


De   TOTlCllLO  PUBLICOET  BANNALI.      44J 


Vincent»  dithm\2i  allegat.  n6^  Qupdlate  examinatjoaii 
Francifc»  Capiblaneus  in  Pragmat^Reg.  NeApolit,  14^  Ttt.  dt 
Barombfts'y  Concludens : taleBannumnort valere : adjiciendo 
hanc /?4//^«m,qu  o  d  tal  ia  Stat  u  ta  velBanna  ratione  careat, 
proindenon  fecundum  juftitiam  &  jequitate  emanata  di-» 
cantur.  centra,  tcxt.in  cap,  erit  autem  lexj>iftin^^  ^.  Tumenimj 
aitlexjflatutumfiveBannum  juftum  dicitur,  quando  »»^# 
frivato  commodotfed  i^ro  communi  Civium  utilttate ema- 
natun  ^uodfccm  eft  in  Banno  z^fifcalts  CarnerA  utiiitatem^ 
publicato,  in  quo  dumCtf;:?/?^(f^/«/«r/>Wi^4//^wcommodum, 
cum  maximo  fubditorum  decremento  Sc  onere,  propter  in&fti' 
mabtlis  Itbertatis  carentiarn,  &  quanta  alia  mala  fecum  adferat^ 
quis  eft,  o^xwow  videat^hujiis  ordtnationU  iniquitatem,  Hasc 
Cap)blanca,  ^/^tf/i^f^.    Quem  refert  &  fequitur  Donat. 
Amon.  de  Marinis  //^.  y,  yar,  Refolut,  cap.  32,  num.  /.     Non 
enim  decet  Principem,  cum  alterius  jadura  cogere  num- 
mos;  Ac  deRegibus  fcribit  Lipfius  :   Prdeftts  homimhtis^ 
fed  hominum  caufa :  Ncc  Domini  modo ,  c^  arhitri  rerum  frivA" 
tartim.^  fed  'tutores  (^  admintflri  efits^  A  u  t  h .  Ohf  PoL  de  motih, 
Call.  cap.3,     Similia  fere  fcribit  Hieronomus  de  Lauren- 
tiis ;  Cum  taies  prohtbitiones  non  aita  de  caiifafiant ,  quam  pro» 
pridt  titiittatis  Domimrum ,  certum  efi  taiia  ftatuta  aut  decrettt 
Dominorum  Caflri.^  facla  in  damntim  fubdttprttm ,  vh  privatam 
Domini  titiiitatem,  tanquam  irrationahtita  (^  damnofa  tffe  ntiiix, 
fecundum*  Bald.  inl. nuiii  C*  defentent.  (^  intcrloc^   Ita  Hie- 
ron4deLaurent.^^f//r^^.»/zw.;?.  confentitJacob.Cancer. 
in  termintsfrtmentt.  part.  s.  Var,  Refolut^  cap.  /j.  num*  zss*  & 
feqq^  Joan.  Mar.  Novar.  tom.  /.  Gravam.  Vafail.  s%. 0'S9. 

2.  Rnttonem^Y.  Ciceroneadducimus,D^/rAr^;/47w- 
ej.ueaitquid  aiteri.^^  hominem  hominu  incommodo  futtm  augere 
commodum.^  magis  eft  contra  naturam  quam  mors-tquam  paupertas, 
quam  ddor^  quam  cAtera  qu£  foffunt  autcorpon  accidtreatttre. 

KJik  btts 


44^  Caput     XIX. 

bui  externls.  Hoc  enim  mtura,  nonpatituryUt  aliorum^fpolils^ 
noftras  facultates  opes  ^*  copias  augeamus,  Cicer.  deofficils.lib^ 
^.  cap.s*  Et  mox alibi :  Ergo  unum  dehet  effeommbu^  propo- 
ptum ,  aut  eadem  fit  utilitas  Vmmcujusque  dr  Fniverjorum : 
Quam  [iadfe  quisque  rapiat^  diffolvetur  omnts  humanafocietas^ 
Cicen  di^.  Itb.  s*  cap.  6.  Cacheran.  decif  17.  num*  12.  Nec 
fine  rationc  fcribit  Guido Papstss :  iWum,  qui  cogit  fuapoten» 
tia  molere  in  molendtno  hommes^  quipropinquius  (^  cum  minore 
ftrdttione  temporis  pofftnt  altbi  moiere,  teneri  ad  reflitutionem 
tanquam  f^furarium,  Guld,  Papx.  depfur.num.  j^.  Ethocan' 
te  eum.  Syl vefter.  infumma.  Verb,  Vfura  ^ujfi.  ^num  s-  Mar- 
chifell.  J^^ef,  ^cf.  num.  7*  Qupd  hisce  Verbis  conftituit 
Imperator  Eridertctu  III.  in  fua  Reformatione  de  Anno 
MCCCCXLI.  Mogunti^edita:  (S0  foUctl  tm  6«  2% 3 mt^ 

fc^cn  %d^  allc  5IInf(fcl4^  m^  Scfcbwctjrnn^  fwtbaj]  fetn 
t^^^tm^aWvc^-y  ^avmtt^crcD^cnS^tTnt^/^cmacmctncn  ntc 
bcfcfewct^c/  nnch  m  allcn  iScwcrbcti  m^  ta/tcfecn  (gani)^ 

lcn  U\\\  ©tn^Crnn jl  brtn^C.  h.  e  /«  pofterum  omnes  att^iones 
C^  media  qutbtis  fubdtti  gravantur^  in  Sacro  Romano  Imperiope* 
nittis  abolentor;  Ne  commoda  privdta  obftnt  Commodo  publico  .^ 
C*  exinde  commercia  neceffiria  &  negoci/t  quottdiana  impediiin" 
tur.     Qui  in  declaratione  adjicit:  ©mtn  ^XC  ^X\x(tcn  i\X 

bufmQai^^m  tljrcn  cjj^ncn  ?n?tt^-  ntcfct  f«a)cn  (c>Um  ••  %y 

kXn  Qc\Wm  ^TiuCKn  mcbrcn.  h.  e.  quoniam  prtmipes  in  hif 
le  rebiis.^  non  proprto  eorum  comm&do  tnhiare ,  fed  faiutem  uni- 
verfi^  ^  commodum  puUicum  augcredcbent.  Reform,  Frid.^, 
art.S.  ac  inDeciarat.  art.  8.  Deci.  2.  in  fin.  Vide  Hering.  de 
molend  £lHAfi.  46-  num.  iS.  Pruckman»  de  abfoiut.^otefi.  cap^ 
4*  efft^.s,  ^altos  ibtdem^  ailegatos. 

§     XII. 
/.     Sanc  boni  Principes  non  folent  obviare  fubdito- 
rum  legitimis  utilitatibus ,  cumijPrincipissrario  ege- 

ftate 


De  Torculo  Publico  et  Bannali.     44f 


ftatefine  fQaculpalaboranti  in  publicis  neceffitatibusde 
propriis  bonisfiibvenire  tenentunfecundum  Covar»^^ 
cap,  peccatum  §.s»  num.  5.  x.  de  R.  1.  in  <f*  Cives  namquc 
benehabiti,  juxta  Livium,  in  paceerga  Principemlibe- 
rales,  &  belli  temporibus  fideles  fiint :  Expilati  vero  , 
nec  in  pace  prodeiTe,  inbello  etiam  plurimum  nocerc 
pofiiint:  IdquodcorroborarurnotabiliRefi:riptoImpc- 
ratoris in L  i.  C  de  quih. munerth.  Ith.  10*  Bonis  enim  Prin- 
cipibus^^firribitSymmachus  ad  Valentinianum  Impera- 
torem  )  Bona  bene  partalibamus.  Symmach.  lih.  10.  -ff- 
piftoL  ss.  Molina  de  lujttt.  c^  jur,  tom,  3.  dtjput^  674*  Bar- 
toK  a  S.  '^diVi^oinSpecuL  dtjput.^?.  ^<xfi*  2.  Qupd  latiHi- 
me  deducit  Thom.  de  Bene  tr.  de  ParUment^  tr.  6.  Duhit. 
S.fecl.i.per  toti  acDuhitat.s.per.tot.  Proindeegoconfii- 
lerem  Prinripi  ac  omnibus,clavum  Reipublicce  tenen- 
tibus,  ut  animo  evolvant  aureum  lamhilici  didum ,  noii 
Ethnico  fed  magis  Chriftiano  dignum  :  Vertis  (inquit) 
Prifjceps.^  magnd  cum  digmtate  ^  honitate  prxeft :  magnijica  ho' 
norum  munerafuhditis  cxhthet :  Vi^tis  ahundantU  ^falutts  com- 
fftodXf  (jr  'vit£  tranqutllitatu.,  author  efl \  ut  fuhdttos  felices  effi- 
ciat.  Et  turnfwe  pr^  c£teris,  qut  ah  eo  guhernantur ,  imprimu 
ixtmifis  eft-i  ctim  tlH  heatam  vttam  agunt.,  qut  Seipfos  ei  commife- 
runt.  Siquidem  uttlitas  puhlica^  non  feparata  eft  a  privatai 
^uin  pottu4  tn  Vniverfalt.fftngulis  itiam  utile  continetur :  ^par^ 
tes  in  loto  fervantur.^  turn  in  animabhu^  (^  Civitatthus ,  tum  in 
altis  quoque  naturu.  Jambilich.  inepiftoL  ad  Dyfcol^  Stoba:. 
tnSentent.Sermon.  44  foL  m.sis* 

2.  Aurea  quoque  funt  duo  Divini  Platonhy  Praece- 
pta,  aM.JulIto  fi.iis  in  officiis  relata,  &  ab  eo,  qui  Rei- 
publicce  prffcft,  fan(f!ecufiodienda,quorum  r««M>cit,ut 
Princeps  civium  utiliratem  i\c  tueatur,  ut  quaecunque 
agat,ad  eam  rcferat,  oblitus  propriorum  commodo- 

Kkk  1  rum. 


448    •  Caput     XIX* 

■  I       .1 — '  'i      ■< 

rum.  Alterum,  uttotum  Corpus  Rcipublicae  itacuret, 
ne  dum  partem  aliquamtueaiurreliquas  deferat.  Joan» 
Petr*  Ceremat.  de  re^a  Regniadmim/irat.  cap.  2o.fol.  m^  21  s, 
Egregium  quoque  habemus  D.VefpafianidKfterium  ad 
Amicos  &  Senatores  Romanos :  Sirtite  mePopulumpafcere, 
}.  Ptceterea  animum  vertat  Providus  Princeps 
ad  Exempla  Imperatoris  Valentiniani  &Theodofiii,  dc 
quibus  gloriose  fcribit  Symmachus:  Omnia  regitu  yfedju- 
nm  cuicjuefervatis^  Flurts  apud  vosjuflitia  quam licentia  valet, 
Symmach»  ineppoL  lib.2.  Ob  oculos  ponat,  Pragmati. 
cam  formam  D.  Imperatoris  Juftiniani ,  Quo  edixit; 
Nthittam  magmfludio  tamquejeri))  affe^amm^  quam  ne  mva 
^ukquam  ve^igali  oneretur»  Novum  autcm  e/i ,  non  tantum^ 
quod  nuncprimum  impofitum  ejlfedetiam-iquodprimummodnm 
txcedit,  Novell*  43.  cap,  1.  §.  u  De  Imperatore  Trajano 
C.  Vliniu6 fecundus :  Moderattonis  efi  Caefar,  eltgere  adhonores 
cJ*  officia  parcifjimos.  ^uo  temperamento  &  Nobis  ^  <^y£rario 
frodes,quofumptibtise)U6  adhihes  modum-i  qui  exhau/ium,  non 
fsinnocenttum  bonts  repkturm,  Plin.  in  Panegyr.Trajan,  fol^ 
m.  los.  De  Imperatore  luliano  Refert.  Eutropius ;  JnPro» 
vinciales  ju/iiljimm  5  ^  trihutorumy  quantumfieri  pofftty  oppref. 
fory  iivills  in  cundios,  mediocrem  habens  dirarti  curam,  Con* 
firmat  hoc  Ammianus  Marcellinus :  liheralitatu  ejns^  te^ 
ftimoma plurima funt etia^n  vtnjfima:  Inter  qu£  indiEia  funt 
tributorum  admodum  levia :  Remtjfa  debita  multa  diuturnitatc 
tongefla !  naquatafijci  jurgia  cum  privatis :  Veciigalta  Civitattbus 
refiituta  cttm  Jundis :  ^mdque  ntmquam  augend^  pecunid  cupi» 
dusfutt.,  quam  cautim  apud  Dcmtnos  fervart  exiftimabat ,  idali" 
^uoties  proLdicans ;.  Alexandrum  Magnum  ,  uht  haberet  thejku" 
ros,  interrogatumj  apud  Amicos,  benevole  Refpondifle» 
Marcellin.  hiJior.lib^2$^ 

f^  De 


De   TeRCULO  PUBLICO  ET   BANNALI.      445F 

i^.  Dc  novis  indicftionibus  auguflum  extat  Regis 
GothorumTheodoriciRefcriptum,  quo  regiamenteE- 
dixit :  Sed  a  mbis ,  qmffci  utilttatemftabilt  diuturnitate  volu^ 
mtii  confijlere,  excludenda  eft  difpendiofafemper  enormitas  :  Ne 
augmentofuo  tttmens  fumma ,  deficiat ,  tncipiatque  magis  deeffc 
quam  immaniter  vifa  eft  accrefcere,  Caffi o  d o  r ♦  //^.  -f » Refcript^ 
5S.  Et  alibi  pie  praedi^ftus  Rex  Theodoricus :  Detefta'- 
mur  miferos  ^remii  commovemur  ctiam-,non  quercntium  tnalis\ 
ap.  Cafliodor,  kb^z^  Refcrtpt.  Vide  }LioQk,  de  ^rar*  kb,  z^ 

cap,s$,n.i,&s* 

§.    XIIL 

I.  Casterum  in  plerisqueMagnatum  Aulis  (efe<?- 
ftentant,  exac^tionum  Novatores,  qui  fuis  inventioni- 
bus  Civium  opes  exhaurire  &/'rincipes  ad  inufitataim- 
pofitionumgenerablandiflimis  vsrbis  artificiose  urge- 
refolent^  Quos  Itali^  juxta  Boccalinum  ArchtgogoUntit 
Galli  vero ,  Forgeurs  de  Baces  vocare  folent»  De  quibus 
jam  olim  Sakiftius:  Semper  inCfvitate qtdbusopes nttlUfunt, 
novaexpetunty  &  vetera  odere ,  odtoque  rerum  fuartm-,  mtitart 
emma  ftudent.  Hccc  Saluftius.  Hi  namque  accommo' 
dant  {t{^  ad  ingenium  Regis,paftim  in  indagando  mo- 
dos  inveniendi  argcntum ;  partim  removendo  obftan- 
tia,  qux  Regis  conliliis  &  propofito,  moram  aliquam 
injicere  pofle  videntur^  Comie^ag*  de  conjtm^.  Fortoga^» 
Cr  Caftell,  lib.  1.  fol,  /<f. 

2«  Hi  exadionum  illegitimarum  Architedi  cunr 
fuis  blandimentis  ab  imperante  non  funt  audiendi  fed 
potius  aregimine  abigendi^  fiquidemifti  Placentini  & 
laudenfes,  (ficuti  iftos  appellat  Lipfius  in  notis  Poltt^cap^s, 
ttb.s. )  Libertatem  in  proloquendis  confiliis  vendunt,ac 
eum  ipfiiis  Principis  fortuna  potius,  quam  cum  ipfo  lo- 
quuntur.  Tzcitjtb^h  hiftor,  Bodin.  de  RepttbLcap,2,  inpr^ 

Kkk  j  itk0^ 


450 


Caput     XIX. 


lib.6.  QuosGabeHaruFabricatoresitadefcribitPetrusGre- 
go r i  u  s  T h  o  1 0  fa n u  s ;  Hofce  quippe  deteflor  ConjtliarieSi  Bosc^ut 
Hirundines  Populi^VA/iatores^Rapaces ,  Lupos ,  pauperum  homtci' 
dds^  Dmionum  inftrumenta  ^flagella  pefjima  Dei-^  a  varitia  mart- 
ctpia  effeputo»  Tholofan.  de  Republ.  Itb^  s»  cap*  2*  num.  lo^ 
NamtalesConfiliariiquiPotentiorumblandiunturemo- 
lumentis  cum  fubditorum  detrimento,  nonjunt  lurccort' 
fulti  (  ait  Rolandus  a  N2\\t)fed  iniquitatis  mimfiri :  Non  ju- 
jiitiA  Sacerdotes  ^jedApoJiatA ;  Non  Phtlofophantes^  fedHypocritA 
tmprobtfjimi.  Roland  a  Valle.  Conf()i.n.s5''vol.2\ 

5.  £orumve  adiones  Rimtnaldta  vocat  Diabolicas^ 
quosnifi  refipuerint,po(Iidebit  infernus,  ubi  eft  fletus 
&  ftridor  deutium,  latius  Riminald^JuniorQ;;?/?/  ^.num, 
229.  \}oL  1.  De  iisdem  in  terminis  loquitur  Propheta 
Zephamas.  in  cap.  i,  verf  p.  Hfitabo  inquit  fupcr  implentes  do* 
mum  Dominorum fuorum rapina  (^doto,  Hoceft,ut  Jona- 
than.  jParaphraftesChaldxusinterpretatur  ;  Opibusfraude 
^ rapto  qu^fitis.  Quod  ita  explicat  nofter  Lucas  Of'an- 
d  e  r :  Vtfitaho  ^  puniam  illos  Auhcos^  qui  ffcum  c^'  thefkurum  at- 
qu^.  pofjeffiones  Regisfui  augent  &  amfltficant.,  noa  jufiitia  efr  Jt- 
■tkelitatc  atquefrugalttate  .Jed  "vioUntta ,  quo  tenujoribm  fua  eri- 
piant.f  ^  'variis  doiis,  adeo  quidemi  ut  juris  etiam  pr&textum  4- 
Uquem  habeant.  Meminerint  JanCy  Regtim  ^  Prtnctpum  Conft- 
Itariiy  cjr  pracipue  Officiaril.^  factdtates  Dominorum  fuorum  nonfe- 
liciter  augert  novts  c^  malts  artibfi^^fedjidelitate^dftorum^ 
parfimontat  qtu  certe  magnum  efl  VcBtgat,  Lucas  Ofiander. 
in Comment^ad  di^.  cap.  /«  verf.  Et vifttabo,fot.  m.  so2.  Sane 
fubeant  ifti  novorum  tributorum  &  oncrum  invento- 
res  judicium,  fententiam  &  executionem  Imperatoris 
Jxiliani,  quidehifce  Confiliariis  fequentiatradit;  Neqtte 
fanehartiminjtiriarttm  caufa  Conflantiofratrt.t  Viro  memorabtli 
fottiPi  trttucnda  videatur^quarnnomiultis animobarbarii  &  meH- 

tetm.* 


De  TORCULO    PUBLICO  ET   BANNALI,        4^1 


te  impiis^  ^i  ejus  cau/a  utebantur :  ^os  Ego  manihtis  meis  ar  - 
reptos,  atque  tn  fovearn  conje^os  perdidi ,  ut  ne  memoria  quiden» 
ulla^  de  eorum  interitu^apud  nos  fuperjit»  ]ulian«Imperat,f/'/. 
ftot,2s,  inoper  fol.m,iSS, 

§.  XIV. 
!♦  Omnes  igitur  Conftiiarti^  animo  mentique  in- 
fcribant  id,  quod  tradit  Petrus  Rcbulfus:  Confulentes (dXx.) 
Principibm^ut  nova  tmponant  trtbutad^  veSiigalia  fine  mag- 
na  caufa,  e[fe  in  inferno  p«nis  tartareis  cruciandos ,  per- 
petuo  nifi  fatis  fecerint,allegando  didum  Macchabeo- 
rum  Ctb.2,cap.2,verf,^i.  Qui  poftmodum  infert.  Et  tu 
qui  inventor omnis  malitidi.  fa6iu6 es.^non  effugies manns  Domini: 
Cogita  itaque  quodmorieris^ (^  cito  j E t  gen e ra  t i o  t u  a  c i to  extin- 
guetur.  Petr.Rebuff.  adl. eum  qui.i6,D.de f^.S.fot. m,QS.  llUenim 
DeOiquopaclopoffftnt  effcgrati^qui  utfloreantfutunt  utproximoin 
catamjtate-,  nulia  fpefatutis apparenteft tabefcendum'  Befold.^tf 
£rario  cap*  7,§*  i.  num*  s*  Sane  Imperator  Fridericus  III, 
in  fuaReformatione  &Declaratione  Anno i442.M0gunti.^ 
promulgata,  Prtncipes  C0?nues^  Baronesy  Abbatcs ,  Civitates& 
Nobiies  Imperit  dc  ipCorum  Confiliariis  &  adminiflratori- 
bus  novas  impofitiones  fuggerentibus  ira  alloquitur: 
5C0(i  fown^  cmxc  cxbaxc  nn^  tapifcxc  ^^att^/  btc  cwdj  ,^nm 
bcilcn  0ic^cn  c^cimncn  ^iu^cn  xattcn^  vtcl  Sd^^^^^^clilcr 
(^cndiicx  nnh  (5iippcnc((cx  t^abt  ibt  an  cxocxcn  ^^^cn : 
^ann  jt^x  m^^K  btc  tOax\}ctt  lud^e  l  tDm.  'iXcklicx  cuk^ 
abcxcm  Slinbt  bcffcvtmtt  bcx  ^Utt^nn^/  ba^j\1  ctn  {}c^ 
f^hftcx&fci\:  ^iicmanbfxac\t/  obca  vcdKl^cl)  tVtofom/ 
fo  xctx^  nnx  l}abcni  5i(la  ob  ^Sott/btc  fcincn/  c«cl>  ^n  5Xuv 
xcn  c^cf&iaffcn  t^abc  ^ctut  )t}x  cin  £t^xtftiid}  &cmfitt^  / 
it^xxcuxbct  btc  JSdttUd^c  Crcrttnrcn  bat^  bc^cmfcn.  h.  e* 

Fb!  funt  honeflt  ac  egreqii  vefin  Confi/urif.,  qutpro  vefiro  com- 
modo.^contra  bsnumpubticnm  vobts  Confiiia  fuppeditantX  tngen- 


452  Caput    Xrx. 

#^«»  numerum aduUtOYum^  hypocnmum  ^ pnrafitorum^in mlk 
Hjefiris  alttts\  quoniam  veritatem  averfamtni,  ^uisqms  autem  re^ 
ditu-s  officii  &  muneris  vefiri  cum  emolumento  auget,  iftum  honum 
^  idoncumjudicatis  virumr^Nemo  vefirum  disquirit^  an  \ufte  res 
acquirantur ;  modo  vobis  ohveniant ,  (^^r  eas  habeatis ,  Non  aliter 
ac  pVem  homims  ftupidos  &fatuos  condidiffet,  &  vobfsfiibje- 
cijfet;  Si  aliquid  mcntis  ChriftianA  ^  Confcienti^a  fuperelfet^ma' 
iorem  &  melioremcuram  haheretisCreaturarum  divinarum.  Re- 
format.  Imper.Frider,^,  art.  S^Declarat,  i.infinefol.  m.  174» 
Hofce  ArchiGogolantes  vivis  coloribus  depingit  quoque 
Dominus  Lanfius;  Licetvero  Auiiciilli Proteiiinfpeciemma- 
ximis  honoribm  undique  afficiantur^  iisquejn  via  tranfeuntibus 
nemo  non  toco  cedat^iis  optimates  obvii,vemrationem  capite^mani" 
hm  pedibmciueexhibeant  y  (^  honorifica  officiorumohlationefiiam 
tremptitudinemf  atquc  inferviendi ftudium ,  verhosepclliceantur; 
tamen^  ubtpraterierintf  tergo  il/t  inhonefiiffima  vulnera  excipi- 
unt:  Hic  hic,  inquiunt  optimatcs^  eft  ille Nebulo, ille  fur. 
cifer,illepatrijE  noflras  hoftis  ,  qui  Principem  nofirum  cor^ 
rumptt-i  qui  bellum  fuadet  ^  qui  felicitati  nofira  mfeftm^  enormi 
^  intokrahili  Ve^iigdium^  tnhutorum  (^  onerum  au6lione ,  nos 
Cjr  pofieritatem  nofiram^  admifieriarn  ^  mendicitatem  adigerefce- 
ierate  fatagit  ^  qui  excommum  omnium  infortunie  gLoria-m^dig- 
nitatem^  d;;  dtvitasparat'.  quemDem  male  perdat^  (^  Sathan*. 
lorarij  niox  ahripiant;  ne  diuttm  tyrannide  ejm  opprimamur, 
Dn.  Lanfius,  de  pr^rogat.  certam  (^c.  fol.  24.  & feqq-  Cui 
calculum  fiium  adponit  Joan.  Pontan.  de  ohedient^  Itb^  4, 
tap.^j.  Befold. Vi?  Arario  cap, 7.  J.  /, n.  2.  foL  m^  222. 

1.  Concludit  igitur  de  iftis  Dacium  Architedis 
.Hyppotus  a  Collibus  :  Hifte Nebulonihus,  Princ^ps  omnico- 
rtatu  ohftftcre  tenetur  ,  CT  illudcogitare:  Deumpromaximo  be" 
neficio-,  Populo  fiio  dxtOi  tllud  recenfiere^quod  ab  exa&oribm  Euni 
Ubaavcrit^  Ily ppolit. a  CoUib,  in Prtncipt  cap.j^, 

§»XV» 


De  Torculo  Publico  et  Banmall      475 


§.  XV. 
I.  Lmititnr  fuprA  ^*  2.  AllatA  Refolutio,  de  non  in- 
troducendo  rorculo  bannali  propria  authoritate  a  Do- 
mino  p3gi,iji  prcejudicium  &  detrimentum  fubdito- 
rum^  Pnmo  '^iil  Do?nmuscon'venerit  cum  fubditu ,  ne  illi  a- 
lia  Torcula  cogendi  uvas  accedant,  quamipfius  Domi- 
ni,  forfitan  fi  in  Civirate  velpago  nuilum  exiftens  tor' 
culum  publicum,  illud  dominusloci  propriis  fijmpti- 
bussedificet:  Quo  cafij  cum  non  tantum  Doniini,fed 
&  fubditorum  emolumentum  vertatur, ideopacftocon- 
vcnto  eorum  quorum  intereft,  legitime  Torcular  Ban- 
naIeconfl:ituitur.AfHidis^^«/r3A'i'.  mm.  2,  "^x^diadLquo^ 
mtntis  num,  134-,  D*  de  flumtn.  Ranchin*  ad  Pa^£,  decif.  2g8, 
Thelfaur  dectf.  i6.  rmm.ii*  Trentacinq.  Var.Refilut.  titJt 
Jervitut.  Refol.  i.  n.  12^  Hinc  bene  in  terminis  de  Trappc- 
tis  Oleariis  fcribitCamillus  Borellus:  Cenfit^s (olutio  ocia- 
'V£partis  olei-i  quam  quii  colltgtt ,  nonfilum  fit  Baroni  (jr  feudi 
Domino^  in  fignum  recogmttoms  Dommici  juris  ac  feudi :  Sed  eti" 
am  i^^tuitu  lahoru ,  expenfirum  ac  fumptuum.^  qu£  aBarone  quotart" 
nu  erogantur.)  inaptandis  dr  reparandti  trapctu  &  purgandis  aquX' 
rucurfibu^s ,  inct^kndis  molis  Uptdeis^  torcutarjbns/oti£.^pr£lis.^qui^ 
btt^  omnibm  adimplendis  i  fua  mercedetenet  certas perfonas  adferm 
vitia,  CamilKBorell.  confil.  ^.n.  27*  Quoties  cnim  interDo- 
minum  &  fubditos  convenit^  utad  loIumTorculum  Do- 
minifubditiaccedere  velint,  tali  conventione  jus  Ban- 
nale  titulolegitimoacquiritur,  &raIipa(n:o  impofitadi- 
citur  obligatio  vel  fervirus  perfonalis  ipforum  inhabi- 
tantium,  ex  quo  prohibetur  acceiTio  «idaliudTorcuIar. 
Nam  ex  tali  conventione  &  obligatione  qusfita  fervi- 
tus,  ficuti  dicit, Bald. tnl.  fiplures  C.  de  condtt.  infert»  Petr, 
de  Bella  pertica  in  l.  depecoribm  C.  defervit,  etaq.  Eaque 
conftitutio  partiiia  TorculiBannariiconfervandaeft,ob 

Lll  asquita- 


4H 


Caput     XIX. 


aquitatem  padtorurn;  Pr^torenimait,  Pada  fcrvabo. 
in Li*  D*  defaci.  Joan.  ?z^o» ad Confiet.Borbo»,  art.  s43.foU 
m» 4SS.  Gregor,  Tholofan.  tn  Syntagm^  lih^  iS^caf>.  zz.num^, 
S^  Carol  Tapia  adConJIiS.Regn.NeapelitJib»  6.ttt.  28^  num. 
^^.Acquod  taliaStatutaconventionaliainterDominum 
&  Subditos  vel  incolas  caftri  valeant,  tradit  Francifc. 
^eg\\2Ltom.2.  Decif.i463.nHm.2$,c^S0*  Rationes  addu- 
cit  Schrader.  adtit.lnfttt,  de  Rer,divts.§.i4*  nmn.p6,  Un- 
de  pro  Cautela  fcriptum  reh'quitJoannes  Koppen.  Rt* 
Bttti  (-r  catittm  agitnr  fi  Dormnm  cumfiibditts  de  vifitandts  MO" 
Undmis  convemat,  l^o^^tn^decif.rg.num.  12,  Hcring. di^K 
tr.^dft,  II.  ntm.  114-.  &  227.  Carpzov.  Itb.  7.  Refponf^  43, 
num.  10,  Declarationes  huic  Limitationi  fubjicit  Treii- 
tacinq.  dtci.Refolut^  i,num.i2. 

§.  XII. 

!♦  Quseriturautemhic;  ^uidfi Domintti ctim  pago aut 
Vniverfitate  talem  pa5itonem  de  TorculoBannaii  introducendoini' 
erit\  An  omnes  ^  finguli  de  univerfitate  confintire  teneantur'^ 
Vel  Anfufficiat ,  ut  confiitum  Vnfuerfttatis  cum  eorum  SyndtcOy 
*vei  Majorpars  Incoiarum  in  taiem  obitgationem  confinfirit? 

2.  Sane  inconftituendo  torculo  Bannali  confen- 
fum  omnium  &  fingulorum  requiri  per  i.pcrfundum  u* 
D.  deS,  P.R.  tradit  Cravetta  de  anttquit  tempor.  part.  4.  §* 
ctrca pramif/a  num.29.  Schrader.  tn  di6i.  §.  14.  num.  gg,  dr* 
100.  Anton. Th.^{^^\u.decjf.  16.  num.j.infine.  Rationesad- 
ducit.  ?etr.  Peck.  ad  cap.  quod  omnes.  cap,  2p.  rmm.  s*  Di- 
ftinguit  in  hac  Qu^ftione^  An  ^fjptam  ex  fa6lo  aiierttM., 
obliietur  adijoc  Bu?mumf  Claudius  Guerinus,  Stn^uiaab  it' 
ntvcrfis:  Si  quidcommune  fit  phiribus,  utfingulis,  tunc 
ille,  confenfum  omnium  abfoluterequiri,  tradic,aded, 
ut  unocontradicente  adverfus  eum  nihil  cum  efficacia 
condudatur,  ac  unafabanigra,  (ficuti  Italiloquuntur) 

con- 


De  Torculo  Publicoet  Banmali.     4fJ 

contradiccntijus  fuuconfervet,  perdecifionem/.^^/'/^;»^ 
dum  II.  D.deS.P^  V.  ^  Lfdpe^D.  dejudicat»  Sed  quando  quid- 
piam  communc  efl:  pluribus,aut  Univerfis,  tunc  majoc 
pars  cxteros  obiigat,/>fr  /.  quod  major^  ig^  D.  admunicipaU 
^LfUriefn,  D.  quodcujiti^  Vmverfit,  nomin*  Attamen  ducE" 
tcrtixpartes  ad  minus,  pro  majore  parte  defiderantur  fer 
cap.  quod  omnes  deReg.htr*  in 6.  Claud^Guerin. adConfuetud, 
Parif.  §,  yt.foL  m.j^,  Et  ante  eumPacquet  dejur.  GalU 
tit,  d^  jurisdtB*  cap.29.  Dec.  &  Petr.  Peck.  num.  6.  in  didi^ 
cap.quod,0mnes2p^  de  R*  I.  in  6,  Veruntamen  Alii  hanc 
Qiiajftionem  itacommode  refolui  pofie  tradunt,  fiCi- 
vitas  aut  univerfitas  habeat  Magiftratum  perpetuum, 
quem  ad  placitum  deponere  non  poteft,  5((ltJ  Sut^CV^ 
mctf^et*  m^  5^atl&  C^CtlScild^t;  fed  in  quem  omnis  po- 
puh'  poteftas  translata  eft,  talem  civium  conventionem 
cum  Domino  valere  cenfent»  Quoniam  in  hac  regi- 
minis  forma  penes  Confules  &Senatores  adminiftratio 
ReipubliccE  confiftit,  qui  ex  confuetudine  totam  Civi- 
tatem  vel  integrum  pagum  repr^fentant/ir^, /.^^////^^^r»/»» 
§,  dcfcnfbres  D.  de  muncr,  (^  honor.  Zafius  adU  Civitits  27^ 
ntirn^  11.  D.  de  Rcb.  crcdit*  Gabr.  Roman»  Itb.  (f,  Comm.  Con' 
cluftitt^odquisqueuniverfit.  Ludov.  a  Cafanate  confiU 
^j>  num  /2.Gail.  deArrcfi,  cap.4.num.  2.  Mynfinger.  /.  Ob^ 
fervat^iS.  Rauchbar.  Z/^'.  2.  ,^rf//./,  heCold.dejur^univer» 
fit.  cap.  4.  num.  f  ♦  Hering.  dc  molend^  ^^^fi*  ti.,  num.  iij. 
Alphonl!  Moditius  />;  §.  PLebtfiitum.j^dtf^  iis,  Jacob.Cau- 
cer,  part. 3.  var.  Refolut,  cap.^.  num,  iG8.&n.s42* 

5.  Verumenim  vero;  adintroducendum jusBan. 
nale,  in  torculis  &furnis  publicis  ,  Civium  &  fribdito- 
rum  omnium  &  fingulorum  confenfum  exprefllim  re- 
quirijudico.  Quoniam  in  adibus  mere  voluntariis, 
major  pars  Univerfitatis  minorem  pariem  Civium  ob- 

Lll  1  ligarc 


45d  Caput   XIX. 

ligare  non  potcft  percaf>,  quod  omms  2q,  de  R.  I.  in  6.  Cra- 
vetta  Confil  279.  Pr^fertjm  cnm  hac  in  Qusftione  aga. 
mus  de  rcilringenda  Civium  libertate  naturali ,  & 
amittenda  1  qua;  nobis  ,  nifi  confentientibus  adi- 
mi  non  potefi:,  !d  enim,  quod  noftrum  efl: ,  fine  no- 
ftro  fado  aufierri  non  poteft  /.  'vendtiio.§,  fi  conjht.  D. 
Comm.  pr^dior  Dodor  Marta  Confil.  i.  mim,  //♦  Ac  liber- 
tati  naturali  contrarium  eft,ut  quifpiam  invitus  ex  con- 
tradu  alterius  obligetur:  aut  ex  fado  vel  negligentia 
Concivis,  (uam  libertatem  eundi  adpremendum  Uvas, 
amittat.  perL  nn,  C.  ut  nullmex  'vtcmJtb.iu  Necpoteft 
major  pars  univerfitatis,  jus  libertatis  c^terorum  con- 
civium  fiiaconventione,iisinvitis  infringere/ecundum 
r e fp o n fu m J u r e C o n fu  1 1 i  m  L  7itio  centum  71,,  §.2,D.de  con- 
dit,  (^demonfhat.  Ita  in  terminis  generaiibus  Henn. 
G^dden.  confi.$.  tit.  dejttr.  Civit.  Trentacinq.  Itb.  /.  Var, 
RefoLtit.  quod  cujusque  umver/it.  Re/oL  1.  qui  fub.mm^  p.  tra- 
dit,quodin  ad:ibus  maximjeimportantis,  omnes  deCi- 
virate  perfonum  campana:  aut  tuba?  fint  vocandi.  Fran- 
cifc.  de  Clapperiis  decif.jur.  Cauja  14  J^^T?.  i'&2.  late  Be- 
fold.  de ']ur .Vniverjit ,,  cap^  6.  nurn,^.  late  Joan.  Ga:dda?us» 
4,confiLi6.n.4-22, 

§  XVII. 
1«  Aiiafucceditquseftio:  ^idjmis  fiDominus  Civitatis 
autpagt  quosdamtantum  lncol<u  ^torculum  privatum  accedere^pro. 
hihuertt ,  &  illi  Edi6io  partterint ,  An  extdiprohibittoneacquifitA 
pofpffio  velquaji^extendattir  ademnes  deVniverfttate  fi  talis  prohi. 
bttto  tranfivit  ad notttiamtotius pQpult  vel  rnajorispartts?  Sane 
n6defuntquiaftlTunt,quodfi  talisprohibitiopervenerit 
ad  notitiam  omniumlncolarum  aut  majoris  partis,acilli 
nonconrradixerint,  fedad  exemplum  Concivium  celP 
iarint  vifitare  torcula  privata  &  proclamationi  parue- 

rinr, 


De  Torculo  Publico  et  Bannali,     -^j7 

rint,  lapfotemporc  50.  annorum  a  tcmpore  did:^  pro- 
hibitionis ,  cum  fcientia  &  patientia,  totius  populi  vcl 
majoris  partis,Dominum  acquifivifle  jusprohibendi  in 
pofterum  totam  Univerfitatem,&ejusdeIncolas,  nepri- 
vataTorculaaccedant,  Aymon.Cravetta^<?^«//^/z//./fw- 
for.^artA*  §•  materiat/ia,  n.  S6,  Ludov.  Cafanate  con/il.  S9* 
num.  2p*  Qui  tradit,  hoc  eo  magis  procedere ,  fi  prohi- 
bitio  fada  fit  inlocis  publicis  quo  cafu  prsefumatur  no- 
titiam  pervenifle  ad  omnes.  Jacob*  Cancer.  ^.  y.R.cap, 
4,num.i22,  Ahbis.P^normit»  confii,iS.num, 4 Jti^*  2.  Llbi 
fcribit,  quod  privilegium  collatum  Univerlitati  perda- 
tur  perufum  Contrarium,  etiam  per  fingulares  de  Uni- 
verfitate,  exquo  univerfitas  fciens,  per  fingulares  com- 
mitti  contraprivilegium,  patiatur  &nonreclamet,Ro- 
land,  a  Valle  confi/,  7o*num.j2,  voL  /♦  Qui  tradit,  quod 
univerfitas  fciens  Procuratorem  fuum  exccdere  fines 
mandati,finon  contradicat,  confentire  videatur  &  ob. 
ligetur,  AlTentiunt  Marc.  Anton.  Natta.  conftl.  $20^  num* 
16.  Anguifola  confil.sp.num*  ii^  Teffaur.  dectf.i6.  num.  /. 
inJine^Qz^yc,  deci/.20,n,2g, 

1,  Contrarium  tamen  asque  rationibus  faris  va- 
lidis  fuftineri  poteftj  fcilicet  quod  quidam  Incolarum 
toti  univerfitati  farto  fuo  nocere  non  pofTit;Totanam- 
que  univerfitas  ob  facftum  hujus  vel  illius exCivibus,gra- 
vari  non  debet.  Pruckman.  /.  ConfiLsO'  nnm.  2.  Siquf- 
dem  univerfitatis  jus,  fingulorum  Jus  dici  non  potefl: 
Surd.  dealiment,  tit.  7.  ^uAfi.  i2,num.  23.  Schultes*  adMo- 
deft.  £lu&li>  i34>  num,  20.  Nec  quod  fingulis  debetur,  u- 
niverfitati  debetur,  juxta  Ulpianum  in  U  ficut.  7«  §.  ibi: 
ftnguli  debent  D,  (^uod  quuque  univerf,  nomin,  Cephal.  Con- 
fiU  itf*  ftttm.  y.  Hondaed.  Confult,  S6.  num.  11.  univerfitas 
enim,non  eft  quid  abftrad:um,  fed  concretumexfingu- 

LU  }  lis 


458  Caput  XIX» 

lis  tanquam  corpusconflatum,ex  diftantibus  colledivc 
tamen,  non  diftributive.  per  U  rerum  mtxtura,  so*  D.  de  Vfu^ 
cap*  Li.§'fi»'Cum.  t.feq.  D.  de  rei  vindtcat^  Anton.  Fabcr,. 
in  Rational.  ad dt5l.  Lficuti,  7. §^  r,  Quod  adeo  verum  eft, 
eiiamfi  non  pauci  ex  univerfitate  huic  immunitati  noii 
accedendi  ad  torculum  dominicum  contravenerint, 
modo  non  major  pars fuerit; 

5.  Qupniam  minor  pars  fingulorum  de  univer- 
fitate,majori  parti  pr^judicarenon  poteft,  PariC  c^»- 
f^L  los,  ntm.p^  lib,  4,  Jofeph.  Ludovic.  decif,  Feruf  9S ,ntm^ 
_j.  Jacob.  Cancer.  part.3.  V.R.  cap,  4*  num.  //7  &fiqoi.  Et 
hoc  tanto  magis  in  propofito  cafij  dicendum  eft,  dum 
agimus  delibertateamittenda,  eavi  in  Servitutem  du- 
cenda  quocafu  plures  ut  finguli,  univerfis  prctjudicare 
nequeunt  ubi  enim  agitur  de  jure  fingulorum ,  &  quod 
univerfistanquam  finguliscompetit ,  nimirum  in  ca- 
fu  Ubertatis  aut  immisnitatis  amittends,  finguli  U- 
niverfis  nocere  non  pofifunt  per  U  juris  gentium  7.  §, 
fn,in  fin,D.  de  paSl.  Lfin.  C.  qui  hon.  cedere.  Caufatn 
namque  libertatis  ad  omnes  cives  tanquam  fingulos 
pertinere  vel  exinde  liquet ,  quod  ea  fingulorum  for- 
tunasconcernat&  immunitatem.  Jafon.  tn  l.  jurugenti- 
um  7.  §♦  hodie  ig*  num.  8,  D.  depa6l»  Menoch.  Confil.  js.num. 
i.  &  2.  Joan.  Gaeddxus  ConfiL Marpurg.  16.  num.sji,  &  422* 
Unde  Andreas  deBarttlo  de  immunitate  a  Rege  Apuha?, 
Genuenfibus  &Pifanis  conceffa  decidit,-  Quodper  fo- 
lutionem  vedtigalium  fadamab  aliquibus  de  populo,e- 
tiam  voluntarie,  non  inteUigatur  pr«EJudicatum,  dido 
Populi  privilegio.  Barulus  ad  L  i.  C.  de  his  qui  fpont.  mnn. 
fuh.  Uh.  10,  Jafon.  ad  L  fin  num.  sS.  D.  d,  Confht.  Prtnap, 
Idem  de  Civibus  Auximii  confuiuit  Abbas  Panorm it» 

ConJiU 


De    ToRCULO    PuBLICO    ETBANNALI.      45f 

0)nftl,  i^.  adfin,  iih^  2,  Bertrand.  confiL  200^  num,7^  voL  i» 
Jacob.  Cancer.  dt^^  cap^  4.  n.  ti8.  &feqq* 

§.    XVIII. 

I.  Limhatur  Secuifdo ,  didiz.  Kt(o\mio :  NifiDomi- 
nus  Pagi  longifjimo  tempore  Jus  Bannale  in  torculo  domi- 
nico  acquifiverit^  verbigratia:  Si  Dominus  per  publi- 
cum  Proclama  fubditisprohibeat^ne  adaliudquam.do- 
mini  torculum  accedant,  cumque  alio  ire  vellcnt  ipfi 
prohibiti  &retradi  fint,ac  fubditi  huic  prohibitiohi,ad 
raimmum  fer  trtginta  armos  acquieverint  &  obtempera- 
verint, 

2»  Prajfcriptione  enim  triginta  annorum,  etiam 
jura  in  corporalia  acquiri  a  legibus  conftitutum  ell,  & 
communiterinfummis  Curiis  r Qct^tum q^, per L  cumnO' 
ttfjimi  C,  de  trigint.  ann.  pr^fcript.  L  i,  C.  de  [ervit.  &  aq,  /♦ 
h^c  a^to  6,  L  iS'  D.  deS,  P.  K  Petr.  Jacob.  tn  Pra^.  Rubr.  17* 
ntm,  10.  Francifc.  Ripa.  adU  quo  mintt^  num.  13^*  Z).  deflu" 
min.  Acin  refponf.2Q4*  Joan.  Papo,  adConfuet.  Borbon.  art^ 
S4i.  foLm^  4S7.  Menoch.  ConftLio6i.  num.  28^  Teflaur.^e- 
cif  16.  num.  2,  &  7.  Wefenb.  ConfiL  67.  num.  29.  Sicuti  iii 
fimili  dicimus,  quod  taciturnitas  triginta  annorum, 
impediatexecutionem  fententicc,  cum  per  hoctempus 
jntelligatur  fadla  renunciatio.  Uapudeum^T>»decenf]Q^Vi. 
Bapt.  Bilocfla  decif  Benewnt.^^.per^tot. 

3.      Modo  ifla  prohibitio  fuum   effedum  legiti- 

mum  obtinuerit  perL  Inter,  is.  ibi :  prohthen  potefv,  (jr  Lfi 

teftdmento.  ;/.  D.  de  S,  P,  K    Anton.  taber.  >'.  Cod.  ttt.  24* 

Defimt.  10.  Hering.  de  molend.  £ln&fl.  2u  mm.  2S.   Jacob. 

Cancer«^4r/.j*  Var.Refoiut.  cap.  4^  num.146.     In  terminis 

Torculi  Bannarii  Joan»Papon,  ad  Confult.  Borbon.art,  S43* 

foL  m.  i-ss* 

^,  Coii- 


46o  Caput     XIX. 

4.  Contra  hanc  prsfcriptionem  a  Barone  legiti 
meacqui/iram  pro  Subditis&Vafallis  CauteUm  tradit  U* 
cobusCAnurtm^  Uf  ii  contrario?  adus  etiam  prsterlap- 
fo  triginta  annorum  fpatio  exerceant;  Ac  in  terminis 
noftris  confuluit,  quendam  Baronem  amififTe  jus  di- 
ftriclus  furni  Bannalis,quod  habebat  compellendi  Va- 
fallosadcoquendum  in  furnofuo,  eoquodelapfieflent, 
plures  quam  triginta  anni  ,quod  dido  jure  non  fuiftet 
ufus ;  Quinimo ,  Vafalli  &  fubditi  gefiflent  fe  ut  liberi 
&quo  volebantire,  ibant,  &fic  prajfcripfifTe  libertatem 
fecundum  Franc«  de  Ripa  in  di^f^ l, quo  mintfs,  nttm.3,  D.  de 
flumin.  Cancer.  /.  Var.  RefeL  cap,  4*  num,  1S7.  Qui  fupre- 
mi  Senatus  CAthdoniA  decifionem  in  caufa  Alexandri  Do" 
micelli  de  CartelU  &  Univerfitatis  Bijfulduni  refert.  Pari^ 
modo  lo,  Mar,  'Novarim  refpondebat ,  contra  quendam 
Baronem,  qui  tacuerat,  permittendo  Subditosconftru- 
ere  furnos,hofteri3,tapeta  &  fimilia,  longiftimo  tem- 
pore^  Diccndo,quod  cum  ipfe  &  Pater  cjus  lciviifet  « 
fubditisexerceri  libertatem  in  hujusmodi  a?dificiis,noii 
obftante,  quod  vigore  pr^fcriptionis  immemorialif, 
quam  habebant,  eorum  Anteceflores,  jus  prohibendi, 
ncqueant  poftmodum  uti  tali  antiqua  przefcriptione: 
Quia  ca  per  totadus  tantos  annosfuerit  interrupta,  & 
Vafalli  acfubditi  fepofucrint  inlibertatem.  Joan.  Mar* 
Novar.  tom^  /.  Gravam.sg.  n,s.  &  6. 

jy  SicutiVafallus  libertatcm  a  certis  prxftationi. 
bus  contraDominum  praefcribere  poteft,  cafu  quo  do- 
minus  oncra  Vafallatica  rcquirens  ,  aft  Vafallus  dcne- 
gansjillclongiftimo  tcmporis  fpatio  acquievcrit.  Lh£C 
dutemjura.  D.deS,P,K  Bertr.  Argentre.  ad  Confuet^  Britan^ 
art.  2S1,  num,  j^  Dn.  Bocer.  /f ♦  de  pra/crtpt^feud.  cap,  2,  n.  si» 

S.XIX. 


Db  Torculo  Publico  bt  Bannali.    461 


§.     XIX. 

f.  Quaeriturautem;  An  Ad  inducendum  ps  Bmndt 
torculi  Dommici  t  reqmratur  non  tantum  prohibitio  domini  tor^ 
cuUriSf  fed  ettAm  fubditorum  fcientia  dy  patientiA  y  feu  acquiefci' 
cntia  (^utltali  loquuntur)  umfermiter  longiffimo  temporis  curri* 
culopraftita  i  Saue  BarthobmditK  ChajfanAus  hoc  in  cafu  alte- 
rutrum  horum  fufficere^vel  prohibitionem  velpatien- 
tiam,  ad  inducendam  juris  Bannalis  quafi  pofleiTioncm 
voluit,  in  Comm. ad  Confuet^  Varif  tit^de  Foreft^  part» /♦  §.  <?. 
Gloff.  Conne.  penult,  num^  16*  Et  hoc  authoritate  /♦/♦  C.dt 
Servit.  d^  aq^  Et  /.  fequitur.  §.fi  viam  D.  de  ffur,  Huic  o- 
pinioni  accedit  aliquatenus  Jacob.  Cancer,  di^,  cap,  4, 
num,  ijQ,  D\\.  m-  Bocer.  deRegaC.  cap.  2,  n,  tSz* 

2»  Contraria  tamen  fententia  communiter  placuiti& 
adeo,  ututrumque  defideretur,  &  prohibitio  Domini 
&  patientia  feu  obedientiafubjedorumjquicontrapro- 
clama  facientes  retrovocati,  acquieverunt.  Nec  fuffi- 
cit,alterum  efle  facftum*  Et  hoc  per  textum  inL  cum 
fctmm  C.de  agricot.  &  cenfit.  Itb,  11.  Kzper  l-fi  egoii.§,t.D, 
dtfiihlnian.  in  rem a^^  Llbi  Jureconfultus  refpondit,quod 
fervirutes  prxdiorum  Urbanorum  per  traditionem  vel 
per  patientiam  conftituantur.  Hoc  ell  aut  aperta  con. 
ceflione  fa(ilaex  jufta  caufa,  five  tituloj  auttacita  Con- 
ceflione  fada  per  folam  patientiam  fine  titulo  mani- 

fefto. 

j.  Cogniti  namque  juris  eft,  folam  patientiame- 
tiam  fine  titulo  fufficere  adfervitutis  acquifitionem  per 
L  i.§.fin.  tht:  traditio  plane  &patientia  fervitutum,in. 
ducet  officium  Prastoris.  D.  de  S.  P^  R.  Lhac  autem.  D.  de  S, 
P.V,  Ux^xW.adApU.dectf^SS.  Stcph,  Grdtim.  dtfcept.fo- 
renf  Sg.num,  n.  Novar./.  Gravam,  iS.num.7,  Acilla  fci- 
entia  &  patientia  eft  inftar  traditionis  &  concefla:  pof- 

Mmm  feflio- 


462  Caput    XIX. 

feflionis,  Gloff.  in  i  qui  luminihm.  Vtrh.  formam.  D.  de  S.  P, 
y,  Joan. Gxdd^*  4. conjii  Adarpurg, 40. num.ys* & 7^*  De- 
cantatum  enim  eftaxioma  :  Patientiam  in  incorporali- 
bus  rebus  cflTe  loco  tituli,  dilt.l  fi.egoii.  §. /♦  D*depublic, 
in  rem.  a5l,  Dn.  Pr,  &  Am.  M.  Aurel.  Gal ven.  in  fubtilt  tr„ 
de yfiifr*  cap,  12,  num.  8.  Qui  alibi  tradit.  Et  profe^o  itafe 
res  habett  ut  ficuti  Traditio  eft  a6lm  tlte  per  quem  Conflttuem 
fervitutem-i  id  agit^  ut  corforakm  poffcffionem  curporufernjientu^ 
concedat:  Sic  Fatientiaefi  ceffatio  ejus-^  qui  nulUm  tradens  cor" 
poris  poffeffionem  patitur  tantum ,  ut  atter  utatur fervttute  per  U 
fin^D.de  fervit.  t.y  §,  fi^iter  D.deaB,  empt^  Dn.  Galvan.  in 
dt6i^  tr.  cap.^^.fol.  m,  fts,  Ita  Cynus  in  U  2,  C^quttfit  iong, 
confuet,  A\£X2indQr.  confit^ij^,  vot,  2.  Joan.  Papo.  4^C(?»- 
fitet.  Borbon,  art.  S4i' 

4.  Qui  in  noftris  terminis  ita  fcribit  •  Siqutsprtvatd 
fuo  jurevolutt  aut  capit  furnum  aut  torcularium  aut  motendinum 
^difcareifi  ttem  alto  frtmentum  molttumaut  deco^ium^  aut  Vvas 
catcatum  eat,  (^furnum^  prAlum  ^  motas  Domint  relinquat^ 
qui^  ut  offenfm  rectamaty  proJoiheatque  tatia  perfict :  Si  touic  pro^ 
hibitiomftthditiis  annuat  cJT  ^ffentiatur ,  ^  idcirco  cejfet  ab  ope- 
re  tncfjoatOy  Dominm  frocHtduhio ea protjihitione.tpojfefponemfer-' 
vitutis  ingredt  videtur  :  Et  vtciffim  fubditm  a  libenatis  quafi 
foffeffione  abire  cenfetur.  Joan.  Papo.  dt£J.  artic,  s^^.fot.m^ 
4S(f*  Confentiunt.  Petr.  Jacob»  tnPraci.  Mubr.  /7.  num,  4. 
&  s.  M.  Anton.  Natta  confit.  446.  dr  4%6.  Cravetta.  con- 
fit.  III,  num.  4.  (^  (S,  Anton.  Tcflaur,  dectf  16.  num.  6, 
tnfin. 

5.  In  terminis  Tapetorum,  quo  0//'z^^triturantur 
Joan.  Mar.  Novar»  de  Cravam.  Vafali,  tom,  /.  Gravam.sg,. 
num.  s. 

^*     In  terminis  TabernaEprovino,&  Macelli  pro 

carni- 


De    ToRCUtO  PUBLICO^BT  BANNALL       4^; 


carnibus  conquirendis,Donat.Anton.  deMarinis  dd  J-r^ 
Heverter,  decif  6i,0hferv^i.fubn.  4-. 

7.  proinde  ita  confuluit  in  noftris  terminisja. 
cobus  Cancerius;  NthU  froftitffe  cutdAm  Bnrom  quxdam  In* 
firumenta,  quorundam  procUmatumy  aniiquo  tempore  fa^orum^ 
quibm  pracipiebatur  VafaUis  fub  pdna,  ne  ptfcarent  Jine  fua  Itce»" 
tia ;  eo  quod  non  probaretur  dtciis  cridis ,  feu  Edt^is  Bbttmpera^ 
tumfuiffe  a  P'afallis'f  quoniam  licet  fuifjent  talia  procUmatafaSla , 
fi  fubdttt  iliis  nonpareant^  remanent  jubdtti  infua  itbertate,  ]a- 
cob.  Cancer,  itb.s,  Var.Rcfol,  cap,  ^,  ».  147,  Brunnemanii 
ad  i.  2.  C.  defervtt.  ^  aq» 

8.  Proinde  pro  fingulari  Cautela  tradit  Novarittsi 
Ut  fubditiadvertant,  eo  tempore  quo  Barones  faciunt 
hujusmodi  prohibitiones  ,n€  conftruant  moiendina^  JrA' 
peta.,  Batenderia^  Furnos  &  fimiha  ,  quod  mox  contradi- 
cant,&  contrarium  agant^Quo  modoBarones  fcnon  im- 
mittunt  in  pofTeflionem  juris  Bannalis:  Ac  tra(ftu  tem- 
poris  Domini  non  poffunt  allegare  acquiefcentiam  & 
prxfcriptionem  ,  &ilh  continuant  poireflionem  Liber- 
tatis.  jo.  Mar.  No var,  i.  Gravam.  jp.  n, 7* 

9«  Declaratur  h2£C  Quxiiio,  inPrdfcriptione  immem^ 
r/W/juris  Torcularis,  aut  alicujus  juris  Servitutis^  Quo 
cafu,  nec  titulus,  nec  patientia  adverfarii  probandaeft* 
Siquidemex  pluribus  muhiphcatis  adibus  per  tempus 
immemoriale,  prxfumtio  libertatis,  amicitias  &c  fami. 
liaritatis  ceflat»  Mafcard.  deprobat.  ConciuJ.1214.  a  num,  lu 
Joan.Koppen.  decif  $7.  num.  /7.  Steph,  Gratian.  difcept^ 
forenf.cap.  681*  num.  si-  Ita  decifum  fuifle  in  terminis 
juris  pafcendi,  in  fupremo  Sardiniaefenatu  tradit.  Joan» 
Dexart.  dectf  83.  per,  tot^  Anton.  Faber.  /,  Codic.  tit.  24, 
defintt.  ^.  Fr.  de  Tonduti  Var.  Refoi.  part,  z.cap^  i6g.  num,  S 
Carol.  Tapia  ad Confiit,  Regn.  Neapoi,  Itb.  6^ ttt^ 28, n.  42. 

Mmm  1  ^.  XX. 


4<l4  Caput     XIX* 

§.     XX. 

1,  Limitatttr  tertio  fuperius  addu<Jla  Refolutio ,  iii» 
fi  dominus  terrae  ve!  Pagi  longifftmA  Confuetudine  PrefToria 
feu  torcula  bannaliaobtinuerit,  eave  quiete  poflfederit. 
Interminis  Moletrinis  Bamialibus  Roland.  a  Valle  con» 
fiL,  s.  nmn^  70.  voL  /♦  Wefenbec.  conjil,  67,  num,  zg*  Frid» 
Mindan.  tih,  2,  de  Mmdat.  cap^sS*  §,  3*  Hering.  de  molend^ 
^AJl^  11,  mm,  iit.  Ac  Domini  RotA  Romana  corAm  Rem- 
^tf7^nondubitarunt,nontantum  ex  privilegio  fed  cti- 
am  Confuetudine  legitime  praefcripta,  acquiripoflejns 
cogendi  homines  alicujus  Univerfitatis  ad  molendum 
in  fuomolendino,  vel  ad  triturandas  olivas  in  fuotra- 
peto,  tefte.  Joan  Mar.  Novar.  tom.  3.  Gravam*  Vafall,  84* 
num*  i,  Et ante  eum ,  late  hoc  deducit ,  in  Motis  Oleariis^ 
a  Catone,  Jrappeta  Olearia,  vocatis  lib  i.  de  reRuftic.  cap^ss* 
Camili,  Borell.  confiLs^num^zs.  &pafjim,  Plurimanam- 
que  taliaTorcula  Bannalia  inpatria  Ducatu  W^rtembergno 
reperiuntur,  quorum  authoritas  ut  plurimum  in  anti- 
qua  confuetudine  confiftit. 

2.  Hajc  enim  Confuetudo  validaefl:,  ac  Dominos 
ab  omni  coacflione  violenta  excufat.  per  l,un*  C,  cjUdLfit 
long.  Confuet,  Ma^ftert.  dejujiit. leg,  Roman,  Itb,  i.  cap.  ig.  late 
Camill.  Borell.  confult.s*  num^4»  Qmfabnum.iz.  tradit: 
£>uodConfuetudinitanquam  Matri  deheatur  revcrentia  :  ^ue* 
nt&m  e  duobt^y  ^uihus  mundm  regitur^  maxima  ^potifjimaparsy 
Confuetudo  exifiit,  Gonfuetudo  enim  facit  licitumjquod 
alias  licitum  non  cflet  ^  Ac  longacvi  temporis  pra^fcrip- 
tio,  privilegio'  aut  Conceflioni  Principis  «quiparatur.* 
adeo  ut  appellari  poflit  jus  commune  in  loco  ,  quo  illa 
viget»  per  l,  de  qutbua  32,  D.  delegib.  Choppin.  ad  leges  An- 
dtA  lib,  /.  cap.  2g.  Confuetudoicem  &privilegium,}uris- 
di^flionem  confervant.  Mar,  Qixxxh-aiConfiLcrtmin.s^.num, 

2,  Novar* 


De  Torculo  Publico  et  Bannali.     46$ 

2.  Novar.  de  gravamm*  V*fiilLtom.  t.  Grav,  igz.n^  4*  latd 
L«elius  Mancin»  ^dft.  Geniali,  caf»  loy.pertot, 

j»  Veruntamen  ad  inducendam  huju$m©di  coii- 
fuetudinem  requiritur,  ultra  curfum  tanti  temporis, 
prasfcripiionem  inducentem,  TacitMquoque  Conferjfus fubdi^ 
torum  &  eorum,contra  quos  praffcribitur.  Cumenim  a- 
dus  accedendi  ad  hoc  vel  illud  torculum,  fit  mer«  fa- 
facultatis^non  potell  per  finliles  adus,  etiam  longifTi- 
mo  tempore  continuatos,  introduci  aliqua  fervitutis 
confuetudo^nin  prohibitus  accedere  ad  privatiTorcu- 
lum,  obiedierit  &acquieverit :  Quod  fi  a  die  prohibi- 
tionis,  praeterlapfum  ^\  tempus  legitimum  ad  prsfcri- 
ptionem  complendam  fubditi  m  pofterum  compelli 
polfunt,  ne  alibi  Uvas  cogant  quam  in  Torculo  Domi- 
nico.  arg.  L  qui  flumimbus  D,  de  S*  P.  F.  Francifc.Ripa.r^- 
/po»s  iSy.num.s.  ac  adcap.  cum  Ecclefia  Sufirina  num,  /^."Ni. 
col,  Boer.  decij.  izs^  nnm.  5.  Jafon.  Confd.  161.  num.  p*  iih 
2,  Menoch.  2,  Arbitrar.  Caf.  i6o.n,8. &feqq' 

4.  Qua?  tamen  patientia  aquiefcentia &  obedien- 
tia  a  Domino  Torculi,  jus  bannale  allegante  legitime 
probanaa  eft.  Steph.  Gratian.  difcevt.  Vorenf.  4S0*  num.  8* 
Petr.Fr.  deTonduti.  Refolut.  CiviUpx^t.  2»cap.  16Q.  num.17, 
Proinde  bene  refponditin  noftris  terminis  JoannesMa- 
ria  Novarius;  Nam  dato.quod  tefles  dcpo?.>anty  hornines  Mon- 
tis  Cdi  publico  edtcio  yrohilttos  fmffe ,  alihi  qHam  tn  motis  DO' 
mini  Ducis  molerc;  nihilominu^  cum  non  probent  tpfos  hujmmO' 
di  frohihitimi  acquieviffct  exinde  tum  pr^fcriptto  lcgttima  argui 
mnpotefi,  Novar.  dt5i.  tr.  tom.  2.  Gravam.  84.n.i.&2» 

§      XXI. 

I.  Lmitatur  ^arto  pracallegata  Refolutio,  'Nifnne- 
vitahilu  neceffitasyZVii  publica  &  univerfalis  Civitaiis  vel 
pagi  Httlitas  (  qu*e  duo  «quiparantur  inRefcripto  Tmpe- 

Mmm  }  rato- 


466  Caput     XIX» 

■         '— f  "  "         ,...-,  II  111. 

ratoris  Arcadii  &  Honorii  in  U  obfiftert  w.  ibt.  commodu 
fubltcu  &  Statutis  mcefptatibiis  C  de  Annen  dr  trtbut*  lib,  r»» 
Sebaft,  Medic.  de  caftb,  fortmt.  part,  t.  ^uAft.  6*  num.  8. ) 
conftitutionem  torculorumbannalium  re(|uirati  ficuti 
hoc  in  terminis  Moletrinaj   Bannalis  afiferit  Roland.  a 
\2\\tC0nJiL  gi.  num.4$.  voLz.   Petr.  Anton.  a  /'etra.  de 
foteft.  Pr.  ^  frinctpd.  7.  §.JitbjtciAmus,  num.  6S*fol,  m,  igS^ 
Teflaur.  dectf  16.  num,  /^.  Schrader.  derer*  divtf.  §.  14-  ». 
47.  Dn.  Bocer*  dc^regd.  cAp.  2,  num.  1S2.     Tanta  enim  x- 
rarii  publici  tenuitas  &  inopia  accidere  poteft,  ut  cum 
fumma  Reipublicas  aut  Univerfitatisutilitate,neceftum 
fit,ad  extinguenda  forfitan  debita  publica,  ex  Torculis 
Bannariis  fijbfidium  aliquod  capere,  &  ex  vino  feucen- 
fu  torculari  aliquid  pecuniaj  comparare  ficuti  hoc  con- 
iideravit  in  Molendinis  Bannariis,  Rofenthal.   deftudis 
tap^S*  ConcU  26^num.  /.  Donat.  Anton.  de  Marinis  lib.  u 
TAr^Kefolut.  cap.  32.num.  6*  Hocenim  cafu  eveniente  pro* 
babiliter  dicimus,  utcunque  privatorum  Torcuhs,  in 
vel  extra  territorium  pofteftis  aliquidlucri  praeripiatur; 
potiores  tamen  hocincafu,ReipabIiccE  veluniverfitatis 
partes  effe  debent^^A'  /.  Proculus  26.  D.  d.  damn.in  fe^.uhi 
lllpianus  refpondet:  ^amvu  emm  (^  hic  aquammihi  ab' 
ducas^  dr  tlltc  lumimbm  offictas :  tamen  ex  ea  fltpulatione  a^to- 
mm  miht  non  competeretfctitcet,  qttia  non  debeat  videri^  ts  dam- 
numfacere^  qut  eo,  velut  lucraquo  adhuc  utebatur  prohtbetur :  mu^ 
turn^  interefje  Ttrum  damnum  quisfactatl  An  tucro  quodadhucfa" 
ciebat^uti prohtbeatur.  ^diCii. i.  fi donaturtts, g.  §*i.  D^decendt^, 
fin.  cauf.  Jofeph.  S^^t  declf.  Arragon.  iSy,  num.  loS*  Alex. 
Treivtacinq.  /♦  Var.  RefoL  tit.de  Strvit,  RefoL  /.  num.  ii.foU 
m.  8S.  Jacob.  Cancer.  ;><«r/.  /.  far.  RefoL  cap,  is.num,  262. 
Hering.  dt^.^^fi^  u.f$,  np^ 

^.  Ne- 


De  Torculo  Publico-^t  Bannali.     467 


!♦  NecelTitas  cnim  probabile  efficit,  quod  alias 
jmprobabile  efti  Ac  multum  contra  Juftitiam,  ipfa  ne- 
ccflltas  valet,  fccundum  Qu^intil.  in  DecUm.  260.  Utpo- 
te  quie  abomni  difpofitione  femper  cenfetur  exccpta. 
(,  altenattones  /^.  ibi :  Vetufttorem  caufim  D.  fa.mil.  erctfi*  l.  tu- 
tor,§.  7,  tnpy.  D.  de  admtn.  CT  pertcut.  tut,  Maftrili.  dectfl 
2S6,  num,  16*  Dn.  Fritfch.  in  telo  necejjitat.  concL  s>  Mcftert, 
dejufttt^  Leg.Roman.  ith,  i.  cap.ip.  Habent  /&oc  ( fcribii )  SymmA- 
chus  ad  Imperatorem  Vaientinianum)  publica  neceffttates t 
tit  impoffibtlta  pkrunque  perftiadeant ;  Diue  Imperator:  fedcauto 
opm  f/?,  ae  ajperttas  negotti  ejfeSiu  irrito  folas  arceffat  offenjas : 
^ui  nulli  magis  vitanddifiint  quam  luveni^  &  Princtpt,  cujtti 
gratia  cum  ditate  debet  adoiejcere,  Symmach.  lib.  10  Eptftoi>34* 
Eodem  modo  ad  Gcnrellum  Theodoricus  Gothorum 
Rcxaliquidgravius  imperansfcribit;  Ordinatio  nojiranulii 
vtderi  debet  tngrata^  cum  necefjttas  temporis  excufet  onera  juJftO' 
nis.  ap.CalTiodor.  itb.^^Refcrtpt,  21. 

2.  Reipubliccenamque  Salus&utilitasunicuique 
bono  Civi  cur^  effe  debetj  cujus  derelit^io  contra  na- 
turam  cft  j  ficuti  ait  Cicer.  Itb.  3,  ojfictor.  ftare  cnim  om- 
ncs  debemus  tanquam  in  orbe  aliquo  Rcipublica,  qui 
cum  jam  verfatur,  eam  deligere  partem  debemus,  ad 
qucm  nosjillius  utilitas  falusque  converterit.  in  Orat* 
pro  Cn.Pinnci»,  latiftime  Egoin  Nomolog.  cap.  S.  num.  /. 
^  2,  Qupd  variis  exemplis  exornat  Petr.  Anton.  dePe- 
tra.  depvtefl.  Pnnctp.cap.  ^2.  Dubit.princip.2.fol.  m..vs>  ^^^^* 
Fritfch.  late  tr.  de  monofol.  cap.  10.  num.22.  &  49-  De  hac 
communiReipublica:  fakite  optime  fcribit  Dn.  &  Am- 
David  Mevius  :  ExImc  Summa  erga  Rem^ubiicam  obitgatio. 
ne  naturalt^fummum  jm  illt  accesftt.,  in  omnia^  qux  neftrafunP^ 
ut  nec  vtta.,  nec  itbertas  mortalium  pretiofisftma  excepta  fint, 
Ncctnepte  io^uumur^  fu  extndejus  c^uoddam  fuferemmem  & 

excel. 


468  Caput     XIX* 

excellens  in  omma-,quAfingHlorum  funt^  ccnftitmtnt.  lllud  ve. 
lut  fuprema  Ctvttatis  Dommit  &  omnium  Conflitutiomim  regu- 
la  eft*  Vnde  quod  ifti  conveniens ,  in  Civitatcjuftum ,  quod  ad- 
verfim',  injufium  efl.  llli  obtemperanf  Edtcla  magtflratuum^ 
fortfolenma^  popult  negotia^  illud  tribuit  poteflatem  tn  vitam , 
corpora^bona  Civium^  ut  ubi  Reipublicacaufaneccffe^  nihil  tn  ea 
fat  tnjufle  :  H^c  Bn^Mevius  de  Levamin.  debtt.  cap.  2.  nttm^ 
26.&2Q.  Vide Hugo Grot.de jur.  Bell.  &PacJtb  2  cap^2s.n,s* 
Aclibn. /, cap,4'n*4-*  late Dn,  Fritfch.  dtB.  cap.  10. n.  f^.  &fiqq. 

§  XXII. 
I.  timitatur,  Cccundutn  quosdam,  hsec  affirmativa 
Refolutio,  ^/»/^}  fidominitorculum  fic  a?que  aptiim 
ad  premendas  fubditorum  Uvas,  imofipropius  vineis 
eorum  fiiumfit,  quamTorculum  privatorum,acDcmi- 
nus  pagi  eundem ,  vel  minorem  cenTum  preflorium  pro 
labore  exigat  qiiam  privatus.  Quo  cafu  fubditos  cogi 
polfe,  ut  ad  domini  torculum  accedant,  prsetereundo 
torcula  privara  afferituri  juxta  refcriptum  Claudii  Im- 
pcratoris  in  l,  pr^fes  6.  C.  de  fervit.  &  aq,  Injurtofum  nam- 
queerttj  (aitlniperaror)  &  durum .,  aquam  ad  altorum  ttfiim 
nempe  vicinorum  ^ropagari,  fittenttbu4  agrii  ttm.  Extat  quo- 
que  refcriptum  Imperatoris  Valentiniani  &  valentis  m 
C.  i.C*  demetall.  ubimetalla  potiflTimum  fifco  quam  pri. 
vatisdiftrahenda,  jubetur,  competente  accepto  pretio* 
Aliena  enimappetere&  Dominorum  Torcula  derelin- 
quere,tenderet  in  contumeliam  domini  &  ex  cervice 
libertatis  proveniret.  Nam  ex  regula  naturaj  proma- 
nathoc  di(^um,  ut  quodnemini  nocet&alicui  prodeft, 
f acile  fit  adm  i  tten  d u  m .  /«  />r.  Jnfl.  de  leg.fuf  canin.  tolL  U  n  d c 
MartinusFreccia  fcribit :  Si  Dominus  habet  molendinum 
inpagofeudali,fubditautemmagis  quxrant  aliena  mo- 
lendinaforas>  inhyeme  &  jcftatelongo  itinere^  ad  gra- 

na  tri- 


De  Torculo  Publico  et  Bannalu     4<J^ 

na  trituranda  eadem  merccde,  quia  dominus  jus  pro- 
hibendi  non  habet ;  Quod  hoc  fine gravi  caufa  toleran- 
dum  non  fit.  Non  enim  eft  contra  libertatem,  tueri 
honeftatem  hbertatis,  dum  nemo  in  damno  exiftat,of- 
ficio  igitur  Judicis  fuccurrendum  erit.  Martin.  Freccia 
defubfeud,  Itb.  2^  de  authorit  Baron,  4i.fol.  m.  2^1.  Q£i  pra;- 
judicia  Regni  Neapolitani  recenfet.  Joan,  Vincent,  dc 
Anna  de  feud.  ttt.  defeud.  decrept,  Atat.  num.  6p.  Carol.  Ta- 
pia,  adConflitut.Kegn.  lib.  6.  tit.  28,  num.  42.  Jul.  Clar»  §, 
feudum.  ^)nf.fi.io  Koppen,  decif.2p.  num,  lo,  Ita  in  termi- 
nis  Molendini  a  Supremo  Regni  Neapolitani  Senatu  in 
caufallluftriirimae  Oritia!  Column;iB,contra  Univerfita» 
tem  Maynerii  fuiife  judicatum,  refert  Trentacinq»//^,/* 
Var.  Refolut.  i,  ttt,  de  Servit,  n.  g, 

2.  Et  hoc  maximein  fubditis  procedi,qui  ex  ho- 
magio  pra^ftito  tencntur  fortunam  &  commodaDomi- 
norum  fovere  &  nociva  avertere.  Koppen.  d*  decij.  10, 
num,i2.  Nccmalitiis  &inobedientiae  fubditorumnul- 
lum  probabile  intereffe  habentium,  tantum  eft  indul- 
gendum,  ut  ad  armulationem  tantum,  pcr  proterviam 
dominiTorcularia  &  Molendina  vifitare,detredent^^r/, 
7.  §.  dentque Marcellm  12,  tbi:  agrum  fuum  meliorem  fa- 
ciendi.  D.  deaq.pluv,  arcend.  l.  infundosS.  §.  Conflituimu4.^ibi : 
fi  parattis  efi ,  dominui ,  tmttindem  dare ,  qtiantum  habiturtts  cH 
poffejfor  D.  dc  Rei  Vindtc,  Curamenim  agit  Prdtor^  ait  Ulpia- 
nus^  ///  homtnum  tmprobitates reprobaret^  in  L  ^'ita  /♦  §.  i.  Z>. 
nautd^  caupon.Stabid^  Zafius  Confil.  14.  ntim,  los*  Itb.  i,  Ru- 
land.  de  Commi(far,part.  ^.  Itb.  2.  cap.  i^,n,  13.  Hering.  de 
Molenciin.  ^i<£ji.  12.  n^  128, 0'  J2p. 

3.  Unde  Lucas  dePenna^  tradit:  Quod  Baro  coge- 
re  poftit  fubditos,  ne  alienos  agros  extra  territorium 
fitos  colant,  &  velproprios  velDominicalesacfeudales 

Nnn  dere- 


470  Caput   XIX. 

derclinquantjfediftospotius  accepta  certamercedepro- 
fcindant  &  excolant,  Luc.  de  Penna  adt,  quuquu,  2.  C. 
de  cenfib.  lib.  //.  optime  igitur  in  terminis  propofitis 
fcripfit  Gregorius  Magnus  :  Di^iumnobUeft^  ojuodrufti' 
ci  poffe/fionis  EulepA  jura  propria  deferentes  inprivatorum  poffef- 
fionibm  culturam  laboru  adhibeant ;  ex  qua  re  agitur ,  ///  pojfef- 
fionts  ecclefiA  patrmoniale ,  occupato  cultore  depereat ,  atque  ad 
tnbutafua  per/ohenda  idonei  non  exiftanty  in  qua  re  omnino  ex' 
perientiamfiam  volurmis  ejfe  Joiicttam  ,  nec  tale  qutquamfierit 
pojl  hac^  noflra  data  ftbi  authorttate  permittere  fcituris.  Gregor. 
in  rcgeji.  itb.  6,  cap.  io8*  Vide  /.  /.  cum  l.feq.  Cde  omniagr.  de- 
fert.  coi,  iibji.  latiflimeMart.Freccia  de fubfeudJib.z.Atithorit. 
4ufoi.m.23i, 

4.  Verum  cnim  vero  h^c  Limitatio  de  urbanitate 
tantum  intelligendaeft,  ut  Dominus  fubditos  fuos  Ci» 
viliter,  hoc  eft,  ut  perfuafionibus  benevolis  inducere 
po{Tit,ut  ad  torcula  domini  prx  aliis  accedant;  omni 
acceflionis  obligatione  rejeda  j  nec  ut  vicinis  Torcu- 
lis  a  privatis  pofleflis  damnum  adferatur.  Jta  namque 
(  ait  Marcellus )  agrum  ftium  meitorem  facere  licet ,  modo  non 
fiat  animo ,  vicino  nocendi.  in  d^  i.  t.  §.  DeniqueMarcclim,  12.  D, 
de  aq.piuv.  arcend.  Hering.  demoicnd.  di6l.  ^uafi.  u.  ntim^ 
12S.  Ac  oportet.  ('inquit  Ulpianus  j  inrebm  o"  negotiis ^  uttii- 
tatem  ^  tuteiam  facientu  attingentibm ,  conftderare  ut  fiat  fine 
injurta  accoUntium  ^  vtcinorum^per  /.  un,  §.  fi  quu  4,  ^  §, 
fuht  autern  6.  D,  ne  quid  in  flimtn.  pubi.  Matth.  VS^efen- 
bec.  Omftl.  ^^.  num.  //,  Damno  autcm  &  injuriacom- 
prehenditurquoquc  interverfautilitaSj/^^r/..;,^  fin,  D.de 
eo  quodctrt.loc.  Wefenb.  Confti  Oy.num.O.  Dn.  Bocer.  de 
regal.  cap.  2,  n.  166.  ^  167.  Hering.  di^.  tr.  £luAft.  //♦  «. 
32.  Adlegem  infundo  ^S.  §•  Conftitutmt44.  Rcfpondet  An- 
ton,  Faber./»  Rattonai^tom.  2.  Verb.  Conftttuimm. 

j.  Z./W/- 


De  Torculo  Publico  et  Bannali.     ^jt 


y.  Limitationes  Alias  adducere  poteris  cx  Trenta- 
cinq.  Uh.i,  Var.Refolut.  ttt.  deServit.  Refolut.  i.num.  9.  ^  ii^ 
^  Hering.  dt6l.  ^^fi.  n.  num.  12S.  &feqq.  Diflentit, 
quoad  publicam  utilitatem,  interminisMolendiniBan- 
iiarii,poftCovarr.  in  cap.  pffeffiofart.  2.  §,  4.  num,  7.  Al- 
bert.Brunus.  tn  confd.  feudai  i^/.  verf  VUimo.  moveor^  M. 
Anton.  Macerat.  Itb.i.  Refolut.  6s,num.i^  Rauchbar.//^./» 
^luap^^y.n.iy, 

§.     XXIII. 

1.  Quid  vero,  fidominu^  torcuti  Convenerit  cumPam^ 
fhtliOy  quod  tpft  &  eju4dem  heredthui  grati^  ?va4  in  fuo  torculo 
yremere  vettt ;  A  tta m  e  n  Pamphtlii  famtlia  crcverit  in  tantumt 
tu  Dominu4  Torcuhvixfuas  uvas  necdum  alienas  cogere  poffit  \ 
Anhocpa6ium  perpetuo  duret'*  Hanc  Quxftionem  tradiat 
inprimis  Joan.  V\\?e.u%  tn ^mfU  aureis  SS.pertot.  Accum 
eo  Bartholom.  Brixienfis,  ^g»/  centum  annos  ante  Bartolumy 
fciUcet tempore  Durandi  Specutatoris  floruit,/>4r/,  /.  ^udifl^  Do^ 

minicaC.  so.per  tot^  Andr.  de  Ifernia  &Matth,dcAfflidis 
ad  §  omnes.  Uh.  2,  Feud^zd* 

2.  Sane  {\  conventio  &  inde  promanans  obliga- 

ti6  fuit  fimplex,  concepta  fub  nomine  colledivo,  non 

variatur  obligatio,licet  crefcat  vel  diminuatur  nume- 

rus  fub  tali  nominecollecflivo,  comprehenforum.     Fa- 

milicB  enim  nomen  talem  hdbet  vigorem,  ut  parentes 

&  liberos,  omnesque  propinquos  &  eorum  fubftantiani 

comprehendat,  fecundum  Imperatoris   Juftiniani  Rc- 

fcriptum  tn  Lfin,  ibi :  nonfotum  propinquos fed  CT  generum  & 

nurum  C.  deVcrh.  Sgnif  Jafon.  int.  quo mintts  num.  136.  &  t4S* 

T>.  defiumin.  Alexander.  confit  178.  vot^  2.  Cephal.  conf^y^, 

ltb^2*  Qdzv.C3Lcherm.decifpi*num.is.&j6.  Schrader» 

ad  §.  S»  Infi.  de  R.  D.  num,  40.  &feqq,  Koppcn.  dectfiyjmm. 

3.  &  /;.     Praeterea  conftat  exvariisjureconfultorumre. 

N  nn  1  fponfi» 


47S  Caput     XIX. 

fpoHfis,  quod  omnis  contracflus  contra  eum  in  dubio 
interpretetur,qui  poterat  apertius  loqui  &  fibi  ftipulari* 
Debuitenim  contrahens  prcEvidere,  quod  multi  ex  fa- 
milianafci  poterant,  quibus  fervitus  hxc  deberetur,ac 
is  qui  convenitcum  Titio,  etiam  nafcituris  profpexiflTe 
feu  profpicere  voUiiire  cenfetur.  Quo  cafu  fuperveni"» 
cns  caufa  contracflum  non  refcindit,quaj  prsvideri  potuit 
temporecontradus.  per  cap,  propter  x.  de  locat»  l.  plane,  4^ 
iki :  fi mva  caufa  D,  ut  in  fojfefj.  legat.  >Ac  in  contradibus, 
quicquid  eft  omiffum,  pro  omififo  habetur»  l.firepeten' 
di^  C.  decondici.ob  cauf.  Andr.  Alciat.  confiL  8o,num.  4.  O» 
ftav.  Cacheran.  decif.gi.  num.  is*  &  td. 

3»  Proinde  Do<ftores  de  augmento  verba  facien- 
tes  pro  Regula  tradunt,  quod  augmentum  perviam  unionis 
(^  eandem  rem  confittuens  omnes  qualitates  rei,  cui  unitur, 
fufcipiat*  Jofeph.  ^t^tdecif.Aragon,  2s.  num.  104*  Et aug- 
mentum  eft  ejusdem  natura:,  ac  id,cuiadditum  eft.  Ti- 
raq u ell.  de  Retraci^  lign.  §.  /♦  g/o(f.  iS.  num.  ji.  Sefte  dectf.A- 
rngon,  124,  num*  28^  Aug.  Barbofa.  ad  cap.  quanto.  16.  num^ 
3.  ^ruwus  deattgment^conclHf  lo^  Joan.  Bapt.  Lzrvc^  decif, 
Granat.^/.num.s. 

4.  E  contra  vero  hoc  pacftum,  dum  in  infinitum 
tranfire  c^pit,  tanquam  iniquum,  ad  arquitatem  redu. 
cendum  efle  ahi  verius  cfte  cenfent.  Non  enim  eft  ve- 
ro  limile,  necmenti  contrahentiumcongruumprxfum- 
ptive,quofpiam  fe  velle  in  infinitum  obligare.  Talis 
enim  obhgatio  moderate  &  cum  grano  fahs  fumenda 
&  inteiligenda  eft,  Nec  enim  oportet  (ait  Julianus )  patro» 
num^  ut  opert-s  liherti  fiii  utatur^  aut  ludos  femperfacere  aut  Agro- 
tare,  in  Lfilihertm  27.  T>. deoperis  liberto  Ex  quo  refpon- 
fo  colhgitur  :  Quod  omnes  promiffiones  &  ftipula- 
tiones  ad  arbitrium  boni  viri  reducenda^  &ad  modum 

juftas 


De  Torculo  Publico  et  Bannalt.     47j 


juftcE  exa(n:ionis  redigenda:  fint.  Ita  namque  Divus 
MAYcm  adFortunatutn  refcripfit:  fr^ifidem provincix  adi» 
qui  fiipuUtionem^  de  cujus  inic^mtate  qu^ftfn  es^  ddmodum  juftx 
exaciionu  rediget  \  Hu  namcjue  ConfiitutioadfinitHm  ( i.  e.  fum- 
niu m )  modum excedit,  ^uid ergo ? fic res  temperanda efi^utin 
futurum  duntaxat^  exdie  ceffationis  crefiat  ffiirajZpudPaulum. 
tn  l.  cumquidam  17.  inpr^  D»  deufuris  Mafcard.  de  probatcon" 
cluf  6p 6.  Tefaur^  dectf^  226, 

S*  Qua^libetenim  difpofitio  ita  intellfgenda  efl, 
utinfinitas  evitetur,  quippe  qutC  in  omnibus  eft  fugi- 
enda,  &  qu^  in  jure  reprobatur.  l,qui  bonai^.  §^fin.  D,dt 
damn.  infe6lj,fin.  C.  de  SS.  Ecclef  Thoming.  ConfiL  2,num, 
S6,  Steph»  Gratian.  dtfcept.forenfcap,  600.  num.30,  Niger* 
Cyriac.  Controv.  forenf.  cap,  100.  num.  i,  Zepper.  tn  Cyno:^ 
legal  cap.  6i.pertot*  Nam  de  infinitate  yitanda  habemus 
refponfum  Ulpiani,  ne  infinitam  cuftodiam  quifpiam 
debeat  prajftare  in  l.  ^i  quis  vina  4.  infin.  D.  de  pericul  ^ 
commod  rei  Vendit.  Undejafon.  tnl.  quo  minm  num.  136.  D, 
defiumin^  regulam  ponit :  Quodfermo  generalis  &  in- 
definitus  nontrahatur  adfutura,  quando  refultat  mag- 
num  prxjudicium.  Joan.  Pileus  i» ^afi,  aur.  4S*  Eo- 
usqueauteminfinitas  in  omnibus  difpofitionibus  evi- 
tari  debet,  ut  &  verba  etiam  apta  ad  infinitatem,  at|a- 
men  reftringantur  fecundum  mentem&  fubjedamma- 
teriam  ad  certum  tempus,  Berous.  ConftL  jss*  num-  22.  ^ 
feqq,  Anton.  de  Amatis.  decif.  s4'  num,  8,  Quo  modo 
contradus  fuccefiivus  reduciturad  a^quitatem,  fideve- 
nerit  ad  immenfum./^^r  ^.  /.  /?  libertas  27,  D.  de  oper.  libert. 
Roland.  a  Valle.  conftLi .num.ijsJib^z,  Dn,Zepper.^/i?* 
cap.  63.  n.  14. 

6.     Et  quamvis  dici  pofiit  a  contrarium  afleren- 
tibus;  quod  a  pa<ftis  conventis  non  fit  recedendum; 

Nuu  3  cum 


474 


Caput     XIX. 


cnmPr«tor  ait:  Pa(fl:a  Conventa,  qux  neque  dolo  ma- 
lo,neque  adveriusleges,  Plebiscita,  Senatus  Confulfa» 
Edida  Principum,neque  quo  fraus,  cui  eorumfiat,fadi 
erunt ,  (ervabo  m  L  lurtsgcntiumj.  %.  ait.  Prdter,  7.  £>♦  depa' 
^u»  Anftotel.  Ethicor.  Itb.s.  Schurff.  confil.  7.  confiL  ^2»  ^ 
c9niiLs9.  Quia  contradus  initi  neceffitatem  inducunt. 
fer  i  ficuti'-  D* dc  O,  (^'  A.  Alciat. refpons. /,'7.  nur».  2.  Nathan» 

7.  Illis  tamenregerimus;  Non  tantum  efle  tri- 
buendum  iniquitati,  utcum  damno  alterius,  pacifcen- 
tium  heredes  locupletentur.  Cum  fub  nimia  juris 
fubtihtate  &  authoritate  juris  fcienti^  nonnunquam 
pernitiose  crrctur  juxta  Pau/um  in  Lfi  Servurn.  gu  §.  fecfHt' 
tur  D.  de  V.  0.  cap,  ^anta  16,  Vhi  CmoniftA  x.  de  cenfih.  Qu  em 
textum  mirabilem&fuo  tempore  a  nemine  cognitum, 
voeat  Paltios  Ruvios  ad  Ruhr,  dedonat,  inter,  vir.^  ux.  §^ 
6$.  num.i4'  Etcx  hoccapituloinfert,  Principem  pofle 
donationemaut  conceffionem  ab  aho  fac^tam  modifica- 
re,  &  in  a?quahtatem  ex  poftfado  fupervenientem  ad 
modirim  juftas  exadionis  reducere.  Mafcard.^/tl?.  tr,Con* 
cliifi  69^,  Qupd  in  terminis  penfionum  &cenfuum  de- 
ducunt  latius  RebufF.  de  pacificpoffejf  num.i^i,  Gigas  <5^tf 
peufion,  ^'t/i.  s.  num^  4,  Nicol.  Garfia  de  benejic.part.  /♦  cap, 
6.  num,  460,  In  terminis  locationis  Teftaur.  dccij.  129^ 
num.  2t 

§.     XXIV. 

I.  Pr:rterea  ex  eadem  ratione  Privilegia  Princi- 
pum,quorumaurhoritas  longegraviorefle  debet  quam 
contraduum,  nihilominus  ad  a?quitatem  reducuntur, 
dum  iniquia  fieri,  &  tertium  gravitcr  la?dere  incipiunt^ 
propter  Rcfponfum  PzuMin  L  exfa^o^ 4s.ihi:  Beneficiaqai- 
dcmPrincjpnlta-D.de  vulg.  &pupilLfuhfii^,Cap^Suggef}u?n.ubiAb' 

has 


De    ToRCULO    PUBLICOET  BANNALI.       47J 


bas  Panormit.  x^de  decimts^  Menoch.  in  Rejponf  cauf,  Finar, 
).  num,  /7.  &fioiq.  Baro  Eneiick.  de  pnviicg^  lib.  ^.  cap.  ig, 
num,s.  Pari  modo  ruccefTores  deftruuMt  &  mutant 
majorum  inftituta,quamvis  ab  initio  bona, fi  rucceflu 
temporis  tendunt  adnoxiam.  Bart.ChaffanjE.  4^  Cf?/?/«f/. 
Bttrg.  Rubr.  /;.  §.  2.pofl,  num,  30*  Ideo  in  Regia  Camera 
NeapoUtana  fuit  reindaimmunitasexemptionisaGabel- 
lis,  adcertam  quantitatcm,  quas  tendebataddeftrudio- 
nem  Regiarum  Dohanarum,  feu  vedigalium*  late  Paul. 
Balzeran,  ad  §,  omnes.num.  15,  &  16,  Ub.  2.  Feud,  26.  Per 
fuperius  addudam  rationem  etiam  a  lafone  dr  Alexandro 
approbatam :  Qupd  quando  magnus  exceftiis 5t  lapfio  ex 
con vcntione  eveniret,  non  veniant  futura.  Jafon  addt^. 
l.  quo  mmu^.  num,  144*  Alexander.  ConfiL  ijt^  num,  7«  & 
i.  voL  2, 

2.  Quibus  rationibus  motusfuit(referentePetro 
fontmc\\at)Jupremu4  Cathalonia  Senatw  ut  judicaverit  in 
favorem  Ptjcatoris  ,  qui  conventionem  inierat  Anno 
MD  LXX.  cumcivibus  Dertttfz^  depifcibus  certo  pretio 
vendendis,  tempore  quo  pifces  viliftimo  pretio  confta- 
bant.  Dum  vero  curfu  temporis  conftabat ,  quod 
non  tantum  pifces  &  alimenta  omniaad  vitx  humanae 
fuftentationem  neccflaria,  fed  etiam  inftrumenta  &  ap- 
paratusadpifcandum  multo  majori  pretiocommuniter 
Tcnderentur,quam  tempore  conventionis;Senatus  pif- 
cium  pretiumad  «quitatem  reduxit.  Fetr,  Fontanella 
^evaci  dotd,  Claufid.  4'  Giofj.  i$,part.  t.  n.  iiS,  Ita  cum  fu- 
pra  allegatis  cenfent.  Tiraquel.  deretra^.  ttgn.  %,34^*Gloff, 
1,  num,  s  Anton.  dePadilla  ad  L  non  modtts,  C.  de  fervtt^ 
&  aq,  Valafc.  confitlt,  $8.  num.  4^  Bobadilla  in  Poltticltb.s, 
cap.4.  num.  2S,  Card,  Tufch.  tom,3.  Pra^.  Comluf  lit,  E, 
Comluf^j^^^ 

}.  1« 


47<5 


Caput  XIX. 


5,  Iii  termiiiis  Molitoris,  Barbitonforis,  Furnarii 
&  PoflefToris  nemoris  Aug»  Barbofa  ad  cAp.^uamo  16, n^ 
7»  xM  cenfih.  Steph.  Gmtian, decif.S/^  mm^  10.  RofcnthaU 
defeud.  cap.9,  concluj.si.  in  GloffUtt.  B.  late  Claud.  Expilly , 
Vecif.  Gratianopol.  Arreji.  222.  per  tot.  Varie  Diftinguitjoan. 
Hering.  demolendm,  ^ufft^ 20. n* ip* 

§.     XXV, 

I.     Sane hanc  quaeftionem  illuftrare  placct  elegan- 

ti  &lepidoexemplo,quod  inDucatu  Pi6iavienfi  olim  con- 

t\^\x.^xtiQTQi\tt  loannne  de  Tem^orcy  in  Commentariis  ad 

Confuetudines  Turonenfes.     Nobilis  quidam,  plurima 

poffidens  nemora  in  luo  territoriOjConcelTit  cuidam  Ru- 

ftico,habitanti  in  fao  terriorio  facultatem  &  jus  cxdendi 

ligna  in  nemoribus  dominipro  neceflitatedomus  &  fa- 

mili2Efu2e,&pro  calefaciedofurnofamili^fuajcum  obli- 

gatione,  utdidusrufticus  vel  primusdefamiliateneatur 

inCaftelloDomini  quotannis  cantare  cantilenam  unam 

velalteram,inultimadieApriIiscircacrepufculum;Acil- 

luc  deferreviridem&fiorigerumarborisramufculum,in 

fignum  reverentice&  recognitionis.  Evenir,tradu  tem- 

poris,  quod  ipfius  ruftici  familia  fupramodum  &  afBu- 

enter  fuerit  auda,  ita  ut  nemoribus  Dominimultum 

damniillatum  fuerit,  excidendo  indies  tantam  copiam 

lignorum,  dum  terquaterve  in  hebdomade  fiirnum  ca- 

lefaciebatj  usquedum  villaiftainpagumfereintegrum 

tandem  excrefcebat.    Dominus  nemorum  hoc  perpen- 

dens,  familiam  ruftici  primi  acquirentis  a  fuccidendis 

lignis  arcere  intendebat.      Rufticus  cum  integra  fami*^ 

lia  fefs  oppofuit,  cum  oblatione,  quod  juxta  tenorem 

conventionis,&  bene  cantare  &ramufculos  oflerre  an- 

nuatim  quam  prompte  velit.     Controverfia  lia:c  adDo- 

minum  Senechallum  feu  locura  teneiuem  regium  Pi- 

davi- 


De  Torculo  PUBLICO  etBanmali.     477 

— — *— ^— — ^— — —  *— — i^Mil— — »^— — ^ii  ■■■■■■■  »1      iiiiM  I  I  i^      '^^'^mtm^m^ 

dtavieiifem  delata  &  coram  eo  varie  tamaNobiliquam 
RuAicis  exagitatafuit. 

1.  Sane  loAnnes  de  Tempore  feu  SaifTonius  quaefitUrS 
a  Locum  tenente  didi  loci,  ^mdjurts  i  ab  initio  ad  e- 
xemplum  Ludovici  Romani  in  fuis  fingularibus,mu(fi- 
tavJt.  Retamen  maturius  deliberata  &utriusquepar- 
tis  rationibus  perpenfis  ,  quas  late  ibidem  cohgcffit, 
controverfiam  hanc ,  hac  diftindione  dirimendam  efle 
cenfuit  ^  Atit  Nobihs  percepit  commodum  a  Ruftico  & 
lucrum  ahquod  ,  tunc  oportet  eum  pati,Rufticum  in- 
cidere  ligna  foreftica  cum  fuaintegrafamiha;  Eoquod 
obligatiofuitfimphciter  concepta,  fub  nomine  colle- 
(flivo;  ideo  obligatio  non  debet  variari,  licet  crefcat 
vel  decrefcat  numerus  comprehenforum  fub  nomine 
colleclivo.  Idque  peregrcgium  refponfum  Alfeni  inU 
cum  proponebatur  76 ^  ibi:  partibni  commutAtist  eodem  res  per» 
rnmet.  D.  de  judtciis^  L  grege  21*  D.  de  legAt.  /♦  vide  de  col- 
ledivo  Verbo,  Anton.  Bellon.  dejur.Accrefiend.  CAp.j^j^^fl^ 
ss*  num.sS.  &per  tot^  PrccfertnTi  cum  Nobilis  percipe- 
ret  ahquod  emolumentum  &  commodum  ex  padtis 
conventis.  Aut  Nobihs  nihil  lucri  a  Ruftico  ejusquc 
familia  fentiebat;  quo  cafuipfi,  officio  Judfcis  fubveni- 
endum,  propter  nimiam  familiae  excrefcentiam.  Quo- 
niam  cantilena,noneft  lucrum,fedrecognitionemde« 
notar»  Saifon  aA  Confuet,  Turonenf.  tit.  i.  Art,  13.  fol.  m^  17, 
Qux  tamen  diftmdio  noftram  Refolutionem  fupratra- 
ditamnonevertit.  Aliterdiftjnguit  Joan.  Hering.  di^^ 
^udft^  20^jub,num.it;* 

§♦     XXVI. 

1.  CcEterum  Cenfi^  lorcuUres-i  quem  diftriduales 
domino  torculi  BannaIis,inRecognitionem  &  proope- 
re&  labore  in  cogendis  Uvis  prxftito  folvunt,  (qui  Jns 

Ouo  prc[fu- 


478  Caput     XIX, 

fre(furA  vocatur  a  Camill.  Borell.  ConftL  },  num^  2. )  Con- 
fiftit,  vel in  pecunU  numerata  vdin  vinoCeu  muito  pro- 
iiuentc;  In  patriceDucatu  ff^urtemhergico  dominustorcu- 
li  de  quolibetCado  muftijmenfuraEW^urtenbcrgics,  tri. 
gefimam  fecundam  partem  procenfu  torcularipercipit; 
ultra  mercedem  operariorum,  quamDominus  Uvarum 
^txSidUXC  Slm^tl  folvere  tenttur.  In  quibusdam  /- 
taiiA  locis,  prajfertim  Regni  Neapolitani  Baro  Trappeto- 
rumOleariarumultra  certum  nudeorum  num€rum,tf(5?4- 
njam  olei  partem  pro  jure  preflura?  exigit,cum  obliga- 
tione  mercedem  operariorum  folvendi  j  tefte  Caniill. 

^oxt\\.di^.ConftLs*n,s*  &27, 

2.  Queritur  autem  hocloco  non  incongrue;  An 
Dominustorcult  Bannalk^  c^utinpago^  cum  Jurudi^ione  pr^neji^ 
cenfum  Torcularem  pro  luhttu  mutare  vel  augerepoffit.     (St)  ^Ct 

i^cUanlgcn  VomtbcnS^dtcxwccm  j^m^evn?  Ego  fane 

refpondeo  quod  iv;?»  j  fiveCenfus  Torcularis  ex  pado  (ivc 
cx  confuetudine  pcrcipiatur.  Hanc  enim  Qu^ftionem 
decidit  Imperator  Conjiantinta  fingulari  Refcripto  ,  ad 
Maximum  trientalis  vicarium  exarato:  ^isquts  (2i\t) 
Qo\oi\us plus  a  Dornino  exigit  quam  ante  confueverat^& quam 
in  anterionbui  temporthiis  exalium  efl^  adeat  luduem,  ctijiis  prt' 
mitm  poterit  habere  pr^efentiamy  &  factnt^  comprohet'^  tttille  qui 
convincitur  ampliuspo/iulare.f  quam  acctpereconfutverat,  hocface' 
re  in  poflerum  prohibeatttr :  pritis  reddito ,  quodfuper  exailione 
perpetrata  nofcttur  extorfiffe  tnL  i.  C.  in  quih.  cauf  colon^iih.ii^ 
Rationem  adducit  ipfe  ^mpentor /uftntanusy  in  refcri. 
pto  ad  Joannem  Prarfidem  Provincia:; 

3  ^ontam  tn  redttthtt4  prafiandis^  veterem  conftietudt' 
nemTtomim  pcffcfjionttm  ohfervare  dehent.  tn  /  ctim  fath  23,  C. 
de  agricoL  ^  ccnfit*  Cih.  ti.  Qui  ibidem  quoque  refcrip- 
fit:  Caveant  igttttr  Voffcffonnrn  Domtni^  tn  quiht^  talcs  ColonH 

to^fti' 


De  Torculo  Publico  et  Bannali.    479 


cenftttutt  funtf  aliqttam  innovationem  vel  violentiam  eis  infer" 
re :  St  enim  hoc  approbatum  fuerit ,  (^  fer  ludicem  pronuncia' 
tum,  Ipfe  FrovinctA  moderator^  in  qua  altquid  tale  fuerit  perpe<' 
tratum^  omntno  provideat^  ^  Ufionem  (^fi  qua  fubfecuta  efl)  eu 
refarctrecuret,  Ex  eadem  rationeImpetatores/4rf4^/»f  C^ 
HoKoritis  praccipiunt,  Ut  exadiones  militarisannons^fer- 
vata  regionum  confuetudine  fierent.  in  /.  miffi,  7.  C  dt 
exa6ior.tr tbutAih,  10.  Pari  modo  Impcrditor es Honoritis (jr 
Theedofiffs  in  pollitici  canonis  folatione,nullamadje<^io- 
nem  velinnovationemfuftinerejubent./^i  ft quis auSiori' 
tate  /<f.  C.  de  omni  agr  defert,  colend.  lib^  ti^  Alexand,  ConftL 
I4U  ttb.  2.  Nicol.  Boer.  decifisz. 

4.  Et  hoc  robur  accipit  ex  eajuris  rationc,quod 
circa  exacJtionem  decimarum&.  portioniscongruaj,con- 
fuetudo  folvendiattendatur,  perquamDebitoresacqui- 
fitum  habent,  quod  ipfis  invitisfacileadimi  non  potcft^ 
per  cap.  dile6its.  cap.  cum  ftne*  cap,  aliquthns  x,  de  dectmu,  Petr» 
RebufF  de  dectm.  ^xfi,to.  num,  6.  Guttierezad.  Pra^i.^^dfi, 
Itb-  J'  ^'^f^-  ^^'  ^«w'»  2.  Petr.  Moneta.  de  dectmUcap.  /.  »» 
^;.  Ac  quod  decimae  iiifolitcE  non  exigenda:  fed  con- 
fuetajfolvenda?  fint  traditChriftinas.  dccif  RotA  Belg»  23^. 
voL /.  Novar,  tom. /.  Gravam.  ^os.per  tot»  Ex  eadem  ratio- 
neMolitursdecimatidnem  velexacftionem  juxtaconfue- 
tudinem  loci  fieri  debere,  arg,  L  4,  J.  fin.  D.  de ptibltcan, 
tradtt.  Fr.Niger.  ibi.  n.  13. 

5 .  Proinde  in  cafu  non  diftimili  dicimus,  quod o- 
perff  rufticorum,  quoad  qualitatem  &  augmentum,nul. 
latenus  fint  extendendx  fed  potiusintraconfuetosfines 
cohxhtnd^e  per  L  i.  ihi:  in  anteriorthtis  temporibus  C  inquib» 
cauf  cobn  lih.  11.  cap.delt^io  to.  ibi:  de  hujusmodi  Confuetudi. 
nc  X.  dc  officio  Archt  Diacon.  Vultei  conftLi}2.num,3,  voL  2* 
Schepliz.  adConfuet.  March^part,  4.  ttt.u,  num^^.  Cyriac. 

Ooo  i  cmtro' 


4So  Capbt     XIX» 

controverfl  forenf*  Erhardus  de  operU  Ruflkor,  concluf,  2^, 

kt.  B, 

(5.  Omnis  enim  noviras  fugienda  eft ;  nam  ex 
noyitatefraus  arguitur,  quando  contra  antiquam  con- 
fuetudinem  quidpiam  attentatur,  Aymon  Cravetta Q?;/- 
fiLnS^num.  14-*  Novaque  fervitiapervim  &metumex- 
torta  prajfumantur.^^r/.y^  per  impreffionem  //♦  C  de  hk  qu<t 
vi  metHive  caufd,  l.  cum  fatu  23.  verf  careant,  C.  de  agrtc.  (^ 
cenf  Ith,  //,  ca^.  fane  x.  de  exceff.  frdat.  Jacobin.  de  S.  Georg. 
de homag,  num*4s.  Thom.  Maul.  de  homag.tit.  4.  num,  11* 
Qui  prcEJudicium  Camer<e  Impcrialis  in  caufa  Pagorum 
in  Hatgau  Contra  Hanau  refert»  Dn.  Am.  Balthafar* 
/r.  deoper.  rufticor.  cap.  iz.fol.m^  300.  Pr^fertim  cum  Do- 
«ftoresinftar  Regulasfirmare  folent,  quod  fervitia  inde- 
bita  a  Vafallo,  feniori  feu  Domino  feudi,  vel  a  fubdito 
Magiftratui,five  fuperiori  fuo  pr^llita,  pervim  metum 
&  imptefTionem  extorta  fuiife  pracfumantur.  Surd*  con- 
fiL  127.num.2s,  ^qy\\c\\.  decif74.num,  S^cum.fiq,,  Sixtin. 
de  regalib.  lib.  2,  cap.  /3.  num.  21. 

§.     XXVII. 

I.     Quod  fi  interDominum  &  diftricftualesperpa- 

<n:aconvenerit,  quid  quamtumve  vini  Torcularis  pro 

quolibet  Cado  folvendum  {ii.i  huic  conventioni  nieri- 

to  ftandum  crit;  Nam  in  tali  controverfiaritcdirimen- 

da  omnium  primo  pa(flaconventaintrofpiciiendaerunt, 

utpote  qu^  omnem  contradusfeu  adusnaturam  infor- 

mant  /*k  reformant»  /.  jurisgentium  7.  §.  quinm:o s.  D.  depa- 

ei^  L  pac2a  22*  inpr*  D.  dc  contrah.  ernpt.    Card.  Mantica  de 

tacit. conventiontbJib.  utit.3.  &feqq.  Dn.  Pr.  La^l.  Mancin, 

m  difiuis.  gemij.  cap.  sy.  &s8.     Hinc  Feudorum  interpre- 

tes  tradunt;  Quod  in  Controverfiis  fendalibus  ante  o- 

mnia  diligenter  infpiciendus  fit  tenor  invefiitura?,  ut- 

pote 


De  Tcrculo  Publico  et  Bannali.     4S1 


potc  quseinformet  &  reformet  omnem  Feudi  naturam 
per  cap.  un.  thi:  propter  tenorem  tnvejliturdi,  2.  Feud.  iS.  Vult» 
defeud^  cap.  2.  mtm.  is*  Klock»  3^  Cenfd.  ij^.  mm.  79.  Dn. 
Balthafar*  di6i.  tr^  cap^  ii.fol.  264.  late  Joan.  Coppen.  de 
fcudts  obferv^  unum.ss,  undc  fcribit  Joannes  Maria  No- 
varius; 

2.  ^mndo  Barones  hahent  ex  frivilegio  velalia  excaUm 
faJHs  prohiheadi  fuis  fuhditis.,  ne  alihi  eant  ad  molendum  veUo' 
qucndum  famm ,  non  pofjunt  m  eorum  pr^judicium  alterarejm 
molttur£ ,  aut  furnattci  extra  folitum ,  alias  gravarent  VafaUos* 
Ac  ita  in  terminis  per  Regiam  Audientiam  Comitatus 
ProvinciceMolyfi  /^/?»^ /^^7.  judicatumfuit,  quiinfuper 
ex  hifce  rationibus  cuidam  Baroni  qua?rentiquid  jurisin 
h o  c  ca  fu  j  co n  fu  Ui  i t  i  Alterationem  molitwrte.  fa6iam  per  Ba- 
ronem  non  poffe  fuhfifiere.t  in  prdtjudicium  Vafallorum  ^fuhdtto^ 
rum»  Acin  fine  concludit  :  Ita  flante  rerum  judicatirum 
authoritate  ahflineref^dshcnt  Bdirones  ah  hujusmodi  alteratione^ 
MoliturA  ^  Vornacii^  alias  tenentur  in  confctentia  reflituere  9  id 
quodplmrcciperent.,  ficque  ohfervare  dehent  confcientiati  Confef- 
farii  cum  eorum  p<Enitentibus.  Ha^c  Joan,  Maria  Novar» 
tom.  I.  Gravam*  Vafall.  6s*  num.3.  ^4.  Et  ante  eum  Reg. 
Roirus  tn  pragmat.  Reg.  Neapol.  14*  Baron^num.  3.  Alber. 
Brunus  intcrmtnismoltura  conftL  feudal.  i^i.  Verf  Et  infuper* 
Camill  Borell.  conftL  /.  per  tot.  Ac  quod  nec  quantitas 
nec  quali&as  folutionis  mutari  poffit  a  Decimatore  tra- 
ditGeorg.  de  Cabedo/>^r^  t.dectfzo^.per.  tot.  Don.  An- 
ton.  de  Marinis  l:h.  i.  Var.  RefoL  cap.  Su  In  termini's  de 
cenfu  antiquo  non  augendo.  Thom»Maul.  dehomag.  tit, 
is.  per  tot,  Hering.  de  molend.  ^difi^  10,  nnm.  29,  ac  ^^ft» 
4S-  num.  16, 

Coo?  S,XXVi}I. 


4^1  Caput    XTX. 

§.    XXVIII. 

I.  Succedit  hic  alia  Quxftio  j  An  ipfum  Bannum  [eu 
acceffio  mcejjAria,  fremendi  Vvas  tn  Torcub  (ive  Domtmco  five 
prtvato,  fit  jervttu4  perfinalis  vel  realis  ?  Quamvis  fubditis 
plebeisqueagreftibus  injundum  onuspremendiuvasin 
dominico  torculo,  non  facile  transmittaturinexteros, 
&  tanto  minus  in  Vmearum  emptores  &liberos  polTer. 
fores  Urbanes.  Utpote,  qui  non  funt  Diftridtiales,  fe- 
cundum  tradita  Renat.  Choppin  de  legtb.  Andid  Itb.  /,  cap, 
27.  art,  uU.  Cardin,  Mantica  decij,  6s.  num.  /♦  Verius  ta- 
men  eft, onushocefle  potius  reale,ac  fervitutem  hanc 
magis  pra:dio  quam  perfonaf  incumbere.  Cum  fine 
prxdiis  jus  hoc  confiftere  non  poftit.  arg.  C.  pater  filtA  6, 
ibi:  fiquts  non  pfttm  tranfeundiperfonA  datum  Jed  legatumjer» 
'vittitts  ejfe  plenumtntelltgat^  D.  de  fervit.  Ugat.  l.  2.  §.  i.  D, 
Comm.  pradior.  Proinde  jus  hoc  bannale  Torcuh,  palTi- 
ve  ipfis  vineis  tanquam  nebula  paludi  inhacret,  &  cum 
cis  ad  quoscunque  pofleftbres,  cujuscunque  dignitatis 
prajfulgentes  tranfit.  Quoties  namque  perfonalis  fer- 
vorum  feu  pofleflbrum  ftatus  pra:diaria  fervitutemuta- 
tur,  tuncpra?dii  onus,  purum  &  banni  fervilis  lex  fun- 
di$  indic^^a,  innovumquemvispoflefl^orem  transfertur, 
Jacob.  Cancer.  /.  Var^RefoL  cap.  4-  num.  so,  Qupd  Joan, 
Coppen.  decif  /7.  num.  6-  in  terminis  juris  pafcendi 
late  deducit,  &  decifionem  fupremi  Senatus  Sardinia: 
refert.  Joan  Dexadl.  decif  Sardin. pj .  latejofeph.  de  Sef- 
fe  decif  i^p.  num  27.  &Jeqq. 

2.  Rattonem  adducimus  ex  refponfo  ^apiniani: 
Qu^pniam  ubicunque  frudus  pr^edii  aut  Torculi  maxi- 
m^  iu  vinejs  confiflir,  tunc  fervitus,  pracdio  magis  quam 
perfonx  dcbetur.  ^er  l,pecoris.  4*  tbi :  pradtt  fru6it4^s.  D.  de 
Servit.  t^R.Vbt,  Anton,  Faber.  in  RattonaL  Ita  namque 

fcrt 


DE   TORCULO  PUBLICO  ET  BaNNALI.       48J 


fertnatura  fervitutum  prasdialiumutfuis  pra[:diisinquo- 
rum  gratiam  funt  conftitut^ejfemper  inh£ereant,licet  per- 
fonac  percant  vel  mutentur  Ljuxta  Paulum.  inl.  cumfundo 
S6,  tbt:  emptopraedio,  quxfita  eft  fcrvitus  D.dt  S.  P.  R* 
ac  l.pen.  §♦  tbti  id  a  fucceftbribus  etjam  eorum  eft  ob- 
fervandum.  D.ft fervit^  vtndic.  l.  4-.  tbf.Jtfrddtt  fru^mma- 
gi6  inpecore  confiftat^  prndii  magis.  D.de  S.  P.  K*  Zalius  ^tb.  /. 
refponf  cap.  11.  Hilliger  inD.E.  Itb^ii.  cap,  7.  lateintermi- 
nis  juris  pafcendi  Francif  /^egna  tom.  2.  Dectf^  1463*  per 
dolum\  ^i  ettam  contrartnrefpondet.  Card.  Mantica  dectf. 
17.  num.8.  cr  p^  Dn.  &  Am  Mar,  AureU  Galvan.  de  F/u- 
fruCt.  cap^3$.  num.io.foi.  m.  /i/. 

3*  Id  quod  exemplo  juris  pafcendi  illuftratur, 
quod  jus  Univerfitati  &habitatoribus  competens,fervi- 
tus  rcalis  cenfetur,  ficuti  in  fupremo  Sardtnts  Scnatu  ju- 
dicatumfuit,  cum  fervitushaecdependeat  apracdiodo- 
minante,  tefte  Joan.  Dexad.  in  decif  Sardtn.  Sp.  num,  u^^ 
fertotam  dect/ionem  hoc  tra^at^  Cafanate  conftl.  4^,  num.  12. 
^Hifubnum.13.  traditj  quod  fi  fervitus  pafcendi,aut  fi- 
miles(i/.^.  P^vas premcndt)  refpiciat  principaliterutilita- 
tem  alicujus  prjedii  &  etiam  refpiciat  diminutionem  al- 
terius  predii,  dicuntur  mere  reales,  quiatuncadeftprae- 
dium  in  Luroque  extremo  dominante.  Confentit,  Can- 
cer.  3.  V&r.RefoL  cap.4.  num.50.  Anton.  Y2\itx.2.Codtc.tit, 
24.  Deftruit.  2.  Decker.  /.  Differt.  13.  num.  4*  Proinde  iii 
fuprema  Partftenfi  Curia  de  (imili  controverfia,  parribus 
corvinus  conftkutis  Anno  1600.  Senatui  placuit,Jus 
publici  Torcularis ,  verius  praediis  impofitum,  quani 
pcrfonis,  ac  licite  exerceri  in  quemvis  fundi  compara 
torem  etiam  extraneum,  atteftante  Renar.  Choppin.  ad 
Conjuet.  Parifienf  Itb.  z.ttt.  8.  nurn.  /.  inftne.  DiflTentit  i^c- 
cuifius  &  cum  eo  Albericus  de  Rofatepcr  /♦  miU.14*  injine» 

tbii 


484^  Capwt    XIX. 

ihi:  iii  tuo  uvas  promendi,  D»  de  dliment.  ^  cthar,  Ugit* 
Qin  cxinde  deducunt,  quod  Jus  in  tuo  Torculari  pre- 
mendi  Uvas,  non  fit  rervitus,nec  realis  nec  perfonali-s» 
fed  jus  quoddam  debitum  acflione  perfonali^quos  fequi- 
tur.  Aym.  Publit.  ad  confiet,  AvernU,  ttt*  zs^  a£i,  2»  Cra- 
vetta  confil,  4.  num.  8*  Joan.Grivel,  dectf,  66,  num.  p.  An- 
ton«Faber.  Itb,  ip,  conjeBur.  cap.  1$,  Profpen  Rendella  ds 
Vtno  &  Vmdem*  cap,s*foL  m,  2/.  circafin. 

§.  XXIX. 
li  Cajterum  de  Torculis  Bannalibus  inftar  ReguU 
obfervandum  eft,  ut  Im prohthendi  DiftriBuales  ad  alia  for^ 
cula  privata  accedere^  eo  mque  vigorem  fuum  ohtineat^  e^uotuoiuc 
Domintts  torculi  ^annatis  facultatem  ^  commoditatem  hahet  Sub- 
ditos  cito  expcdiendiy  fcilicet,^?  torcuUymolendinaSerr£,Battin* 
derta  ^  Jrapetta  ita  comparata  (^  inflruCla  (int ,  quo  ut  Diflri- 
Sluales  rite  ^  debtto  tempore  expediantur  i  aliasprohiberi 
minime  pofTunr,  quiin  aliena  Torcula  Moiendina  & 
fimilia  asdificia  Bannalia  pro  lubitu  vifitare  poflint. 
Nam  jus  eundi  &  cogendi  fubditos  adBannaliaTorcu- 
la&fimilia,  videturrefpedu  domini  &  fubditorum  qua- 
fi  contradus  ultro  citroque  obligatorius,  ideo  uno  de- 
ficiente^  alter  quoque  recedere  potefl:*  arg'  l,  lultanm  §, 
ojferriD,  dea6l.  empt,  Steph»  Gratian.  decifi.Rot*  Marchj6, 
num.  22^  &  feqq.  Marefcot.  Var»  Refilut,  cap,  go.  Nam  ex- 
ceptio  irta  non  adimpletionis  Contradus,  dicitur  ex- 
ceptio  litis  finits  &  impeditlitis  ingreffum.  Aymon. 
Cravetta,  ConfiL  127.  num.  14.  pofl  altos^  Caroc,  de  Except.  so. 
Ac  in  tr,  de  locat.part,  4.  cap,  de  evi^lion  num,  42.  Ac  nun- 
quam  perftatutum  fublata  cenfetur,cum  oriturpetitio. 
Roman,  confU,244,  num.  s,  Alexander  conpL  119.  num.  2. 
lib.  i,  Cephal,  confiL  402.  num.  ig.  Itb.^.  Marefcot.  di6i,  ith„ 
/.  cap.  8,  mtpt.i,  ^^.     Ac  contradum  non  fervanti  vel 

ex  fua 


De  Torculo  Publico  et  Bannali.    48; 


cxfua  parce  non  adimplenti,ab  attera  quoqueparteob. 
fervari  non  debei.  arg.  Lcum proponas^  ubi  Deciusnum.  s.C* 
de  fA^is,  Su r d.  </(?  aliment.  tit.  7.  ^dfi^  17*  num»  2 6*  In  ter- 
minis  TorculorumJoan,Mar.  Novsir, di^,  trjom^i^Cra.' 
vam,  6$^ 

2.  Sane  dominus  molendini bannalis  ita  (uos  di- 
ftriduales  in  terendo  frumentum  promovere  tenetur, 
ne  ultra  viginti  quatuor  horas  in  moletrina  domini  fta- 
re  teneantur^quod  fi  tanto  temporisfpatiomolituram, 
feu  macinam  haberc  non  poffunt,  libererecedere  &  a- 
lias  moletrinas  accedere  poflunt.  Tepat,  Var,  lur,  Decif, 
Jtt,  de  Mokndin.  ficuti  in  Regno  GalliA  decifum  fuiffere- 
fert  Joan.  Papon.  inArreft,  Itb,  ts*  tit.iS,  Arreft,  1,  &  2.  la- 
te  Joan.  Mar,  Novsir^di^.tom,!^  Gravam.  6u  Qupd  de 
confuetudine  vel  conftitutione  Kegni  Neafolitani  ac  alia- 
rum  Provinciarum  inteHigendum*  In  Ducatu  BritanniA 
tenetur  Vafallus  ac  diftridtualis  inmoletrinaBannalitri- 
nos  diesno<ftesqueaquam  expedare,  fi  fit  aquaria  mo- 
letrina.Sinveromoletrinaftabilisdiemnodemqjjjuxta 
xt\\orlQo\\^\i\xi\oxi\%^r\t2A\\\\2^:Btefttenunjommeattendre 
r  eautroistours  ^troisnujCls  ;  Et auxMoulins aVentjour  ^ unt 
nutSi.  h,e.  teneiur  homocbligatusexpe^areper  tres  dies  ^tresnO' 
^es;  vel  in  molispnevmattcis^  per  4iem  ^  no^iem.  Confuet* 
Britan.  4r/.  i<3j^.  computando  tempus  de  momento  ad 
momentum,  ficuti  regularitcr  traditur  in  l.  tn  temporali' 
bm  /)♦  de  obltg,  ^  a6l,  1 3,  §.  minorem.  D.  de  minor,  Non  e- 
nim  dicitur  aliquid  fadlum,  cum  adhuc  fupereft  aliquid 
agendum./>fr  /.  penult,  C.  ad  SC.  Syllan,  Laurenz.  Foenut. 
late  tn  tr,  de  momentan,  tempor.  jur*  cap,  30^  num,  /.  &  p.  fol, 
m.  zjo,  (^  27 u 

j.  In  quo  tempore  ,  dies  quoque  feriati  compu- 
tantur  \  a  Compter  C  heure,  qutl  arrivera  h,  e»  horam  compU" 

P  p  p  tando 


48d  Caput     XIX. 

tando  ^  mmierando  ab  co  tempore^  qitando  adventt.  Bertr.  d* 
Argencre.  adConfiiet.  Britan.  art.^ds,  lit.  D*  Nam  omni, 
tempore  pane  egemus ,  tnqutt  Accurf.  tn  l,  pubiicas.  C.  de 
feriis.  Ac  quotidie  editur,igirur  &  panem  coquere,& 
frumenta  molere,  etiam  diebus  feriatis ,  in  iionorem 
Dei  inftitutis,  licitum  erit,  fecundum  Archi-Diacon.;>« 
eap.jejuma,  de  conficrat.  difi.s.  ]Qdii\.S2ii(o\\*adConfuet.  To- 
ronenf.ttt.  i.  art,  lo.  Verb. Non.feriable,  Hinc  caufam  alimen- 
torum,etiam  diebus  fcriatis  agitari  pofTe,  deducit  lat^ 
Surd,  dealiment.  tit,  S.  privi/eg.  2.  CamilU  Borell.  de  ma^ 
gtflr.  lib.  4,  cap.  7*num,  4U  ^ct  quod  communiter  quo- 
queinLocis  vineariis  qui  vinetis  abundant  locum  ha- 
bet,  ut  Uv^  coUed^,  diebus  nodibusque  etiam  feriatis 
prcmantur  &Torcula  publica  exerceantur,ob  periculum 
corruptionis  Vvarum  calcatarum  ,  qua?  quam  citiffimc 
putrefcere  foknt,  nec  fervando  fervari  poflunt» 

§.  XXX. 
t.  Qua^ritur  uherius;  ArJ^  Dominm  Torcu/i  Bannalisj 
juri  Banni ,  etiam  invitis  Dfhidiualibtis  renunciare  d^  ipfum 
Bannum  torcuiare  refutare poffitl  Cafus  in  fac^o  parum  dif- 
fimili  in  Parlamento  Cratianopolitano'^t'^\\\Q2^\ZLCQTi\\p.U 
Nam  Dominus  Salvianus,  LeSieur  de  Salvaing  proprieta- 
rius  Furni  Bannalis  in  pago  Vouray,  cenfum  feu  retri- 
butionem  coquendi  panis  fingulorum  Civium  didi  pa- 
gi  ab  antiquo  obtinuit,  ac  quaehbet  perfona  uhra decem 
annos  aetitis  cxiftens  annuatim  quatuor  fohdoscum  di- 
midio  folvere  obhgata  erat.  Qus  annua  penfioretri- 
butoria  ad  annum  1630.  ftride  fohita  fuit.  Cumautem 
lucceflbr  famih;£  Dionyfius  mutatorerum  pretio,hgna 
non  ahter  nifi  longe  cariusemerepofTet,  adeoutexpen- 
^K  ipfum  cenflim  fuperarent  ^  nec  hoc  cenfu  quatuor 
fohdoTum  cum  dimidio  absque  notabih  damno  con- 

tentus 


De  Torculo  Publico  et  Bannali.     4^7 


tentus  eflTe  pofTet,  nificenfusantiquusaugmenteturiad. 
dita  declaratione,  nifi  Incolas  pagi  hanc  retributionem 
furnalem  augerent,  quod  Dominus  Furni  Bannalis  jus 
fuum  feu  potius  onus  refutarevelit.  Ac  ut  verba  Gal- 
lica  fonant:  ^u'tlfaifoit,  de  leur  dehiffer  U  banndtte  du  dtt 
four^  Q'  lcs  remettre  enpUine  liberte  d  aller  cuire  teurs  patns^ou 
bon  kur  fembieroit,  h.  e.  tjuodu  facere  velit ,  ut  remtttatur  ban-, 
num  di6ft  furni^  ^  permittatur  plena  libertas  cutvu  eundi  adco- 
quendum  panem^  in  loco  ubtcunque  placuerit^  Qu  a?ri t  u  r  ^utd 
luris.  Sane  hanc  Q£ceftionem  ^^r/»4/;V^refolvendam  ef- 
fe  aifero* 

2.  Siquidem  Dominus  Torculi  bannahshocBan- 
iii  jus  &  hanc  cogendi  poteftatem  Diftriduales  acquifi- 
vit,  &  poftidet,  non  co4itra  feipfum,  accumintentione, 
fervitutem  aliquam  infcmetipfum  recipiendi,  utperpe- 
tuo  Diftriduahbus  obhgatus  permaneat,  etiam  invitus 
aliorum  Uvas  in  torculo  proprio  exprimere  :  fed  mul- 
to  magis  ad  inducendam  fubjecflionem  &  fervitutema- 
liquam  ut  diftricftuales  torculo  bannali  ratione  accef- 
fionis  fubjiciantur ,  ac  dominus  torcuH  jus  quoddam 
non  tam  honorabile  quam  proficuum,  in  ipfos  incolas 
eorumque  vineas  acquirat :  Ideo  ei  tanquam  domino 
acquifitJE  fervitutis  liberum  erit,  hancbannifacultatem 
&cogendipoteftatem  derelinquere&  refutare,quando- 
cunque  placuerit»  Quod  enim  in  favorem  aHcu jus  in- 
trodudtum  eft,in  ejusdem  odium  non  cft  rerorquen- 
dumj  dum  bannum  torcuh  ^n  jus  mere  facultatis,  re- 
fpeclu  domini,  quodin  ejusdem  odium  dv^  damnum 
interpretandum  non  eft,  quafi  dominus  huic  juri  ban- 
nah  renunciarenon  polTit.  ^^nzt.Cho^i^m.  ad LegesAn- 
dt£.  lib.  i,  ctp.  2%  num»S'  Quilibet  enim  jure  pro  fe  in- 
trodudto,  uti  velnon  uti,  totum  vel  partemahquamre- 

Ppp  z  mitce- 


Caput  XIX. 


mittere  vel  renunciare  poteHper  l.  pen^  C  depaSi.  /.  fiquis 
w  confcribendd,  C.de  epifc,  ^  CUr.Lfin,  §.Jin.  D.  ad  SC,  Vel- 
iejan.  ]oan.  GxddxusC0n/i/.Marpurg,2(f.n.^iS*  &3i6.vol,4^ 

j.  Et  hocfecundo,  eo  magis  dicendum  cumhoc 
ju$  bannale  &poteftas  cogendi  diftriduales  dependeat 
ex  voluntate  ipfius  domini ;  Quihbet  autem  juri  pro» 
hibitivojin  favorem  prohibentis  introdu(flo  rcnuncia- 
repotcftjquotiesilhidipfius  dominifervitutemadivam 
habenti  commodum  concernit.  perteg^  /♦  D.  deferiu^  l^fi 
rnulier^  D,  ad  SC,  yeliejan»  Paul.  Gallecat.  tr,  de  renunciaf, 
cent,  /♦  cap.  8,n.i2,  &  is, 

4.  Huc  facit  tertioi  quod  omnis  difpofitio  intelli. 
gatur,  Rebus  fic  ftantibus  j  pro  ut  ftant  tempore  difpo- 
iitionis,  nifi  exprefsealiudcautum  fit.  perl.quaro.§.inter 
lecatorem.  D,  locatt.  l.  cum  quis.sS,  in  pr,  /♦  ficum.  82,  D.  de  ft* 
tut,  Cephal.  Conftl,  iSy.num.i^  vol.  2,  Modeft.Piftor.^^»/^/. 
iS*  num.g.  vol^  i.  Quam  regulam  communiter  appro- 
bant  fcribentes  ad  /.  quod Servim .  8 .  D,  de  condi6i,cauf.dat* 
Eamque  vulgatam  erfe  fcribit  Burfat.  Confil*  284-*  num,  /♦ 
vol.  ^.  Vincent,  Honded»  confult.  decif  97.  num*  24*  'voL  /. 
ac  confil,  89.  vol,  2.  qui  fub  num,  24.  fcribit :  Nova 
caufa  fuperveniente  ,  licitum  efle  ,  a  qualibet  difpo- 
fitione,  etiam  jurata,  recedere,  ex  verifimili  mentc 
contrahentium,  quod  verifimilefit ,  {\  de  fupervenien- 
tia  novaecaufaecogitaflenr,  difpofuiflent  promiftionem 
fervandam  non  elfe*  Camill.  Gallin.^^  wr^.  Stgntf.iib,  9. 
cap,  37'  num,  /^,  qui  hanc  conclufionem  fibi  locum 
vindicare,  ait ,  in  Ultimis  voluntatibus,  in  contracfli- 
bus,in  privilegiis,in  promiftionibusjinftatutis,  multis- 
que  aliiscafibus.  Q2X\\\\,dt6iuap.37.num.2o,  Herm.VuIt. 
4*  Confil.ss.mm.  q4,  £^td  igitttry  C\  caufa  aliqua  accide- 
rct,  quaecontradus  aut  difpofitionis  refcilfionem  urge- 

ret. 


DeTorculo  Publico  et  Bankalu     4.2^ 


ret,  utpote  dequa  a  partibus  nihil  cogitatum  fuit?  cap^ 
nequis.  cauf,  22.  ^ufft*2,  Nam  fecundumjureconfultos: 
Verba  difpofitionis,  ad  tempus  ipfius  referendafunt./. 
Rutilia*  6g,  D,  de  contr»  emft.  Qupmodo  in  obligationi- 
bus  femper  initium  contradtus  &  id  tempus  fpedatur, 
quo  contrahitur*  ferU  nonomne»  144*  §♦  /♦  D.  de  R,  U  L  in 
Uge.  77,  D.  de  contrah,  empt.  Honded.  2,  conjult.  4-p.  num.S^ 
Gratian.  difiept.  For,  076*  num*  14*  Zepper.  in  cynof,  legaU 
cap.S2'  per  tot*  Conditiones  etiam,  quae  tacit^,  ex  natu- 
ra  rei  negotio  infunt,  femperfubintelliguntur.  Quem- 
admodum  caufadifpofitionis,  vel  conventionis,  ipfutn 
adum  regulat.  arg.  /.  fin,  D.  de  petit^  heredit*  Lcum  tale.  f* 
falfum,  D*  de  condit»  c*  demonfir*  Bald.  in  Ljubemtis,  C  adSC, 
Vellejan.  Alciat.  de  Verb.  Signif*  lib,  3,  num,.  ;^.  Ludov.  a  Ca« 
izTiditt  confil.  44*  num,j4*  Herm,  Vultei.  4»  ConfiL  Marfurg, 
f2,num.2$7.  &feqq.  Ide6  bene  ad  propofitum,proDo- 
mino  Salviano  in  fupremaDelphuiatusCuria,quxGra« 
tionopoli  viget,  Advocatus  propofuit :  Parce  cfue  les  De- 
'vanciers  de  Salvings  »'  avoient  pas  acquis  ce  droit  de  Bannalite 
pour  fervir  contre  euxy  d*  une  attache  de  fervitude:  mais  pour 
afiuietir  ledis  habitans  de  leur  Four.,  &  acquerir  fureuxundroit 
non  moins  honorabk-t  qu  utilei  Et  que parfe  moyen illuy  ejlott 
loifible  de  quitercetefaculte.quanbon  luyfembieroit»  h.e.  ^uoniam 
AntecefJoresDomini  deSalvengy ,  Itis  illttd  banni  non  acquifiverant^ 
utcontrafemetipfosnexttsefjetjervitutis^fedut  incolas  dtfiid^us 
fitifurnifibi  (ubjicerent^  &per  ipfoslus  non  mintti  honorabtle  quam 
proficuum  acquirerent -y  Et  quod  propterea  ipfi  licitum  ejfet  tlli  fa- 
cultati,  quandocunque  liberet  renunciarey  &  eandem  dereltnquere, 
Ita  decifum  fuit  in  Parifienfi  Curia  fuprema  ,  Renat. 
Choppin.  ad  Confttet,AndiA  lib.  /.  cap,  2^.  num,  /♦  Eodcm 
modo  incaufa  Furnibannah*s  in  Parlamento  Grariano- 
pohtano/^»»<?;^/^.judicallimfuit,teftcCIaud,Expilly,^''- 
refi^z22.pertot.  ^PP  }  §.XXXL 


4po 


Caput     XIX. 


§.    XXXI. 

u  Nee  cmtrarium  evincunt,  ea  quae  adverfce  partis 
Advocatus  regerebat,  Quod  Contradus  formam  dent 
futuris  negotiisi  ac  Ixfio  a^ftimanda  fit  e  tempore  con- 
tra(flus.  l,fi  volunute.  C.  de  refcindend.  vendit.  Ac  ea  quae 
abinitio  funt  voluntatis ,  cx  poft  fado  fint  neceffiratis. 
Ea  namque  laefioin  contra(^ibus  confideratur,  quas  in- 
tervenit  tempore  conventionis.  /.  hahitAtionem.  D.  depe- 
ricuL  &  commod,  rei  vendtt*  L  3*  §•  divi,  D.  dcjure  fifoi.  U.t 
et;  quod  tempus  futurum,  quandocogitari  potuit,fal- 
temimplicite^  ex  nova  fuperveniente  caufa,  nonopere- 
tur,  ut  a  priori  contradu  recedendum  fit.  per  l.  pUnh 
D.ut  in  poffi/f  legat^  Natta  conf^  fiS-  num.  18.  Alciat.  rt- 
fponfisy.  ^  rejponf  80.  nurn.  4-.  Odav.  Cacheran.  deafgi, 
rium,is.  &  i^.  Jacob.  Cancer.  part^S'  Far.Refr/ut.  cap.  //♦ 

««/»♦  iS2* 

2.  it^Wi?»/namque  Dodores  hoc  verum  efle, 
tit  unus  contrahentium  propter  damnum  fuperveni- 
ens,  non  poflit  recedere  a  contracftu;  in  cafu  quo  con- 
tra(Jlus  perficitur,  uno  momento.  Secus  vero  dicen- 
dum  erit  in  contradu  tradum  fucceflivum  habente^ 
Docfores  ind,  l.ft  volwntate  8.  C.  de  refcind.  vend»  Quoni- 
am  in  contradibus  fuccefiivis,  in  quibus  aliquid  venit 
explicandum  defuturo,infpiciatur&confidereturdam- 
num,  quod  evenire  poteft  de  futuro,  adeo  ut  eo  in  cafu 
fcmper  claufulafubintelligaturj,  Rehm  ftcjiamibu^ ^ ineo- 
dem  Statu permanentihu6.  Quip  cafu  ex  xquitate  fuccur- 
ritur  laefo  &  gravato.  arg.  t.tnter  fiipulantem^  %.  ficram.  L  Ji 
ftipulattis  fuero  §.  i.L.  fi  a  colono  Z),  de  V,  O.  L  cum  Cornelm  82, 
ihi:  nec  melius  nec  Aquius  D.  de  fotut :  Petr.  de  Anchoran. 
eonfit.  402.  num,  4.  bene  Marc.  Anton.  Natta.  conftL  s48» 
num*  3^.     ideo  fecundnm  Bartolum ,  non  minus  atten- 

*  ditur 


De  Torculo  Publico  et  Bannali»     49'i 

diturealasfio,  \i\  conventionibus  tradum  fucceflivuni 
habentibus,  qua^poft  contradum  evenit,  quam  ea  quae 
in  ipfo  contradlu  accidit.  Bartol.  in  d,  l.  tnter  ftipuUntem 
§.facrum.  D-  de  V.  O,  l.  nam.  pojiea.  §.  (i  minor,  D,  de  jurejur» 
Jate  Odav.  Cacheran.  Confil.  47^  num,  16^  ^ per  tot.  Qua: 
caufacft,  ut  Divus  Marcuslmperafor  Fortunato  refcrip- 
ferit;  ^od Prafes  Provincia  ,  fiipulationemy  decujtis  iniquita' 
te  conftat,  ad  modum  juft^  exa6iienu  redtgere  debeat.  per  /.  cum 
quidam,  D.  de  ujuris^  Et  propter  hoc  refcriptum ,  fcribit 
Antonus  thefaurus :  Hanc  mirabilem  efte  facultatem  da- 
tam  Judicibus,  utpofrint,etiamcontrapaci(centiumpa- 
(flionem&ftipulationempronunciare,&conventionetn 
ad  sequitatem  reducere»  Teflaur.  decif,  zzd^num.  /♦  Qui 
inftifier  fupra  allataerationi  adjungit:  Quod  in  contra* 
^ibus  qui  obligationem  fucceflivamcontinent^nonre. 
fpiciatur  la^fio  tempore  contradois,  {t^  Ixfio  quac  poft. 
contradum  initum  fupervenerit»  Itainterminisgene- 
ralibus  Petrus  de  Anchoran.  ConfiL  402^  Qui  fuh  nmn^  4*^ 
traditx  Quod  regulariter  ex  nova  caufa  fuperveniente 
in  contradibus,recedatur  a  difpofitioneetiamlegitimc 
celebrata,  quafi  fub  ea  conditionefadafit,firesrcman- 
ferit  ineodemftatu,Deciusftf«//.iij.».i.  Qui  tradit: 
Quod  inhis,  quae  tcmpare  mutationem  recipiunt,lice- 
atexcaufanovafupeniente  a  qualibet  difpofitione  rece- 
dcre.  Alexander.  ConfiL  17S.  num,  7.  &  S.  Balzeran»  dt 
feud,  ad  §*  omnes  2.  F.  26*  num.  2$*  &  26.  Fab.  de  Anna.  aHe' 
gat.  i6^nttm.  4.  Nicol.  "QoQT.decif  2is*  num.g.^io.  Quod 
paulo  aliterexplicatJacob.Cancer.  part.j,  Var.  Refd.  cap, 
is.num.  is4»  Etiamfi  penfio  modicaperlongumtempo- 
risfpatiumfoIutumfueritjjuxtaPetr.Fontanellamisfe;'^^. 
dotaltb.  Clauf.  4.  GloffiS.part.  i.  num*  119.  NonentmsiitTeii 
faurus,  tantum  tribuendum  eH  iniquitatt  ^rafcriptimk  y,  utio^ 

cator% 


^pi  Caput  XIX. 

lAtor-i  cum  damno  alterm  locupUtetur,  TefTau r,  di6i,  dtcifiz^ . 
mm*  4*  Ac  in  terminis  noHris  pra^iudicium  adducit 
Choppin.  adleges  Andix  lib.  /♦  cap,  2j^  num,  f,  late  Claud^ 
Expilly  Arreji,  Gratianop.  222^  n,  12,  (^per  tot, 

j»     Declaratur  hac  ^^fliOt  in  pado  reciproco ;  dum 

paftumBannale^interDominum&fubditosconventum 

favorem  &  utilitatem  non  tantum  Domini,fed  etiam 

fubditorum  &  diilridualium  refpiciat,  quo  cafu  vix  eft, 

ut  Dominus  torculi,  bannum  pro  lubitu  refutarepoflit. 

Praefumitur  namque  tale  bannum  in  favorem  quoque 

fubditorum  fadum  efTe,  ne  ii  Torculo  ad  Premendas 

uvas  tempore  vindemiali  colleiftas  commodato  deftitu- 

antur;  nam  fi  dominus  bannum  hoc  pro  lubitu  refutare 

&  diiTolvere  pofletjillud  in  graviflimumDiftridualium 

damnumredundaret,prae(ertim[i  in  vicinia,aliud  aeque 

commodum Torcular,  non  extaret»    Igitur  quod  in  fa- 

voremfubditorumintrodudlum  eft,  illudin  eorum  o- 

dium  detorqueri ,  non  poteft.  perl,  quodfavore.  C  delcgib^ 

cap^  quod  ob  gratiam  de  reg*jur.  in  6^    Francif.  Ripa  ad  l, 

quo  mtnm,  D.  deflumin*  num*  13$,  Jacob,  Cancer,  parts  2. 

Var,Re(blut.  cap^  2.  n,  lu» 

4,  Hac  fuper  addita  modtficatione',  ut  fi  ipfi  Diftri- 
ftuales,  cenfum  Torcularem  proter  expenfas  in  aedi- 
ficio  &inftrumentis  torcularibusfadas&annuatimero- 
gandas,  augerejinampliorlfumma  folvereobligatifint» 
E6  cafu  ipfa  conventio  adaequitatem  redigenda  erit. -fi- 
cuti  lioc  in  omnibus  annuisprarftationibus  obfervari  fo- 
let.  per  cap  qumto  i<f.  ibii  quod  fine  gravamine  ampliato  fra" 
trumnumero  x.  decenfib.  Ubi  enim  crefcit  labor  &  ex. 
penfae ,  ibipretium  quoque  &  falarium  crcfcere  debet: 
Salarium  enim  crefcit,  geminato  labore.  per  l.  fin*  C.  de 
frtncip,  agent,  Moliua de Infltt,  &jur. dij}ut,  S3.C0I 7.  Dn.  Ja- 

cob. 


De    ToRCULO   PUBLICOET  BANNALI.      49J 

cob.  Gothofred*  deSaUr^  up,  8,  mm.  2*  Quia  tam  labor 
quam  pecunia,  mutuam  fundionem  &  rcciprocam  di- 
vifionem  recipiunt.  Bartol.  Ca^polla  de  Servit.  P,  R.  cap^ 
/(?♦  deFttrn9,  num.  14*  Cafpar.  Roder.  lib.z^  de  annuU  redit* 
ttt,  is.  num.  $S'  Anton,  TefiTaur»  dt^.  decif,  226.num»26, 
Ideointerminis  fcribit.AriusPinellusrQuod  cwrfutem- 
poris,lxfo  &gravato  fuccurratur;cum  tunc  l^fiofingu- 
lis  refricetur  &  ficquotannisadvenicnte  tempore,  fol- 
vendi  pars  gravetur.  Pinellus  iu  1.2.  C*de  Refetnd.vendit. 
part»  2.  cap,  i.  num,  27»  Anchoran.t^»/^/.  4(^2.  num.s*  Cra- 
vetta  Con/tl.  pj,  num.j^  Marfil.  fingul.  134.  infen.  Menoch» 
2^  Arhitr^cafsis.  num.s.  Ita  in  terminis  Furni  bannali$ 
de  augendo  Cenfu  ob  caritatem  lignorum  inSuprema, 
GratianopoliCuria  feu  Parlamento  judicatum  fuit,teftc 
Claud.  Expilly.  Arreft.  222,  in  fine  &pertot* 

Gaput  XX.  & ultimum, 
JDejure  Statuendi  circa  Torcula >  tamTuhlic^ 

quam  Privata,  Domino  territorif  jure  Superiorita- 
tls  competente* 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

§.     1.  k  fitmmo  A^agifiratu  dtU» 

t.   Donunm  territoriit  vi  fuperio-  gentcr  tfi  procHrandunf. 

ritatii  pottflatem  habet  vi--'  §.      1, 

fitandi  torctila,  &  de  iisfla.-  I.  Vinum  efl  donum  Deiy  tum  ra- 

tueridi.  tioue  virtHtii,  per  ufptm. 

2.  Vt  Reges  &  principes  Jure  2,    Tum  ratione  foelicitatis  per 

Superioritatu  /ummam  ha-  culturam. 

bent  curam  annondt  &  rei  3.   Afirito  domino  territorii cur4 

frumcKtaria  j  ita  &  f^mum  incumbexe  dehet ,  ut  o/»K}a 

Qj  ^  orditte 


49+ 


Caput     XX. 


ordtMe  difponantur^  nepeutt' 
ria  Uboret  Provincia. 

§•      J. 
/.  Licet  quilibetfit  rerum  fuArum 

moderator  &  arbiter, 
2»  Nihilominpu  dominw  territo- 

rii ,  cjuoad  ufum  bomrum , 

leptimum  modum  prafcri~ 

berepoteft. 
3.  lUnfiratur  exemplo  mAris* 

§.  4- 
/.  Dowinus  territorii  vi  fUperiO' 
ritatis  territorialii  ,  de  tor- 
(ulis  rite  <edtficandis,  &  legi- 
time  diri^endi^iftatuta  co»- 
derepoteft^ 

§.     5. 

1.  Vt  torcularia,fve  <td'ficia  ipfa, 

ijuam  eorHm  infirumenta  , 
farta  teBa  conferventur ,  & 
purgata  cufiodia»tur. 

24   /»  (juncfinem  adducitur  Con- 
f:itutio  provincialii  tn  Dtt* 
catu  J^iirtembergico, 
§.6. 

f.  Pari  modo  &  dominm  Juris- 

dtclicnalii,ordinAtionespHb- 

licare  potefi,circa  mtnifiros 

fitfcipiendosy  (fr  eorum  ofiici» 

um. 

2.  Ordinatio  Witrtembergica  cir- 

va  hanc  rem, 
§.     7. 

1.  Officium pnft^i  tcrculi  in  Du- 

catu  M^nrtcmberQico. 

2,  A^unu^  Scrtba  pftUict. 


3    Decimatoris. 

4.  Famulorum  torcularium, 

§.     8. 
f.  A^ores  Romanorum  circa  «» 

fum  torcularium,  inprafici- 

tndis  Adinifiris. 
2.   Ordinationts  J^urtembcrgic* 

dehac  re. 

§.     p. 
f,  Vv£  recenter  coUeHay  cito  de- 

Vfhenddi  funt  ad  Cuppas ,  i- 

d'0^ue  cupparum  inprimis 

habenda  cura, 
2.  Explicatur  ordinatiopf^urtem- 

hergica. 

§.     10. 
f.  Dominus  territorii  y  cirsa  tem^ 

pus  Vvas  colligtndi  &  vinde- 

miandiy  ordinationes  optime 

potcfi  promulgare. 
2,  Qjtare  apertura  Vtndemiarum 

publicefieri  foleat* 
%       U. 
/.    jipertura  Vtndcmiarum  fitri 
folet  k  domino  loci ,  commu- 

nicato  pritss  confxlio ,  in  jor- 

ma  informationis  cum  peri~ 

tis  vi»ttortbue,per  Judicem 

ordinarium. 
2.  Obfervantia  in  Ducatu  XTur- 

tembergico  circa  hanc  rem» 
$.   Conjuctudinis  Btturicenjes, 

§.      12. 
/,  Sivindemiatorantcaperturam 

vindemiit ,  contra  publicum 

proclama,prcpria  authoritam 
teuva* 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&c,  4PJ 


te  uvas  collegeiit »  non  tan-  §.     i6> 

tnnt  debita.  poetta  pUditttr  ,  /.  Per  alieHd  pradia  tnvittf  domi- 

fed &  victnii damnttm  & in-  nus  aucupium  non efi  facien" 

terejfe  prsfiare  cogitur.  dum, 

2,  ConfHstudtncs  Bituricenfcs  de  2,  Quodfieri  poteji  damni  aver^ 


I. 


2. 


2. 


i. 


hac  re» 
Ordinationes  Wurtembergic4, 

§.      >5* 

Tempore  vindemiit,  aliorum  vi- 
neas  ad  huc  dum  claufoi,  pr» 
uvarum  racematione  ingre- 
di  prohibitum  efi. 
Pofi  apertftram  vinearum^  & 
uvas  colkUas,  cmUbet  Ube- 
rum  efi  racemos  omijfos  coili- 
gere, 

§.     14. 
DominMS  vine<t ,  abfoluta  vin- 

dtmia,  &  uviif  jam  colUrtiSy 

racemationem  prohtbere  non 

potifi, 
Racemi  ifii  tancjUAm  dereUHiy 

QT  rtsnnlliit4,cuivis  occupan- 

ti  ccd^nt, 
Dominis  rem  repetendi  aditus 

n^nrcUncjtiuuryfircs  ab  ip 
fis  expofitafit  quodamodo  ad 

mortcm, 

§;  15. 

Racemi  non  colUtli ,  de  jure 
Divtno  ,  addiUi  fuerunty 
panperibfts  vidHti  &  adve- 
nis. 

In  Ugibiti  Hibnorum  rtlinqui» 
turangulni  vined. 


2. 


tendi  caufa  efundo  nofiro. 
§.      17. 
Hoctum  demftm  procedity  nifi 
fundtu  fervituttm  ingredi- 
endi  debeatt 
Quod  aUcui  prodefi,  &aUinon 
nocet  >  facile  efi  conceden- 
dum. 
Hac  refpoKfio  exemplii  tUufir*» 
turt 

§.     18. 
/s  cjui  aUejuem  uti  prohibet  re 
JurtGentium  omnibus  comm 
muni,  ob  id  a^ione  injaria» 
rum  conveniri  potefi. 
Prohibitio  ingreflis  eo  minus 
concedtnda  ,  quia  concernit 
piam  caufam,  &  paupercs. 
^»  Ad  dilatandum  ccemiterium  , 
vtcintts  ad   vendendum    a~ 
gmmfuuht  ffifio  preciOiCom' 
pelh  pote/}. 

§.      ip. 
/.  Objeiiio,  tjuod  Lex  dc  racemii 
dtvtna,fit  tantum  forenfis' 
&  in  novo  fcedere  anttqua- 

2,  Refpondttur  huic  Objefiioni. 

§.      20. 
le  Limitatur  dttla  refolutio  ,  nifi 


I. 


2, 


Qvi 


Aiagi 


4P^ 


Caput    XX» 


I. 


i* 


i. 


MagiJirAttts  ex  urgentecau-' 
/k  recernationem  prohiheat, 
Ratio  hujtfs  prohibitionk  red- 
ditur, 

§.       21. 

An  diebtM  fejlu ,  Vvarum  coU 
leUio  bona  coKfcientia  fitri 
mt  a  Adiigiftratu  permitti 
pcjfit  ?  ubi  Sabbathi  sb/er- 
yfitioHibrdiii  dentAndatade- 
claratur, 

Hitc  Lex  ab  HebraU  Superfti" 
tiose  obfervabatur, 
§.      22. 

Hatio  huJHs  Legis  adducitur, 

§.     23. 

f,  Hfc  praceptufft,  ad  dtem  do- 

mimcum  far,flificandum^  in 

Novo  tefiamento ,  fub  poena 

maledittionufuit  repetitunt, 

2,  SanRio  diei  dominiCA  ab  Imp, 

Confiantino  Aiagno  ■>  &  fe- 
quentib,  Imperatortbus. 

3.  Rationes  hujtu  mutationis  ajfi' 

runtur, 

§.     24* 
/.  f^cra  &  folida  rati9>  ^uare  dia 
dominicHS  fit  fan^ificandm, 
§.     25. 
/.  Imperatoru  Co»Jiantini  Mag- 
ni  ratio, 
Cafiigatio  Imp,  Leonis, 

§.     2^. 
Imperatorii  Leonis  ordinatio- 
nem  fccut>funt  Imperatores 
&  Regts  Oitidentales, 


2. 


2,  Ratio  ^uam  reddidit  Imp.  Ca" 

yoIm  Magnus, 
§.     27, 
r,  Conjiitutio  Legibui  Alemannt" 

rumfuper  hac  re  lata,  tem' 

pore  Regis  Lotharii. 
2,  Item  Legum  Baixfariorum  >  & 

Frifionum, 

§.     28. 
/.  Fejiorum  venerationem  etiam 

EthKici  obftrvarunt, 

§.       2p. 

/.  Limitatur  pr<td'.EiaaJfertio,  lo- 
cum  non  habere»  in  operibies 
momcntaneis  ,  &  ex  caufa 
necijfitatiifufcipiendis. 

2.  Vvarum  colhtHo  tKgruenteai- 
risiKtemperie,  ex  ngcejfitate 
permittitur, 

§.30- 
/,  Etiam  gentiles  in  diebus  fejik 

admijtrunt  opera  necejfita' 

tii, 

§.     31. 

/,    HdC  limitatio  etiam  obtinet 

woribtis  Hollandicii, 
2.  ZJt  &  moribus  Galiorum, 
j,  Declaratur  tHa  UmitatioSi  /S- 
cra  prius  fuermt  perafia, 

§.      5^ 
/.    Requirittsr  ad  relaxationem 
obfervationis  diei  domintc* t 
Ht  neceffitoi  Jit  evidens  ,  & 
prajens. 
2.  Refpicere  debet  necejjitas  hxCtin" 
(ommodi  alicujm  extra  or» 
dimm 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&c*  497 


dtnem   incidetttii    evitatio 
nem  ,*  non  vero  lucrum  aut 
volnptatem. 
}»  Necejfitoi  (videKS,  mn  ex  in- 
certa  conjetiura  concipienda 
eft. 

§>     3?- 

1,  SeCHndum  Canones  &  Canoni- 

ftas,  urgente  necejfitate ,  opC' 
rafervdia,  die  feriate  per- 
mtttuntur, 

2,  Extenditur  h(£CConceJJio  adcol' 

U^ioncm  uvarum ,  tcmpore 
Vindemiarumj  &  alios  caflu 
necejfttatis  &  Charitatis, 
§.  34. 
l,  Refpondetur  dubiv,  cjuo  aj/ertio 
priui  pofita,  SanBi/icationem 
Sabbathi  a  Det  ipfo  prtecep- 
t£,contrariari  videbatur, 

juditi  Mtc  ip(i,  tn  cafu  necejfita' 

tis  ,  Sabbathum  tamjlrt^lh 

obftrvarunt, 
Ncctffituti-s  caufa,  alicjuid  mu^ 

tart  potfjt  de  forma  fijjinna- 

ta, 

Licet  nfcejjitas  opera  fervilia 
die  Sabbathi  peragenda  ex» 
cufet,  feri  t^men  hoc  neejuit 
abscjuc  difpenfatione  &  con- 
cejfione  Maqijiratus, 

Ordi>iationes  EccUJiaftica  inE^ 
leEloratu  Saxonia;  &  Duca- 
tu  rrurtembergico  de  hac  re. 


I. 


i, 


2, 


§.     37- 

1.  Qmadfefla  C^rifti^na  in  ho- 

minum  honorem  irftituta, 
faciliu4  difpenfari  poteft, 

2.  Ordinatio  Sjnodalis  in  Ducam 

tu    FTurtembergico    circa 
hanc  rem. 

3.  Posna  transgrejforum  Sabbathi 

&reltc]Uorum  feftorum. 
§.     38. 

/.  Juxta  Canones,  impetrata  h<ee 
difpenfatio ,  diftributione  t* 
leemofynarum  eft  compenm 
fanda.  m 

§.     59. 

/,  Forenfis ,  dominpu  vinedt ,  uvod 
tempore  vindemlarum  coUe- 
Boi&contufiu,  contra  Uci 
confuetudinem,  extra  terrim 
torium  ad  aUud  torculum, 
Vehere  necjuit. 

2,  Forenfts  teniturad  onera  im- 
pojita  pr<tdiiiy&  pojfidere  cen" 
fetur  tlla  bona  cumfua  caU" 
fa&onere, 

§.     40. 

/,  StatutHmitetemporeVindemU 
avchantur  uv&  contufa  & 
brif£  fubach,  nititur  fna  4- 
^uitate,  &  pro  vMido  habe- 
tur, 

2f  Pr^ci  provinci£  in  caufa  mef- 
fis  vclvindemiarum^  juxta 
corfuetudinem  cujmcjue  bd, 
certum  tempm  vel  modum 
ft.ttuere  pottft, 

Q^q  S  '5.  Con. 


4pS 


C  A  P  U  T       XX» 


J.   Confi'maturh<tcafirtiopr£JH- 

dicio  Senatmfupremi,  in  Dst- 

catu  Burgundid, 
jf.   Decifioxe  item  k  Supremo  Se- 

^atH  Cathatoniie. 
j.    Statuto  viKdemiali  ^DucattfS 

Frurtimhergtci. 
§.     4r. 
/,  Colonut  ob  malam  culturam , 

Vineam  certo  annuo  ctnfu 

coieduEham  amittitt&domi^ 

nm  eum  fundo  expellere  po- 

tefi. 
2t  Aiajor  cura  requiritur  in  vi- 

nea^eiuamin  agroattt  prato 

colendo. 

§.     42. 
/,  Afodtca  Vtnearum  intermijfio 

vel  negligcntia ,  maxima  a- 

groYum  diteriorationi  ^qui' 

parari  potefl. 
2%   Colonui  Vinttor ,  etiam  ob  mo» 

dicam  detcrioriationem  >  jiis 

colendi  amittit ,  ut  a  vinea 

repelli  pojfit. 

§.     43- 

/,  Htc  ajfirtio  a  'Do^orihm  eX' 
tenditur  etiam  ad  Emphy- 
teutam ,  &  alium  vinitorem 
cenfuahm. 

2,  Difftventta  inter  ntgligentiam 
&  dettriorationem  commtf- 
fam  ah  Emfhyteuta  inprd- 
dio  rufiicu,  &  vinitorem  co- 
lonuminvinea. 

§•     44- 
/.    j4^(ns  dt  ne^ligentia  &  detc-^ 


rioratione  contra  colonumf 
debetprobire  fiatumyUterat 
tcmpore  comejfionis. 
2,  Petfns  poenam ,  probare  debet , 
J*  profua  parte  adimplevtjje 
id,  ad  quod  tenebatur. 

§•     45- 

1.  Liberatur  condt-iElor  y  Ji  fecuH" 

dum  morem  RegiortiSyfiatu- 

tum  loci,  ac  juxta  boni  viri 

arbitrium ,  cuhuram  fece- 

rit. 
2»    Cultura  rite  peraHa  a  colono 

conduUore,  &  ita  negativa  , 

probanda  efi. 
f.   /n  dubio  negligentia  non  prifu-. 

mitur  ,  fcd  ab  aU^gante  efi 

probauda. 

§•     4<J. 
/,   Vi^itorem  alteritu  perfuadens  , 

ut  culturAm  vini <t  dtfreret^ 

conveniri  potefi  k  domino  vi» 

nea,  de  dolo  malo» 

2.  Pliu  potefl  efficere  perfuafio  da» 

lofHf  quam  violenta  coa^io, 

§.     47. 

/.  Promittens  dart  operariis  fuU 
yinitoribtUy  tantumpro  mer^ 
cede,i^uantum  alii  Ctv^  foU 
vunty  &  confiet  Ctvesdiver- 
fimode  mercedem  folvtjfi ,  ad 
eam  quantitatem  tenetur, 
cjua  minima  efi. 

2.  In  ambiguis  &  obfcuris  ,  id 
quod  mittus  efi,fiejUimur. 

$.  i.Do- 


De  JURE  StATUENDI  eiCATcRCULAj&C.     4P9 

—  «   ,  «I         »-  I  .    -  II  ■!  H  I  I        1    ■  ■  ■    I      ■ 

§.  I. 

I.  TXOminum  territorii,  vigore  juris  fuperioritatis, 
-■-^faculcatem  &poteftatem  habere  vifitandi  torcu- 
la  tam  publica  quam  privata,  de  eorum  ufu  &  uvas  pre- 
mendi  modo  ftatuendi  probabiliter  nec  fineratione  af- 
ferimus.  Sicuti  enim  menfurarum  &  ponderum  Jus, 
item  Molcndinorum  cura  ad  Principem  tcrritorii  per- 
tinet;  Ita  quoque  torculorum  Jus  &  vifitatio ,  ac  de  ip- 
fis  regendis  infpe(ftio  &ordinatio.  Molendinorum  e- 
nim  cura?^  compar  eft  Torculoruminfpedio»  arg.tradi' 
torum  Ulpiani//?  /.  wlnflrumentoS.  ihi:  aratra^Ugoms .&  ihi: 
torcuUria  D.  de  infirufL  iegat.  Prout  h^ec  duo  a  Scriptori- 
bus  comparantur  paflim,perea,quaj  traditPetr. Gregor. 
Tholofan.  tn  Syntagm.  lur.  lih,  iS.  cap,  22,  num.  S.  Joan.  Pa- 
pon.  m  Decifivis  lih.  i^.tit.  8.  Arreft.  l. 2,  (jr  ^.  Guido  Papas. 
^^ftMecif.zgS^  Qua^duo  in  quibusdam  legibus  Pro- 
vnicialibus  conjunguntur,ficuti  conftatexConfuetudi- 
nibus  Lotharingi^  ap,  Abraham  Fabert.  tn  Comrnent  ad 
tit.  6.  §.pS.  ihi:  Le  droit  de  Bannalites  de  Fours.,  Moultn  &  Pref 
Joir.  h.e»  lus hannal!tati4.,furnorHm,  mokndtnorum  ^  torcula- 
rium.  Et  tit,  S.  §*nS.  tbt :  Et  adjuftement  de  Poids  &  Me/ures: 
Mcsmes  de  pouuoir  eriger  Prefjoir  ^  Mo  'din  en  fon  ufagc.  h .  e .  ad- 
^quare  pondcra  (^  menfuras ,  (^'  perfepoffe  ertgerc  torcula  &  mo- 
kndina  inftum  ufam, 

2.  Sicuti  enim  frumenrum,  pretiofiftima  pars  eft 
fortunarumnoftrarumperrefponfumnotabilejurecon- 
fulti.  Pauii  inL  nam  falutem^  /.  J.  effraclurA.  2.  thi :  pretwfif 
ftmam  partem.  D,  deojfic.Prdfect.  vigtL  late  Hieron,  Marftall. 
dedivit.part.  2.cap.  S.  Adeo  ut  ex  hac  caufa,  Reges  & 
Principes  jurcfuperioriatis  fummamcuramfuis  pracep- 

tis 


500  Caput    XX. 

tis  impendant,  neannona  ac  res  frumentaria  per  falfas 
menfuras  cum  totius  /'rovincicE  damno  turbetur,  acne 
populus  perejusdem  aucftionem  gravetur  per  L  2*  C  de 
7nonofolJ,  2jnpr.  ibt:  cttra.  annona.  ^  ihi:  quo  annona  cartor 
feret.D*ad  l'jul.  de  anmna  Extat  quoque  fingulare  Re- 
fcriptum  Imperatoris  /'»/./.  ihi\  ^uontam  crefcit  inopiatjt 
frmnenta,  C,  defrument.  verb.  Confian,  Itb.  ii^  ut  non  male 
Stob^us;  omnia,  quorum  quibus  egemus,  in  agricul- 
tura  inelfe  dixerit.  Stoba?.  ttt.  de  AgricuU^ Sermon.  $6.  Petr, 
Greg.Tholofan.  itb,  4S.  tit^  p.cap,  2,  ntm.  4-  late  Cafp, 
Klock.  de&rar.  lib.  2^  cap.  pi.pertot,  late  Andr.  Dinner.  tr^ 
deju/i.rer.pret.  ^<xji*3.  num.i,  &  feqq.  Marftall.  dt^,  tr^ 
part,  /♦  cap.j,  per  tot.  Ita  quoque  vinum  fingulareDei  do- 
num  exiftit, ac  a  fummo  MagiftraLu  diligenter  procuran- 
dum,  &  praevidendum,  ut  uvee  colied^  jufte  &  absque 
fraude  premantur. 

§.  11. 
!♦  Vinum  namque  maximum  eft  donumDei; Tum 
Ratione  virtutii  fua^  ,  Tum  R?iuone  Felicitatis :  Ratione 
Virtutis^  Quod  Deus  (fecundum  Platonem)  homini- 
bus  vinum  quafi  remedium,contra  fenetffcutis  duritiem 
largituseft,  ut  rcjuvenefcerevideamur,  &  moeftiti^  nos 
oblivio  capiat,  quo  ipfa  animi  alFeclio  ficuti  ferrum  in 
igne,  ex  duritie  in  mollitiem  dedud:a  flexibilior  fiat» 
Plato  delegib.  lih^2,foi  m.  ypO.in  op.  gr.lat*  Quod  enim 
animam  fimul,  cum  corpore  calefacit,  Vinum  dicitur, 
tefte  eod.  ^lzicn,  inTtm<£0*foi.m.  1064.  UndePliniusfcri- 
bit ;  ftmt  ( niquit  j  itqtiores  corporibtis  humanii gratijpmii  intm 
^ini^  forii  oiei^  arhorum  e  genere^  amho  prAcipui ,  fed  olet  neccffi' 
rttti,  In  nuiia  enimparte  operojior  vita  efl^  ceu  nonfaiuhvr^orcm 
ad potu^  ac^tu  iiquorem  natura  dederitj  qtiocdtera  omntaannnan' 
tia  utuntur^  quam  VmHm.  C,  Plinius  inpr.  ^infin.,  Etalibi: 

Vtno 


De  jure  Statuendi  CIRCA  T011CULA,&C    fx>l 


vino  natura  efl^  hauJlo  accendendi  calere  vifceraintm^foris infu- 
fit  refrtgeraadt»  Adeo  ut  prorjtts  jtire  dictpojjtt ,  neque  virtbm 
corporis  uttlttfs  altud^  neque  altud  voiuptattbaipermttoftuStJimO" 
dm  abftt.  Plin.  di£i,  lib.  14^ cap^ /♦  Proinde  vini  dulcedinc 
olim  etiam  Barbari  illedi,  Romanilmperii  fines  inva- 
ferunt.  Profper.  Rendella  de  vinea  ^  vino.  fe6i.  i.fol,  !»♦ 
60.  DequoLiviusCequentia:  Galticarn Gentem^ tradttur fa- 
ma^  duicedine  frugum-,  maxtmeque  vint^  nova  tam  voiuptate  cap.. 
tam<)  Alpes  tranfijje\  agrosque  Etrufcis  poffedtfje ,  (^  tnvexifje  m 
Galiiamn  vtnum  ytilicttnda  gentis  cauja  :  Livius  ijtftor.  Ub.  /♦ 
cap.3}.  Qu^  forfitan  caufa  erat,quod  Imperatores  vi- 
niexportationem  prohibuerunt.  Ls.C.  qtt^ resexport.no» 
dibeat.  Alciat.  iib^s*  dijpun^.  11.  Hier.  de  Laurent.  dectf. 
40.num,3*  Brunnem;in,  in Cod. ad dt^.  ieg, I,  lat^adhanc 
legem  1.  Profper.  Rendella  de  vinea  &  vtno  Je6l^  i.  Joi. 
m.  du 

2.  Tum  quiacultura  vini,  fubditosyt/'/V/^w  reddit, 
ac  inmultis  ProvinciisGermani^  iubditi  &  Incolx  hac 
cultura  przecipuam  fui  &  fuorum  fuftentationcm  habent; 
hac  via  vidum  &ami(fl:um  qusrunt,  per  vinicommer- 
cia  ,  abundantiam  exteris  Regionibus  elargiendo,ma- 
ximas  pecunisE  fummas  acquiruiit ,  &  inftar  m»gnetis 
tanquam  ferrum  attrahunt:  undeC(?/«/«f//4  quoque  fcri- 
bit,qu6d  vinearum  cultura,  ubi  folum  aptum  exiftit,  a- 
deo  quceftuofa  fit,  ut  quovis  foenore  majora  reddat  emo- 
lumenta,  ac  fuaxtate  vineas  condi  folitas  fuiffe,  in  re- 
gionibusBeticis  &  Gallicis  refert.intfper,  dere  rufiic.  iih.  4, 
cap.s»  Imo  \n  hifce  iocis  viniferis, perdecimarum,  vel 
tertiarum  pcrceptionem  pra^cipui  reditus  Camerx  Du. 
cali  inferuntur. 

3.  Meritoigiturprincipis,  utpotedominiterrito- 
riijCutce  incumbit,  utTorcuiaria  quoque  utpote  pr;rci- 

Rrr  pua 


foi  Caput  XX. 

pua  viiii  inftrumenta,  obfervet,  vifitet, aquo&quomo- 
do  sedificentur  invigilet,  ordinem  uvascolligendi,;mo. 
dum  ac  tempus  uvas  colledas  premendi,certalege  defi- 
niatj  itcm  de  vineis  novellis  plantandis  certum  quid 
conftituat,  neex  vinearum  augmento  penuria  provin- 
cia  laboret.  Laudem  meretur  in  hoc  Imperator  Domiiia. 
nu4y  quod,poftquam  animadvertit,nimio  vinearumltu- 
dio  negligi  agriculturam,  in  Provinciis  vineta  ut  fucci- 
derenturimperavit,  reli(fla  ut  plurimum,  dimidiaparte* 
Sueton.  in  Domit  jam  videMarftall.  de  dtvit,  pm^  /♦  cap^ 

ifoLm»  22* 

§.    III. 

I»  Qupd  corroboratur  alia  juris/?4//^;;fi  fcilicet, 
quod,  quamvis  quilibet  fitrerum  fuarum  moderator  & 
arbiter,  ac  de  bonis  fiiislibere  difponere  poftit ;  /.  in  re 
mandata  21*  C.  mandat*  ubi.  Auguft»  Barbofa.  Juftum  nam- 
que  eft  fijum  cuique  committere  /.  nemo.  p»  C,  de  ludaU. 
Cicer.  pro  Balbo  &  Rofcio  Amerirt.  Anchoran.  Confil.  iss.  n, 
7.  0(n:av.  Cacheran.  decif  17.  num.  /^.  non  tantum  uten- 
do,  {^di  etiam  abutendo.  /.  etfilege§.  confilmt,  D,  depettt, 
hered.  Adeo  ut  cuilibet,  in  adminiftratione  proprii  pa- 
trimonii,  quod  ei  fpecialiter  prohibitum  non  eft,  per- 
miniim  cenfeatur.  /.  necnon  §.  quodeis  D,  ex  qutb.  cauj,  ma» 
jor,  Card.  Mantica  de ambig  convent.  lib.  i^.iit.  26. n.  /♦ 

2  Nihil  tamen  impedit,  qu®  minusDominus  ter- 
ritorii,  jure  fijperioritatis  de  bonis  tam  privatis  quam 
publlcis  juxrautilitatem  publicam  utendislegirimil  mo- 
dum  prarrcriberepoftitj  ^x\\m\txx\2iV\^addtci,l.inremandat^ 
Tabor  &Gambs tn  Axiomat  Itb^ 4  cap.  47*  Axiomat,  14,  /'rin- 
cipi  enim,  ac  ei,  qui  in  terntorio  cum  fi.)ma  poteftate  pr«- 
eft,  compctit  jurisdicftio  in  omnibus  fi.ii  territorii  bonis, 
ideoque  etiam  in  a:dificiis  intcrritorio  fuoexiftentibus^ 

Tor- 


De  JURE  ST  ATUEMDI  CIRCA  ToRCULA,&C*     J0{ 


Torcula  aiitem  publica  legitim^  fecundum  utilitatem 
publicam  &.  cundorum  deuniverfitate  commodum  ad. 
miniftrare,  acut  ea  juxta  modum  fcriptum  confervcn- 
tur,  vifitare,  Jurisdidionis  efi,  qux  Domino  loci  meri. 
to  competit,  nec  denegaripoteft. 

j»  Et  hoc  ad  exemplum  Maris;  cujus  refpe(flu  tria 
confiderari  poflunt,  Prepneta^^VfiiSy  (jr  lurisdi^iiO',  Proprie- 
f/^  eft  communis,  feu  nullius:  f/W,  eft  publicus ,  jurii 
Gentium,quia  omnibus  patet.  §Jittorum  Lde  rer^  dtvif^ 
At  lurisdi^ito  in  mare;  eft  Supremi  principis.  Alvarot.  ad 
cap.  un.  num.  7.  Qu^s  fint  regal.  Alciat»  ad  /.  ex  hoejure  f. 
num.  40.  D*  de  1.  &  A  Peregrin«  de  jur,fifci  lih.  i.  tit^  /♦  num, 
/7.  Qui  etiam,  publica  lege,  marifervitutemimpone- 
re  poteft,  fcilicet,  ut  pra^ternavigantes  portum,Domnio 
territorii  certum  vedigal  folvant.  ^r^.  /.  «»♦  Cde  ClaJJic. 
Itb^ii*  cum  utilitas  publica  poftulet,  utetiaminmarifit 
jurisdidtio.  /.  quamvis  so*  tbt:  in  mari  extruxerimm  D.  de 
actfuir.  rer.domin.  C^poll.  de  S.  P.  R,  cap,  26.  num^  6  Bal- 
zeran»  defeud,  Itb.  2.  tit.  s6,  verb.  'veSiigaiia  num,  s*  Natta. 
Confl.  661.num.12.  Id  quod  haud  obfcure  innuit  Ulpia- 
nus  tn  l.  venditor  14..  D.  comm.pradtor^  Ubi  fcribit :  Adart^ 
qtiodnatura  omnibus patet^  fcrvittis  impcnt  privata  iegenon  po- 
tefl'y  quibus  Verbis  innuit,  quod  haud  dubie  publicale- 
ge,  hoc  eft  Principis  poteftate  idfieri  poftit.  Surd.c^»//, 
$21.  num.  f.  &  4O'  CaepoUa  dt^,  cap.  26.  num.  i,  Schrader, 
ad  Inftit.  de  Rer.  divif.  §,  2s.  num.  14*  &/eqq.  late  Joan.  An- 
ton.  Ballon.  Confii.  i^-.n  //.  &pertot^ 

§     IV. 

I.     Caeterum  ex  modo  dedudtis  &  allatis^^-^^/^^^f/^y? 

alveo  flutt:,  quod  dominusterritorii  velpagi  poflit,vigo- 

re  jurisdic^^ionis  terrirorialis  ac  juris  fuperioritatis,  de 

Torculis  rite didtfcandis.^  &  legitimedirigendiscertaftatuta, 

Rrr  2  vulgo 


504  Caput   XX. 

vulgoiKcltcrn^^V^nnn^/  condere,  ut  unicuique  Inco- 
larum  uvxrecolledce,debitomodo&temporepreman- 
tur^  ac,ut  vulgariter  dicimus,  ^aj|^te(3^(fcr  flctfftg attjf s» 

^(fdlfmt/ Qc\^uk^cnt>  ^ct^ancwnn^  vcdjtmafft^  an^^c^xncft 

IXnb  ^cfcltCtt  tVCV^cn.  h.  e.  «/  pes  dtltgentcr  prtnlofubdAtur^de- 
btto  mmero  &  rnodo  ctrcumctdatur ,  c^  mujlum  exacte  expri- 

tnatttr^ 

§.    V. 

i^  Ex  eadem  Superioritatis  rationeDominuster- 
ritorii  ftatuta  condit,  ut  Torculartaj  hoceft.tam  ardificia 
ipfa  ,  quam  eorum  inftrumenta  ab  officialibus  &  ipfis 
torculorum  dominis  Sarta  te^a  conferyentur^imprimis 
vero  ut  non  tantumcuppee,  ledetiam  cuppullsecumdo- 
liis  &  va(is  minoribus  ab  omnimucore&  putredinecu- 
ftodiantur  &  purgenturj 

2.  Dequibus  fequentiadirpofita  legimusin  ftatu- 
tis  \5<?'urtcmbergicis :  ©CV  jRcltcm  haib  tjl  tj6d)ltdl  V^n^ 

ndtbcn/  andi  «nfcr  ron^cv  cvnflltd)cv  25cfcld^/  ^aj]  j^v$l(mbt^ 
lcnt^  nn^  ^Povflmciflcv  mitcvn(t/  nnt>  bcf^n^ct  m  23c(td);? 
tti^itn^  ^cx  iQanfcx/^^cbatv/  mc  ob/i>axo\>  fcpn/  ^amtt  ^tc 
Rcltcvn/  fo  nm  ^nfUt^ni  o^cx  bcncn  wiv  fonft  igt^lc^  ^u^cbcri 
f^M^u^fc\)n:>/an  ulacf^Mng/ SScfdlltc^ttncj  nnOan^cvtn/fttv 
^iU^  iX^cttcx/  nnb  nacb.  ^oti^^ttvffc  vcxfchcn/  mtdUv^»t(^  mtt 
2%tmmiin0  9(ttf^tni}vttni3^cv©v6to/  nnbm  anUxm^c/ 
nni>  lon^crltcfe  bcp  ttn^  ttntcv  t>cn  S5{cttcnunt>  S^ttttcn/attd^ 
rcv^cvlccj«n!^att(]cvfealb  bcx  gcvbft^ttn^  .Cdtcv^crd^jv:/ 
i^cxmaffcn  rcrBtU/  fanbcx  /  nnb  tm  ^ntcm  "CQcfcn  ^cMtcni 
bamu  ^a^  (ficlc^  tvnd^cn  (lclK/  Cinvd^^cfocn^cn  (Stifft  l?ab/ 
mt>  bnxd^i  fMicnK}n^mt>  ©nditff/  cl}c^cv*:?ctt  cxfaniit/ 
ixnb  baxnaO:i  tntc  mcvif (tdlcm  jRc»|lcn  ttt^cvttmb  g^cbancn 
\x>cxt>cn  mifv  nut>  tn|on^cvl)ctt  fnxfchcn/  ba^  btc  JlSattrctK  ^Ct? 
i)crt  Dcv  GpinM.  nnb  C)rtnnbc|ctt0DC»m23itcttnttan9cfd2# 

tcn 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&:c.   j©f 


tcn  mb  cin^cfcOitcn  S3ic^cn  mbic^t  mxbcn  i  \>m\it  ^rt^ 
§3tctl^/ncd5  W^xcxSxn^  (tcfe^c(|o  mnx^cx  S^\c\>cn  m^t>cxi' 
fcfeicflcn  m^gcn/  ^amtt  cdntdK  fonjl:  Dtcl6cr(feuimiw)(6olcj 

l)V(tncl)C:  h.  e.  ^^oad torculartamAxme neLelf/tnum e/i^Nosque 
feno  rnandammi  ut  vos  Officiales^  cjr  Torcflorurn  prafecity  m  tn- 
Jpiciendk  Adificth  (^  celits  torculiritSt  exaciarn  ditigcntiam  adhi- 
bcatu  5  ut  torculariis  ad  Nos  pertinenttbtts ,  vel  qutbm  Nos  tigna. 
ad confervanda  xdificia  fiippeditare  tenemur^  quoadteCla^tibtci- 
mSiClaufuraSy  Cantheria^  Columtna  ^  alia^  ad  avertendas  tem- 
feflatum  injurias  ,fufficienter  ^  pro  exigentia  profpiciatur ;  cra- 
liasctiam  pro avellendis  (^  evehenduhnfts  vtnaceu  velaltomodo 
amovendisfordibus^prdifertimfub  cuppu^pitjnts^(^  lacubta  torcttU' 
ribus  commodum  fpacium  affignetur,  ne  cuppa  (jr  vafa  torcutaria^- 
ohtegantur,fed  rnunda  pura  ^  integra  conjerventur  ^  ut  vafa  ^ 
infirumenta  tignea  in  locu  exficcatu  fftuata ,  aeri  pervia  mane' 
atjt  inecforclibm  obruta ,  per  incuriam  taCem ,  pr^mature  putref^ 
cant ,  (^  tta  poflmodum  fumtibm  immenfis  reparari  ea  oporteat  \ 
Inpnmis  vero  cuntu  ut  columna  intermedia^  verfm  ergatam  qua 
cochtea  five  axis  capreotatimfurfum  verfm^Jiriatm  arrigitur,(^ 
ex  altera  partepenestacum  torcutarmm  y  tnfitu  repaguits  trans~ 
vcrfis  itafrmiter  muniatur ,  ne  lacm  ilie  aut  orcix,  quoquo  modo 
rnoverij  vtlprotrudi  pofjintt  ^  pro  reparatione  horum  muttum 
ligni^juxta  vafa  dr  injirumentaplura^requtratur,  Statut.Wur- 
temb,  Polit.  ///.  86. tnpnncip. 

§  VI. 
I.  Pari  modo  &  jure  dominus  Jurisdicftionalis 
Tagi  Ordinationes  pubttcare poteji  f  quates  Minifiri  ad  coacH;!©- 
nem  Llvarum  fufcipiendam  eligendi  (int,  &  quomodo 
illiinftrumentatorculariadirigere  debcant.nedamnum 
aliquod^dificio  torculari  inferatur  quod  alias  non  fine 
modicis  expenfis  reficitur; 

Rrr  3  2.  Dc 


^o6  Caput     XX. 

z.     De  quo  fequencia  in  ordinatione  Wurtembcr- 
gica.    tOtv  bcfcfelcn  aud:i  aikn  ttnfcm  Dcrtcdjnctcn  Silmpti^ 
lcMtcnyC)a(j  (ic  t^mfnx^mMn^t^ttiScxc^tnciilamb&nc^M 
^w  iS^cltcr^cbaucn  mi>  ^cxb^Mxbctt  mtt  cmcm  i5c«d>c 
bcffellcn  nnb  anncmmcn/  m^  {idi  ^atnn  xtditcn  m^  mfc^ 
hm/  SptnDcl/  Qtxaubcm  23rrt(f /  mb  sSrtttfeolt^  tm  ^'^x^ 
trattj  ^ubabcn/  ^afi  man  ^tcntd^t  ctf^^c^cn^cmlSctbllBrttn 
ncmmcn  wnC)  brattcbcn  mn(fcf  attd^  ntvfct  ^cflattcn/  ctnc^ 
]ct>cn  JScfallcn  ^tc  Caltcrbat)m  ^^mxctbcn  «n^^ttfpanncn/ 
tt^tc  ^ann  foldja  ctnce  tfeciltJ^ctt  $llmptlc«tcn  tnj^t  c^ctx\X(f<> 
tcn2\cdjnnn9!?(£>r^nwn^  vonnm  attd^an^cn/anjfcdc^ttll. 
t)ann  foltc  ttn^  wCix^c  ctme  btnfttttcv/Don  ctncm  ^bcx  mct^t 
^^mbtmann  /  alfo  ^utdntjvcn^nflctilDctranmbt  ttn^  dcv^ 
watjdofft  tvcr^cn/^c^cnifcn  tvtt  ^affclbtg  bci)  )t^mc  ctn^om^ 

mcn  j^ltlaffcn.       ^o^i    Utine  ita,  reddidimm  :  Jnjungimfti 

infaper  ommbtn  noflrts  frAfc6lis  ^  offictMtis  c^uihtis  expen- 

fi  Cr  accepti  reddenda  ratioeft^  titinpoflerum  archtte^osperitos^ 

^  mintftrostorculares  adcxtruenda  ^  raperendaAdtfictatorcu» 

laria  ^  pcragendos  labores  vindemiales  cum  ludicibus  cujmtj^  loci 

fufctptant  ^  conflttuanty  ^fummofludtoin  td  tncumhant-^uter- 

gatd ,  five  tota  tlla  machtna ,  qua  prjilum  attollitur  ^  demitti- 

tur  i  cochtearum  cardtnes  cavt  ^  ftriatii  Itgna  prefforta ,  tabuU, 

cumomntbtes  inft^umentu^  quA  adlacus  torcularu  ufltm  [^eElanty 

inparatoftnt;  ne  ingruente  autumno^  ligna  recenter  cdfa  adhucfucci" 

plena  tnhunc ufum adhtbere  neceffe  habeant ;  nec  cut^faciant copt' 

am  pro  lubttuprAla  velfufpendenditveldemittendiy  proutOfflciali* 

hm  noHris  Ordinattones  noflrA  ^'  rationum  reguU  typis  tmpref- 

fz  id  quodammodo  exigunt^a  quibm  omne  damnum  ^  intereffe 

extgere  decrevimm  ejm ,  qmdqutd  tnpoflerum  ex  illorum  incurtk 

mgCeclum fuerit t  aut  damnum  tmerferit^  Statut.  Wurcemb, 

VQlWudici, ttt,  86. §. 2^ 

§.  VII. 


1 


Be  jure  Statuendi  circaTorcula,&c.   JOJ^ 


§.     VII. 

I.  In  Ducatu  autem  li^urtembergico t  Principes  noftri 
ab  antiquo  fingulari  cura  &  prudentia  torculares  viros 
&  Miniftros  ad  regenda  torcula  eligi  voluerunt  j  quo- 
rum  Primus  &  prscipuus  eft ,  Re5ior  feu  Prafe^m  Torcitli y 
^CK  iKcUcni4V^Ct(lciC  vulgo  didus ,  qui  cxteras  perfonas 
torculares  gubernat,easad  debita  officia  adigit,  &  fine 
ejusconce(rione,nemo  Uvas  recolledaspraelo  fubjicere 
&  cogerepoteft,  ut  omnis  confufio  evitetur,  nec  alter 
alteri  tempus  &  locum  coadionis  prasripiat.  Ordmat, 
V/urtemh^  Vtndem.  arttcuL  /3»  ^  22^ 

1.  Secundo  pra^ponitur  Torculo  Scriba  fublictts ^  ^Ct 
fi^cltcvrvfc.VClbCt/  cujus  prsEcipuum  munus  in  confignan- 
dis  Decimis  &  cenfibus  inconftituto  torculo  perceptis, 
quo  domino  decimarum  /k  torculi  jufta  ratio  reddatur, 
&  cenfus  competens  rite  folvatur,  ordinat.  Wurtcmh.  Vin- 
dem^  art,  27.  29*  &  ^o, 

3.  Tertto^  conftituitur  Decimator,  qui  nomine  do- 
miniDecimatoris  ^cj]^'C^cntl6cx'Cn/decimas  Sc  cenfus  vin- 
demiales  ex  vino  feu  mufto  dimiftb  percipit,  &  debite 
confignat  incertumlibellum,finecujus  permiftu  &pr^- 
fentia  nemini  licitum  eft,  palum  foraminiCuppoe  im- 
miftum  laxare  &  protropum  dimittere,  5cn*^'(J)Mf cn §lUf Ctt 
ttn^^cni%C(lat)i;tt(affcnvocamusiEtqi3idemfubpanade- 
cem  florenorum  domino  territorii  folvenda;  de  cujus 
munere  Ute  difponit  <?y^/».  mJlraVindem.auic.27^ 

4,  ^^r/o  ncceftario  quoque  adfunt  famulitor- 
culares,  jS^ctobnbcn/  qui  uvarum  congeriem  prjelo  fiib- 
jiciijnt,  ve<ftibus  ligneis  urgent,  congeriem  profcindunt 
aliquoties,  &  debite  expreftam  dejiciunr»     CPcUI^C  ^tc 

^x<>^tx  a«fFtra(^cn/^cn6ccfcv  cjcbubtcn^bcfeartcntm^t^t^ 
{)CV  ^lblVCVlfcn  VOX\^iXK.     De  quorum  officio  rite  peragen- 

do& 


yo8  Caput     XX. 

do  &  fraudibus  coex*-cendis,pafIim  agit.  ordin.  nojir,  Vm- 

demiat.art.S.&  2S* 

§.     VIII. 

1.  Habuerunt  quoque  Romani  fervusfuos,  quos 
Torcularibus  deftinarunt,  quorum  unus  pro  cuftodc 
torculari  eleclus  erat,  qui  tamen  in  numero  fervorum 
non  exiftebat,  Dequo  Laurent.  Pignor.  defervi6.,foi^2<fs* 
Erat  quoque  ap.  Romanos,  in  unoquoque  Torculo, 
Praclator  addictus  &  pra?pofitus  qui  de  praelo  rite  cufto- 
diendo  &  obfervandonomenaccepit  j 

2.  Quorum  ufus  &  neceftitas  moribus  quoquc 
noftris  in  torculis  tam  publicis  quam  privatis  Ducatus 
"VS^urtenbergici  obfervatur,  adeo  utin  quolibet  Torcu- 
lo  vindemiarumtempore ,  certus  carpenrarius  confti- 
tuatur,  quiPraflum,cochleas,&  alia  torculi  inftrumen- 
ta  animadvertere  debet,  ut  fi  quid  vi  eoadtion^srumpa- 
tur,  fubiro  reparetur,  ne  diftridtuales  cum  periculo  U- 
varum diutius, quam  par eft,  detineantur.  Ordin,  Vindem^ 
Wurtemherg»  art.  24-,  Ceeterum  inomnibusfereTorculis 
tam  publicis  quam  privatis,omnes  ij,qui  circaTorcularia 
Verfancur,viri  boni  &  integra[:famjE  ut  fint,  necefle  eft. 
Sicuti  juxta  ordinationem  Camer.  part,  i.  tit^  i4.  inter  alias 
qualitates  NunciiCameralis,  etiam  integritas  vita?,  ^tC 
Q^cMt^f Ctt/  req u iritu r*  Sram m.  de  Serva. perjonal,  Itb,  2.  cap, 
20.  fubnum.  3.  Pricfertim  veroin  patria  Ducatu  ncftro, 
ubi  omnes  viri  Torculares  quolibetanno,temporevin- 
demiarum  ,  Praffedto  cujusque  loci,  nomine  Principis 
SerenifTimijjuratopromitterc  tenentur,quodvindemi- 
atores  promovere,  torculi  prajlumobfervare,  omnelu- 
crum  turpe,  imo  illius  quoquefufpicionemeffugere  vc- 
lint.  Ordtnat.  Vindem,  Wurtemb,  articuL  23.  &  feqq.  £t  hoc 
»d  exeroplum  Apparitoris,Foreftarii,Nuncii  publici,& 

alicu- 


De  jure  Statuendi  circaToiiculAj&c,  ^op 


alicujus  alterius  miniftri  publici,  quide  officio  bona  ii- 
de  &  legaliter  adminiftrando  in  ingreflu  officii  jurarc 
folent.  7»  Jheopompui^  D.  de  dot,  frdeg.  Herman»  Stamm. 
de  Servit  perfonaL  Ub.2,  cap,  20, 

§.  IX. 
I.  Sane  cum  vino  generofo  nihil  fit  nobiJius,  i- 
deoque  ut  uvcc  recenter  colleto  cum  bonitate  intrin- 
feca  quamcitodevehantur  ad  cuppas,  ("quas  patria  lin- 
gua  SwtCtn  vocamus;  is,qui  Reipublic^  pra^eft,  valdd 
follicituseirefolet,  ut  Cupppa  cjr  CupuU  vwdemiales  legiti- 
meconficiantur,  ab  omni  immunditie  purgentur,ac,n«- 
fraudi  locus  dtj  dcbito  modo  &:  ordine  ponantur,de  quo 
prudenterdifpofitum/«  ordtn.  IFurtemberg.  VindemiaL  arti» 
cul,  is*&feqq,  Cuppseautem  &CuppuIa:fumptiibusDo- 
mini  torcularis  conficiuntur,  &  circulisconftridispartc 
tede  cuft:odiuntur,  in  quarum  impenfarum  compenfa- 
fationem  VirTorcuIaris,  i)cii:jKdtCfCj^Mn^t/certosmufti 
modios  domino  folvere  tenetur;  Cuppa?  autem  tem- 
pore, quoTorcuIaexercentur,famuIorum  cultodia^tam 
diurns  quam  nodurnaj  committuntur.  Ordmat.  vwdm^ 
arttcuL  art*  12.  &feqq,  Quod  ii  muftum ,  culpa  famulo- 
rum  torculariorum ,  damnum  aliquod  vel  fordibus  Sc 
diminutione  patiatur,  ipfidamnum  refarcire  tenentur. 
Hafce  enim  cuppas  nemo  impu^nc  violat«  Dic^.  ordin^ 
articul.  is,  In  hafce  cuppas  &  cuppulas  uva;  conjeds 
jam  contritx  conteguntur,  ne  pluviisadukerentur,  vel 
alio  modo  fpurcentur..  Nam  is ,  qui  vinum  fpurca* 
vit,vel  eft^Lidit,  vel  acetum  fecit,  adione  legis  aquilia? 
convenitur  j  juxta  Celfum  m  Lfifer-vm  27.%.  cum  eois» 
D.  ad  L^aqutL  ubi  Buda^usy^'/.  4S3-  Rhag.  cap.  10.  num.  s* 
Qua  de  caufa  in  multis  ordinationibus  vindemialibus 
optima  ratione  provifum  eft,»^  Cupp^z  acCuppuUSttlltadi' 

/      S  s  s  ii  Adium 


po  Caput    XX» 

is  didtum  ^///7^r^«/(?r»;w,^cm2tttctltvart|f,rupponantur,quo 
minus,  orta  pluvia  autumnali,  Uvce  congeft^  aqua  plu- 
.  viali  diluantur, 

2.     De qua  ita inordimt.  JFurtemh^Vmdemialibtis pro- 

vifura  eft:  (S^fcllc  m\  ^CH  *^cl)cn&cm  mb  an^zxn  mta 
t)tc  KcltcvnDcvor^ncccn  ^Pcrfoncn/  mtt  flctfiStclKwnsa  ^cv^c^ 
bcn  tvcvi)cn/  ^afi  nxtman^  rct^ic?25wttmcn/wtc  vvMttbcclnbtil^ 
ifecvC'  bcfcfectjcn/  ttntcv  Chc  ^2ad^tvc»rf  c^cv  2^mncn  fcc^e. 

h»  e.  Inidfcdulo  imHmbant  dmmAtores  ^  (^  aliA  tn  ufumtorcU' 
Urern  conjittutdL  c^  jurat^  perfondi ,  ne  qutiquarn  cuppoijuoi  jub 
canali  aliquo  aut  /Itlltctdto-i  ut  hacienm  Jieri  confuevit  ^  ponat^ 
Id  quod  de  canali  ftillicidii  inteliigendum  efle  cenfeo» 
Nam  fi  vindemiarum  temporealiqua^pluviarum  guttu- 
las  in  Vafa  vinaria  &:  dolia  ceciderint,  propter  hoc  non 
folvitur  fpeciesvini,  fcd  pro  vino  integro  vendi  poteft; 
quoniam  quxdam  guttuls  aqus  non  mutant  fubltanti- 
am  vini,  Joan.  Sailbn.  adConjuet,  Turonenfttt*  lo.  art.  /.  /» 
fr,foL  m^  60^  Profper  Rendell.  de  vindem  part,  2.  J^<&/i^S9- 
fol.  rn.  36.  Ex  qua  ratione  Canomfi^  tradlinr,  quod  fi  da- 
ta  opera  parum  aquae  vino  commifceretur,  absque  fpe- 
ciei  mutatione,  poffe  d-e  hujusmodi  vinofieri  confccra- 
t\oi\QiT\y per cap.curn Matth^m.  ubi  Augu/itn.  Barbofa  nurn.  11, 
X.  deceUbrat  mtjjx,  Domin*  Soto.  lih.  4  Jentent,  dtftnci.  9. 
^idjl^  /.  art.  s*  Joan.  Saifon,  dtci.  tit.  c^art,  i,  foc.  m.  61,, 
Zacb.  Pasquaglius  t:/^  Sacrijic,  novA  leg.  tr,  .1,  ^i^Ji>  3oS^  CT 
^jucfi.sio.  pertot* 

§  X. 
I.  Ex  eodemSuperioritatis  juredominus  territo- 
rii,  eiiam  invitis  diilridualibus  &  fubditis,  vineas  poffi- 
dentihus,  Irjhtbitiones  promnig<ue potefi.,  denon  vindemian- 
do  pro  lubitu  ,  ied  expcclando  certum  Uvarum  rempus 
plcns  maturitatis^  id  quodDominus  pagi,invit0  terri- 

tori/ 


De  jure  Statuendi  cirga  ToRCula,&c»    511 

toriiDomino,  Superioritatem  in  pagohabente,  vix  in- 
hibere  aut  permittere  poteft,  argumentoaRomanisde- 
fu  m  p t o ;  Prafides  namque  Provinctarum  (  r e fp o n di t  Pa u  1  u  s 
Jureconfultus  j  ex  confaetudwe  cujusque  loci^foient  mefjis  vin» 
demiarum  caufi  tempm  fiatuere  tn  /.  Praftdes.  4-,  D.  de  fertu^ 
Et  hoc  pro  loCorum  &  temporum  varietate,  quod  aut 
maturius  &  brevius,  auttardius  &  longius  ftatui  debct, 
usquedum  Uvx  juxta  temperiem  acris  vel  tardius  vel 
citius  ad  maturitatcm  perveniant,  Lftinaltam  7.  D.  deoffic, 
froconf,  Anton*  Faber,  in  Rattonal.  addi&» Lprtefides  4.  un- 
de  inconfuetudinibus  Bituricenfibus  ftatutum  eftj  lln' 
efl permis  de  Vendenger  les  vignes  en  elas  jmqtics  a  ce  qttei'  OU' 
tterture  des  vendanges  fott  faite.  h,  e.  Non  Itcet  yindemtarc  vin- 
eas  cmquam-i  donec  de  hoc  aperturafuerit  fa6ia  vindemiandi^  Jo- 
an.  Bouuot,  adConfuet.  Burgund.foi,  S74» 

2.  Dicitur  autem,  Apertura  Vindemiarum  Bannie^ 
quod  A<tx'\s^x.\^X2i^oi.^iBannti4.^'3i<:^^\\\^zzx.Prociamattonem 
publicam,  eo  quod  pra^dida  vindemiandi  licentiapub. 
licari  foleat;  cujusrei&  ufus  duplexcft  utilitaspublica: 
7//»?,ne  vicini  aliis  damni  quid  inferant,  fi  antequam  aliis 
fignificatum  fuerit,  vindemiam  incipiant.  lum^  ne  Vi- 
neis  nondum  maturis  vindemietur.  Quibus  addi  po- 
teft  etiam  privatum  commodum  vindemiarum,  fcilicet 
Cenfus  &  decimarum  folutio,  aeUvarum  perfe^fta  ma- 
turitas,  qiio  vinum  cariori  pretio  a  fubditis  vendatur.. 
]oan.  Papon.  in  Arrefl.  Lb.  d,  ttt,  i.  Arrefi.  12,  bene  igitur 
interminis  fcribit  Joannes  Bouuotus:  Oefi  le  bien  cr  u- 
ttlttc  d'  auetr  abondmce  de  vin :  Etnepeut  ceia  aduenir  de  rd- 
fins  vcrds,  (^  non  encores  faruenu6  aparfatte  maturtte^  A  ce. 
fle  utiiite  puhlique  doit  fatre  place  ia  iiberte ,  que  chaitm  doit 
auoir  en  particuiter^  d'  ufer  de  ce  qui  efi  ficn  afa  volonte ,  ^fans 
tour  ceia  cfiimer,  qwon  iuyface  torty  auctin  ny  agir  potir  t  inttnfiy 

Sss  2  qit'tl 


fji  Caput    XX* 

»«     .  1,1.. ».-»■•■      ,  .        I  II    ■  mt 

qu^iipeut  auoir  comme  ttij  permet^  h  ♦  e.  Benum  &  utile  efl  fjAhere 
abuHdmtidm  vini ;  c[uod  neutio^uamfieripotefl  ex  uvis  viridtbtn^ 
^  adpeyfciiam  matuntatemnondum  perduiits  :  fedpubltc^huic 
utiltiati  cedere  debet  ea  Itbertas ,  quam  quisque  habet  in  fuo  par^ 
iictdariire fua  pro  lubitu  tttendi  fruendi  ^  neque  fropterea  extfti' 
mandum  efi ,  quod  ipfi  ulla  fiat  injurta ,  neque  ratione  intereffe , 
qufd  exinde  haberepojfit,  per  L  qui  pendentes  2$.  D.  de  a^ton 
empt,  Joaii.  Bouuot*  inComment,  ad  Confuet^Burgtmd,  tit^de 
fervitut.foL  m,  /7^. 

§:  XL 

1.  Hac  tamen  addita  declaratione ^  ut  hujusmodi 
vindemiandi  inhibitio,  non  abfohitea  Domino  pagi, 
qui  jurisdidionem  habetjprocedat,  nifi/^r;^/  commumca'- 
to^captoqueConftlio  in  formaquadam  probationis&infor- 
mationis,  kperitis  vinitoribm^  cum  quorum  voto  &con- 
filio,  juxta  pluraUtatem  votorum,  ^Judice  ordinario, 
qui  efl:  JudexPolitiae,  vindemiarum  apertura  ftatuitur; 
ficutiin  Suprema  Parifienfi  Curia  judicatum  fuit,  tefte 
JoannePapon.^  Arrefl,  Itb,  6. tit^ i .  Arrefl.  12 . 

2.  In  Ducatu  Wurtembergtco  antequam  Vindemi^  a- 
pertura  ftatuitur,  trina  vice  a  peritis  vinitoribus,  vulgo 
cfclt>j|vtf|lcvtt/  vinea;  inrpiciuntur,&confiiio  cum  Sena. 
toribus  inpr^efentia  Pra:fed:i  urbis  habito,juxta  majori- 
f atem  votofum,  vindemi^  dies  determinatur.  Ac  neal- 
terconcivium  alterum  impediat,  commaniter  triplex 
Eannum  intercedentibusquibusdam  diebusdecernitur, 
ij  vero,  qui  circa  torcularia  occupari  funt,  unam  vel  al- 
teram  termini  pr:Erogativam  rquod  5ci* ^vUlcfj  vulgo 
dicitur)  in  colligendis  uvis  obiment,  quo  poftmodusji 
officiocommiifo  majori  dih"gentia  vacarepoflint. 

3 .  In  Confuetiidinib^s  Bituricenfium  i  ta  d  i  fp  o  fi  t  u  m  1  e- 
gimus:  Si  Co^tvcut  vendanger  en  clos^  on  doit  appellez  quatre 

Laboti' 


Dn   JURESlATnENDJ  CIRCA  ToR  C  ULA,&C,     f/J 


Labouretirs  quatre  Vigmrom-,  pur  aduifer  en  kur  confcience^fi  tes 
frut^s  &  raiftns  y  pendants  font  enmaturite  jujlifante-i  poureflre 
recuellis  0"vendangez,^^  en  quelendroits  ^contreesy  Ajin  ^ue 
par  i  adtiti  de  L'  aUernhlee,  ou  de  kplUsfaU  C  ouuerture  foit  faitt 
des  vendanges^  C^  permife  en  chactme  de  contrees^  pour  le  hien  df 
utilite  commune,  en  declairant  le  iour^  que  t  on  commecera  en  cha* 
cune  contree.  Etfurent  declairees  les  defenfis  faites ,  dene  vm- 
danger-i  (jt  d  attendrejti^ques  a  certaintempSyfans  auoir  informe, 
fuper  commodo  ^  tn  commodo  nulle,  h.e.  ^uando  Vtndemto/i' 
dum  efty  tn  aliqtio  certo  vmeti  dtflriBu,  dehent  ad  hoc  vocari  qtm" 
tuor  operatoreSi  quatuor  vinitores ,  ad  dicendum  ^  referendttm 
fecundum  confcientiam-fUtrum  frtiBti^ ^  tiv£pendentesfint inju- 
fla  ^  fufficienti  maturitatef  adeo  ut  jam  colligt  &  vindemiari 
poffint^  idqtie  in  quihtt^  plagis  ^  locis^  tit  fecundum  montH  con- 
'ventm-ffeu  majoris  ilitm  partis ,  apertura  vindemiarum  fiat ,  ^ 
in  quavis  plaga  pro  hono  ^  commodo  puhtico  permittatur ,  cum 
declaraiione  dteiy  quo  inttium  fieri  deheat  in  quovis  loco.  Et  idet 
frohihitiones  de  non  vindemiando  ad  temptts  certum  tt^que ,  ahs" 
que  inforrnatione  fuper  commodo  (^  incommodo  fal^ix, ,  declaratA 
fuertmt nutti£^  Confuet,  Bkunccns. adConfiiet.Burgunct,dicf* 

tit,  de  Scrvitut,fot.m,S74* 

§     XII. 

/.  Hifce  confe^ftarium  efi:;  Quod  fi  vindemiator 
ante  aperturam  vindemix,  contra  publicum  proclama, 
propri.t  authoritate.,  uvas  cottegerit yWow  tantum  debita p^^nn^ 
ilatuto  definita  vel  indefe<^uhuju$,ftatutaria  tcneat.ur, 
fcd  etiam  vicinis  damnum  &;  interefle,  exhic  prsmatu- 
re  vindemia  proveniens^prceftareobligetur. 

2.  //*'  Confitettidmthm  Bituriccnfthm  tali  proclamati 
concraveniens,  centum  folidos  Magiftratui  folvere  de- 
bet;  d?  quoita  confuetudo:  Ceux  qni  vendangant amnt C 
omierture-irmdiiesd'  amcnde  de  cents fotds par laCoufiume  de  Bcr. 

Sss  3  ry  art» 


jt4  Caput     XX. 

ry  art.  6.  Et  aux  interejl  de  leurs  Voifins^  qmont  receupete  ou 
degnfl  aucun.  h.  e.  ^uicunque  vinderntant  ante  aperturam^  cen^ 
ttmfulidis  mul^antur  ^fecundum  Confuetudinem  de  Berry^  art* 
6,  ^  fimul  ad  tnterejfe  tmentur  'vicinorum,  quiincommodumvei 
devafiattonemaltquamfuntpaljt:  refereme  ]oAi\,l^ouuot.  ad 
Conjuet.  Burgund.  tit.  de fervitut.fol.  m.s74-. 

5«  lure  Wurtembergico  is,  qui  Banna  videmiaj  publi- 
ca  fua  contumacia  violat,  &  pro  lubiiu,  ante  vincarum 
aperturam,  fuas  uvas  colligit,  muldam  decem  floreno- 
rum  folvere  aftringitur»  Ordin.  Vtndem.  Wurtemh^  art,  2. 
ubi  cujlodibtu puhlicts  ferio  injungitur,  ut  contravenien- 
tes  juxta  tenorem  prajftiti  juramenti  ferio  obfcrvent  e- 
osqueMagiftratui  indicent. 

§.     X  1 1 L 

1.  Nemini  autem  permift^um  eft,  temporc  findemU' 
ruW)  altenorum  vineas  ingredi  ad  Vvarum  racemationern  tnjii- 
tuendam-i  dum  vinea?  adhuc  funt  clau(a?,  nec  uva?a  Do- 
miniscollecfta?.  Quod  h  quifpiam  agrum  aut  vincam 
alterius  uivito  Dominoingrediatur^non  tantum  adio- 
ne  injuriariim  tenerur,  per  refponfum  Ulpiani  in  /  inju- 
finrum  ij.  §,J2  qtfii  nuproktbente.fn.  D,  de  mjnrtts.  Sed  e- 
tiam,  fi  fegeti,frud:ibLis  aut  vincis  damniim  dederit,vel 
uvas  abftulerit,  aflionem  furti  evitare  vix  poterit  per U 
y.  &feqq.  D.de  furt,  iL  n  efl  permii  (  ait  Bouuot.  )  d\ntres 
aux  vignes  pour  y  chercherJrui^Sy  jtt^ques  a  ce  que  le  cios  Ven- 
dangCy  apeim  deC  amendc,  h.  e.  Non  Itcet  tn  vtneas  ingredt  ad 
fru^m  quxrendos ,  donec  vinetum  fit  vindemiatum ,  fuh  pcena, 

mtdtldt^  Joan.  Bouuot../»^/f7.  Comment.  tit.  de  Servitut.JoL 
m.s7S^ 

2.  Quod  ^\  tamen  Dominus  vines  uvas  collegit, 
&  omnium  vinearum  apertura  fadiaeft,-  cqilibet  libe- 
rwmcri^^aceraosomiftbscolligcre,  quafivoluntateDo- 

mini 


De  jure  Statuendi  circa  Torc«la,&c*    Jlf 

mini  pro  derelido  habitos,qui  cuilibet  inventori  pro- 
prii  fiunt  juredominii.  Qu p d Nos vuigo^^l\ftCX\>CX^cnvO' 
camuSjGallice  vero  Grappeter  appellatur» 

§.    XIV. 

I.     Quseritur  autem,  An  Ddminm  'vinest^^thfohitAnjin' 

demtk  (^  uvarum  colle^ione^racemationemf^rohtbere  poffttfKC' 

fpondeo,  quodNon;  quoniam  racemi  omiflTi  &  negledi, 

amplius  in  dominio  vcl  poiTefTione  Domini  non  exi- 

ftunt,  ledtanquam  pro  derelidis  habiti^quafiDominus 

eos  in  poteftate  fuaamplius  habere  noluerit.  arg.l^  i,  D* 

pro  derelt^,  u  b  i  U 1  p  i  a  n  u  s  r  e  fp  o  n  d  i  t :  ftrespro  derettEia  habi' 

taftt^flattm  nojlra  ejje  defimt^  (jr  occupantk  fiattm  fit ,  cjuia  tis- 

dcm  modis  res  dcftnunt  effe  noftrx  qutbni  aicqutruntur .  i.  quod 

fervm}6,ibi:  ad  iepertinere  nolit,  D,deJitpuifervor.  i,fin, 

D,deevtci,  Quemadmodumenimoccupandorcmcom. 

munem,eam  facimus  propriam;  Ita  deferendopropri- 

am,  eam  facimus  communem  omnibus,ade6  ut  primo 

occupanticedat^fifcihceteamderelinquamusnegligen- 

do,&i  animo  abjiciendi  §.  pen  Infiit.  de  n^.  divij,  i.Jt  td 

quod s.  D^pro  dereli^l,  Diodor.  Tulden.  ad  Injiitut.  iib.  2, 

tap.i4*     Pra^ferrim  fiDominus  rem,quamfacilerecupe. 

rare  pofTit ,  nihilominus  tamen  negiigit,  eo  magis  ani- 

mus  derehnqucndi  pra;fumitur:  quafi  nt^llet  cam  agi- 

plius  in  numero  rerum  fuarum  habcre;  veluti  ^\  arbor 

ex  fundo  meo  cccidcrit,  tit  itincri  impedimento  ^iXy  e- 

amque  pro  derelido  habeam,  ftatim  dominiumamitti- 

tur  juxta  refponfum  Ulpiani  in  i,2.  %,fiex,  40.  D  ne  quid 

in  ioco  pubi,  i.  qucmadmodum  2S,  D.  denex,  actton,  Novar.  dc 

refittut.  cxp.  17.  num.170,  Bartol.  deS.Faufto  derefiitut.  Di. 

fj^ut,29,^jidifi,20.num,  i,   ubifcribit:  Satise/iadprobandum 

res  pro  de:eittio  habitas^Jiantmui  Domtmex  conjeciurts  cGili^i' 

tur-^quamvis  cum  verbts  non  expi imat^ut Jt  umnm Jacile  ncu- 

pcrare 


ji6  Caput    XX. 

•^trAte  folfuy  eamnegligit.  Ferdiii*  de  Caftro»  V^Uo  part.  7^ 
Delujiitta,  Dijpnt^un.  PunSi,  18.  num.2,  Rcs  autem  quaam- 
plius  in  mea  poteftate  non  exiftit,  &  in  dominio  meo  ef- 
fe  dcfiit,  meae  difpoiitioni  ulteriusnon  fubjicitur;  qui- 
lil>ct  enini  rerum  fuarum  tantnm  eft  moderator  &  ar- 
biter,  fecundum  Con(tantinum  in  l.  in  re  mandata  21.  Q 
mandat, 

2..  Ideo  racemi  ifti  tanquam  derelidi  &  res  nulli- 
us,  cuilibef  occupanti  cedunt,  in  quibus  Dominus  nul- 
lum  amplius  dominium  habet»  per  L  i.  D,  pro  derelt^lo. 
Nec  exinde  damnum  domino  cenfetur  eflc  datum,  fi  quis 
ea  occupat  quas  ita  jacent,  ut  pro  derelidlo  habeantur 
fecundum  JureConfuhum  in  /♦  tvenit.  6»  cum  Lfeq.  §  fn. 
D.dedammtnfecf^  MonticaU  deinvent^  hered.  num.^O'^^^" 
noch,  in  Arbttrar.  cent.  6.  Cafsii* 

}.  ?r4J/^r^<ithuicaftertioninon  modicumroburad- 
fert  Rcfcriptum  Imperatoris  Valentiniani,  Valcntis  & 
Gratiani  in  l.  unus  qulique  2.  de  infant.  expofit  \  Exqua  lege 
hanc  rationem  ad  propofitum  cafum  adducimus  ;  quod 
dominisrepetendi  aditus  non  relinquatur,  fi  res  ab  ip- 
fis  expofita  fit  quodamodo  ad  mortem  usque.  Nec  e. 
nim  fuum  quis  amplius  dicere  poterit ,  quem  pereun- 
tem  contempfit.  Lfin.C.  dt^.  tit^  Ex  quibus  refcriptis 
Dodoresinferunt,  quod  fi  Dominus  aut  Patronusman- 
cipium  fuum  aut  hbertum  abjicit,  dominium  vel  jus 
patronatus  amittat*  Mart»  Mager.  de  advocat.  armat.  cap, 
i&.num.  27.  Finckehhauf.  de  jur*  patronat.  cap.  7.  num.8. 
SimiH  modoVaranusdeferensDominum,juravarallagii 
amittit,  fi  ipfura  defendere  potuit.  cap^  un,  ^ib.  mod, 
feud*amitt^  ltb.2,  R24,  KoCemhal.  de  fetfd,  cap.  10.  Concluf, 
16.  Schrader.  eod.  tr.part.  6.  cap.  8.  num.  74*  Ex  eadem  ra- 
tionc,  civis  periclitantem  patriamdeferens,  juraCivita- 

tis 


De  JURE  StATUENDI  CiRCAToRCULA,&C*      fI7 


tis  amittit.Mcnoch.  2,Arbitrar,  qm[i.  Caf^^gd, mm.  12*  Ma- 
gon.  dectf.  24»  Brunneman,  ad  dt^,  leg^  2^  Cod»  dc  mfant^ 
expofit. 

§.     XV. 

1.  Et  hjEc  inhibitio  eo  minus  invalida  erit,  quia 
ifti  Racemi  noncolledi  fed  derelidi,Paupcribus,Vidu- 
is,  Sc  ProCclyth /an^i/fima  /ege  Divifia  addicfli  fuerunt,  Ita 
namque  Deus  T.  O.  M.  populo  fuo  prajcepit :  Neque  i» 
'vtneatnaracemos  ^  grana  decidentia  congregalffi  ^  fid  pauperi" 
hfis^  affii^is  ^feregrinis  carfenda  dimittes'^  EgoBomintuDetu 
vefier.  Lcvit.  cap.  ip,  verf^  10.  ubi  Dn.  nofter  Ofiander.  £- 
go  pater  Orphanorum  (^pauperum  j  In  meam  igitur  gratiam  re' 
//ncjuetii  h^c  miferis  homtmbm :  id  officium  pietatis  vohis  larga 
henedi&ione  compenfabo,  Qu_pd  Prxceptum  repetitur.  Deut^ 
24^.  'verf.  20.  hifce  vcrbis  :  Si  Vindemiaverts  'vineam  tuam» 
non  coHtgesremanentes  racemos  3  fed  cedent  in  Vfum  advenxtpu- 
pilli^&viduA.  Ex  qua  prascepti  miiericordia^  gemina* 
tione,  enixadivina  voluntas  apparet,<juam  temereneg- 
ligerenefas,  imopiaculum  erit» 

2.  Unde  juri  Hebrarorum  inferta  efl:  texjeupracep, 
tum  2iu  De  relinquendo  angtilo  vincxj  Relinquamus 
omnesracemationes,  quas  in  vinea  funt,  loco  anguli, 
qua?  pauperibus  fk  profelytis  dcferenda»  Acleg,  231. prd- 
ctpittir :  Ne  colligamus  particularitatem  ideft ,  acmos  deciduos 
vined-tfed  relinquamu^  eos  pauperibtfs*  Ex  Rabbi  Levi  Dn. 
Joan.  Henr.  Hotiinger,  tn  lur»  Hebr^or,  ad  leg.  ^//»  216, 
&  231, 

§.    XVL 

/.     Ncccontra  hanc  aflertionem  pugnat  Rario  Juris 

defurnpta,f.v'/.  Divm  Piiisi6  D^deS.l\K.  Ubi  Imperator 

Divus  Pii^s  aucupibusita  refcripfit:  Ncnefi  confenta>Humy 

ut  pir  aUiiu  pr^dta-i  invitis  dcnnnls  aucupium  faciata,     Ideo 

Ttt  nec 


j,g  Caput     XX. 

nec  in  meo  torculari  Titius  uvas  premendi  faculta- 
tem,  me  invito  habere  poteft,  per  l.  MeU.  14*  §*s*  mfin, 
V»  de  aliment^  legat.  te  Maiftre  des  vignes  a  droit  de  defendrt 
d y  entrer.  h.  e.  Dominm  vtnearum  lu6  hahet  ingrejjum  tn  ear 
prohibendi.  ait.  Joan.  Bouuot.  ad  Confuet.  Burgund»  foL  «?♦ 
$7S'  Proindequamvisaucupandiautpifcandivel  vcnaii- 
di  facultas  jure  Gentium  cuihbet  iibera  ^w.-^  attamen  ip- 
fa  ingrediendi  poteftas  venandi  vel  aucupandi  gratia  a 
Domino,fi  providerit,  jure  prohiberipoteftnefundum 
ingrediaturj  fecundum  Gaium  inLquodenim  i.%.  2,tbi\ 
frohiheri^  D.  de  A.  R.  D»  L  naturakm  $.  §,  Favor,  ?.  D.  eod,  tit, 
L  un  tht :  in  altents  C.  de  thefaur^  Anton,  Faber.  in  Kational^ 
add,  /♦  Divus,  16.  Z>.  de  S.  P.  R. 

2.  Et  hoc  damni  avertendi  caufa  e  fundo  meo. 
Non  poffunt  enim  nec  ferxcapi\nec  uvce  colligi  fine  a- 
gri  mei  detrimento.  Nemo  autem  damnum  pati  co» 
gitur  in  fuo,  etiamfi  indemnitatem  poftea  fit  confccu- 
turus  arg.  L  nemo.  7/.  D.de  R.L  Intereft  enim  noftra,  ^\» 
cutnon  folvere,  ita  nec  damnum  pati  potius,quamre- 
petere.  L^.D^decompenfat, 

§.     XVIF. 

I.  Reffondeo  ex  L  per  agrum.  11,  C,  de  Servit.  Nifi 
fundus  fervitutem  ingrediendi  debeat.  Nam  ob  the- 
faurum  indagandum  velfrudus  Icgendos,fundumalie- 
num  efiam  invito  Domino  ingredi  jus  &  fas  eft.  per  /, 
thefmrta,  is-  D.  ad  exhibend,  L  un.  D.  de  gland,  legend,  Dn. 
Brunneman.iJ^^^i:?.  /.  Divm  Piitsid,  Et  hoc  eo  magis  in 
racemationibus  coUrgendis  dicendum  erit,cum  ipfi  Pau- 
peres  &  Forcnfes  jus  acquifitum  in  uvis  negledis  col- 
ligendis  habeant.  per  d,  1. 1.  D.pro  dereltB  :  Quod  Domi- 
nus  agri  vel  vineas  impedire  non  potcft.  d.  L  thefau" 
rm  is. 


t>E  juRE  Statuendi  circa Tor C tl l a,&c.   jip 


t.  Qupd  enim  alicui  prodell:,  &  alii  non  nocct, 
facile  eft  concedendum.  per  l.  credttore,  ^8.  infin.  D,  de  e* 
*vt^.  Nec  tibi  permittendum  eft,  ut  proptertuam  ma- 
litiam  &  pervicaciam  cogar  Ego,  re  mea  carere  /.  in  cau' 
fi  //♦  §.  interdum,  D.  de  minor.  Anton.  Faber.  in  d,  L  thtfm* 
rus  is,  njerj.  utfiperme.D.  adexhtbend,  /'rsefertim cu m  pi x- 
fumptio  non  fir,  Profelytos  &  paupcres,  damniinferen- 
di  gratia,  vineas  alienas  jam  poft  uvarum  colledionem 
vacuas  &  apertas  ingredi  velle,pr«fertim  fi  ipfi  Paupc- 
resdedamnononinferendo  fpondeant. 

3»  Ita  namque  m  terminis  thefauri  refpondct 
Pomponiu^:  Non  efteiniquum,  juranti  mihi, non  calum- 
nia?caufa  idpoftulare,  velinterdidum  veljudiciumda- 
ri,  Ne  vim  mihi  facias,  quominusihcfaurumeftbdiam. 
in  d.  l.  thefmrm  is,  D.  ad  exhibend.  Anton.  de  Padilla  ad 
di6i,  Lper  agrum  ii.  num.  ly.  Cde  firvitut.  Pr^terca  huic 
refponfo  opem  fert  eaaflertioDodorum;  quod  is,qui 
colligit  decimarum  frudusfibidebitos,optjmo  jureper 
agrum  ejus,  qui  dcbitor  eftdecimarum,  ingredi  poteft; 
&  hocad  exemplum  Emptoris,  qui  pendentem  vinde- 
miam  emit,  pro  lubitu  uvas  legere,etiam  invito  domi- 
no,  &  vineam  intrare  poteft.  per  l.pendentem  25.  D,  deaSl^ 
empt,  Bartol.  Caspolla  de  S,  P.R.  cap,  i,ntm,24,  Anton.  de 
Padilla  add.  l  peragrum  n.n.i6.C.  deferuit^ 

§.     XVill. 

SecundoRcfpondetur  cum  Ulpiano  ex  L  injuriarum 
ij.  §,  fin.  Comlup  feq,  D.  de  mjurtis,  quod  fi  Pamphilius 
prohibeat  uti  re  iure(Sentium  omnibus  libera  &  com- 
muni,&ob  id  acftione  injuriarurn  rede  conveniri  pof- 
fir  j  utique  etiam  Injuriarum  tenetur,  qui  prohibet  in* 
gredi  fundum  fuum  jam  ab  uvis  vacuum  eum,  qui  jus 
coUigendi  racemos  a  lcge  habet.  Ita  namque  Ulpianus; 

Ttt  2  yfurpa. 


y20  Cai^ut  XX^ 

ifurMttm  tamen  &hocefl',  tametft  nullojure ,  ut  quisprohiberi 
■tofjh  ante^des  meas  vel  Pratorium  meumpifcariin  mare*  Qi^a- 
re  i\  quis  prohibeatur ,  adhuc  injuriarum  agi  poteft. 
Non  enim  dubitari  poteftquin  a(flio  injuriarum  detur; 
cum  injuiii  fiat  Pauperibus,  qui  jure  fuo  uti  prohiben- 
tur.  d  L  tnjuriarum  13.  §./i  quis  me  i3,Li.§.ftquis  tabu- 
las  sS.D.  depofit^  Anton»  Faber.  addi^.  l.qutpendentemzs* 
V.  a5i.  emvt  in  Rational.  tom.  ^. 

2»  Tertio,  hic  fundi  aut  vinea^  ingreftiis  eo  minus 
prohiberi  poteft  ad  colhgendas  uvas  dereHclas,quia  pau- 
peres  tantum  concernit,  &  de  eorum  prxjudicio  feuex- 
clufione  a  competente  jure  agitur,  adeo  ut  in  caufa  pia 
qusftio  verfetur.  Optima  autem  eft  Ratio,  &  quidem 
fumma,  qus  pro  pictate  &  religione  facit.  t.  funt  ferfo- 
ndt,  4s*  D.  de  religtof  ^ jumpt.  fun.  ubi  Anton.  Faber.  in  Ra^ 
tionaL  Hinc  fauore  religionis,  ad  fepulchrum,  etiam 
peralienum  fundum,  ire  concelfum  &  licitum  eft,  ut 
perveniamus  ad  fepulturam  propriam  per  l.fi  quufepul' 
$hrum  izjnpr.  Prxfes  provincix  compellere  debet,ju- 
fto  pretio  iter  prccft^re.  «^/Joan.  Bapt.  Afinius  fub  mm. 
2.  D.  dt6l.  ttt.  Ant.  de  Padiila  ^ddtci.  l.pcr  agrnm.nurn.iu 
i/.  «^/  D  n ,  B  r  u  n  n  e  m  a  n  C.  de  fervitut. 

3.  Exinde  probant  etiamDocl:ores,  quod  ad  di- 
latandum  c^miterium  Vicinus  ad  vendcndum  agrnm 
fuum  jufto  pretio,rompelh  pofnt.  y\^\^^2,\\^detnterdicl» 
tit^z.num.zQ.  hXoy^.^^^cQius colle^.aecifss.  Carpzov.//^. 
2.  lurispr.  Ecclef  dtfimt  388. 

§      XIX. 

1..     Non  obfiat  ea  Docftorum  tam  Theologorum 

quam  /'oliticorum  aftertio,  quod  Lex  deracemis  Paupe- 

ribuscolligendisfit  tantum  forenfis,Ifraeliticumfolum- 

modoPopulum  obligansj  leges  autem  forenfes  ad  ve- 

tus 


De  JURE  STATUENDI    CIRCAT0RCULA,&e,     fH 

tustatum  tefi:amentumpertineant,ide6promuIgato  fce- 
dereNovo  antiiquata!  fint*  lerem,  31^  'verf.si*  Oje£  i.  'verf.j, 
Bebr^er.  8.  verfis.  Dn,  Theod,  Thumm.  de  lege  ceremon, 
(^forem,fol.m,s.  &7I'  Reinking.  deR.S.  &  £.  Ub^2,  ciajf 
2,cAp  S'  ntm*  2,  &Jeqq.  Hunn.  deauthorit.jur»  lib.  i,  cap.u 

2.  ?Ucet  namque  Rejponfto  Dn.  noftri  OfiAndri^  ^od 
etiamfi  hdtc  Cex  Chrijitanos  m  Rolitia  Romana  non  obliget  eo  mo- 
dOi  ojuo  Itiddios :  Ea  tamen  lege  de  racemis  paupertbm  relinquen" 
du  admonemur',  ut  ettam  pauperttm  Vmdemiarumtempore.y  rattO' 
ncm  habeamtis^  &  ut  nos  deterreat  ah  tlliberali^fordtda ,  &  ava» 
rafruclutm  collc6itone»  Ofiander.  addt£i.Lev.cap.  19.  verf 
19,  Q£i  alibi  tradit:  ^no  enirn  ftmtis  juxta  proportionem 
facuitatnm  nojirartim  Itberaitores  in  egentes:  tantoliberaiior  erit 
Detfs  erga  Nos  j  jd  qttod  ctim  hodie  pauci  credant ,  ^  avare  ac 
fordtde  cum  fttk  fActdtatibus  agant.^  mirum  non  eji^  quod  Deui 
benedicitonem  fuam^  pojieru  prAfertim ,  Jubtrahat.  D  n .  O  fi  a  n  - 
Atv,adDcuter.cap.  24-.verf  20,  Secundo  animadverten- 
dum  eft,  quod  C\  leges  forenfes  in  ratione  &  lcge  mora- 
li  fundamcntum,  aut  de  iis  aliquid  annexum  habent  , 
tuncnon  ut  forenfes,  fed  ut  morales,  &  quarenus  deiis 
parricipant,  adhucdum  obligationem  inducunt.  Rein- 
king.  di&,cAp.  ^.  ntm,6.  Tiber.  Decian,  dc  Crimin,  itb.  2, 
up.  ii.num,  8,  Vide  Wilhelm.  Zepper,  deiegib.  Mofaic.  itb^ 

S,  cap,  14-' 

§.     XX. 

I.     Limitatur  pra?dida  Refolutio  ;  Ni(i  MAotftrattis  ^ 

jure  fuperioritatis ,  ex  certa  caufa  publicam  utilitateni 

fpedante  racemos  zoVaz^txQ  prohtbeat.      Ita  namquc  iii 

ordinatione  Vindemiali  Ducatus  Wurtembergia^difpo- 

fitum  legimus;  (So  H\  wimm^i^m  miton  tn  ^a\\t\^ 
lOPcm  o^cv  SSaMmgavtcn/Qltftci-bcr^en  c^crErtnbabi^^vctf^ 

Ttt  j  fcn/ 


jii  Caput     XX. 

f<n/  bctt  ilmff  cum  Hmm  ^xmi^  ^bcx  t>cx  ©cRn^ntj}. 

li.  e.  Nimim  comefjum  jtty  alit  m  vinea.  fm  racemos  colltgerc^  aut 
frorKles  jlringerei  Jub  pcem  pecuniaria  freddi,  minoru ,  njel  etiam 
incarccrattonis.    ©crbj^^r^n»^^/./. 

z»  Et  hoc  ftatutiim  fanamrationemhahet,utcon- 
tredationes  fraudulofe  palorum  &  palmituni  prscave- 
antur,  ac  devaftationes  Vinearum  evitentur^  cum  ple- 
runque  vinderaiarum  tempore  pluvia?  inciderefoleant, 
qua:  ingreifum  vinearum  noxium  reddunt ;  pra:fertim 
cum  in  noftro  Ducatu  ?4«^m^/^/ aliunde  ex  pubHco  fa- 
tis  provifum  fit,  undeviclum  &  ami(flum  ptrciperepof- 
fint-,  nec  facilealiiquam  Vagi&inertes  raccmos  colli- 
gere  foleant, 

§.     XXI. 

1.  Quceftio  circa  vindemiam  coHigendam  non  in- 
elegans  fed  quotidiana  occurritj  An  vinderntA ^ wuarum 
colte^ito  tttarn  diebm  fejils  bona  confcientia  fieri^  aut  a  Magijtra- 
tupermttttpofjitf  Dittinguendum  eftin  hacQ^iarftioneri- 
te  refolvenda,  inter  dtem  Dorninicitm  ^  c^  altud  fcjlum  Chrt' 
Jiiinum,  Diem  Dominicum  quod  attinet,  res  non  ca- 
ret  difficuhate  &  contradidione.  Negativum prMcpiumz. 
flridifiimum  habemus,  Exod  cap^  ss-  verf.u^ 2,  fex  die- 
bus  facietis  opus,  feptimus  dieserit  Vobis  fancfjus.  Qui 
fecerit  opus  iii  eo,  occidetur  Exodi.  cap,  si.  verf,  12,  ^ 
feqq^  Ac  juxta  Levit.  25.  T^fr/T/»  Nullum  opm fervtle  facietis 
tn  eo^  Simili  modo  Deus  T.  O.  M.Populo  Ifraelitico  pra?- 
cepit,ut  propter  animas  fuas  caveant,  ne  die  Sabbathi 
onusper  porras  fuas  inferant,autefferant:  Qu pd  fi  fe- 
cerint,ignem  fein  portis  ipforum  fuccenfurum  mina- 
tur,qui  devoret  domus  Jerufalem,  Jerem.  cap.  /7.  verf 
27^  ^Muii\,inCdfCon(ctent.iib.2uap.i3Xaf^.O^.  Dn. 
Tlj«niin,  mDmlog,  ^rAcept^  $'Jol,  m»  1^2,   Ludov»  Dunte 

in  Caf^ 


De  jure  Statuendi  cikcaTorcula,&c«    )lj 


in  Caf,  Confctent,  cap,  lo.  feB,  i.  ^juft.  6S^  &  70,  Exem pl u m 
habemus  in  colligente  ligna  ui  die  Sabbathi  Numerorum 
cap.  li^uerf.^z^  quem  omnis  turba  ex  mandato  Divino 
Lapidibus  obrucbat.  Conqueritur  de  prophanatione 
Sabbathi  in  Uvis  coUigendis  ipfe  Nehernias:  In  diebmillis 
njidi  in  luda  calcantes  torcularia  tn  Sabbxthoy  fortantes  accervos 
dr  onerantesfuper  afmos  vinum^  (^  Vvas^  (^  ficHSt  (jr  omneonus^ 
t^  inferentes  tn  krufalem  in  dte  Sabbathi  3  Et  contefiatm  fum^  ut 
in  die^  qua  venderc  liceret^  venderent :  Et  lyrii  hahitci  verunt  in 
ea^  inferentes  pifces'-)  ^omnia  venalia^  C^  vendebaist  in  Sabba" 
thii^filiis  luda  (^  lerufalem  :  Et  Objurgavi  optimates  in  luda., 
&  dixteis:  Qua;  efl:  hajc  res  mala,  quam  ves  facitis,  & 
prophanatis  diem  Sabbathi?  Num  qutd  non  h£c  fccerunt 
Fatres  vefirt  ?  ^  adduxit  Dcu^s  noficr  fuper  nos  omne  malum 
hoc,  (^  fuperCivitatemhancl  Et  vosadditis  iracundiam  fw- 
per  Ifrael  violando  Sabbathum.  Efdrx  Itb.^^cap,  /^,  verf 
1$.  ubi  Lu^^its  Ofiander  (^  Theologi.  unde  provenir,  ut  Juda^- 
is  nulla  opera,  quae  negotiationis  &  commercii  fcomi- 
iium  caufa  inftituta  runr,  facere  licerer  die  Sabbathi,  (i- 
ve  a  Dominis  ipfis  fierent  &  exercerentur,  {ivh  a  (ervis 
&  ancillis;  five  opera  jumentorum  five  non.  Levit.  2j, 
verf.  25  Exod.  20.  Qi^ce  cejnfatio  tam  ievere  urgebatur,ut 
ne  Manna  quidem  coHigere.  Exod.  f6.verf  2S.  Nec  ig- 
nem  accendere,  nec  carnes  coquere  hccret.  Exod.j4.v, 
2u  Jerem.  cap,  /7.  Lambert  Dan^us  in  Ethic  Chrtfttan^ 
hb,2,  cap.  lo.foL  14S.  &  151*  Rudolph.  Hofpinian.  Ub.i.  de 
feftu  luddior.  cap.j.fol.  13.  Wilhelm.  Zepper.  de  Ugib.  Mo- 
fatc.  l{b.4.  cap.  9  foL  m,  340*  Theodor»  Thumm.  tn  Decam 
tog  prdcept.  s.foL  m*  i^f* 

2.  Sane  hanc  Sabbathi  venerationem  Hebra^i  tam 
fande  obfervarunt,  ut  tempore  Sabbathi  etiamin  pug- 
«a  abftinerent,  Macchab^  /♦  cap.  ^,  Nam  Agatharchidts  Cui. 

dm 


yj,4  Caput    XX. 

dm  apud  Flaviumjofephum  memorat ;  captam  Hicrofo- 
lymam  elTe  a  Ptolomaco  Lagi  filio,  quod  civescun(ftos 
Sabbathorum  obfervatioa  defenfionellrbis  prohiberet. 
ac  dum  arma  fumere  k^Q  gravarent ,  gravem  Domi- 
num  receperunt.  Jofeph.  mtiquu^  Ittdaic,  Itb.  12,  cap  /♦ 
Narrat  quoque  BionCajJiu^'.  Judasos  nonfuiffeaufosbel- 
lare  contra  Pompejum,  templum  defendendoHierofo- 
lymitanum  &  ideo  expugnatum.  Dio.  CafT.  hiftdr.  Itb» 
^7.  Pari  modo  nimis  fuperftitiose  Jud^ei,  cum  ab  An- 
tiocho  urgerentur^  noluerunt  pugnare  die  Sabbathi. 
i.Macchab^  2^  verfsS.  Attamen  fuos  Centerraneos  He- 
br^EOS  ita  excufat  Jofephus :  Hoc  quidcm  (  ^\t)  Agatharchi- 
di  videbatur  ejfe  ridictdum  :  Eis  autem ,  c^ui  hu  exarmnant  in- 
tegrius ,  apparet  magnum  dr  iaudc  dignifjimum  :  fi  &  faluti  O* 
tatrix^cujiodtam  regum -ipietatemque  diuinam  frApomre  concu. 
tifcant.  tU  Jofeph.  contra  Apptonem.  lib.i.  foi  m.  887.  Vide 
Cafaubon.  in  apparat.  adverf  Baron*  Exerctt,  /.  Numero*  S» 

foUm.^S. 

§.     XXII. 

r.  Rationem  hujus  prafcepti,  hancadduciti?i^^/L^- 
vi  Barzalontta:  Vtvacemm  anegotitsnoftrn  inhomrcm  dici^(^ 
ut  infigamtis  animabtfs  nojiris  fidemNovitatis Miindt  ^  qtuftintt 
eji^  pojije  trahens  omnia  fundamenta  Legis :  Et  ut  fimm  memo- 
res  uno  feptimanA  dte^  mtmdum  fex  dierum  dtftindiorum  fpatio 
creatum ;  Septimo  autem  nihil  prorftts  ejje  creatum,  Stngulis 
vero  diebtts^res  dijiincix  fimt  Creata,  ut  doceremur  fenfiim  fim- 
piicem-i  qwrarVhibJophts  (  quos  hoc  ioco  rejicimus  )  fiatuentibtts 
^ines  ns  Deo  effe  coAvas-^  recedit*  ^uod  vero  qtiiefeimus  dit 
feptimo  in  memoriam  nobts  revocat  novitatem  Mtmdt :  Nam , 
cum  quiefcunt  omnes  hominesdie  ttno  fiptimam,  cr  tnterrogave- 
rit  altquis,qu£.  caufa  hujtfs  quietts?  RefpoiYfi:*  cr/t :  ^uonp- 
Am  fex  diehtu  fscit  Domtntts  ^c*  tsnttsqu  que  auttii^ihMratione 

in  vsrtt 


De  jure  Statuendi  circa  Torcula,&c    51J 


in  vera  fide  confirmahitur^  Prniter  recordationem  autem  Crea- 
tionis  Mundi^  eji  etiam  emciifjt>v*}7:i  miracuU  in  Jtgy^tOy  quodfervt 
fuertmpu  tbi  ,  neque  potuenmui  qutejcere  pro  lubttu  noftro  quod- 
queDeus  Itberavent  nose  manu  eorum,  (^praceperit  nobiiquiej^ 
cere  dte  [eptimo.  Propterea  tn  Deuteronomio  mentio  jithujm 
fundamenti  Jecundi,  in  qutete  nojira  pofiti^  dtcit  emm  Deus  in  hoc 
prAcepto:  Et  memento,  te  fervum  fuifle  inytgypto,pro- 
pterea  pr^cepit  tibi  Dominus,&c.  ]o,  Henr.Hottinger. 
in  lur^Hebraor*  leg.si.  Pari  modo  ante  praediclum  Rab- 
bi  Levi  fcripfit  Georgius  Cedrentn^  Hiftoricus  Grscus ;  Cur 
autem  ^inquiunt  quidam  j  non  omnes,  fed fiptimum  dunta^ 
xat  diem  Deusfaufium  efje  jufjit  ?  R  e  fp  o  n  d  e  m  u  s ;  Retiquarnnt 
unam  quamqucj  exopificto^quodea  dtepera6ium  eji^  fitam  habert 
projperttatis  denuntiationem  :  Cum  autem  foia  feptima ,  eo  honO' 
fe  fuifjet  caritura^  nullo  ea  dte  opere  condito :  tdeo  ipja  quoque  a 
Deofaujia  efje^jujia  eji,  ac  confecrata,  dr  Sabbathum  appellatal 
ut  quA  requiem  adferat ,  &  reprdifentetfepttmum  annorum  mtlle^ 
nartum ,  finemque  peccanttum  homtnum  ^  Cedren .  in  Compend, 
htjioriar.fol*  r/i^  4,  inoper,Btzant.  Vide  quoque  Lambert. 
Danae.  inEthica  Chnjiian.  Itb,  2.  cap,  lo.fot.  m^  14S.  &  149, 
Frider»  Balduin.  /»  Caftb^  confcient,  ttb.  2.  cap^  ij,  Cafi,  (^2» 

§.  XXIH. 
I.  Qiiod  prsceptum  de  die  Dominico  Loco  Sabbathi 
ftridle  fandificando,  inNovoquoqueTeJiamento  repetitum  , 
&  Chriftianis  fub  poena  maledidionis  injundum  fuit, 
utin  die  Dominicaii  cultui  divino  vacent ,  &  ab  omni 
fervili  opere  abftineant.  vid.Ludov.Dunte  inCafibXon' 
fcient.  cap,  10,  ^.ctft,  67*  Quae  diei  Dominki  fandificatio, 
tam  neccftaria  eft,  ut  bona  confcientia  a  nullo  Chriftia- 
no  intermitti  queat.  Baiduin.  di&.tr.cap.i^.Cafj^hzmh» 
Dan^E.  dt5i.  cap.  lo.fol.m.  149-  late  &  pie  Hieronom.  Zan- 
chius  /^  de  openb^  Dei.partj,  Itb.  i.  n.  so,fol,  m.  677, 

lluu  2*  Et 


yi6  Caput    XX. 

i»  Et  hujus  diei  Dominicse  fandificationem  Con- 
ficintinui  Magnus  Chriftum  vera  fide  amplexus,  primus 
fancivit:  Nova  enim  lege  divulgata,  indixit,  ut  per  U- 
niverfum  Orbem  terrarum  ,  omnes  Dominicam  diem 
celebrarent,  &  venerarentur,  tefte  Eufebio  m  vita  Cori' 
ftantimltb,  4*  Sozem«  Itb,  /.  cap,  S.  Qu.em  fubfecuti  Im- 
peratores  tanquam  utriusque  tabulc  cuftodes,  veluti 
VdenSi  VdcntiniAnm-^  Tlmdofim ,  Arcadim-,  Honoriua^  Leo^  & 
Anthemim  magno  Zelo  renovarunt;  ac  fingularibus  con- 
ftitutionibus  cundis  Civibias  Romanis  imperarunt,  ut 
Dominici  feu  folis  Diei  debitam  reverentiam  habeant, 
qui  cundis  femper  honorabilis  efte  debet,ficuticonftat. 
tx  /♦  ut  tn  dte^  2,  L  omnes  dies.  tf»  /.  dies.g.  %.  i.  ibt :  fimper  va* 
nerabikm.  C.  de  fertis.  Can  injuria.  d^  confecrat,  3.  can.  nullw, 
difttn^*  44*  Scaccia  de  judtciis  /ib,  z.cap.  /.  mtm.117»  Hil- 
liger.  in  D.  E.  tib.  24*  cap.  7.  lit,  V.  Zepper.  dt5i.  cap.  9  foLm, 
^4J.  Profper.  Rendell.  de  vindtm.  cap.  2.foL  m,  22.  Petr. 
Gregor.  Tholofan,  in  Syntagm.  lur*  Itb.  2*  cap.  16.  num*  26, 
lateGregor.  Sayrus.  m  The/aur.  Caf  Confiient.  Itb.  7.  cap.  2, 
num.  6*  Rodoiph.  Hofpinian..  de  ongin.feftor.cap.  8' 

5.  Rationem  fandificandi, diem  Dominicum  hanc 
redditZonaras:Quoniam  diesdominicairoagocftexpe- 
^:xi\^mv\nkcu\\.Zoi\diY.adSjnodNtcm.can.2o.A\itQvC^(^' 
odor.RomanusSenator :  DiemBommicumConliAnttnus  honOm 
rabatj qitia  in  eo Chrt(lm  refurrexit  a  mortuk .  C a fti  o  d  o  r  ,/^^. /. /-tf- 
fcrtpt.g.  quasrationescongeftit&  conjunxitJuftinusMar- 
tyrdum  fcribit:  Die S0I16 communis  cmnes conventum facimusy 
quomarn  prima  eH  dies,  tn  qua  Deus  tenehris.^  (^  materia  mutJitii 
muiidum  creavit.  EtlefmChriflus  noflerSalvator  ^eadem  die  ameY' 
tui6  rtfurrexit.  Ea  entrn  die.,  qu<£  faturm  prior  ^  antcrtorque  efi^ 
cruafixerurjt  ipjum :  Et  altera.^  qua  Sa:urnalem  fequitur^  qu<s.  efl 
Dtes  folis^  curu  Apoflolts  fuis  apparuiffet  ^  dtfctpulis.^  docuit  tfla^ 

Juftin. 


De  jure  Statuendi  circaTcrcula,&c»    527 


Juftiu,  Martyr.  apolog.  2,pro  Chrtftim^  Et  hoc  in  capitu- 
laribus  ceu  Imperii  Refcriptis  repetiit  Carolus  Magnus: 
Placuit  (  ait )  ut  fidetes  diem  dormnicum ,  in  cjuo  Dominus  refur' 
rexit^  venerabtltter  colani.  in  Capitul,  Itb.  6*  cap^  202.  apud  Liii- 
denbrog.  Mornac,  ad  L  omness.  C.  deferits.  Qupd brevi- 
busin  unum  quafi  contraxit  Angelus  de  Clavafio  :  Dies 
"Dominica  cfl  inftittita  loco  Sabbath  t^^uta  eo  die  imhoavtt  mundumX 
Chriftus  refttrrexit  a  mortuis  :  SpirttusSan^us  datus  efi  Apoftolis : 
Bt  cjuicqtitd  a  Deo  confttttuum  eft  infigne  in  httjus  diei  dtgnita' 
te  dtcitttr  geftum  :  In  hac  die  mundtis  fumpfit  exordium^  ^  in 
hacper  rejurre^honem^  (^  rnors  interitum^  &  'vita  imtium  ac- 
ceptt.  Angel.  de  Chvsii]  in  Summa  Angel.Jerb.  DomimcafoL 
m.  yi.  Vide  Hofpinian.  de ortgin.feftor.  cap^  z^fol.  6,  B* 

§.  XXIV. 
/♦  AliaRatio  hujus  venerationis  ^  magh  propinqus 
eftipfafandificatio  in  animipuritateconfiftens,cui  dies 
dominicus  eft  defignatus,  ac  ut  rationem  inftitutionis 
fatis  accuratam  habemus,  quccobligatio  generalis  eft  & 
moralis,  ita  ut  csterxomnes  occupationes,huic  obfer- 
vationi  cedere  debeant.  Dn.  TheodThumm.//?/)^^^/!?^. 
VrAcept.  3,foL  m.  i^y^  isy.  &  pafftm.  Zanchius  d.  tr»  deope- 
rib.  Dei. part  s. Ltb,  i.num. so^  Vi7ilheim.  Amefius/»  Cafcon- 
fcient.  Itb.  4,  cap. 3^.  nuw.  i.  Confiftit  autem  Sabbathi  ob- 
fervatio  6c  fancflificatio,  ]uxtdky  Naz.ianzenum^  non  tam  iii 
corporum  hilaritate,aut  in  veftium  {pendore,quam  in 
anims  puritate,  &  mentisalacritate,  piisque  mediiatio- 
nibus;  Si  pro  tympanisjfacris  hymnis  :  proinipiiscan. 
tionibus  &faltationibus,pfalmodiis  urimur.  Proinde 
Lex  de  Sabbatho  feudieDominicorequirir,  utcelfamus 
ab  omni  externo  &  fervili  opere,4/>  Gregortus  Magntis^ 
atqiie  omnimodo  orationibusinfiftamus,  utfiquidncg- 
ligentia:  perfex  diesagitur,  per  diem  relurredionisdo- 

U  u  u  2  mini- 


jig  Caput     XX» 

minica:  precibus  expietur.  Chryfoftomus  in  Matth,  ho- 
mil. 4  foL34»  tom.2.  Vide  Dn. Thumm.  indiSi.  Decalog.Prx" 
ceft.3,fol.  m.  134*  Occupationes  igitur  omnes,  qu^  no- 
tabiliter  impediunt  hominem,  quo  minuspoffitDeo  & 
ejus  cuhui,  vel  publico  vel  privato  vacare,  funt  regula- 
riter&  ordinarie  iliicita^,  ex  natura  &  fine  inftitutionis 
diei  Dominici»  AmeCiusdt^.cap.3s,n*2» 

§.     XXV. 

1.  Ac  quamvis  ImpQruor  ConJiant/msMagnusnz^ 
fcripferit  /»  /.  om»es  2.  C.  deferiis.  ut  omnes  ludtces  ,  urband- 
qaepkbes^  cun6farumque  artmm  officia  venerabtli  diefolis  qutef- 
cant.  Ruri  tamcnpofiti^  agrorum  cultura  libere  Itcenterque  injer' 
njiant'.  ^uontam  frequenter  evenit,  ut  non  apttus  alio  diefru^ 
menta  fiiUis^  aut  'vtneA  fcrobibusmandentur\  ne  occafione  mo- 
menti  pereat  commodttas »  co^lefit  provifione  concejfa  :  Symon. 
Graene»>)reg,  in  legib.per  Belg.  abrogat.  ad  dtci.  leg  omnes.  2, 
fium,  /,  Et  ex  hac  lege  apparere,  quar  fit  libertas  Chriftia- 
na,  ait  Lambert.Dana?us  tn  Ethic^  Chrtfiian^  lib.  2.  cap.  10, 
fol.m,  isi.  Rudolph»  Hofpinianus  de  ortgine  fefior,cap.2, 
foU  S'  B, 

2.  Attamen  Imperator  Leo  in  NovelL  hanc  Con- 
ftantinianam  legem  caftigavit,  &gravi(rimis  rationibiis 
motus,  abrogavit^  nullius  momenti  caufam  allegatam 
diei  dominici  dehoneftationis ,  alTerens^  qui  infuper 
Conftitutionemipfam  reverafutili  rationenitiaflirmar.- 
Proinde  nec  Agricolis  nec  quibuscunque  aliis,  illicitum 
&  fervile  opus  die  Dominico  aggredi,  permittit.  Qux 
Leoniana  Conftitutio  fucceftu  temporis  in  Conflib  Aure- 
liano  Anno  sso.  Canon.  21.  approbata  &  confirmata  fuit; 
refcrente  Grxnevvegen  ad  dt^.  Leg. 

§,  XXVL 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&c,  jip 

§♦     XXVI. 

I.  Leofjcm  \mpcratorcmy  fecuti  fuerunt  rucceflTu 
temporis  Imperatores  &  Reges  occidentales»  Sancivit 
namque  Carolm  AiagnM^  ChriftianifTimus  Princeps,  fe- 
quenti  Capitulo  ;  Ne  opera /ervma  duhm  domtmch  tracien- 
tury  neve  ruraha  virt  excrccant^  nec  in  campa  arando ,  nec  me- 
ttndo^  ijel f(tnum  fecandoj  vclfepcm  ponendo-i  nec  tn  fjlvU  (Hr- 
pando^  nevearbores  c&danty  veitn  petrts  Uborent-i  nec  m  horto, 
nec  ad  placita  Convemant,  ncc  venatum  abeant^ 

1.  Aliam  &quiciem  praeclariorem  edidit  Confti- 
nniontm  \dcm Caro/m Magnt^;  rationibus  Chriftianaefi- 
dei  plenifTimam  tn  Capittdoy  PlacuttJtb,  6.  cap,  202,  Placutt^ 
utfideles  dtem  Domimcumy  in  quoDomintis  refurrextt  cmne^ve' 
nerabiltter  colant.  Nam  ftpagani  cb  memortam  ^  revercntinm 
Veorum  (uorum^  quosdam  Deos  ccltmt^  c^  ludxt  morecarnaliSab- 
hathurn  carnabter  obfervant  :  ^uanto  magis  a  Chrtflianis  //?* 
dics  honortfice  colendm  efl^ne  in  tllo  fan&o  dte^  fabuiu  aut  locu- 
tiombu^  attt  cantiontbtts  ^  vel  faltatiombtis  ^  vei  derijionibtf^  •i 
fiando  tn  btviU  (^  platets  >  utfolet^  injerviant  :  Sed  ad  facerdo. 
tem  aut  ad  aiium  (aptentem  homtnem  ^  bonum  veniant^  ^  eo- 
rum  precdttombm  aut  iocuttomhm ,  qiiA  ad  ammam ,  perttnent , 
utanttir  :  Et  ilio  diefeu  Sabbatho  ad  vefperas  ^'  ad  matutinai 
feuad  r?itffam  cum  eorum  obiationibtis^fifitrt  potefi^  omncscanen' 
do^  KyriecietfoH  decantcnt.  Simtiitcr  ^  pafiorespecoru?n  etmdo 
(^  redeundo  tn  campum^  ^  ad  domum  facianty  ut  omnes  eos^  ve- 
raciter  Chnflianos  c^  devotos  effe^  cognofcant.  Vjde  Capitula- 
re  Caroli  Mag.  apud  Ltndenbrog.  lih.y,  tit,  200.  lib.  2.  ///.  /♦ 
&  iib,  ojtt^  iS6,  (jr  202. 

%.     XXVII. 

I.  Lege  infuper  Alemannorum^  tempore Regis  Lotha- 
rii  una  cuni  Principibus  fuis,  id  eft ,  Triginta  tribus  E- 
pifcopisjTriginta  quatuor  Ducibus,  &feptuagintaduo- 

Uuu  3  bus 


e^Q  CaPUT       XX» 

bus  Comitibus  ac  caetero  Populo,  lata,  de  dic  Domini- 
co  venerabiliterhabendo,  fub  gravi  p^ena  ita  ordinatum 
fuit:  Die  Dommco  nemo  opera  fervtlia  ^rajumat  facere^  quia 
hoc  kx  vrohthmt ,  ^facra  fcriptura  in  ermtbm  contracttcit*  Si 
qui6  firvus  in  hoc  Vitioinventus  fuerit,  vapuktur  fuftthus '.  liher 
autcm  corrtpiatur  usque  adterttam  Vuem.  Siautem  pofi  terti- 
Am  correpionem  in  hoc  Vttio  tnventus  fuerit^  ^  Deo  vacare  die 
Domintco  ncglexerit^  O"  opera  fervtlta  fecerit ,  tunc  terttam  par- 
tem  de  hdLreditate faa perdat .  Si  autem  fuper  hdc  tnventusfuc 
rtt^  utdiei  domintco  honorem  non  impendat^  ^  operaferviliafe- 
cerit :  7unc  eo  a6tus  dr  Convi^us  coram  €omite  -,  ubt  tunc  Dux 
ordinavertt-i  tnfervitium  tradatur ;  &  quia  Deo  nohut  fervire,tn 
/empiternum  Servus permaneat.  Lege  Alernan.  cap.^S* 

1.  De  die  Dominico  fancftificando,  ita  legibus 
Baivvariorum  conftitutum  legimus :  Si  quisdie  domimco  o- 
pcram firvtlem  fecertt ,  td  e/iyft  bovern  junxertt,  ^  cumcarro  am- 
bulaveriti  detram  ovem  perdat.  Si  atttem  bepem  clauferit ,  /i- 
numfecaveriti  aut  mejjcm  fecaverit^  aitt  colUgerit^  vel  altquodo' 
pus  fervUc  fecerit  dte  domimco ,  cerriptatur  fiynei  vel  his'.  ^  (i 
non emendavcrtt.,  rumpatur  dorftis  ejus  ^nnqutgtnta percttfjio. 
nthus.  Et  fitterimi  pr.ffumfr.rtt  operare  dte  domintco ,  auferatur 
de  rehus  ejus  tertta  pars,  Etjt  nec  fic  cefjavertt^  tunc  perdat  li^ 
bertatemjuam,  <^  fit  fervus^  qui  noluit  tn  dte  fan&o  effe  Itber. 
Leges  Baivvan  tn,  6p,  cap.  3*  Quibus  legibus  aftipula. 
tur  lex  Frifionum,  tit.  /S,  Leg.Longobard.//^.^»  ttt,  49* 
leg,  i.(jr  2»  apud  Ltndenbrcgium* 

%.     XXVIIL 

!♦  Qiiam  Feftorum  venerationern  etiam  Ethnici 
celebraverunt  &  venerabiliter  obfervarunt.  Afiirma- 
bant  namque  Sacerdotes,  pollui  ferias,  fi  indidiscon- 
cerdsque  opus  aliquod  fieret,  Nam  'Xihulit  Properttt  ad. 
moiiicuni 

Luce 


De  jure  Statuendi  circa  ToRCulAj&c,    5^r 

Luce  (cLcra.  requiefcat^  requiefcat  arator, 
Et  qravefufpenft-^  vomere  cenfetovus. 
Licet  enim  ,  etiam  feftis  diebus  qusedam  exercere  o- 
pera  fasfuerit,juxta  Virgilium  Maronem  \  Attamenma» 
joca  opera  rei  Ruftic^  intermittenda  erant  diebusferia- 
tis»  Vel  MarciCatonis  praecepto,  villicum  exhortan- 
tis,  difciplina  bona  uti,ferias  fervare,  alieno,  manujn 
abftinere  &  csetera  curare*  Marc.  Cato  de  re  ruftca  lib,  /. 
Pr^terea  apud  Romanos ,  Regem  facrorum ,  Flamines- 
que  non  licebat  videreferiis  opusfieri;  EtideoperPrae- 
conem  denunciabatur, nequidtaleperageretur:  EtPrae- 
ceptinegligensmultabatur.  Praeter  multam  veroaffir- 
mabatur  eum,  qui  talibus  diebus  imprudens  aliquid  e- 
gilfct,  porco  piaculum  dare  debcre;  Prudentemqueex- 
piare  non  pofte,Sc^vola  affirmabat  •  fecundum  AureU 
Macrob.  in S,uurnallib.  /♦  cap^  i6,  Imo ,  primum  hoc  apud 
Romanos,  Agricolar  fandum  jus  efte  debebat ,  Diis  im- 
mortalibus  acceptum  rcferre,  votisque  atque  muneri- 
bus  oblatis.farcundiruem  foli  adfcribere,frugumqueu- 
bf-rtatem.  Petr.  Grcgor.  Tholoian  tn  Syntagm,  lur.  Itb.  2. 
cap,  16.  mm.  22,  Renat^Choppin,  deprrotleg.rufluorjtb.z, 
eAp.j.n,2^ 

§.  XXIX. 
I.  Qu^  tamen  ^^^nio notabilern  Itmttationem  habec, 
in  operibus  momentaneis^t\  caufa  iVt't^j/^/4mperagendis, 
V .G.Jieoipfo  tcmporis  momento  quoad Jacra  erat  eundum,Vrbs 
Aut  domus  aiiajia  conflazrct ,  aut  Ho(lts  prbem  obpdeat ,  autfirmk 
quidpiam  accidat  Reipublrca  damnDfimy^roptcr  quod  Verhi  dtvi" 
nipr&dtcatio  aut  utfiidtio  intermittenda  foret.  NecciTitas  e- 
nim  non  habet  legem  pofitivam  ecclefiafticam.  Ne- 
ceffitasenim  ipfa  legem  facit.  cap.remt(ponem^%  fln.cauf. 
1.  ^fl,  /.  Cum  necefTitas  fit  lex  temporis,Petr.  Gerard. 

de  /^etr. 


in 


C  A  P  U  T       XX. 


de  pttv.S^ndidiJnSinguUr.  cap,  loo.  nmn.  /.  ^  2^  Dn.  Frit(ch. 
dc  nccefjhateConduj.  2.  num.  i,  (^feqq.  FranciTc.  Reverter. 
(^  cum  eo  Don.  Anton.  de  Marinis.  decif,  Neapot.  130. num.  2» 
Dunte  tn  Cajib.  ConfctenttA  cap,  10.  feSi,  i,  ^ajI,  70*  Bened. 
Carpzov,  inlurispr.  Conftftorial.  Itb.  2.  tit.  16,  Definit.  2$i.  n, 
7«  &fe^oi'  Say ru  s  tn  Caf  Conjctent.  Itb.  7.  caf  2.  nurn.  $.  N  am 
Salvatornofter  (  Sabbathi  Dominus,  Marct  2.  verf.  2S.) 
praecipuedocuit,  fuos  requie  illaexterna  non  ita  ftridd 
teneri,redveramrandificationeminanimodevoto  con- 
fiftere,-  utpotequi  acriter  defendit,  Difcipulos,  Sabba- 
tho  fpicas  evellentes  &  colligentes,  eoipfofeftum  noii 
profanare.  Matth^,  12,  Quare  folvere  bovem  ,  e- 
umque  aquatum  ducerein  die  Sabbatho  \\c\i'\t.  Lucaif^ 
'verj.is.  Afinum  item  &  Bovem,  e  puteo  liberare  per- 
miilum,  fine  violationeSabbathi.  Luc^  14.  'verj.  /.  Imo 
etiam  ipfeChriilus  fuoexemplocomprobavit,  opcrane- 
ceflitacis  caufa  fufcepta,  etiamfi  ferviiia  fint ,  fanrtifica- 
tioni  Sabbaihi  nihil  derogare^cum  Sabba^hum  propter 
hominem  fit  fadum,  non  homopropterSabbathum  ;ne 
fervus  fit:ret  Sabbathi  Alarc,  2.  'vcrf.  27.  late  Dn.  Theo- 
dor.  Thumm.  trjDcca/og.pr<tcefjt.  s.fol.rn.  i)s.  Ludov.  Dun- 
tc  /»  Caftb,  conjctent,  cap.io  fecf,  1.  ^uAJi.  70. 

2.  Uvarum  colledio  quamvis  fit  opus  fertile  & 
manuarium,ingruente  tamen  aeris  inremperie  ex  ne- 
ccflltate  permiftk  erit ;  ne  occafione  momenti  pereat 
commoditascaclefti  provifioneconcefla^fccundumCon- 
ftantinum Imperatorem  in  Lomnes 3,  ihi:  nonaptius aliodie 
C.  defertts,  Cum  etiam  temporis  momento  per  pruinas 
6d  congelationes  tota  vindemia  cum  maximo  alimonii 
danino  inhabitantium  perire&corrumpi  poffitj  Brun- 
nemann.  ad  di&.leg.  omnes  s,  C.  de  feriis,  Qui  poft  cho^- 
pinum^  di(ftum  Refcriptumde  Cafuneceflitatisadevitan- 

das 


j 


De  JURE  STATiiENDT  CIRCaToRCULA,&C*       f5J 


das  contrarietates  intelligit.  Unde  optime  fcribit  Fri- 
dericus  Baldu^nus  Theologus:  Camtempore  meffisraroeji 
ferenttas^eaq^ue  dte  Dominico  afftilget^  necefjitas  eo  die  Ubores  im- 
perat:  Modoquondejt^fieripoteftt  ctdttts  divinm  non  omnimo^ 
do^nec  ab  omnibu^s  mgligatur.  Balduinus.  /'»  Cajib^  Conjcicnt^ 
Itb,  2,cap.i3,  CaJ^4-» 

§      XXX. 
1«     Sane  nec  ipfi  quoque  Gentiles  tam  fevere  tam- 
que  fuperftitiose  fuos  dies  feftos  obfervandos  efTeceu- 
fuerunt;  Nam  ipfe /■^r^z///ft'fcribit: 

Atque  etiam  fiftis^  quAdam  exercere  diebtti^ 
Fas  & )tira  ftniint :  vivos  deducere -i  ntiUa 
Rcligto  vctat  Jegett  prditendere  (et>em. 
VirgiU  G&orgic.  lih.  i.    Inter  quos  fuithsc  diftincflio  ut 
haberent,  obfervarentque  alios  dies  faftos,  alios,  nefa- 
ftos,alios  medios  &  intercifos  j  ficuti  fcribit  Oviditts: 
llk  mfajitii  erit ,  per  quem  tria  verba  ftlenttir : 
Faftm  erit^per  quem  lege,  Itcebtt  agt. 
OvxAfnforltb.  i.  Tria  vef  6  illa  verba  fuerunt:  Do,Dico,Addi- 
co^qux  erant  Verba  Pr«Etoriatotam  jurisdidionemcon- 
tinentia.tefte  Varron  de  lattn,  iingtta.  Itb.  j.  Lambert.Da- 
na^us  /»  Ethic.  Chrtfiian^  Ub,  2«  cap.  lo.foL  tjS*  Gerhard.  Joh. 
Voffius  in  Etymolog.  Lit.  F\  Perb*  Fafius^     Prxfertim  vero 
hanc  circa  inferias  incidentem  neceflitatem  Romani 
confideraverunt,   tefte  Aurelio  Macrobio.^   dum  fcribit: 
Vmbro  neejt^  Eum  pof/tti,  qui  opits  vel  adDeospertinens,facrttm' 
ve  cajtfaficiffct-t  vel  atiqtitd  ad  tirgentem  vita.  uttlttatem  reffu 
ciens  a^uaffit.    Sc^vola  denicjue  confuttt^ ;  QhI'^  feriis  agi 
liceret.  Refpondit  :  Quod  prsetermiftlim  noceret.   Si  Bos 
/>/  fpecum  decidiffet ,  eumqiie  patcrfamilias ,  adhibttu  operi^  Itbc' 
rafjct :    Nm  efi  vifm  fotas  poilui[fe\   Nec  ille  ,  qui  trabem 
tecitfr-ictamfiUcicndot  abertnmuti  vindicavtt  ruma»  Mauob. 

Xxx  Satur- 


j34  CAfUT    XX.      ^ 

SaturnaU  tih,  /.  w^«  /tf./»/.  ?».  22<f»  Ubi  Joan»  Ifaac.  Pontan» 
/;i  Notis.  Itain  terminis  Choppin.  deprivileg,  rujlic,  Ub,2^ 
cap.  7»  /^«?».  ;?♦  Pet^'  Gregor.  ThoIoC  in  fyntagm,  lur.  lik  2^ 
cap^  16^  num.  23.  Profper.  Rendell.  dt6i.  tr.  part.  ^»  cap^  z^ 
Fritfch,  de  mcc[jitat.jc6l.  7.  comluf,2,  num,  6*  Wbi  in  fine  fcri- 
bitj  Jn  utroque  foro  excufatur  neccfjitas  operarum  in  dtebu4  fe^ 
riatis  Simon,  Granewegen.  de Cegibm per  Belg.  ahrogat.  ad 
diB.  leg.omnes,3,  C.  de  ferits»  Benedid.  Carpzov.  in  luris. 
prud.Bcckfiafi.  lib.  2.tit,i6.  Dcjinit.2ju  llbi  fingularepr^- 
judicium  Saxonicum,  qmd  Anno  161}.  a  Supremo  Conftfioris 
promanavit,adducit. 

§.    XXXL 

T,  QuxLimitatio  moribus  quoquc Ho/Iandick recep- 
ta,  &  ita  temperata  eft,  ut  tempore  mefTisfrudus  matu- 
ras  fecare  atqne  colligere,  aliaque  omniao  necefTaria^ 
quorum  cundatio  damnofa  forct,  die  Dominico  pera- 
gere liceret.  Extat  quoque  fingulare  Privilegium  ab  E- 
pifcopoUltrajedenfi,  RudolphoaDiephout,Annoj4>^i^^\^\'^ 
tenfibus  de  hac  libertate  conceffum,  tefle  Keur  j  De  Vd- 
phUnd^  Graeneweg.  di^.loc.num.2^ 

2.  Idem  Gallorum  quoque  moribus  obtinet.  Mos 
enim  regionis  in  feriisobfervandisfequendus  eft,modo 
ab  Ecelefianon  fuerit  reprobatus/^^r  c^/'.  Vtinam*  76.  di- 
pin4i.  Tholofan*  inSyntagfn.ltir.  Itb.  2^cap.  i6.fub,  num^z^. 
Mornac.  add.  l.  omnes  3.  C  deferiis. 

3»  Hac  tamen  addita  declaratione,  ut  difpenfatio 
laborandi  ac  perficiendi  aliquod  opus  fervile,  fieri  non 
debcat,  etiam  ex  caufa  neceftitatis,  Niftfacrts prittsperaclis^ 
&audita  Concione»  Balduin,  di6ijr,  lih.  2.  cap.13.  Cafu^, 
Quamvis  enim  Columella.^  Rufticorum  maximus  fautor, 
eis  varia  in  diebus  feftis  peragenda  concedat.  Colum^ 
de  re  ruftic^  lib.  2.  cap.final^     Ac  multis  in  locis  ex  certii 


De  juRE  Statuendi  circaTorcula,&c,    fjy 


caufis ,  operariis  fervilia  peragere  permittatur*  Hoc  ta- 
mennon  admittendum  efl:,  nifi  finitis  precibus  &aiidi^ 
tis  facris:  Quo  cafu,  eanon  impcdimento  funt  facris, 
quasiis  peradisfufcipiuntur, ut  exindecultuiDivinoni- 
hil  praejudicetur*  Benedid.  Carpzov.  in  lurisprud.  Ecclef 
lib,  2*tit.  i6.  Befinit.  2SU  Ira  namque  refpondit  Confi- 
ftorium  Saxonia^  Supremum  ;  ©rtfcn  O^t  rtbCJ^/^Utd^ 
tmx  "Qt^xw^ci  auj]  notl)  i)c|l  ©cwtttcv^  fealbcn/amScnn^ 
ta^c/  HJcic^cn  cmfubvcn  laflfcn;  0^^  «wcfe  fotcfcctJ  t)CD  ^ct: 
©bvMfctc  j;«t30r  (tn^cmctt  i^abc  /  m^  allci'cr(l  nad)  (^ct^aU 
tcncr^rc6t^t  nn^  Dcrttcb.tcm  6ottC0^©tcn(!/  ^teSJltbetc 
ctrcrm  ^^\Ki\>t  rtnbcfol)lcn/ttn^  x>ixx\^jim  KoS/i^wi  fo  l^ttcc 
ibt  ^tv^rtv(ft  Uw  6rtbbat^  ntd).t  cncfectlt^ct/  m^cfct  awCill 
C)c||tx^c0cn  ntdjt  tn(5cvaif(5enommcn  wcvC)cn.  h»e.  cu?nper 

famulos  vejiros  dte  dominica. ,  propter  metum  intemperici  aerls  ^ 
triticum  ex  agro  inveherefiviftis ;  dummodo  ex  prtffiitn  Magi' 
Jiratns^fimta  comione  &poft  peraUafacra^  hofce  lahores  famuli^ 
tio  veftro  peragendos  injunxeritts  j  pcr  id  diem  Sabbathipropha' 
najje ,  ^  condignas  inde  poinas  promeruijfe  ,  non  videmini, 
apud  Carpzov»  tn  lurup»  Ecclefltb.2,  tit,  16*  D.  2$,  Itaceii* 
fent  quoque  ex  Cafiftis  &  JCtis  Sylvefter.  inSumma  Verk, 
Dominica  ^^fi'^  /.  Petr,  Gregor.  Tholofan.  di6i.hb,2^cap^ 
16,  num,  2S'  Gregoriu s  Say r u s  di^,  tr,  lib,  7.  cap.  z. ».  /. 

§.  XXXII. 
I.  Sane  Nece/fitasj  quae  in  maturanda  Vindemia 
Praetorem  addifpenfandum  &  relaxandum  legis  rigorem 
de  fandtificando  die  Dominico  moverefoler,  dchetef- 
fe  Evidens  ^  Prxftns^  quse  nec  fingitur,necCon/ilio  accer- 
fitur,  fcd  per  providentiam  Dei  nobis  imponitur.  De 
quo  eftcafusapudDivumil»£4Wf^/>./^. 'y. ^.  Adeoutne- 
celTitas  ha:c,fp££ie$  cafu^  fortuiti  fit  3  aliasnuHaneceflitas 

Xxx  z  cxcu- 


Sl6 


Caput    XX. 


excufat^qtixpotefteirenonnece{ritas,recunduTertullian. 
f^  exhortat.  ad  Caflitat.  Sebaft  Medices  de  cafib,  fortmt,  §. 
i,^£/i.  6,num,  /.  Hering.  defldejufjor,  Freudenberg.  dt 
rejmpt.  merat.  caf,  22,  verf,  46,  Dn.  Fritfch.  dc  neceffitat^ 
comittf.  i.fetl.  4>  ReguL  i.  nmn.s.&4' 

2.  H^ec  autern  neceflitas  K  Prtmo.,  medium  ad  fi- 
nem  efle  dcbet,  non  refpicienslucrumjautvoluptatem, 
ut  finem,  feil  maxime  &  proprie  incommodi  ali- 
cujus  extra  ordinem  incidentis  evitationem»  Leges 
namque  non  funt  de  fine,  fed  de  ordinatis  ad  finem.  per 
cap,  alma  mater.  uhi  Covarr  m  oper,  part.  2,  defent^  excommun. 
m  6.  Unde  C4/^^fcribunt ;  Quod  neceflitas  &  pietas 
tanquam  caulfas  difpenfationis  debeant  elfe  moraliter 
certce&indubitatas.  Namcum  prseceptumfervandife- 
fta  certum  fit,  certaquoque  efle  debet  caufa  illius  obli- 
gationem  tollens.  l^Q^m2i\6..inPrati^ltb.ip.num.j9.  Ca- 
ftro  Palao  in  opere  moraL  tra^i.  9.  Difput^  un.  Punch  10,  num. 
4.  Nihiligitur  juvatcos,  qui  lucrum  celTans  damnum 
reputantes,  neoccafioncs  lucri  prxterirefinant,in  vul- 
garibus  occupationibus  exercentur.  Uude  Dn.Thum- 
mius  fcribit :  Continere  fe  jubet  Lex  ab  omni  operefrvtUy  td 
efty  ab  omni  avaritia  qua  per  negotiatidnem  (jr  reliciuo  terreno  a. 
ciu  vttaagitatur  Dn.  Thumm.  in  /'ra^cept.  Decalog.  tert. 
foL  m.  tS4.  Et  hoc  Ethnici  Romani  in  feriarum  celebra- 
tione  oh^tvv2iiui\UtefteAureUoTheGdofioAdacrobio,(  \v\^^tV2itO' 
ris  Honorii  &Theodofii]unioris  Prapofi.to  facri  Cubi- 
culi  .u«vta  /.  un„  C.  iheodof.  de pr&pos,  facr.  Cubic^}  Qm  fcri- 
bit ;  Virgilius  AUro omntum  dijciplmarum  peritm,  fciens  Uva- 
jtovem  aut  k/iA  purgandA ,  aut  fUbiei  curandx  gratta.,pronun' 
ctavtt:  Tunc  dcmum  ovem  perferias  licere  merfari,  fi 
hocremedii  causa  fieret,  in  verficuio. 

Batan- 


De  jure  Statuendi  circaTorculaj&c*    5i7 


Balratumque  gregem  fluvio  merfare  falttbri. 
Adjiciendo  enim,yQ/«^r/,  oftendit,  avertendi  morbigra- 
tia  tantummodo  j  non  etiam  ob  lucrum,purgand2  la- 
iicE  caufafieri  concelTum*  HxcMacrob.  in  SaturaU  lib,  2, 
CAf.i6*foL  rn»  227. 

3.  II»  Secundo  Neceffitasevidens,  non  ex  incerta 
conjedluraconcipienda  eft.  Hic  enim  proprieeft  cafus 
neceflitatis  venia  dignus,  quem  ipfe  Deus,  non  autem 
negligentia  hominis  fecit;  ficuti  fcribit  Balduinus/>f4- 
ftb^  confcient.  Itb.  4.  cap,  S*  caf.  /.  fol  «?♦  1070.  late  Petr.  Gre- 
gor.  Tholofan,  tn  Syntagm.  lur,  Itb*  2.  cap,  16.  nurn.  2}.  Non 
facit  igitur  pro  Agricolis  &  fimilibus  ,  qui  vel  fementis 
vel  mcfllstempore,  diem  hunc  laboiibus  impendunt, 
quoniam  periculum  metuuntex  dilatione.  V^iihelmus 
Amefius  de  Confcicnt,  ltb,4.  cap.  ^s-  nurn.  10,  Dn.  Fritfch. 
dt6l.  tr.  Concluf  i.  fe5f*  -^.  per  tot.  Quod  arbitrio  Judicis 
dignofcendum  relinquendum  ,  fecundum  Chaflan.  ad 
Confuet.Burg.  Rub*  /.  §.s.  Verb.  Nifi  habeat  abotttionem.  Ba* 
iard»  ad  Ciar,  §.furtum.  num.  98.  De  quo  neceflitatis  ca- 
fu,&  permittendo  opera  fervilia,  fequentibus  cautum 
reperitur  iu  Ele&oratu  Saxonu.     (£^  foll  aH^^  anQ^Wta^ 

«n^  ifcma^cn  jc^crman  tJcvbvHteri  {m/  ai\i\cxta\\^  ^m^a^ 
icn^ct^TivUij/  tvcldic  ct  ^ocb  aUcmabl  bm  ''15fuv:]&cn  wnj> 
^cr  ©bnc^to  i\xt>i>x  anmibcn  roll/  mit  2^cf(cn  c^cv  ^ct: 
^an^/  ^tc9(rbcttcn/  rcawff^tcTOcvcFta^c  K}d}hxcnix>cxx\(Shf' 

tcn.  h.  e,  Ommbm  ^finguLis  prohthitum  eflo ,  extra  cafum  tn- 
cidentis  neceffitatis^  qu£  tamen  toties  pafiori  ^  A^agiftratm  loctj 
mdtcart  dcbet^  cfuottes  ea  contingitt  equis  aut  operts  manuariu  la- 
bores  eos.,qui  dtebtis  nefafli^  tra^drifolent^pera^ere-  Ordin.  Ec- 
clef  Eledl.  Saxon.  arttculgeneral.  17.  %.  (^tJ  (clt  attdi  '^^'^' 
Tabor.  dernetat,  cap,^.  num,2,  &  feqq^ 

Xxx  3  J^XXXIII, 


53$  Caput     XX. 

'  §.     XXXI IL 

I.     SmhCamnes  8c  CAnomftas  quod  attiiict,  hsec  di- 
fputatio  Videtur  decifa  in  Cap.  Ucet,  s-  ^*  de  feriis,   Ubi 
Poiitifex  Alexander  refcripfit:  Lket  tam  vetemquam  novi 
tefiamenti  pagina  feptimum  diem  ad  humanam  requiem  f^eciali* 
ier  deputaverit :  &  tam  eum  quam  alios  dies  majeflati  altilfimA 
deputatos^  nec  non  natalitia  f&nBorum  mutjrum  Ecclefia  decrC" 
*verit  obfervanda,  ^  inhis  ah  omni  opere  fervili  celfandum;  /»• 
dutgemtiSy  ut  liceat  paroecianis  veflru-^  diebm  dominicU^  (^  aliii 
feftis  (^praterquam  tn  majorihus  amifoleMnitatihm)fialeciater- 
r&  fe  mclinaverint ,  eorum  captiom  ingruente  neceffitate  inten" 
dere  :   itx  quod  poji  fa^am  capturam  Ecclefiu  circumpofitis  <^ 
Chrijit  pauperibfis  congruam  faciant  portionem.      Qui  Canon^ 
quamvis  loquatur  taiitum  d^  captura  Ha/iecium,  Cano- 
niftae  tamen  eundem  ad  quodvis  aliud  genus  pi&iumt 
veluti  in  Thinnii^  &  aliis  piTcibus,qui  uno  foloannitem- 
pore  aut  certis  diebu5  tantum  apparere  folent,  cujus 
pifcatio  illo  die  facienda  eft,quin  minus,magnaexpar- 
«e  amittatur,extendunt,Suarez.  in  oper.moral.  tom^i.deretig^ 
£ap.^2.n. 6.  A2or. in  moraLinJiit^art^2. Itb.i.  cap^  ^/.Gregor^ 
Sayrus.  in  Cafib.  Confcient.  lib.  7.  cap.  2.  num.  10,  Petr,  Ge- 
t^x$i.6it^txx2^Sdi\\di2ifingul.cap.ioo.num.,  2,  Caftr. Palao  in 
Moral.  tra^:  p.dtfp.  un.  pm5l.  /.  num.  10,      Imo  ex  eodent 
CanoneUlterius  Cafifidi  inferunt:  Quodlicitum  fitfege* 
tes  jacentes  in  agris,&foeniim  in  pratis,ad  locum  fecu* 
rutn  in  diebus  feftis  deferre,  fi  imminet  tempeftas,  vel 
{yiuvia,  qua:  corrumperet,  fi  in  agro  remanerent. 

1.  Eadem  ex  caufa  licitum  eft  temporevindemia- 
fum  Uvas  colligere,  ne  pereant,  &  perfequi  opus  ccep- 
tum,quaiido  notabiie  damnum  fequeretur  ex  dilationc 
OL  omilTioae  operis.  Sylvefter  in  Summa  Ferh,  Dominica 

t 
•f 


De  jnRE  Statuendi  ClllCAToRCUtA,te    ^r^ 


^UAJl,  /♦  difl>s,  Sayrus  inCUv.  Regia,  lih,  y^cap.z,  num,  io\ 
Caftro Palao  d^  diffut. un. ?unci. lo^  n.  /♦  Qui  hoc  exten- 
dit  quoquead  actionemmad:andianimalia,pracipue(i 
ratio  aliqua  neceffitatis  vel  utilitatis  intercedit,  qualis 
efl:,  cibarianoneiTe  ita  fuavia^fialiodiedifpenatar^Bar- 
bofa  ad  dt6l^  cap.  hcet.  3.  num,  6.  x.  de  ftriis»  Et  ante  hos 
Jureconfultus  Joan  Lupus  de  Palat:  Rubios  inrep^t.  cap, 
fervejlras.  x,  de  donat.  int,  V.  &  V»  notahiL  17.  num.  lo.foL 
162,  Petr.Gregor*  Tholofan«<af/^.  lih,  2,  Synta^.  cap^iS» 
mm,26.  Rattcnem  hmc  di^diuctmts:  Qupd  neceflitas 
inftans,  periculum  imminens,nonrecipiat  dilatioHem, 
fed  ex  ea  caufa  a  regulis  juris ,  etiam  morahbus  receda- 
tur.  Tiraquell.  de  retraEi.  iign,  §.  i.  Giojf.  p.  num.  j2^  C«t- 
cheran,  decif  6S*  num.  28*  Marta  dejurudiB.  fm.  r.  sa^',. 
48,num.  27»  Wefenbec.  confii,  40.  num.  6.  &ftqq.  Benedl 
Carpzov.  inlarlsprud,  Eccief.iih.  2^  tit*  16,  Definit.  2si.  n.  2^ 
Nam  &  mos  regionis  abEcclefia  non  reprehenfusinfe- 
ftis  celebrandis  obfervandus  eft,  juxta  B,  Bitronymum\. 
Qui  tradit  :  Quod  unaquxque  Provincia  abunderia 
fuo  fcnfu,  ^  prcEcepta  Majorum,  leges  Apoftolicas  arbi- 
tretuiviw  cap, Vt:?iamiu I>ijiin6i^76> tum proptcr  fcandalum 
evitandum,  ^««?etiam,  quia  facrfs  pera(ftis,qua:dam  ali- 
cubi  licent,  qu^e  alibi  vetantur»  Tholofan.  di^.  cap:  /^ 
mtm.  2").  in  fin.  latius  Gregor.  Saray.  in  lliefaur.  Caf.  Con^ 
fcient,  lih,  7.  cap.  2.  num*  lo^  Alios  neceflitatis  &  charita* 
tis  cafus  refert.  Gregor.  Szrzyx^s di^.cap,  2.  pertotum,Cdi:^ 
ftro  Palao  diol^  dtfput,  un,  Punii^  10.  num.  3.  Artiefius  deca-- 
fh.  confcient.  lih.  4*  cap.js»  ^^ni.  10*  &ft^1.  Dn.  Thumni». 
rnDccaiog.pr^cept.s.  foi.  m,  /j/. 

§.     XXXIV. 
I.     ^ihui  non  contrariatur  id,  quod  fupra  dicSlint 
efl  de  Sabbatko  faiide  coloido^nec  ullis  unquam  ope^ 

ribus 


^^0  Caput     XX. 


ribusfervilibus  polluendo,  fub  gravi  maledidlionis  di- 
vinx  &  execrationis  poena,  TAEltim  eft  fempitermm  (  z\t 
Domin Lis )  wter  me  &  fiUos  Ijraelj  ftgnumque  terpetuum^  C«- 
ftodtte  Sibbathum  meum  :  SmSium  emmefl  vobls  :  qutpo//ue' 
rit  tllud^morte  mortetur,  Exod.  ^z^  verfi^.  Ncc  potefl  ul- 
lamcommutationem  dare  proanimafua.  Matth.i6,Q\!i\ 
anims  confoiationi  maxime  intentus  unusquisqueefTe 
debet  his  dicbus  ,  etiamfi  poflit  fuis  operibus  rotum 
mundum  lucrari  Luc^  p.  Anima  enim  plus  eftquam  efca 
&:  corpus.  Matth»  6.  l.  fmcimm,  C,  de  efitfc.  (^  Ctcr.  Petr. 
Gregor.  Tholofan,  dici-  cap.16.  num.zs.  Rejpondc at  tmm. 
communiter  noftri  Ttjcologi-,  quod  lex  lata  de  Sabbatho 
ceremoniali  ftriclilTime  obfervando,  illos  foleat  obliga- 
re,  qui  fervierunt  in  itgypto;  ficuti  zoniidit. ex  Deuterorf, 
S.  verf  2S*  Htbr£drum  cap,  4.verf  ^,  Dunte  tn  Cafib.  Confci^ 
ent.  cap.io.fe^i.  i.  ^xfl.  70.  infine.  unde  benefcribitDn. 
TheodorusThummius  ;  Qupd  ad  externum  otium  a 
Deo  Deuter.  /,  verf  rs-  mandatum  attinet,  iUud  Nos  t?t 
N  7".  non  tangit:  fed  tantum  fpetftat,  &unicequidem 
adPopuhnn  Ifraeliticum,  nimirum,  ut  Sabbathum  illis 
eiret  monurnentum,  quod  forti  manu  Dei,ex  fervitute 
^gyptiaca  liberati  efient,  &  in  fignum  ,  quod  Dei  pecu- 
lium  effcnt.  Ez,cchuap.  20,  vcrf  lo,  quod  prseceptumad 
nos  non  pertinere  vel  exinde  liquido  conftat,quia  nul- 
la  illius  mandati  repetitio  in  N.  T.  exiftit.  Dn.  Thumm. 
in  Dccalog,  Pnuept.  s^foL  m,  iss^  acfoL  1^7,  Hinc  B.  Augu- 
ftinus  ferib^t!  Altliia  facerct,  ^  ludaus  (^  Chnjlianm .^tn  a- 
gro  fuoaltqmd  utile  .^  auam  fi  fedittofm  aut  faltnns  in  thcatroef- 
fit.  h\\^u?ii.tn  lib.  dcdccem  Chord,  Etalibi;  Ergoommno 
ePeran  die  domifUca  nos  Chtjlimi  non  vctamur,  modo  a  Det 
cuL/t  promcrea  non  avocemur,  neque  apubticis  conctonthu^  ^^n- 
ctbu^s-fneg.  i  meditatione  verhi  Det :  modo^  ttem  Proxtmu  Ojfendi- 

culurn 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&c«    $41 


ctilum  mn .pr^ibeamm ,  Auguftin.  in  Pfalm,p2,  Conqueftus 
cftquoque  B,  Hieronjmm -,quo(i  Chriftiani  homines  fua 
actate ,  in feftis  ibperftitiose obfervandis  pene  Judaizent, 
in  EpiJioL  adGalat^  cap.  4,  ^verf,  lo.  Lamb.  Danx.  in  Ethic, 
Chrijltan,  lib,  2.  cap^  lo  foL  i^S,  QjLjjbus  &  aliis  rationi- 
bus  motus,  Dominus  Reinkingius  deducit;  Quodlex 
moralis,  de  Sabbatho  celcbrando,  non  fit  plane  mora. 
lisjfed  qu»ad  circumftantiam  tcmporis,etiamceremo- 
nialis  exiftat.  Reinking.  de  R.S,  ^E.Cib,^,  clajfi.  caf,  2, 
num.6^  Et  poft  eum  Dn.  Theod.  Thumm.  in  Decalog, 
fracept,^,  in  antitheffol,  1^7.  ^*ft*  /♦  &  2, 

§.  XXXV. 
I.  Prajterea  fciendum  ,  quod  nec  ipft  ludtei  in  ca- 
fu  necjeftitatis  tam  ftride  Sabbarhum  obfervarint.  Nam 
lofua  belii  Dux  Populi  Judaici,  in  die  feptimo  &Sabba- 
tho  Civitatem  Hterico  oppugnavit  &  fubegit.  lofuA  cap,^,. 
njetf,  is,&  i6,  Pari  modo  Matthathias  Maccabam  ftrenuus 
Imperator  &  defenfor  Populi  Judaici,  cujus  virtus  toti 
Judea^  falutaris  fuit,  temperavir  hunc  legis  rigorem  dc 
Sabbatho  inviolabiliter  fervando,  quo  audore  decre- 
tum  fuit,  uthofte  vitam  eripere  annitente,  Sabbathum 
infuper  habere,  fas  eflet*  Macchab.  lib.  1.  cap,  2,  verC  41, 
Quos  Beda  d^efendit  in  Homiliis:  Macchabai  finecutpafui, 
in  Sabbatho  pugridbant ;  1  d eo  h  o  d i e,  fi  q u  i  s  j  ej  u  n  i u  m  fr ege- 
rit  cEgrotus,  Reus  voti  non  habetur.  m  cap.  quodnon  4, 
x,de  Reg.  lur.  fimilia  refcribit  Nicolaus  Papa  adBulgaroi 
in  cap,ftnulla,  is,  cauf  2^.£luAfl,  8,  St  inevttabtlti  uroetnecef 
fitasyfeu  importunitas^nec  c^uadragcfmalt  tcmpore  pro  defmfwne 
tam  fua  quam  patnac  (eu  tegurn  pat(rnarum  ^  bcKorum  prapatatto, 
mparcendumejfe,  Petr.Gregor.Thololan.  inbyntA>^r/tat.itb, 
2,  cap.  i6,num,  23.  Casvailos.  in  Lonmuoptn,  ^^ji,  final,  »» 
^.  tom^  4* 

Yyy  2.  Uiidc 


H^ 


Caput    XX* 


2»  Undc  deducunt  Canonift2e,quGd  cx  neceffita- 
tis  caura,aliquid  mutari  poffit  de  forma  aflignata.Gon- 
zalcs  ad KsguU  Cancell.  Koman. 8,  Glojf.  60.  num,  4S*  Auguft* 
Barbofa  addi^*  cap,  ^od  non  4»  x.  de  Reg*  lur^  Et  hoc 
decretum  hanc  vimhabuit,  utinprajrentiflimovitsepe- 
riculo liceret non  ceflfare;  Proindc fi  hoftis  arietem ftruc- 
r€'r,tormenta  muris  admoveret,cuniculos  foderet,aut  fi- 
BiilequidaliudmolireturjCefirandumnonerat.Undcfcri- 
bit  Jofephus  Flavius :  Ethuctn^  manet^apudnos  confuetudoyeti' 
am  Sabbathis  pugnandijftnecelJita^ flagitaverit]o{t^]\^  ltbt4-*cap, 
g,eiclib.i2,c,8^\i(iQ\7it\ui\i2iZC*C2^(diuhoi\anAp^arat.Comra^ 
Baron^  Exercit.  i.  Numero,  S.foL  m.  48*  Et  qui  hoc  ex  eo 
collcgitDn*  hznQdeRe/igion.  curand^  cap,4*fol.48.  Cunaf, 
de  Republtc.  Hebraor.  lib*2.  cap,22,  undeex  communiRab. 
binorum  fententia,  pellere  licet  Sabbathum  adliberan- 
das  animas,ade6  ut  quipromptusfitviolareSabbathnm 
profaluteanimarum,laudemmereatur.  RabbiLeviapud 
Hottingcr  in  lur.  Hebraor.  leg.ss.infne» 

§.     XXXVI. 

I.  Quamris  autem  excufentur  llli ^  qui  propter  ne- 
cefTitatem  ,  (cilicet  ob  aeris  intemperiem  vel  propter 
pruinas,acgrandines,uvas  etiam  diebus  Dominicis  re- 
collfgunt ;  attamen  vinitores  &  poflrelforcs  vinearum 
ptopter  hanc  incidcntem  &  evidentem  necefTitatem, 
propria  &  privata  authorirate  contra  fandificationera 
Sabbathi  quidpiam  committere  non  poiTunr,  deficientt 
fublica  Prtrtctpti  aut  ejm^  qutjtubUcc  lurisdiBionem  habetydtfpen" 
jatione  ^  cQmeffione  ,  cum  jus  neceffitatis  iit  fingulare  & 
exorbitans  \  Privatis  autem  integrum  noneft,  propria 
aurhoritate  jura  fingularia  &  exorbifantia  exercerc  &  ajd 
utiiitatem  privatam  producere^^r/,  c^uodvera  i4^D.  de le- 

gib.l 


De  jure  Statuendi  cmcAToRCULA,&c»  5:41 

giL  L  qm  propter  ^22,  D^dereguLjur,  /,  /.  C  de  heredih.  tut, 
f  elin.  in  cap.  cumqutndam  x.  dejurejur.  Tabor,  in  CriminaU 
CdroL  V.Art^i66.  UndetraditHieroMymus  CuchalonHi- 
fpanusj  quodRegula,  Nece/Jitatem  facere  licitum ,  quod  aliai 
itcitum  non  efi\  intelligenda  fit,  quando  reperitur  aliqua 
audoritas  approbativa ,  qua^  ex  neceflitateilludfieri  pof- 
ie  concedat  vel  permittat,approbatione  generali ,  licet 
non  fpecialiter  \  fiquidem  contra  legem  Venienduai 
iion  eft  propriaauthoritate,  Cuch^lon  ad Decium in  /  qud 
122.  lit,  A.  D.  de  R.  L  Dn.  Limn^.  ad  Capitu£ CaroL  V*fe^.S^ 
num,  jp,  D.  Fritfch.  de  neceffttate  ConcluJ.  i.fe^*  4'  num.  7, 
Ac  quod  absquefijperiorisdifpenfationeprivatusindie- 
bus  fcfiis  &Dominicis,etiam  ex  caufa  neceflitatis  nullao- 
pera  ferviha  agere  pofllt,  tradit  fylvcfter  infumma  Verb^ 
Dominica,  ^uafl.  7.  num.p.  Fcrdin,  de  Caftro  Palao  inope- 
tib.  moral.  tracl,  g^dtfput.  un,  Pun^.  lo.num.s. 

1.  Proinde  in  Ordinatione  Ecclefiaftica  Ele^lora^ 
tu4  Saxoni£  difpofitum  eft:  JC0el(fcci'  atx  (3vMi^mi5 jf  cr)vta^ 
^cntn  5rUHl?fallcn  i&immxm  :f  d^  arbcttcw  tvollc  /  ^cifi  cc 
fid^  ^mox  bcD  ^cm^^pfrttjt^cnttn^^brt^^cttanmcl^cnfdlc» 

h.  e.  ut.,qutcimque  diehui  domtnicis  (^  fenatisf  in  cafuneceffita- 
tisy  ulios  lahores  fervites  inrure  peragere  veltty  ut  priu^t  pafiori 
dr  Miigijlratm  loci  indicet.  Ord.  Ecclef.  Sax.art.  17.  §.  (£$  f^ii 
dil&l*  Quemadmodum  hoc  fingulari  prsejudicio  fupre- 
ml  Confiftorii  Eledoratus  Saxonia^  confirmat.  Bened. 
Carpzov.  in  jurispr,Ecclefltb*2tttt,i(f*  Definit.  2st.  num^z* 
Qu^  indulgcntia  etiam  in  patri^  Ducatu  Wurtembergico  k 
raftore&  Antianis,  feu  Decurionibus  cujusq^  lociimpe- 
trandaeft,  ac  indiebus  tantumfeftis  Apoftolorumcou. 
ce  d  i  t  u  r.   Cynofur.  Ecckfi  Duc.  Wiirtenh.foL  SS. 

Yyy  i  XXXV II. 


544  Caput     XX» 

I  — — — — ^^^^— _— — — — ,1^ 

§.     XXXVII. 

1.  ^antum  ad  alia  Fejia  Chrtjiiana  in  honorem  Homi^ 
num  injiituta,  veluti  iii  memoriam&recordationemSaii- 
(Sorum  Apoftolorum,  Beatee  Virgiiiis  Mariscaut  inho- 
norem  cujusdam  Imperatoris  vel  Regis,propter  cgre- 
gias  res  geftas,  vel  in  gratam  recordationem  liberationis 
e manibus hoftium :  vel  natalitii diei maximarum  Urbi- 
um,  aut  Imperatorum,  de  quo  /.  omnes  6.  C.  dejertis  late 
Lambert.  Dans  tn  Ethica  Chrtfltan,  Ub.  2.  cap,io»foLm.  ijg* 
^  160.  quoniam  dies  ifti  Feftales  cultui  divino  ftint 
inftituti  &  deftinati,  prudcnti  confilio,  ab  ipfa  Ecclefia 
juxtacujusqueEcclefitedevotionemvelcommoditatem, 
in  rememorationem  beneficiorum  a  Divina  Majeftare 
acccptorum^  Ideo  in  hifce  Feftis  publicis  Magiftratus 
Politicus  facilius  difpenfaL,  adeo  ut  tempore  meffium 
&vindemiarum  liberius  recolledionem  frugum  infti- 
tuere  poffimus,-  quia  Pr^ceptum  hoc  ab  ipfa  Ecclefia, 
vel  a  Magiftratu  Politico  procedic,  ideo  lex  ifta  tanquam 
pofitiva  facihus  relaxationi  fubjacet,  modo  id  fiat  ab 
co,  quilegem  iftam  condidit,  ac  tale  feftuminftituit. 
late  Sayrus  in  Thefaur.  Caf  Confcient.  lib.j^  cap.^^  Caftr.Pa- 
lao  in  oper.  moral.  traci.  p.  dtfput.  un.  Punci.  i.  num.  4*  Pun^» 
2,  num.  2,  qui  diftinguit  inter  dies  feftos  jure  Synodali 
ordinatos.  Pun^.  10.  num.  ^. 

2,  \i\  generali  Ducati^  WnrtembergtJi  Synodo  Anno 
MDLXXll  Stutrgardias  celebrato,de  operibus  Servili- 
bus  tempore  Feriarum  peragendis  i^.lultt  ordinatum 

f u  i t ;  ^ni  bcwet/(Snibt)ct/  jKorn  «nMDubcv?  (2rn^/(55crbjl: 
MJTt)^ercilctCiVn»fclt)vKrd)aiften/wann  )>a^  ttJcttct  ^atmtdl 
bcicbjrtcn/  xxw^  aw  5r(oti?fallt)l/  fcllc  m  Uw  ftxyxta^^tw 
( ^ic(5c*ritilii  ^^ant^ltd^  aufjc^cfd^loffcn )  nat*(j  t)cr  i\^\>vc^cnpvci? 
^ti3c,  MnC>  ijav  nid^t  OarDor/  m  ijiK^  \\\\^j.\^m  cvlanbc  fcijn. 


De  jure  Statuendi  circaTokclilAj&c,  54J 


^n^  miin  tn  bk  ^lmpt(tatt  j^wlauften  ^n  mtt  i  f^llcn 
^^(^xaciav  ©cfcnltfectfj/  ^rtr^cvmcijccv  ww^tmx  c^er  ^ccrt 
Dom  iScttdfet  C)rtmbct  cv^cnncn/  oba  ctn  ^fTot^^nvjf t  fci^e. 

h,  €♦  tempore  pnmt  ^  faundifoem^mejjisfarrecicedL^  C'  avenace^y 
njmdemidiy  CT  aliarum  operarum  rurefirmm ,  fi  intempertes  aeris 
immineaty  dr  neceffttas  td  extgat-^  ditbm  ettam  feriatis ,  domlni- 
cfs  tamcn  omnino  exclufis-^  pera^lis  priws  facrk  matuiinis^  (^  non 
mte  concejfum  efiof  labores  camfeftres  jufcipere  >  Etquoniamepa- 
gis^  Civttates  provinctales  adire  nimis  longumforetj^aftort^Scul' 
tetOj^  Confuli,  uni  item  vel  duobus  e  numero  ludicum  cuju^sque  lo- 
ci-,  facultas  cognofcendt  data  efto^an  vere  cafus  neceffitati^fit ,  nec 
ml  Cyiiol.  Ecclefiaflic.  Wurternb./e/.w.S^» 

5»  Ca^terum  nihil  prodeft  leges  ferre,  nifi  etiam 
ill^  poenahbus  mandatis  cuftodiantur.  /'roinde  Princi- 
pes  &  Magiftratus,  qui  curam  Feftorum  &  Sabbathi  fuf- 
cipiunt,  ejusdem  fandificationem  non  legibus  raitem 
fed  etiam  panis  tueri  debent.  Pana  transgreiToris  Sab- 
bathi  regulariter  eft  arbitraria,  qui  juxta  modum  ad- 
mifticoerceri  debet.  In  ordinationcLJecTioratusSaxo- 
iiicedifpofitum  eft  ^  lltqui  operas  manuales  in  Sabba- 
tho  facit,  fex  grolfos,  feu  quartam  Imperiahs  partem^  ^\ 
vero  equos  aut  boves  laboribus  adhibet,  dirriidiumlm- 
perialem  pro  mulda  folvereaftringatur.  Crdin.  EcclefE- 
lect,  Sax.  art,  generaL  17-  §.  (StJ ^011  (^\X<i\  OA^^Wm^  ^cpi** 
trtCJ.  Qll??  mulda  in  Decreto  quoque  Synodaii  Anno 
iil</ Z)C  JA/;^.  confirmata  fuit;  cuni  declaracione;  utpoe- 
na  feu  mulcla  itaEcclefije&piis  ufibusaddicatur.Brned. 
Carpzov.  inlurupr,  Ecctef.  lih.  2,  tit.  16,  Depmt.  252.  n.  6, 
§.     XXXVIII. 

I.  Sane  ii,  qui  Pomificu?n  Decreta  (^  Canones  fGquun- 
tur  afferunt,  quod,  qiioties  conccdatur  difpenfario  pe- 
ragendi  operaferviliaindiebusfeftis,  Impetranteslicen- 

Yyy  3  tiain 


j^$  •        Caput    XX. 

tiam  \izv\c  Eleemofynls  aliisque  piis  operibus  compenfare 
debeant,  Glojf.m  cap.  Presbyter  verf  Denartum  Dtfltn6i.  S2, 
Petr,  deRavenna  mCompend,jur^  Canort^  tit,  defertis^  Pro- 
fper,  Rendella  de  Vtndem.  cap,^.feL  22,  infne  quod  etiam 
Ethnici  facere  folebant  quibus cum  per  religionem  Poii- 
titicum  feftis  diebus  non  liceret  vindcmiam  cogere, 
quod  ^\  id  fieri  contigiflet,  prius  Catulum  facrificabant. 
Columell.  de  reruflica  Ub,  2.  infn^  quam  opinionem  eti- 
am  CafiflA  fequuntur,  qui  tradunt,  quoddifpenfatioope- 
randi  &peragendi  opera  fervilia  in  diebus  dominicis& 
feftalibus,concedatur  cum  onere  &  obligatione,  eleemo- 
fynamaliquam  elargiendi  circumfitis  Ecclefiis  &  Chri- 
fti  pauperibus  poft©pi3sabfolutum;quameleemofynam 
dandam  efle  exobligatione  cenfent^  quoniam  fub  hoc 
onere  daturfacultas  operandi  in  diebus  feftis,  aliasnon 
debita;  Ethoc  per  dtB.cap.  itcet.  x.  deferiis  ubi  Ponttfex  in 
terminis  pifcationisHallecumitadecrevit;  Vt pofi fa6iam 
capturam.,  Ecckfidi  circumpofttu  ^  Chrifli  pauptrtbm  congruam 
factant portionem.  Suarez».  in  oper,  moral,  Itb,  2.  defeftis  cap, 
p2,  num.  7.  Ferd»  de  Caftro  Palao  in  oper^  moraltb.  part,  2, 
traci.p,  dtfput.  un.  Punci,  /.  n,  10. 

§  XXXIX. 
I.  QuxriturulteriuSjin  materia  colligendillvasj 
AnVorenfis Domintis  vtne^y  cin^\\\^\\X\(i\\\V  uvas  tempore  vin~ 
demtarum  colielias  ^  contujas.^  extra  territorium ,  ad  aliud  Tor' 
culum  premendt  caufa  vehere  poffit ;  ftante  confuetudine  loci ,  ut 
Diftriiiuales  nullibt.^  quam  in  Torculo  publtco  uvas  premere  cu- 
rent?  Refpondetur,  g''^^^  w«.  QLiamvis  enim  quilibet 
fitrerum  fuarum  moderator&  arbiter}&.  dere  propria 
liberrima  voluntatcdifponere  poftit.  Attamen  volun. 
tas  ifta  juxta  legem  aut  confuetudinem  loci  &  rei  fita: 
mp^eraada  &  dirigenda  eft,  adeo  ut  lex  fit  ejus  volun. 

tas. 


De  TuRe  StATUENDI  cmCATCRCULA,&:C.    f'47 


tas*  per  L  2.  ZX  ^iP  Ugih,  L  leges  ficratiffimd^  C.  eod.  tit»  Ide^ 
cum  conructudoaut  ftatutum  exigat^utpoflTeflbres  Vi- 
iiearum  accedantad  torcula  fitainterritorio  vel  diftri- 
du  pagi,  Uvas  premendi  caufa,  hoc  ftatutum  etiamfo- 
renfes  in  territorio  vel  diftridu  pagi  prsdia  poftidcntes 
obligat,cum  ftatutum  hoc  magis  fit  rcale  quam  perfo- 
nale,  ex  qua  adtio  in  rem  fcripta  oritur  arg.  L  dudum^t4* 
C,  de  empi.  vendii.  L  2.  C  qua  ra  exportar.  non  deb,  Ti raqu ell. 
de  retrail.  in  prdefat.part^  i.  num,  oS..  Schrader,  in  Inflit.  dc 
rtr^divif.  §.  is.num^s*  & fil^'  Jacob.Cancer.  part^s.  Var^ 
^efolut  •  cap*  li.  n.  260. 

2.  Forenfis  namque,  fi  poflidet  aut  emit  bona  ia 
territorio,  eum  Domino  territorii  aut  cum  ipfispagawis 
feu  Incolis  pagi  contrahere  videtur,  adeo  utteneaturad 
onera  impofita  pra^diis  &  vineis,  ex  quo  dicitur,  Ppftef. 
forem&f®renfem  emiireillabona,  cumfuacaufa&cum 
fuo  onere.  per  tot.  tii*  C.  ubi  in  rem  a&^  tot.  tit.  C.fi  a  non 
compet^  jud.  Dec*  tn  cap,  qu£  tn  ecdcfiarum.  x.  de  conflttut* 
Cravetta  ConfiL  201. num.  ;/.  Tiber.  Decian,  refpons.  ss»  »• 
6,  lib.  /.  Alderan,  Mafcard.  de  flatut.  conclnf  0,  num.  47* 

§.  XL. 
f.  Quod  ftatutum  vel  ConfuetudG/^4<e^»/>^/^ni'' 
titur,  &  pro  valido  habetur,  ea  ratione,quo  lucellumil- 
lud  vini  torcularis,quod  pro  premendi  opere  folvitur, 
potius  ipfe  Dominus  torculi  publici,  aut  qui  jus  torcu- 
lare  in  diftidu  peflidet,  percipiat,  quam  utilludForcn- 
fibus  accedat,  &  extraneis  deferatur.  Ordinata  enim 
charitasincipita  fe  ipfo,  perLpr^fes.  C.  defervit.(^aq.cap. 
fi  non  luct^  cauf.2s.  ^^ft.s*  Albert.  Brun,  confJLfeud.r.4, 
mm.14*  Cravetta.  confii.  S.  num.  16,  lih,  /♦  Ac  ftatutum 
ex  ordinata  charitate  conditum  &  prom^lgatum  vali- 

dursi 


^4» 


r  AP  u  T    XX. 


dum  eft,  licet  alterius  prsejudicium  refpiciat.  Dod.  ijt 
iAp.  diUBt  X.  de  arbitr*  Matth.  de  Afflidis  dectf.29o^SQ\\\Zm 
der.  mdi^.  §.  is*  n.9,  &feo[q' 

2,  Ethocftatututum  eomagisratum  erit,fiquid- 
piam  circamodumcolligendifru<!lus,autevehc«digra- 
na  difponat»  Prixfes  enfm  Provincise  in  caufa  mcflrs 
vel  vindemiarum  juxta  Confuetudinem  cujusque  loci, 
certum  tempus  vel  modum  flatuere  ^ott^  fer L  prdifides^ 
4.  D.  deferiis^ 

3«  Ideo  hoc  dubium  fingulari  decifione  &prajju- 
dicio  tn  fu^remo  Bticatm  BurgundtA Senatu  refolutum  fuit: 
^te  les  hnbitans  d'  Eflroye  ayans  vign^s  en  un  autre  Vtllages  c 
eft  a  dtre  a  rtere  Fontatne  f  font  fubiects  au  ban  &  defenfes  fai' 
cies  de  vendanger  les  vignes  auant  certaintemps.  hoc  fy?:  Quod 
Incola^  &Civespagi  Eftrealispofiidentes  vineas  inPago 
Fonteneo,  fubjedi  fint  legibus  &  bannimentis  ipfius 
Domini  pagi,  quoad  modum  uvas  colligendi  &  perci- 
piendi  &  antecertum  tempusvindemiandi.  apudjoan. 
Bouuot.^^y?.  notabiU  tom.  i.  part»  i.  Verb,  Ban,  de  Vendan- 
ge  ^rf/?.  /.  Quae  decifio  etiam  ad  Clcricum  &  Sacerdo- 
tem  pagi,  alias  jure  Canonico  exemptum,  extenfa  fuit* 
dt5l.  ^^t.tn  fine, 

4.  Pari  mxowt  a  Supremo  Cathalonidt  Senatu  judica- 
tum  fuit,  quod  Edi^flum  de  non  extrahendo  frumcn- 
tumexrra  territorium,adforenfes  quoquc  ibidem  bona 
ponidentes  &  grana  colligentes extendatur,ade6  ut fru- 
dusin  territorio  ftatuentis  collecftos  non  extraherc  fed 
ibidcm  vendere  obligentur,apud  Jacob  Cancer*  part,^, 
Var  Rcfol.  cap.  ij.  num.  260,  vide  quoque  Petr.Cabull.^r* 
Refolut,  Crim/nal.  cafi^-*  Hicron. khzurcnt,  decifAvcn,^^. 
num^  4^, 

5.  IM 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&c*    ;49 
f,     h\  ftatuto  vindemiali  Wiirtcnberglco  ita  difpo- 

lltu  m  eft :  XQa  cimx/  cx  fc\)c  t^^t^^  ^bcx  ntbcm  (Stan^d  im 
^mt^cm  (^txt^o^tt^imb/  m  cin  ivcltct  btc  ^iat^fai}xt  fdiiiy 
Dt^/c»Dci*fon(lcn  ^axcin  ^nfat)wx  t)cvbnnc)cn/ «n^  rctbt^cm 
nt(fct  nadifct^c/  [onbcxn  incm  anbcxc  S^citcx  fnt^xc/^bcx  in 
^en  jcm^cn  ^citcxn/  nntcvtvcld^cn  ^tvtn^  «n^23rtnncn^tc 
©clc^cntjctt  cjclcc^cn/  nnb  t>axctn  ^ct^kic^i  nid^t  ^vncf  cn/o^cc 
tfCijt^cn  mixbcn :  Oct  foU  ntcftt  alleui  /  ^cn  gcbutjmtOcn  :Kcl:5 
tcxmtn/  fctncn  atmxwtiit^^cn  ^^lbfat^xcn^  t^aibcn/  fonOcm/ 
mli  bcn  iK^eltcrn^K^ncd)  tcn/  )t^xcn  rd^nlOt^^cn  iSoijn/nnO  i^ax^ 
^nnm^^ct^cnQtiibcn^n  nnnackiafiitd^icxiStxaff/  vcxfaiicn 

fcpn-  h.e.  qnuquu^  cnjmctmqtie  fit  ftatm  (^  condttionis  ^  tn 
teto  hoc  Ducatti,  modo  obfirt£iti6  fit  certo  torculart  uvas  ^remeH' 
doi  invehere^  debitumhoc  intermittcret ,  fed  ad  alittd  torculart 
deferrety  vel  in  illis  cellii  torcukrits^  fub  quarttm  bannali  dtflri^ 
Bu  vincA  eljentfltuatdtyfcapos  cum  folliculu  five  tivas  collecias^ 
frMo  fubjicerenollet  -^  tsnantantum  vinum  fetitttm^  quodf/ro  ufr 
torctdt  dari  confiievit ,  propter  temerariam  fuam^  jpontanearm 
transgrefponem,  fed  ^  minifiris  torcttlariis ,  mercedem  conftttu» 
tam-i  tnfitperque  nobis  decern  fiorenos  in  mulciam  irremifjibtiem^ 
exfelvere^  damnas  efio.  Ord^  Vtndtm.  IFurtenb.  art*  14» 

§.  XLI. 
!♦  Quasritur  infuperj  An  vinitor  aut  Colont^  ob  W4- 
Umculturam  ofupinam  colendi  negligentiam.,  vineam  certoan^ 
nm  cenfu  condu6iam  amittat ,  ^  Dominm  eum  fundo  expellert 
foffitf  KQCpondco,  qttodfic.  Ante  omniaenim,rerpon- 
dir,  CajuSjColonus  curare  debet,  utopera  ruftica  fuo 
tempore  faciat,neintempeftivacultura,deteriorcmfru- 
dum  reddat  in/..fimerces2S'  §.  conduSiorD.locati*  Id  quod 
inprimis  in  vines  cultura  requiritur,  Vitis  namquc 
tonfuram  annuam  quserit,  quoniam  celeriterfrudicef^ 
cit.  ?\imu%  htfior^natur.  Itb.  17.  cap.  27»  Profper*  RendelU 

Z  z  z  de  vtrnar. 


j^Q  Caput     XX. 

devinear.cHlt.cap,2.foLm.io,  Proindeproptervineam  ve! 
fundii  negligentercnltum,  vinitorem  colonumexpelli 
poffc  refpondit  to//^,!  mpcratoris  AlexandriSeveri  CQnfi- 
liarius  in  /. qtiaro,  S4-*  §* i^ter  locatorem /. ibi :  ut oportet,  coleret, 
■pjocat.  Ac  ficonductoJT  reconduda  male  utatur,  aut 
Vinitor  negligenter  vineam  colat,  ut  Proprietariusin- 
tegrum  canonem  &  cenfum  habere  nequeat,  velitade- 
teriorando  colat,  ut  vinum  non  intanta  bonitate,  qua 
vicinorum,  producat,Condudorvineaamittit,propter 
refcriptu  Imperatoris  Knx.Qi\h\iin l, adem.  ^.ibt:  auttnmale 
tn  re  iocatn  verfatm  es,  C.  tocati  Trentacinqu,  Var,  Refolutjib* 
^.  tit, Locati,RefoUtt,  4*ntim,i2^  Ludov»MoIina  deUtfitt,^ 

pr.Difpnt.^^^.  mm,  17, 

I.  Qu^  caducitas  vine^e  propter  malam  culturam, 
eomagisprocedit,  quoniam  major  cura  &  induftria  iii 
vinea  requiritur,  quam  in  agro  aut  prato  colendo  :  Vi* 
nese  enim  ^\  putari  &  coli  definant,  deficcantur,  & in  per. 
petuum  deterioresredduntur,non  tantumrefpedufru- 
c3uum,redetiara  ratione  proprietatis.  arg.  auth.qmrejn, 
Vbi,  Baldus  i»  notab,  2,  C.  de  Sacrof  Ecdef  Aufrer.  ad  Ca^ 
pell.  7hloJan.  ^^fi'  SSS*  Ruland,  a  Valle  confil»  49*  num.  2u 
Cardinal.Mantica  dicJ.  trjib,  22.tit,2^,n,  (f. 

%.     XLII. 

!♦  Et  hoc  inprimis  dicendum  cft  :  ob  teneram  vi^ 
tmmnaturam;  adeo  ut  modica  etiam  Vinearum  inter- 
mifllo  vel  ncgligentia,  maxima;  agrorum  deteriorationi 
^quiparari  pofllt,  fecundum authoritatcm  ColHmella?,^ 
dum  fcrjbit :  Cnm  omne genm  rurtSi  nifidiligentt  cura  excr. 
ccatur  ffrufiuofim  effe  non  pofpt^tum  velmaxmu  Finea,  Res 
enim  efi  tcnera.,  Hjfirma.,  tnJHriA  maxime  tmpatiens ;  cum  tame» 
aiKjHAtenm  fe  corjfirmavtt,  ^  velat  invemk  rohitr  accepit.,neg-  . 

ligen" 


©E    JURE  STATUEKOI  CtRCAToRCttLA,&C.     551 

>M  . '    ■ ■■  '■ 

iigentiam  fufitmt^  Nd^vella  vero  dum  adolefcit,  wifi  omniajufle 
feYceperit^  ad  ultimam  rcdigitur  maciem^  ^  ftc  intabefcit,  ut  nul- 
lu  deinceps  impenfts  recreari  y»fjtt.  Columell.  de  re  rufiica  Itb, 
s,  caps.  Viresnamque  brcvis  efTe  folent  vitcC;  adeo  ut 
mobileseflfevideatur,  fecundum  Plinium  in  hifior,  natur. 
Ub,  16^  cap.  fin^ 

2*     Quae  caufa  eft,  ut  Doderes  tradant,  Colonum 

Vinitorem,  etiamob  modicam  detcriorationem  jusco- 

lendi  amififfe,  ut  e  vinea  repclli  pofTit.  Hicron.  Magon» 

decifi  Florent,  101.  Profper.  Rendella  de  vineAcultura  cap.  2. 

fol.  w.  /^.  Francifc.  Milanen^  decifi  Stcil,  /7.  /tb.  2»   Qui  fuif 

num,  ^3,  fcribit:  ^uamvisColontis fundo  expelli  nonpofjit^ni' 

fi  propter  deteriorattomm  magnam-f  &  quA  in  preprietate  rei^ncj$ 

vero  infru6itbu4  conftfiit ,  dequo  Corbulus  de  jur  emphiteut^ 

cap*  is,  num.  24*    Fr.  Fulgine»  dejur.  emphiteut.  ttt.  de  Var, 

Cafib,  ^dtfi,  2^  num.  ss-   Hoc  tamen  non  procedit  in  deterio' 

ratiom  VimA\  qu£  dumfuit  recltfa  nec putata  congrttis  tempcri- 

htis\  ide))  ex  hifce  ejfe^itbus  -vinea  exiccattir.,accadttincommif' 

fum  j  Maxime  quando  in  proprietate  fuit  damntficattts  Dominm 

dire^tis^  ex  quo  habuitfru6iti^  mtnores^  (^  per  confequensmincr 

icnfus  per  plures  annospercipiendtis  ertt,     Cu  i  a  (Te  n  ti  u  n  t  To  b. 

Nonius  Cohfl  sS.  nttm.  /7«  Cardinal.  Mantica  dici,  tit.2p^ 

mm.  6.  'btxz^\\m.decif^KR.  i^s<^*  num,  4^  Ttain  SuprcmoBu^ 

catus  Burgundi£  Parlan$ento  AnnoMDLXXV.  judicatumfuitt 

^e  les  lignerons  pet^tent  cfire  exptdses  en  cas  de  matmatfe  cul" 

iurCi  &  que  '  dmodtation  efi  rejelorie :  h.  e.  quod  vinitores  pof^ 

fntexpellt  sn  cafu  maU  culturdy  ^  quod admodiatio  five  locatt» 

condtiiiio  fit  refcifja.  tefte  Joan.  Bouuet.  tom.  /.  ^xfitcn^ 

J>lotab,pdrt,s.  Verb.  Vgnerons^  ^aJI^  u  Rationes  in  Con- 

trarium  colligc  ex  Auth.  qui  rtm.  C.  de  Sacrofeccie/.CorhuU 

de  ffnphrtfuf  cap.  13»  num,  24*  Franc.  Fulgine.  de Emphtteuf 

tit,  de  Var,  Caducit.  ^^fi* 2.  ntm.  ss      De  Vineis  diligen te r 

Zzz  i  cokiL. 


^^i  Caput  XX. 

colendis  ita  in  Statutis  Mediolaiienfibus  difpol^um  eft: 
Co/ofif  vei Partiarit^velmaJJarii-i  Vimas  Locatorum  hene  cujiodi* 
Ant  &  cola»ti  videlicet^  dtfcahiando^  deinde  r€golciando-,&p0" 
ficafcMndo  temforihm  dtbitts ,  (^  eas  vites  imptngtiant.  Et  (i 
contra  fecerint-,  arhttrio  lndiccs^  Locatort  damnim  refarciant, 
Statut»MedioLc^/'.'^6'2.  Ubi  late  Horat.  Carpan, //>♦  Cd* 

D.  part^  2^ 

§.    XLIII. 
/.     Et  hanc  fubitaneam  expulfionem  e  Viiiea  de- 
teriorata  perculturam  pravam  aut  intermiffanijDoclo- 

Vfts  ad  Emthiteutam  quoque  almmque  vinitorem  Cenfnalem  ex- 
tendunt.  Quamvis  enim  magna  (it  differentia  inter 
Emphiteutam&  condudorem  j  (iquidem  Emphiteuta 
Dominium  utile  in  bonis  emphiteuticis  habet.  fer  L  /♦ 
&  2.  C\  de  lur*  emphiteut,  unde  eum  naturaliter  poffide- 
re  dicitur,  per l,  naturaliter D«  deacquir.pojff]]  Valafc.  dejur, 
emphtteut.  ^dfi,  zg,  tnpr,  Card*  Mantica  de7actt.  convent, 
Ith.  22^tit.2.  num,  //.  Secustarnen  dicenduminCondu- 
c^tere.  Seraphin.  decif^yz^num.S.  Thom.  Maul.  delocat, 
{ap.4.n,j,  Eranc.  Fulgine.  deemphttcuj.inpra^ud.^aft.s* 

1.  Pra^terea  quamvis  Emphiteuta  pracdii  ruftici, 
non  aliter  proprer  deteriorationem  expelli  pofHt,  nifi 
tribus  copulative  concurrentibus^fciiicet  L  ut  Deterio- 
ratio  fit  magna  ,  non  modica  :  11,  ut  Deterioratio 
confiftat  in  proprietate  refpe^u  rei,  non  fruduum. 
7/7.  ut  Deterioratio  proveniat  ex  dolo,  lata  &  levi  cul- 
pa,rccundum  Jafon.  adL  2.n.pSo*C.  dejur.  emphyt.  Redoan» 
de  reb,  eccUf,  non  alien.  £lu<sjl.  yp.  cap.  is.  num.  2.foU  S04-* 
Mantica  dici.  tr,  lih.  22,  tit,  2q.  num.  17.  &feqq.  Jofeph» 
Ludovif  decif  Peruf  22^  nurn,2i.  acdecif  LucenfS,  num.  //♦ 
late  Fr,  Milanens.  Uh,  2,dectf.  17.  num.  2i),  &Jiqq.  Corbul, 
deprtvat^Emphyt,  cap,t}.  num.  24»     Hoc  tamen  non  pro- 

cedit, 


I 


De  jure  Statuendi  circaTorcula,&c*    yji 


cedit,in  emphyteuta  vineam  poffidente,  qui  proptcr 
culturcE  &c  cura:  intermidionem,  ^que  ac  Colonus  vel 
condudor,  Vinel  privatur.  Vinea  enim  fi  non  puta- 
tur ,  nec  fumma  diligentia  cultivetur,  deficcat-ur,  &  in 
perpetuum  quafi  deterioratur  ,  non  tam  in  frudibus 
quam  in  proprietate,  dum  quam  difficulterad  debitum 
ftatum  reduci  pofiit.  Bald»&  Jafon.  in  d,  L  2^  mm.  gS^ 
C,dejur^  emphyt.  ]o^t^\\,Lu^Q\\(Jfjtermim VineA decif, Pe- 
ruf.  22.  KQdozw  dici.tr,  cap.is.  foLso4*  Et  hoc  caftren- 
fis  declarat  in  colono ,  qui  vineam  non  putavit,nec 
tempore  hyemali contegit, ac multacapita vitibus dimi- 
fit,  ut  in  fequenti  anno,  paucos,  imo  nullos  frud:us  pro- 
ducat;  quem  merito  a  Vinea  repellendum  eflfe  cenfet. 
Caftrens.  /»  L  ^  hdic  d£jlru5iio  §.  cum  fundum.nnm,  /.  D.  lo' 
cat.  Vincent.  Carocc,  /;'.  de  locat,  part,  4,  ^mfl.  24^  rmm, 
42.foL m.  1144^  Mantica  di^l.  tit  29,  num.  6.  Fr.  Milanens. 
diB.  decif.  /7.  mm.  34,  Francif.  Fulgineus  de  em^hyteuf  tit. 
de  var,  caducit.  £)Udft,  2.  num,  sg,  Qua;  afierrio  Limitatitr 
in  mimma  negligentia  culturx  ,  ficuti  namquc  ex  parva 
caufa&minima  laefione,  EmptioVenditio ,  ita  quoque 
Locatio  Condudio&  perconfequensEmphyteufisquo- 
que  refcindi  non  debet.  per  §.  /.  Inftit.  de  Empt.  yenMt. 
Lrcs  bona.  S4'ibi:  propter  minim^m  caufim  D.  de  Empt.  Veri' 
dit.  Bald,  inauth.qm  rem*  notab,  2*  C.de  SS.  Ecclef  Vbi  Go- 
thofred.///.  D.  Unde  Dodores  tradunt;  QuamvisCou- 
ductor,  qiii  in  domo  condudla  male  verfatus  fuit,  v.g. 
eam  deteriorando  cx  haccaufacxpclli  pofiif.  perLddem, 
$.  C.  locati.  hoc  tamen  in  minima  deterioratione  noii 
procedercj  Et  hxc  eftexceptioaregula,  fecundum  Ti- 
raquell.  dcretra^.  §.  /7^  Dn.  Am»Jacob.Eberhard.Bccht, 
dijp.  elegami  de  Minimu.pofit.  78.  &7q* 

Zzz  3  f  XtlV- 


y.y4  Capbt    XX. 

§.  XLIV. 
I,  Hoc  tamen  obfervanduriK  eft,  quod  Dooii- 
nus  vinesE  &  Locaror,  agendo  contrkColonumdeneg- 
ligentia  &  deterioratione ,  amtquumftatHm  'vimA  feu  rei 
concelfe  probare  debet,  fi  pro  deterioratione  agere  ve- 
lit  j  Ac  teftes  deponentes  debent  fcire  ftatum  rei  con- 
ccflk,  tempore  conceftionis,  alias  deteriorationem  non 
probant.  CaiTador.  deaf,  R.R^  s*  num^  /.  Seraphin.  R az- 
zal.  decifiss6^  Quemadmodumnon  dicitur  conftare  dc 
melioratione  nifi  conftet  de  antiquo  ftatu  rei.  Surd. 
decif  ^oo.  mm.  zu  Didus  Seraph.  Oliv.  RazzaL  decifi4S3^ 
mm,  S'  Francifc.Fulgin.  de Bm^hyteuf  tit^  de  vay^  caductt» 

2.  Undci?4r/^/«/fcribit;  Quod  ille,  quipetit  pce- 
nam  vel  caducitatcm  contra  condudlorem  ,  debet  efle 
©xtra  omnem  culpam,  &  debet  ante  omnia  docere,  & 
probare  ,  fe  omnia  adimplevifle  ,  ad  quae  pro  fua 
parte  tenebatur.  Pcenarum  namquc  ea  natura  eft;,  fi- 
ve  fint  poencc  legales ,  riwQ  conventionales ,  quod  ni- 
fi  peteus  poenam,  probet  fe  fua  partc  adimpleviiTe  id,ad 
quod  tenebatur,  &  fic  debitum  implemcnturacontra- 
dus  pro  fuaparte  fcci(fe,repelii  utique  debeat,  a  peti- 
tione  ipfius.  Cafus  eft  in  Lquiro.  §.  inter  locatorem,  D,  lo- 
cati*  l.  &  /i  non  fuerit,  D»  de  jurejur,  l,  i.  C,  de  hit  e[U£ 
p(£n.  nom  Bartol.  isi  h  cum  fxter^  §.  lihertls.  D.  de  legat.  2, 
Alexander.  conJiL  i^.  num^  /.  vol,  2.  Gulielm.  Redoan»  dc 
rcb,  ecclef.  nca  aitenaBd^  ^udft'  79.  cap^  /3.  n,2^ 

§.    XLV. 

/.     E  contra  quoque  animad vertcndum  eft ,  quod 

vinea?  cultura  &  cura  fieri  debeat  a  Condudlore,  y^c««- 

dum  moremregtonci  \r^\  ftatutum  cujusque  Civitati5,ac  jux- 

ta  Arkitrtnm  boni  viri.  arg.  Litem,  //.  iocati.   Alexander. 

confiU 


De  TUTlP^  .^  T  A  T  U  E  N  D I  ClRCA  T  0  R  C  U  L  A,&C^«      fff 


num,  /♦ 

2.  QutE  cultura  ut  rite  pera(!ta  fit ;  ^  Colono  con- 
duftorcnegligentis  incufato  probari  debet.  per.Leum 
2^  D,de  prehat,  Nam  quando  quifpiam  in  obligatione 
fivc  expreiTa  five  tacita,  ad  fadum  certum  &  limitatum 
loco  &  tempore  teneturj  tunceoipfo,  dum  illudnon 
prajftitit,  probata  eft  cjusdem  negligentia,  nifi  deceat 
contrariumaut  legitimumimpedimentum.Felin^/^f^^, 
Ji  autem^  num,  s*  Verh.  negUgentia  x.  de  re/cript*  Etiamfi  Co- 
lonus  neget  malam  cuituram  &  propriam  negligentiam; 
iiihilominus  a  negante  probanda  erit  diligentia*  Fulvi- 
us  Pacian,  deprohat^  lih.  i.  cap.  so.  num.  6*  Unde  Bartolus 
in  l.  in  illa^  D^de  V.O^  concludit :  quod  licet  alias  Ador 
feu  Locator  teneatur  probare  negativam,  contraGon- 

dua:orcm:  v.  g*  \>\x  ^rt(|  mcftc  xz^i  m^  wot^l  gcbarict. 

h, €♦  culturam nenrite (^  re6leperegifti.  qua?  eft  caufa fua? im- 
tentionisagendo  vel  excipiendo:  Hoc  tamen  non  pro- 
cedit,  quando  quifpiam  negat,  conduciorem  feciffeid, 
adquod  juxta  legem  contradus  tenebatur  :  quoniacn 
per  probationem,  quod  fibi  debetur,  habet  jam  inten- 
tionem  fundatam.Petr.deBenintind»  decif.Bonon.  i6,n.u 
Plotus  ad l.  ft  quando.  §.  4-  num^  So.  C»  unde  vi.  Carpan.^is? 
fiatut^  Mediol.  cap,  402.  num.  14.  late  Ful v.  Pacian.  d^  ^rohat^ 
Uh.  I.  eap^  //.  num.  ^S-  &  49- 

3.  Ratio  in  centrarium  defumitur  ex  Regula 
communiter  a  Docftoribus  tradita :  Quod  in  dubioNrg- 
ligentia  non  prsfumatur^fedab  allegante  probanda  tit. 
"^ir  L  f  defun6lu5^  10.  C.  arbttr.  tutel.  ihi:  comprobari.  Alexasi- 
der«  confiL  4s.  'voL  i.  Cravetta  conftL  77.  num,  11,  Ma(^ 
card.  de  prohat.  lit^  N.  concluf  log^.  nmn»  i.  Qui  huic 
dubio  refpondety^^.  «^w./,  c5"  <^«     Ac  quamvisinCon- 

^i3$n:ore 


^s^ 


Caput     XX. 


dudore  non  pr^fumatur  culpa  :  Hoc  tamen  limjtatur  , 
in  eo  qui  diligentiam  prarftare  tenetiir  ratione  officii. 
Carpan,  adftatttt^  Mcdiol.  cap,  3pS,& 402,lit.  D^ 

§.     XLVI. 

!♦     Alia  occurrit  ^'^ft'io\  quam  fequenti  forma  pro- 

ponit  Profper  Rendella  ;   Qusero,  Tu  habes  VimtGrem  fokr' 

tcm  tn  vinea  tua^  qui  a  mc  fropter  invidiam  ferfuafu^  .receffit  k 

'vima  mea-i  nec  eam  amplius  colere  defidirat;  An  tenear  ttbi  in 

id,  cfuod  tua  intereftt  dsfertam effe  culturam  ?  RefpondeOjPer- 

fuaforem ,  adione  de  dolomalo  conveniri  pode.  Perfua- 

fio  namque  dolofa  &fraudulenta,  qu^  propter  invidi- 

am  peragitur,  fuaforem  obligat.     Ita  namque  Proculus: 

Cum  quisperfuaferttfiimiltA  mea^  ut  de  pojjefjtone  decedat :  Pof 

fifjio  quidemnon  amittitur;  fed  de  dolo  malo  f  judicium  tneum 

iomvetitiji  quid  damm  mihi  acciderit,  inL  cum  quis^  31.  D*  dt 

doL  maL     Q»!  tcxtus  concordat  refponfo  Pauli  in  L  fer^ 

vm  20.  §.fipcrfuajeris  i.  D.  eod.  tit.  ubijulianus  extali  fa- 

€tQ :  dmdam mihi  de doloaciioncm^  fcribit.   Ex  dolofo  nam- 

qne  confilio  non  folum  datur  adio  ei  qui  deceptus  eft , 

vcrumetiamillijquialiquoddamnumpafTusefl;.  perLelc- 

gantcr*  inpr.  D.dici*  ttt, 

2.  Quoniam  dolofa  perfuafioplus  poteft  efficere, 
quam  violenta  coaclio  Lquod &  3.  §.fi  quts  violenter^$.D, 
dc  Itber.  homtn.  exhibend.  L  i»  §.perfuadcrc  3.  D.  de  ferv.  cor^ 
rtipt.  Odofred.  add,  Lcum  quis  31.  D*de  dolo  Cels.  Bargal. 
dt  dolo  lib.6.  ReguL  24.  num,  20,  &  24*  Proinde  fi  .quod 
damnumfenferimex  doh>fa  perfuafione  vinitoris  mei, 
velutiquod  vineanontam  bene  profcilfa  Cit.,  advcrfus 
perfuaforem  agerepoftiim :  in  terminis  NicoK  Bellon. 
confiL  43.  num.  6.  Anton.Faber.  in  RattonaL  ad  dtci,  L  cum 
c[uu.  32,  D.d4  dolo  Profp»  Rendella  dt.  vinc^  lultura.  cap.  4» 

XLVII. 


De  jurb  Statuendi  ClKCAT0RCUtA,^c;    ^if 

§.  XLVII. 
I.  De  hoc  infuper  cafu  Dubitari  potefl:.  Si  quiS" 
pidm  promiferit  d/ire  operariis  fuli  vineas  coknttbm  pro  merced& 
tmtumyCjumtum  alii  Cives  exjolvanttaefi  Conctvesiftos  diver". 
fimode  mercedem  foLvifje  con[iAt\  Quceritur;  qualis  merces  vi' 
nitoribmferfolvendaf  Hcsc  quceftio  fingulis  fere  annis /;• 
Civitate  Grationopolitana  accidere  folet ;  dum  quidatn  Ci« 
ves  unumgroirum,aliifex  liardos  pro  mercede  diurna 
folvere  folent  j  tefte  Guido.  Paparo  in  decif  Gratian.  2S2* 
Ac  in  hoc  cafu ,  mercedem  ad  minimum  reducendam  eP- 
fe cenfeo,  juxta  Regulam :  in  l.  femfer  in  obfcuris  p»  D,  deR, 
h  cap,  in  obfcuris 30,  x.  de  Reg,  lur.  in  6.  Quod  in  obfcuris 
vel  ambiguis  id,quod  minimum  cft,  fequendum  fit: 
per  refponfum  Labeonis  inLquiconcubinam.2p,§.  cumita 
j,  D,  de  legat^s*  ubi  Bartol.  &  Dynus  j  Paul.  de  Caftro  /« 
L  pitareU5ium  D,  dekgat,  2,  Menoch*  ConftL  4-i(f^num,  20. 
Hinc  quando  diverfas  fummae  in  ftipulationem  dedudie 
funt,  omnino  pro  minima  prxfumendum  Lfi  itaftipula* 
tus  12.  Ufiita  109,  ibi:  £lmd  minm  effet,  D.  de  V,  0.  Ita  ia 
genere  nummis  indiftinde  rclidisreceptumeft,utpau- 
ciores  legati  videantur,  finequcexconfuetudine  patris* 
familias,  neque  exregioneunde  fuit,  neque  excontex» 
tu  teftamenti  apparere  polfit.  per  L  omnis.  7;.  D.  de  V,  O, 
Nam  juxtaSenecam :  Bumanitas  incltnat  in  levioremfCu]zc^ 
kb,i2,  Obferv^id,  Covarr.  i^V,R,cap,2.n*(f^ 

!♦  Et  hoc  eo  magis  dicendum  eft,  quoniam  opc* 
rarii  fefundarc  nccefte  habent  inpromiftione,  quaefuit 
gencralis,  amtigua,  &  obfcura  propter  varietatem  fo- 
lutionis&  mcrcedjs  diurnas.  Ideo  intcrpretatio  ficri 
debcjE  coiuraeos,  itautillis  minus  debeaturj  Cum  pa- 

Aaaa  ttum 


f^%   Cap.  XX*  DE   jureStat*  CIRGA]TaR€«&C» 


diim  femper  adverfus  eum  mterj;>retrandum  fit^qui  clari- 

us  porerat  contrahere^^^r/.  veterihui.  jp*  ibi :  quorumfuit 

inp9tejlAte  legem  apertim  confcribere.de  pa£lti  l.  JliptiUtionibus^ 

T>.de  V*0.  Mcnoch.  confiL  4i(i*num^  26     Ita  in  terminis 

Anton.  Matth.  aA  Gmd,  Papa,  ^^fi»  252,    Marc.  Anton* 

Natta.  conftL22g^num.  2,  Petr.  Peck,  in  cap^  in  obJcurU  jo. 

num.  2.  X.  de  R*I-  in^.  Profper.  Rendella.  de  mne*  cultur, 

sap.  4.faUm.i4-*  Sicuti  in  Curia  Gratianopolitana  judi- 

cavit  ipfe.  Guid.  Papae.  Dectf.2S2*  DiiTentit.  Maynard.//^^ 

^.  decif  88.  Jacob.  Gothofred.  de  falartk  cap.jf^.j^lit.  B^ 

Pro    quibus  adduci     poteft.  cap^    penuU.    x^   de 

fimentf  excommun.  Cuirefpondit.  Covar». 

dd  cap.  alma  mater.%.  S^ 

num^S^ 


Ordi- 


rsP* 


Propteraffinitatem  materiae ,  adjicerc 

placuit  Statiitum  ^iirtembcrgicum  circa  la- 

bores  vindcrmiales^  quodmulta  hadenus  tradita. 

magiselucidare,  &  commentariiloco 

elfe  poteft» 


OrdinatioVinde- 

miandi  refor- 

mata» 

Quomodo  in  pofierum 

decimd  vmarU  colltgi^  &  quA- 

liter  in  exigendis  aliis  vini  redt- 

tihfu  in   Ducatu  P^l^Hr" 

tembergico  proceden- 

dumftt  ? 

i^Os  Fridericus 

•*-^gratia  DciDux  W^ur- 
tcmbergi^E  &  Teccia? ,  Co- 
mes  Momisbeligardi,  Do- 
minus  Heidenhemii,  &  O- 
berkirch,&c.  UtriusqueOr- 
dinis  Regnorum  Gallia?  & 
Angliae  Eques  Auratus,&c. 
Omnibus  &  (inguh*s  noftris 
Praefe(ftis,Superioribus  ite 
&inferioribus,primi  &  fc- 
cudi  ordinisRationalibus, 
Quxftoribus  &  Difcuflbri- 
bus,Politicis  &  Ecclcfiafti- 
cis  OfficiaUbus,  Prasfedis, 

A 


® clc^cr  gcfJaKt  c^  ^iH^ 

faro   mtt  ^in^tei^und   De§ 

<JB3cin8<^<nbf  auc^  antmtQBein* 

8<faa/imJD<r609fj)«mb^i!l»» 

umUx^  foa<  dc^atun 

»ctben? 

^3t  5rit)cric&  /  wn 

SU^^drtcberg  unD!le*/®raf 

^  aRdmf^el^arD  /  -0<rt  ju 

J5et&en§etm  utt^X)^^rf  trc^/:< 

<25eeDer  ildntgltcfeer  groneti 

Srancfretcfe  und  (^ngeOand 

£)rUene'Dit«er/ic.  Sntbteten 

aflen  mt>  ^enunfernO^er^ 

gBdgten/  aucft^l>er*unBUn^ 

fcer*2^errecfcne(en/  tt?eltftcl;en 

un^  geijllic^en  3mptiettCen  / 

I  gQdgten/^eaern/^allnern/ 

I  <;Sern?alfern  /  ec^affnern  / 

I  PflegernunD6«ftult^e»([cn/ 

aaa  2  Cella- 


f;6(sl 


Cellariis,  frumentariorum 
Curatoribus,  DirpenfatorL 
t>us,Procuratoribus,&  Prae- 
toribus,  quibuscunque  ac- 
cepti  &  expenfi  reddenda 
ratio  incumbit,  inDucatu 
noftro     V*7urtembergico  , 
gratiam  &  falutem  denun- 
tiamus,  hisque  vobis  no- 
tum  facimus  ;  Qu^anquam 
omnibus  noftris  pr^fedu- 
lis  ,  prout  ncceffitas  cujus- 
quc  locividebaturrequire- 
re,exade  confcriptas  ordi- 
iiationes  tradi&perfingu- 
lariter  emaatapcKnalia  De- 
creta,  fub  evidenti  jadura 
noftrx  clementice,  gravis- 
que  &inevitabilisanimad- 
verfionis  injungi  &  prascipi, 
limulque  fingulis  tempori- 
bus     vindemiam    antecc- 
dentibus  publice  prselegi 
curavimus  j  qua  ratione  de- 
bit^nobiscxvinodccima?, 
ccnfuspartiales  aliique  re- 
ditus  vinarii ,  citra  fraudes 
ac  diminutionem  ullam  fi- 
deliter,candide  &  modo  le- 
gitimo  praeflari  &  recipi  de- 
berent :  hisce  tamennon 
attentis,  perfpe(ffcis  dih'gen- 


^fitumUif^l  t(.  UnfKrtt 
&tu§  ^um/  uitDfugen  eu^ 
gtemttiumnemmett:  ^t<^ 
n^oltti  aOett  tlttfeifn  an^t^i^ 
rt^en  ^(empfern/feDeaOrt^d 
erfort)eren&er^ot§urf(  no^ 
aufSfdgtHcge&efelrtkne^rN 
nungen  ^i^iUni  auc^  furcg 
font)er^a§re  fcfearpffe  ergan^ 
gene  ernpitc^e  ^efcl^/  tei^ 
^Sermep^una  Unfcrer  Un^ 
^  gnat)  unb  er»il(i^er  mnat^^ 
lagltcfeer  gtraff  aufferlcdf 
unt)  Ufo^U  I  auc^  /et)e0ma§(0 
»or  ^em  J^er^p  offentltcfetjer^ 
le  fen  mttani  tote  unt)  toetc^ef 
gejtaJIt/  tJcruna  gelft^rentJe 
fcfeultJtge  '^einie^ent>/  &^\V 
^^t\\l  unO  ant>ere  ©efatli^ 
®  etn/  o^ne  etntgen53ort|etl 
un^2(f>gang/getreu(i'c^/auffj» 
redjtunt)  ret)(ic^  folle  gerei^C 
mt>  empfangen  \mUn  I  fo 
kpnt)cnsrir  Do^/tn  f)aim^ 
t)erUrfunt)/3tem  Qib^6tm^ 
Ut  Qin^^ftUm^  IXecfenungen/ 
tDie  mttii  it>eniger  ant)ern  not* 
tt?ent)igen  ^c^cihun  ^tfm^ 
Wgun^en/t)af;  fo(c^enerni?(t^ 
d^,m  im  offtermai^l  mt^tt^ 
^olten/aupsef  dnDten  /  vttbtf^ 


ter 


'^6i. 


tcr  atteftatis,  &  examinatis 

probequ,cEftorum  rationi- 

bus,habitisquealiis  necef- 

fariis   inquifitionibus  de- 

prehendimus,  quod  poft- 

habitis  hisce  feriis,  faspius 

repetitis,  publicatis  &  re- 

formatis  ordinationibus , 

&decreti5  in  plurimis  Du- 

catusn©ftrilocis,inquibu5 

vinearum  cultura  viget,  in 

cxigendis  reditibusvinari- 

ismultivarias  confufiones, 

fraudes  &  verfiones  in  com- 

inodum  proprium,  tum  a 

iioftrisconrtitutis  Decima- 

toribus  fuerintcornmiiTae: 

Unde  damnum  non  modi- 

cumccrario  noftrofuitilla- 

tum  ;   Huic    in  pofterum 

providendo,ex  hifce  aliis- 

que   urgentibus  &  legiti- 

mis  rationibusjpubh'cam& 

Univerfalem  hanc  ordina- 

tionem  typis  mandari,  & 

in  omnibus  nofiri  Ducatus 

locis,  quae   vinifera  funt, 

fubditis  aperiri  &  publica- 

ri  voluimus,quodin  pofte- 

rum  major  in  illa  obfervan- 

da,  quam    hadenus  fieri 

A 


ferrm  Or^nungen  /  unt)  ^c# 
fek^enju  ttJit)er/art  meleitOr^ 
f^en  Unfere  ^im^tp^si 
ba  'SOeino?a^$  tff  /  in  Smjfe* 
^ung  Uttf^^rct  ^etn0cfaO/at# 
ler^ao^  UnorDnungen/  93or^ 
tfetl  un&  etgenniietgf  etf  /  et^ 
nee  Z^til$  t^ep  t)enen/  Die  ^eti 
ge^nben  gaben  foflen  reic^en 
unl>gekn/  al$  ^enen/  DieOen^ 
fel^en  tjon  unferrwe^en  ^aWn 
foflen  empfanden  /  un^  m* 
nemmen/  fiJrge(offen/&a6ero 
tann  Une  an  Unjerm  €am# 
mer*®ue  mertfticfeer  Scfta^ 
Den  unD  JJa^t^eil  erfolgt  j 
6olc|em  nunina  f  6n|f (i0  ^u^ 
filrfommen/^aoentt?ir/au(5 
Diefem  unD  antcm  ^ocfetrin* 
gen^en  biflicfeen  unD  re^t^ 
mdffigenUrfac^en  /  ^iefe  ge^ 
mcim  ^DrDnutjg  in  offenftt^ 
^en^rucf  werferfigen  /  unb 
afler  Orf^en  Unfera  Jper^og^ 
tf^mf>$  ( tfai$  QIBeinirac^a 
^af /benUnDerf^anen  e:j5ffnen 
,  unt>  anftoen  wvVmi  b^mif 
ginfdro  obDerfd&cn  mif  me^ 
rermSlei^/a!^eftt?cmn  bif^f^t* 
ro  gefc^e^en/  ge^alf  en  wct^tn 
mdc^fe/afleelbepDenen  flraf* 


aaa  3 


con- 


SSi^ 


confucvit,  adhibeatur  iii- 
duftria,  & quidem  hic  om- 
nia  fub  panis  juxta  arbitri- 
um  judicis  &  muldis  per 
fingulos  fubfequentes  arti* 
culos  indidis  &l  aflignatis. 
I. 
Primo  neque  jus  anti- 
cipiandi    &    terminorum 
praerogativam  habens ,  ne- 
que   quifpiam   alius  uvas 
colligito  priusquam  vineac 
&  vineta  a  cujusque  loci 
prsefedis  &  huic  muneri 
<leftinatis ,  idoneis  &  pru- 
dentibus  viris ,  juxta  teno- 
rem   ordinationis   noftr« 
provincialisfoL  XLV.pro- 
utnecefTitas  cxigit,fuerint 
infpe<Sa,  teporis  opportu- 
niraf  expen(a5&  vindemi- 
andi  licentia  conceiTa,  fub 
poena  decem  florenorum. 
IK 
Qiiilibet  civisaut  fub- 
ditus  in  folo  concefTo,  & 
permifTo  diftri^lu  bannali 
{econtineto,neceodem  e- 
greditor, aut  ex  aliis.extra 
hocbannale  folum  fitis  vi- 
^neis  u  vas  colligito,  fub  poe- 
laa  de^<>m  ilorenorum;  cu- 


fen/ober  nac^  (itUninii  bt^ 
dii^ut$t{o  bep  ittim  7ixii<\xt 
tnron^er|e|(  gefei^f  nnb  ^e^ 
i^tmmef  fepn^. 


1» 
CrPlic^/fofle  »e^et93ot# 
lefer/  noc^  fonflen  meman^  iC0 
fen/  bte  '^etnberg  un^  ^et^ei 
fei^en  t>ann  $ut9or  Durc^  t^te 
Don  Ut>i$;Ott^e  X^orgefe^ee 
bar$ut>erorbnete  tau^entltc^e 
unb  Derjfdnbtge  perfonen/ 
t»erm<5d  ber  iant>$fOt^nnn^ 
feiio  4$'  na^  !J7ot§Durfft  be# 
fxditi^tt  I  ^ic  &(U^m^tit  M 
gettertDO^en  /  unb  ^ulefen  er^ 
lauH  /  bep  @traff  ^egen  QnU 
Un* 


2* 

©olle  etn  |e&er  ^urgei 
oberUru  tgan/aQetntnden 
auffget^a.'en/un&  erlaubten 
Q34nnen  Mibm/  un^  ntc^t 
iiulfer  Denfelben  fc^rettens 
nocf)  anlJere  TCeinberg  fo  un^ 
t>erfol«:^em  Q&annmctt  gele* 
gen/!eftn/t>e9  6traff$e&€n 

jus- 


S^h 


jusmodi  transgrerforescu- 
ftodes  vinearum  attendun- 
to,  eosque  deferre  facra- 
mento  obftridi  funto:Op- 
portunum  tamentempus, 
fi  forte  putrcdo  aut  fimile 
quidinciderit,  obfervator, 
cjusque  ratione  habita,ne 
damnu  quisquam  aut  detri- 
mentum  patiatur,perOffi. 
ciales^adjun^flisduobuJ^aut 
tribus  ejudicio  autSenatu  J 
hujus  reiperitis,probis  vi 
ris,  &  vinetorum  vifitatio- 
ni  antea  adjuncflis ,  prout 
neceftitas  expofcit ,  venia 
dator ,  &  difpenfation fito. . 


Qupd  fi  infiiper  inter 
vindemiandum  tepcftasca- 
lidior  ingrueret,  ut  torcu- 
larii  labores  nimium  cu- 
mularentur,  necfufficiens 
fieri  poflet  uvarum  exprcf' 
fio,  ubique  locorum,  prout 
neccftitas  id  exigit,  perFra:- 
fe^os,autPraetores,confu- 
les,  &eos  qui  judicio  afti- 
dent,  probe  atteiua  rerum 


fe^en  ^aben/unb  Dtefelbige  Ur^ 
i^renQ^pDenan$u^etge  /  f^ut^ 
Dtgfepnfonen/  fe^ocf^  foQe 
|t<rtnnen  auc^  We  getl  /  tfa 
fdultn  c^er  mUt$  einftefe/ 
obfervirf/  utit  nacfe  d^panr 
ber  fclbt^n/bamtt  ntemanb  $tt 
f^at>cn  unD^a^t^ctl  fomme 
Durcfe  bte  <2»eampten  /  neben 
m  fi^  ^te^ung  itrct?cr  o^cr 
tumi  tit  ^ac^en  m^dtu 
btgcr  unpart^cpifdjer  @u 
tid^te^  oDer  ^af^w  pcrfonen/ 
fo  ^uvor  ^cr  SclDbcficfitiguna 
fccT?^ciro5n(/unb  ee  fiir  cin 
yjot^Dmjft  <^elha(tcn  wt»l?/cr#^ 
laubtunD  diipenfirt  ttjerben* 

T3o  amf^  in  tre^renbcm 
Jjerbp  wcwm  ^tmt  anfaf^- 
lcn  /t>a|5man  in  ^en  ^eltcrn 
fiber^duf  ct/unt5  mc^tanceerr^ 
^epcn  f  dn&tc/  foOe  an  45«  ^eti 
unb  Q^n^en  /  ^a  e^  bic  ^Jot^^ 
Durft/burcfc^o^fc^^ec^yff^ 
5ci§/^urgcrmei(!crunb  ®ef 
rtc6t/nac^)^rtt?cgun^ticr€:a# 
(^m  Q5e(c^affen^ctt  un&  fcer 

gcit  mit  Um  iefcn  /  fon^ere  - 
6iiremi 


i^4' 


&  temporis  contingentia, 
ceftus  modus  &  ordo  vin- 
demiandi  pra^fcribuntor , 
quibus  fub  poena  decem  flo- 
renorum  omnino  paretor 
&  obtemperator. 
IV. 

Nullus  praeterea  vin- 
demiando  alios  anticipet, 
niji  muneris  praeeminen- 
lia,  quod  eiincumbit,(irt- 
gulareprivilegiuma  nobis 
obtinueric,  aut  pcr  Prcefe- 
€los,quiconfuIes,  &  non- 
nullos  e  numero  judicum 
fibiadjunger€tencntur,hu- 
jus  rei  licentiam  confecu- 
tus  fuerit  j  fervato  tamen 
hac  in  parte  legitimo  ordi- 
ne,  ne  ob  favorem,divitias, 
aut  cognationis  habito  re- 
fpedu,  divites  pauperibus 
prseferantur  j  femper  infu- 
per,^  unaquaque  vice  in- 
dicetur  &  preelegatur,  qui 
vindemiando  praecedunt , 
Ht  li  omnibus  innotefcant. 
V. 

Neraini  horum,  qui 
pro  reddendo  vino,  pecu, 
iiias  reeeperunt,  aut  vineas 
;ntparaarias,tain  in- 


mWt*Ottnm0ti^&taff 
foQe. 


Qt>\f>ViU\mtmU\mt 
it  fet^e  t>am  (efien  \x\\mUu 
Igeie  \iim$  tta^tnUn  ^impf^ 
wegen/oonuna  tefrepet/oDeif 
)§me  fonjlen  Durc^  Dte  Htn^u 
Umi  mi^i  tte  ^urgermef^ 
per  unJ)  iXMi^t  bejj  ©ertcfiw 
$u  fte^  ^te^m  foQen  /  er(auH 
unD  m^Mt  I  ieDoc^  bap  Iter^ 
tnnen  ^ute  ^Dr^nund  gegaU 
uni  unt)  ntc^t  nmnn  nac^ 
@un(l  /  DJcicfei^umb  ol)eir 
5reunbfcfeaff{  ge^anMei/  und 
tn  folc^em  t>it  %i^tn  Den 
3lrmen  filrgejo^en/  auc^  \u 
^i$mo^U  ange^etgc/nnbtoer^ 
(efen  trerbe  /  wer  We  9Sor(efer 
fepen/  Hmit  maitntdUc^  ^(e^ 
feiHaetp#nm^Be* 


^a  fone  Uimt  i?or  ofteir 
in  ttje^reritem  ^erbfl/foauff 
^Cein  ent(e|ne(/  ot)er  f^ctf^ 
tarnlOCeingart  Jai/f  ein^Sitifi' 

grw. 


S6s* 


gruente,quam  durante  vin- 
demia,uvas  apianas,  ami^ 
neas,bafilicas,  rheticas  aut 
alias  confimiles  nobiliores, 
in  ufum  vini  acinacei  aut 
alterius  generis  domum, 
aut  alio  divendendum  por- 
tandas,  aut  in  foro  publico 
venales  exponendas,decer- 
pere  licitum  efto,nifi  impe- 
trata  prius  venia  (qus  ta- 
mencitrafingulariterurge- 
tes  caufas  quoniam  id  tam 
Nobisquoad  decimas,qua 
iis,quiproreddendo  vino, 
fubcerta  ^eltimationeaMa- 
giftratUjpublica  authorita- 
te  conHiiruenda  pecunias 
crediderunt,  obfuturum  & 
maximo  detrimento  eft, 
haud  facile  concedaturyab 
unius  cujusque  loci  Praefe- 
<flis  officialibus  ;  talisque 
quoad  decimas,&quajalia$ 
debentur,  &  exigi  folent, 
cum  Prsefedis  prius  conve- 
niat,  fubmulcHiadecemflo- 
renorum.  Cum  opulen- 
tis  tamcn,  qui  colledum 
vinum  fibimet  ipfis  repo- 
nunt,  in  tantunri  difpen- 
famus,ut  ad  vinum  acina- 


f  mtUitZtaminmti  ©iitebeC/ 
i  ^eUlincr  /  noc^  anbcre  tit^ 
gfetc^en  cDle^rauben/iurap^ 
beflfeD/ <25eer' oDer  anbetn^Q^et* 
nenm  feinJ^au^/obera&er^u 
fepiem  ^atdt  ^utragen/cber 
fonpen  juoerfaujfen  /  abhu* 
fc^net^en  S)?ac^e  iabcnie$  fep 
j^me  ^enn  Durcj^  t>te  |eDef 
rOri^a  fdrdefe^te  2(mpt(euf 
(»elc^eabocft  o§ne  fon^er^ 
^a^re  Uxct^mtx  UrMen/ 
tretien  folc^e^  fotpo^(  Una 
am^e^enben/  alebem  ^ent^ 
^en  /  fo  <§nenauff  '^etn  ge* 
Ite^en  /  ^u  ^ac^tgetl  unD  2(&^ 
^an^  ^(ti^t  I  ntc^i  ^a(t> 
gefc^e^en  foOe)  ttUwUi  unD 
ein  foic^er  fidj  ^uioor  Dej)  ^e* 
^enDen  /  unD  an^erer  ®ebtl^r 
xoi^tni  mtt  Dem  litt\^m(xnt% 
loerdleicten/  bep  ffraff  ^egen 
iSulDen.  '^itodiVSi^Vimxoit 
mit  ben  ip  ermddltd^e  /  fo  f^reti 
ertrac^fenen  K^etn  fcibfleii 
legen  /  Iterinnen  fo  fern  di- 
fpenfiren  /  Dap  fiz  ^u  rapef» 
fen/o5er  an^erer  i^xit^Slet^f 
Durfft  /  tix^kiditn  Zt<x\xUni 
O§ne9[}&erflu§/au0)§renet9# 
nen  m^  nic^t  t(>etlbareri 
"^tin^mtn  /  tpol  \fi^\x^ 
Bbbb  ceum 


S66. 


ceum,  &  alios  ufus  necefTa- 
rios,  ejusmodi  uvas  citra 
vitium  fupcrflui  epropriis, 
iion  vero  partiariis  vineis 
decerpere,  domunique  a- 
fportareliceat,  pra^fciis  ta- 
men  Decimatoribus ,  qui- 
bus  ejusdem  qualitatis  & 
bonitatis  decimae  exhiben- 
tor* 

In  quo  autem  tra(flu,&  u- 
bi  locorum  exiguus  rubri 
vini  proventus  crefcit,  & 
hadlenus  obfervariconfue- 
vit,utrubenscumalbopro- 
mifcuecolligeretur,cuique 
locoillud  juxta  prffdidam 
tamen  €ognitionem,  inta- 
jltumrelinquimus. 
VL 
Si  quifpiam  vineam  fu 


rc^net^cn/unletmiragcnmd* 
gen//eDocfe  Dap  folcfcee  mttUr# 
f  unt)  gcfc^e^e  /  unD  in  ^(eic^eif 
giltin/  &erge§en^Dar»pn  er^ 
jfattettperDe. 


2(n  m$  ;Ottfyn  mtf  ^n* 
Un  abtt  nicfet  uiel  IJiot^  @cp 
wacfte  /  unD  H|§ero  in  MU 
c^em  JSerbringen/  tae  IXot^ 
Uttt>  ^et§  untereinan^er  ge^ 
lefen  wottitn  I  ioi^tn  n?ire  ]i* 
tii$  Oti\^$i  Der  tjorgefe^ten 
^rfanttnug  nacfe/  ^abe^U^ 
ti?enDen. 

5. 

®  ann  einejin  fein^^eiri^ 


am  uvis  jam  denudaverit,  Sergab<?e{cfen  foQeerfeine^e^ 
eo  vindemitores  fuos  adi-  j  ferDa^tn  ^alren/  Unt>  erma^* 
gito  &  admoneto,  ne  vici- 1  nen/  D<i(]  Dtefelbigcn  Den  bc* 
norum  aut  uvas  autarbo- 1  ndc^barcenani^reniTrauben 


rum  frudus  decerpendo^ 
aliovemodointercomme- 
andum  domum  incom- 
modent;  fecus  fi  fecerint, 


ot)erOBe  im  \^imi^t\^ini  obei 
fonpen  f  einen  @c^a&en  jufii^ 
gen  DannimirtDerigen  Dteiljs 
berrtetrer  mit  unnacljldffsger 


transgrefiTores  irremifTibi-  '  !^§urn(lraff  nac^  J^rem  lom 
lf*m  fncarcerationis  poena  brec^cn  /  foQen  angefe^cn 
proqualitatedelidiluiito,      tt?erDen. 

VlJ.Nul. 


S67: 


VII. 

Nullusinfuper  inaltc- 
rius  vinea  aut  prsedio  race- 
met,autarboresdefrondet, 
fub  mulda  fredsminoris, 
five  Trium  florenorum 
cum  quindecim  crucige- 
ris ,  aut  poena  incarcera- 
tionis. 

VIII. 

Qupniam  ab  antiquo 
Nobis  licet  &  vi  librorum 
Jurisdidionalium  &  publi- 
corum  Jus  competit,pro  ra- 
tione  vindemiarum  ,&  be- 
neplacito  noflro,  Stutgar- 
(Md£  majorem  vel  minorem 
numerum  torculariorum, 
in  ufum  exprimendi  vini  | 
concedere;ideoque  fingu    ! 
lis  vicibus  per  noftros  eo  , 
deftinatos  confiliarios,offi-  i 
ciales  &.alios  pro  vindemi-  ; 
arum  magnitudine  probe 
perpendatur,  quot  &  qui- 
busnam  prefibriis  unaqua- 
que  vice  utendum  fit,  jux- 
taquefignificetur,quantum  ' 
vini    Stutgardise  cujusque 
preli  minifiris  juratis   no- 
du  atque   interdiu  in  po- 
tum  fitprccbendum;  Exce- 

Bb 


So  foHe  niman^$  bem 
anbern  tn  feinen  ^etn^o^er 
^am^atm  a  jfterbergen/o# 
Deriaub(!reitten,  bepl^raffet* 
neafleinen  Stm\$i  o2)er  Def 
©efananttg. 


8. 

®  etlen  nn$i  wie  t)on  aU 
tere^erfommen/  ^cb&f^wmt 
auc^  fraffc  Dcr  ^4gerbilc^eir 
Deffen  Ufd^t  1  na^  ®efegen^ 
^ett  bep  /^erbjl^/  unb  Unfernt 
^olgefaUen/ju^tuttgarten 
toenig  ot)erioiel  ^etonum&^ 
ge^en  jufaffen  /  fo  fofle  (eDer* 
jeit  ^urcJj  Unfere  Darju  m^ 
orDnete  DJdt^e/  ^Seamvfe  / 
unb  anl)ere  /  nacfe  grdjTe  Deg 
J^erbj^e  erttJogen  mtHma 
t>iel/unt)  waefjlr  Q^d^m  /  fe^ 
teema^Ie  foflen  umbge^en/zc^ 
Unt)  barneben  angejeigt  wer^ 
Den/  tra^fiJr^einju^tufC* 
garDen/  autf/eben  <2>aum/ 
Sag  unD^acljt/Denen  ^ar^u 
DerorDnef  enPevfonen  foOe  ge* 
geben:  ^$  wareDann  facfe/ 
tfaff  einer  fo  cin  eigne  ^elter 
^dtte/  iu  foicfeen  geringcn 
bbi  procafu 


5<5g» 


pto  cafu  fi  quifpiam  qui  pri. 
vatum  &  proprium  torcu- 
lar  po(rideret,iUudtempo- 
re  exiguae  vlndcmiae  pro- 
priis  fuisrumptibus,nullis 
in  nos  redundantibus  im- 
penfis  aut  molefliis ,  ad  fu- 
um,eorumquequihoc  eo- 
dem  torculari  alias  uti  fo- 
lent,  vinum  cxprimendum 
praepararet,&  vinopro  la- 
boribus  torculariis  praefta- 
ri  confueto,  pro    illo  an- 
no    renunciare    /fe   carere 
velit ;  tunc  ifte  in  hoc  fuo 
opere  nuUatcnus  impedia- 
tur»      In  omnibus  autem 
Ducatus  noftri  ditionibus 
provifio  fiat,  ne  quis  ultra 
debitum  ftatutum  expen- 
dere,  a  miniftris  torculari. 
is  adigatur  ,nec  ipfi  ex  vino 
liberaliterdonatoquarftum 
uliiimautlucrumqua^rant, 
muito  minusad  id  recipi- 
endum,certa  dolia  &  vafa 
fub  torculari  reponant. 
IX. 
Confimiliter,  ubivin- 
demiarum  penuria  &  ne-  [ 
cenitas  id  exigit,in  Ducatu  j 
noftrotorcularium  noftro-  ' 


J5ert(len  feme  Mtttl  auff 
remfelbfletgnenUnfcf!en/o^# 
ne  Unfei  ^efc^n^ert)  /  $t(  2tb^ 
Depun^  fetnea/  unb  fetner^et^ 
ler^unDen  'S^etn  dffnen/unt) 
U^  den>d§n(tc^en  ^aum^ 
mmifidi  auffemen  fofc^en 
^a^t^an^mitt)^m  mb  bu 
ge&en  moiui  a\$bann  foOeetn 
foic^er  ^teran  ntc^t»er^tnDeri 
n^erDen  /  a^r  (n  ciUm  Orf  §en 
Unfera  ^itt}o^i^mb$  tit 
^tlrfegung  ^if^cfyni  ^a§ 
rttemanD  i^on  btn  ^e((er# 
^nec^fen/n)tt)er  Dte  ®ebtl§te 
unD  ©cftul^tgfetf  d^ernom# 
men/nac|fiemtf  tm  ^Kiw 
fp  f^neneitoann  eeregref  /  ei* 
ntgen  ^ort^eK  o^er  e^gen^ 
nu^  fuc^en  /  t>te(  n^enlger  ^u 
fo(^em  font>ere$a|^^umerOte 
:^e(ter  (egen. 


ffbenmdfftg/  n?o  nt^i 
reiclje  Jp)erbfl  fcjjen/  unt>  Die 
'^ot^urff^t  {oldite  erfor&ett/ 
foQe  i$  fonjlen  tm  .^er^od* 

runi 


i6s>. 


rum  &  praslorum  pro  indi- 
gentid  rei  ratiohabeatur& 
difponatur  quotpraelatum 
in  ufum  vini  premendi  fint 
concedenda:  praecipueve- 
ro  ordinetur,  ut  undiqua- 
que  torcularia  opportuno 
tempore  prajparenturjvafa, 
cuppcE  &lacus  torcularii,a- 
qua  fuperfufa  irrigentur, 
trabibus  itcm  &  tignis  pre- 
lo  fupponendis,tabulis,af- 
feribus,  aliisque  requifitis 
probe  inftruantur,  nec  in 
cochlea,  ergata,  lacu  torcu- 
lario,  &.  alibi  defedlus  ali- 
quis  aut  impedimentum 
ullum  appareat* 

X. 

Cum  vero  hadenus 
prxfertim  ingentes  &  noxii 
defedus  propter  omi(Tio- 
nem  menfurationis  incide- 
rint,  quod  ex  negligentia 
Prasfedorum  ,  Decimato- 
rum,vediariorum  fivemi- 
niftrorum  torculariorum, 
nonquotannisperadafue- 
ritmenfuratio,aut  menfu- 
ratcrum  vaforum  pro  ufu 
exigeuce  qu«dam  fuerit  in. 

B 


t^umb  mit  Unfm  ^eltern 
unD^4umen  nac^  Selegen^ 
^eif  unt)def!aatrame2)er6a# 
d^en  ermogen/  unb  ge^aHen 
mtUwwie  ojel  ^aum  foQen 
um^ge§en/m  aUm^  abet  Die 
2(ncr5nundgerci^egen/Da^  aU 
(enf^aiben  2)te  ^eltern^rec^if 
cer  ^cit  geril  jlet/  tit  ^ef^drt 
unt>Q3tef  gett)4|Terf/unD  mtf 
^racfen/^rittern  unO  atibc* 
rer^uge^dr  ml  mft^m  wet* 
tm/  audi  an  @pi«DeIn/  ^te* 
fen  unt>  anDerm  fetnC!0?angef 
oOer  ?3erl&in0eruna  erfcfeeine* 


ro. 


t^ac^t)cm  a^er  ti^l^ero 
infon&er^cit/  grcffe  fdja&licfte 
5c§t  unD  mdngtlmit  Dem  ei^* 
c^en  filrgffatlen  /  Dajfeibige 
auffer  9a^r(a(fsgfett  /  Der 
3(mpr(eut/^e§enocr  unD^el^ 
ter-  i^necfjt/  nic^t  f  eDcs  yaf)t$ 
gepc^en/oDer  bit  57or^Durfff 
an  ^pc^en  Dor^anDen  qmtf 
fen/  DarDurc^  XXn$  ntctjt  ^in 
§ertrigerabgagerfoIgf:i5ot|l 
fonDeriici^  Up  Diejem  Pimct* 
bbb  3  digcn- 


570. 


digentia ,  ex  qiio  non  mo- 
dica  nobis  coorra  efl  jadlu- 
ra;  Itaquepr3Ecipue  hocin 
pund:o  ferio  injungimus 
&  imperamus,  utin  polte- 
rum  in  noftro  Ducatu  fin- 
golis  vindemiis  qua^libet 
vafa  menforationi  infervi- 
tura^adhibitainduftria,  & 
obfervato  ordine  per  con. 
liitutos  mefuratores  men- 
rurentur,&  claviculis  infi- 
xis,  ut  neceffitas  hoc  exigit, 
diftantiamenfurationisno- 
tetur,fub  inevitabili  jadu- 
ra  noftr^CIementia?,&  poe- 
na  gravis  animadverfionis* 
XI. 
Multi  infuper  vinum 
ftrti  m  jufto  longius  in  men- 
furationi  defiinatisvafisre- 
pofitum  reliquerunt ,  ea- 
dem  convenienti  tempore 
non  ev3cuaverunt,aut  Qti- 
am  adhibita  induftria  dif- 
cefterunt,  poft  fe  reiiclis  va- 
fis  vino  repletisj  quod  in 
uvis  exprimendis,decimis 
tribuendis,  &  alibi  haud  e- 
xiguam  remoram  peperit, 
proindcque  in  pofterum 
iion  uiterius  tolcrabitur. 


tm  Unfer  ^m  ernf^hcfter 
^efdit/  ^^m  un&  SKemuna 
t>a^6infa§romUnferm^er^ 
^O0t§umb/aae  ^ith^i  aUt 
unDjebe  ^pc^en/  orDenltc^ 
unD  mit  QUi^  durc^  w  ge^ 
(Vfettjorne  ^x)^zt  gepcfeen  / 
unD  tt\\i  "^ci^ktx  Ut  t^ocg^ 
^urfft  nac^  bejetcfenettoerDen 
foaen/bep53ermejDun3Un* 
ferer  m%x\^^  /  unD  ernfllt^ 
cfeerSfraff» 


60  \^<xUt\  auc^  t)te(  ify 
ren  ^m  ian^  it\  Ut\^x)(iiiti 
pe^en  (aflen/fdHBebeprecfe^ 
fer  '^iii  ntcfet  gelaret  /  oOeic 
mtf  (Tetg  baroon  gangen/un& 
pe^cn  U^itil  t)ar&urc^  mati 
m  Depc/  gegenbreic^ung/  un5 
anDern/mercfCtcft  »er§mDert/ 
toelc^ee  §tnfuro  ntc^t  me§r 
jugefTaften/fonOern  Ut^pa^ 
mi$  ®ulDen6  /  iit\  |eDer  Dte 
^pc^  a(06aiD(eeren/  \xt\ti  at\t 
Ut$  in  f  einen  n?  e^  /  ale  $u  Dcm 
epc^en  ae^zaucftc/  aucfe  Die^i;# 

fed 


57». 


fedfub  pcena  unius  floreni 
prohibitum  efto,  &  unicui- 
queinjundum,  utvasmen- 
furationi  deftinatum  con- 
feftim  exoneret,  nec  ad  ul- 
losaliosufus,  nifiad  men- 
furandum  adhibeat,  vafa- 
quemenfurationi&  torcu- 
lari  infervientia  (  qualia 
funt  decimatorum,  &  fa- 
mulorum  torculariorum 
labra  &  diotae  menfurato- 
riae,cuppulas,  [itulae,&  tri- 
modia?  )  ad  nuUum  aliud 
torcularium,aliaveloca  ex- 
portetjfub  poena  pra:ftuuta. 
Xlh 
Nemini  trabes  &  tigna 
prelo  fuhjacentia,  tabulas 
aiferes  aut  fimilia  vafa  tor- 
cularia,  e  cellis  torculariis 
noftris  patrimonialibusaut 
Monafterialibus,  exportare 
licitum  efto  ,  qua  inparte 
quilibet  fervus  torcularius 
&vinifa(ftor,quantumpre. 
lo  &  lacui  fuaj  curx  com- 
miftb,  funtaffignata,  fedu- 
lo  cuftodito,nam  quot  ab 
ingreflu  fundionis  fua^va- 
fa  eifuerunt  tradita,  toti- 
dem  fub  finem  vindemia- 


c^en  unb  anbcrej^dteiracrcfetrj 
(al0  ber  pe^ent^er  unt)  ^iU 
lerf  nec^c/gpc^geltcw/  MMl 
unO  ^u«en;  unccr  hxn  <xn* 
\>it  Mxixi  ooer  fon(?cu  anl?cr 
Ort^cn  ^in(radcn/^cp  ^H^^ 


12. 

CfifoHefctrtctfem^r^i* 
cf  cn/  <25rtc(cr  oDer  l)crglctcijcn 
^cltergcfc^tn/augunfcrn  zi* 
gcnfgumblicrjcn/oDcr^lojlcr* 
fcltcrn  tragen/  auffo?c(cfcc0 
Dann  cmfcDcr  ^cNcrfj^nccfet/ 
tt?a0ciaujf  fdnem^aum  unl> 
Q^tetbat/  ^mc  ^lcljmng  l^a^ 
hiniVLxib  f?otc(j§mc  $um  m* 
^m^  tlbcrantmorfet  worbcn/ 
jbllc  cr  nacfe  3(u§^jr^  t>c(? 
Jp)erbfl6  t)on  <5(ucf  ;u  <Stuci 
tt)iDcy  (ifcrn/bcpwefc^emabcr 
mangcl  ot^cr  liH^^n^  gcfun^ 
t)cn  jpir  Oy  Ocr  foCc  fo(c^c{j  $w* 

rum. 


S72i 


rum,  fingulatim  exhiben- 
do,refticuto;  penes  quem 
vero  aliquainftrumenta  de- 
fecerint.  aut  planecarcre 
deprehendatur,  is  ea  per- 
folvcndo  fatisfacere  adftri- 
duscfto-,ni(iquidpiamc6- 
fradum  effet,  quoincalu 
teftimonio  inftrudtus,fru- 
ftra  exhibeto ',  vindemiis 
autem  abfolutis  Praefedo 
lociindicet,  quid  in  coch- 
lea,crgata,aflreribus,  trabi- 
bus  &  tignis  prelo  fubjun 


Uia^Un  fcftulb  jg  fepn/  i$  wd^ 
reDann/l>af  cctrae  t^atanm^ 
broc^en/  foOc  er  tnit  Utimb 
bU  &t\xd  (ifern  /  nad^  aufi^ 
gang  t)ef!  ^etb^$  Dem  limpu 
tnan  anietgcn/  m$  an  ^\>nv 
tet/  <25rt«er/*»ra(len/^ict§^ 
fc^alen  unDandremmangle/ 
^amtt  fofc^e6  bep  recfeter  gete 
f  dnne  ^e|leaet/un^  aQea  nac^ 
57ot6Durffttjerfc§en/  aucfe  aU 
Ue  :KeUcrgefcfttrr  e>er?  gutei 
rec^ter  unl>  gelegnergett/tool 
unt)trucfen  totDer  an  fetn  (|e# 


ais,  tabulis,  lacutorcuia-    H^tm^  Ort§  ^ufamen  ueri^ 
rio,aut  alibi  deceflerit  vel  j  wa^rt tPCrDen» 
auritum  fuerit,  ut  ea  con- 
gru«  temporc  refarciri ,  & 
pro  neceflitate  inftrui  om- 
niaq;  vafa  torcularia  com- 
modo  &  opportuno  tem- 
pore  bene  exficcata,  con. 
venienti  loco,  un^  reponi 
&alfervaripo{rinc» 
XIIL 
Utcuique  vinum   ex 


Unt>  tiamii  etnem  leben 


preffuropro  ufu  vineae  fuse  j  Sepmann  fcin  ®Ut/  mte  iU 

vindemiatoriavafa  fintpa-  i  nm  ©efcfeirr  ^ejlo  ba^m^ 

ratiora,quilibetiisinlocis,     fc&enttJert>en  mdd^te/  fofottc 

ubiadcupparumcompara-     etn  le^er/ Daman  mc^t  et^Cll 

tionem,  propriis   fumpti-  |  ©efcf^iln  ^ul^aUe»  fituiOta/ 

bus,quisnoneft  adftrictus,  '  m  Za^  ^mt}  OOer  t>r(p  itl^ 

uno 


Wh 


uno  aut  altero  antequam 
uvarum  coUedioni  initi- 
um  eftfadurus,aut  torcu- 
lorum  praffedos,  in  torcu- 
lariis,  in  quae  brifas  vehere 
tenetur,  aut  fponte  vec^tu- 
rus  eft,adeat,abiisquecup- 
pam  fibi  concedi  petito; 
necquisquampro  fuoarbi- 
trio  absque  venia  ullum 
vas  ngnato,autalteriusno. 
men  deleto  fuumque  ad- 
fcribito,  multo  minus  in  il- 
lud  vas,  quod  fibi  concef- 
fum  non  eft,brifas  infundi- 
to,&  polTeflionem  ejus  ap- 
prehendito ,  fub  mul(fta  u- 
nius  floreni. 

XIV. 
Siquis,cujusque  fitfta- 
tus,conditionis,aut  digni- 
tatisin  univerlonoftroDu- 
catu,  torcularium,  cui  ex 
advedo  mufto  reditum  de- 
bet,aut  alias  uvas  calcatas 
eidem  nivehere  obftricftus 
eft,prxteriret,  &  aliitorcu- 
lari  inferret,aut  in  illis  tor- 
culariiSjinquorumcircum- 
fcripto  diftridu  aut  banno 
vine^ritseft^et&adftridaej 
vinum  non  exprimerevel- 


^nwti  mt  c^eer  (efen  trtfl  / 
$u  tm  ge^en^ern  oDer  ^elter^ 
nietf?ern  tn  Dte  i^e((ern  m  n^el^ 
cfee  er  ^ufa^ren  tJerbunDen/  Cf 
Derfilr  ficfe  felfcpen  jufa^ren 
^0t^ciUn$  i^/ge^en/un&  j^/ 
ne  umb  etn  (^efcfeirr  erfucften 
un^  anfprec^en/unt>  foOe  hU 
ner  filr  fic^  felbflcn/  mb  ep^ 
gend  @maH$  Uin  ©efc^trr 
befcfereiben/  oDer  etnee  anDern 
5?amenaii(ll^fcfeen/  unbfet^ 
nenDagegen  anietc^nen  /  we^ 
ntger  aber  Daffelbig  ©efcfttrt/ 
fo  ilmentc^t  ©erfproc^en/  be^ 
fcfciiften  unb  einne^men/beji^ 
jlraf  etned  @u(Den0* 

TOoetncr/er  fep^^^^cd 
ober  ntDcrn  &ant>$  1  in  gan* 
^em  unferm  ©er^o^t^umb/ 
in  etn  ^eltcr  Dte  ^^acfefa^rf 
fctulDi3/o&er  fonpen  Darein 
^ufa^rentjcrbunten/  unD  fe(^ 
\>i^m  nt^tnacftfe^te/  fon^ 
Dern  \n  tin  mtm  ^eltern 
f6§re/  oDer  in  Den  fenigen^e(# 
tern/  unter  n?elc^cn  gwin^ 
mt  <X>dnnen  Die  ^eingart 
gelegen/ unb  Daretn  gc^c^rtd/ 
nicljt  DrucfencDer^epen  tcilr* 

Cccc  lepriE- 


S74* 


le  praefumeret,  is  non  vi- 
num  modo  ex  ufu  torcula- 
ris  debitum,propter  volun- 
tariam   hanc  transgreffio- 
nem,fed  torculariis  quo- 
que  fervis  debitam  &  con- 
ftitutam  mercedcm,nobis- 
queinfuperdecemtiorenos 
ifievitabilis  pan^  loco  per- 
folvito.     Quod  Ci    tamen 
quispiam  tempore  vinde- 
miarura  ubi2riorum,auta- 
liis  incommoditatibus  ur- 
gentibus  Stugardix,aut  aii- 
bi ,  locorum  viniferorum, 
ubi  vitium  copia  abundat, 
in  tali  torcularicui  vinari- 
umreditum  debet,promo- 
verinon  po(lef,reiqualita- 
te  perpenfa,  8c  exigente  iiac 
neceilitate,  ab  illis  quibus 
hoc  permittendi  facultasa 
Nobis  efl:  conceffa,  Pra::fe- 
dis  fcii*  conllitutis  Infpe- 
Ctoiibus,  aut  torcularium 
*     Prxpofitis ,  &  moderatori- 
bus,adalia  torcularia  uvas 
fuas    contritas    veiiendi  , 
(prafprimis  auteStugardix, 
iis,  qui  capacioribus  vafis 
unam  faltem  &alteram  ve- 
ituraminfundere  polTunt, 


t>tf  ber  fcUt  niditaUm  bm 

^ibh^uti^m  ^tlutwmiftU 

m$  ti^imiUi^cn  abfa^ttn^ 

^alhtni  fonbttnau^htn  M^ 

itti  ^nt^itn  i^ttn  fc^ulbtgen 

io\^n/  unb  Darju  Uttd  ie|en 

QMtn  \\x  unna(^(4|Ttger 

etrajfrerfaaenfepn.    3e* 

Dcc^  Da  m  grcffen  JE)erbjlen/ 

oDer  an^erer  Ungelegen^ett 

tt)eaen/$u  ^mt  egarDJen/oDeif 

anDern  ^rt^en  /  &a  ^roffeie 

^etntcac^e  t(!/  etner  bep 

etner  fof cTjen  ^elter/tntoelcfec 

er  nac^^ufar^ren   fc^ulDtg  / 

nic^e  gefert tgce  irerDen  f dnN 

w  foOe  \\^m  nAti^  ^rtoegung 

Der  6a^en  fcefcfeaffen^ett/ 

unt)  erforl>erent>er^otl^Durft/ 

;  Durc^Die/fo  foic^eaoon  XXn^ 

i  ferCtt)egen  mac^e  f^aUnl  al« 

I  ^tc2l!tip{Uut/ocrorDncfe  in- 

I  fpedores,  Ober-i^eltcrmet^ 

I  pcr/tn  anbere  ^eltcrn  jufa^* 

I  rcn/fonDerltc^abcr5u^6tutt^ 

I  garten/Den lcnigcn/Die tixcan 

\  nnt  cincr  Jd^rt  ct>cr  stoo/ciJi 

^  gJ^offce  ©^cfcir:  befci>ittcn/ 

j  U51I)  an&cre  /  fcte  ^c^cn  oDer 

mc§r  Jahtf  ^aUn  i  fcrtgctoi^ 

fcrtnJCibifimiilTcn  o^nc^cr^ 

«pctgcrunB  eriaubt  wer^cn/ 

dum 


S7h 


dum   interim  alii  quibus 
deccm  aut  plures  ve(flurcE 
funt,obvaforum  penuriam 
inviti   coguntur  dimitti  ) 
venia  ultro  &  citra  uUam 
denegationem  dator,  No- 
bis   tamen  debito  reditM, 
cenfu,  &  decimis  exfolven. 
dis,omnino  refervatis, 
XV. 
Nemini  vindemiali  tem- 
porevinum  fuum  &  brifas 
vinaceas  extra  publica  tor- 
ciilaria,in  prefforiis  priva- 
tis,qua;  nullo  torculorum 
jure  gaudent,  vinum  expri- 
mere  concelTum  efto  ^  mul 
to  minusnigras,  aut  albas, 
integras,aut  in  fuperpofita 
cavea  pedibus  contritas  u- 
vas  domi  fuse,  horreo,  ali- 
isve  fufpedis  receptaculis 
infertoaut  reponito ,  veru 
ordinario  torculari  quivis  j 
utitor^fiquejuftum  pedem  i 
UV2E  haj  non  attingere  va- 
leant  cum    alio   de  brifis  ; 
conjungendis   convenito,| 
fub  mulda  decemfloreno-  \ 
rum,autpoena  graviori  ar- 
bitraria,prout  transgreflio- 
ni^pofliulat  qualitas. 


aber  bc^  \Xn$  Unfern  {^\xU 
t)tdcn  ^ma/  ®iUx  unt>  g^enDn 

fepn» 


15* 
eafonefemerjuJEierfcj?^ 

ietcen  feinen  ^ein  unb  !lreg# 
eeraafjer^alb  ^er  or^endc^eti 
^ekern  m  Zt^m  unb  ^rot* 
\tn  Da  er  nic^t  ^elter^oDet 
irrot(en^IXec(t  ^at/  truden 
eUt  tiX)li  Dteltoeni^er  fc^toat^ 
m  oDer  tpeiffe/ gan^e  oberge^ 
trettene  Srauben  /  in  feiti 
J£)au6/fcfeetprcn/  oDcranDere 
ar^tpdgnlic^e  Ort§  tragen/ 
oDer  fleQen/  fonber  ein  feDei 
t)ie  orbenlic^e  ^efter  ^rau^ 
^en/  unbtvo  m  fofc^er  Ui* 
nen  ^an^en^ecfer/  ftc^miC 
timm  anbern  i\x  \fytm  ya* 
fc^tltten/  pcr^teici^en/ane^  ^e^ 
^traff  icf^en  @>u(aen  /  oDer 
ferner/na^t^cf  ?3bertrftter« 
Dcr^anMen. 


Cccc  a 


XVI.  h\ 


S76, 


XVI. 

,  Iii  illis  autcm  locis  & 
confiniis,  ubi  cuique  pro- 
priaspoffiderecuppas&di- 
otas  eft  injundum,  quili- 
bet  cain  parte,codcmque 
in  loco  inquo  aut  ab  anti- 
quofiericonfuevitjautfors 
ciconceffit,  fuam  cuppam 
collocet,ncillaimpedime- 
to  cife  poffit  crebris  vedu- 
risautctiam  incommodet 
continuo  re.&  commean- 
tcs  5  Unusqiiisque  autcm 
finitis  vindemiis  foveam  e 
terra  fubcuppa  fuaeffofla, 
fi  commodus  vicBufus,aut 
neceflitas  aliqua  id  exigere 
vidcatur,  fub  poena  unius 
floreni,oppleto  &  compla- 
iiato« 

XVII. 
•Infimili  labra  fub  v'me~ 
is,  ita  ut  neque  preterve- 
hentibus  neque  pra^tereun- 
tibus  ullo  impedimento 
fint,  coIlt)cantor,nec  quis- 
quam  alterius  vas  in  campo 
uvis  calcatis  irrigato,  aut 
locomoveto,nifi  concefTa 
ipfi  ik  venia  fub  panauni- 
us  fioreni* 


l6. 

3(n!Ort§enunbQPnbcn 
aUtl  ta  tin  feber  fcm  etgenc 
^imn^aUntnu^lfoUt  <tnfe# 
bctian  Daa  Sn^  unD  (JnDc  / 
ba^in  ct  fcn  Zitm  i  cDeie 
Durc^  ^M  lo(|  hiWiUni  \n^ 
m  ^iJtNnen  fe^en  /  bm\% 
Durc^  Wefelbe/ttjeDer  tm  fag* 
ren/ncc^  voanWni  memanti 
getrret/nocfe  tjer^tnbert  wer# 
\>ii  unb  fod  etn  feDer  nac^  Um 
Jj)erbf!/  fein  «236ttenloc^/  Da 
caDte  3?ot^DurfftDer6traf^ 
fen  ^<x\Un  m^O  fcnpen  ttfm 
OerntoiirDe/  Ux^  (Iraffetnetf 
@u(Den0  tcteDerumb  etn^ie^ 
^enunbebnen. 


17- 
C6enmd  (Tig  foHen  ^te  ^t!^ 
Uti  unber&en  '^einkrgen 
ol^ne^X^er^inberun^/  Oerffir;?. 
liberfa^renDen  m^^if^tnUnf 
gefe^t/unDniemanbtJem  an^ 
Uxn  tm  5ef  D  fein  ©efdjir:  U^ 
f(^iitten/nod?  fabigee  ^inwe^ 
t^un/es  fepei^m  baiterlaubt/ 
MPraffeineeSulOen^. 

Pari 


^11< 


Pari  ratione  juxta  cujus- 
que  vineam  remits  ab  iis, 
quibus  antiquitus  necefli- 
tas  hoc  peragendi  incubu- 
it,  ita  complanantor,  quo 
expeditior  per  illos  fit  tran- 
fitus. 

XVIII. 

Cum  etiam  illis  in  locis 
&  tra(flibus,ubi  capeftria  fut 
torcularia ,  nonnuUi  hade- 


®c(5d(eic^en  foaert  au^ 
Uxi  dnee  jeben^em&erg/Die 
^ecg/  ^urcfe  t)$efen<ge/  l>tc  ca 
»on  oXiiU  ^ero  fc^ulbta  getoc^ 
rcn/airodcma^t  un^  au$d<^ 
tc(rerttper&en/&ap  man  ^ar^' 
auffWnncfortfommcm 
i8. 

2((aau^anOrtNunl 
CnbcnV  DaStltJ^^tJtcrn  fep^ 
cn/t>tJ6cro  ctltc^c  j^r  ^iltti^ 
nen  ti>ctet)on^cn:^cIicrn/un^ 


iius  cuppas  fuas  procul  a  tor 
cularibus,prop^  vineas  fuas  fcr  fftreB?Ctntcrgge(lcOf/foI«? 
collocavcrint,  quilibet  in-  Jc^tnftlro  font)cr  bctpcgen^ctc 
pofterum  fub  mulcfla  dece  [  Urfac^cntDtflen/ein  lcDcrbcp 
florenorum,  &  quidem  ex  i  praff JC§cn®Ult)en/fettt^i5l^ 
fingulariter  mo ventibus  fin  $U  Dcr  5lc(ter  (lcflcn  /  unt) 
caufis  diotam  fuam  propc  t)C^tt)Cgcn/^Urc^t)ic»crorbtJC^ 
torculare  apponito ,  quam  fC  ge^enScr  im^  ^cltcrmciV 
rem  Decimatoresconftitu. 
ti,&  torculorum  Prcefecfli 
five  Magiftri  fedulo  atten- 
duto.  X  i  X* 

Sub  eade  qu  oq;  poena  nul- 
lus  diotam  fuam,  in  propria 
autalienaarea,horreoaliis- 


(^cr  Pci([ige  :^u|facfefun3  fic^ 
^cbcnn^crDcn. 

19. 

^^  foflc  auc^  fcei?  ge* 
niclfcr  ©fraff/  fctncr  fctn 
<255tten  /  tn  \%mn  otcr  anDc^? 


vefufpecftis  locis,fedquan-  i  rcr-e^(f/ecf?eur?ni>bcrfon|l 

t)crt)dcfeftge  45rt§  /  fonbct  n  fo 
na^cca  fepnfan/^u  &cr  ^eli^ 
fcr  (Tcncn/  barauff  Dannabcr.^ 
ma§(  t)on  ge^entJcrn/  unl)  an.^ 
Dcrn/umcr  t)ic^c(tcrn  ccr^? 


tum  fieri  poteft ,  quam  pro 
xime   torcularibus    appo- 
nito,  in  quo  itidem  deci- 
matores,  aliique  torculo- 
rumPrsfedijvigiles  haben- 


Cccc  3 


toocu- 


57«» 


te  oculos,  nequiscuppam 
fuam,uta  quibusdam  fieri 
hadenuj:  confuevit,  ftillici- 
diis  aut  canalibus  imbri  de- 
niiLtendo  deftinatis,ruppo- 

XX. 

Nullinodu,poft  foni- 
tum  companac  vefperti- 
num  incampum  evehi,aut 
rinue  torculariavchere  li- 
citum€fto,nulliinfupcr  de 
maneante  companae  foni- 
tum  evineis  auttorculari, 
brifas  aut  vinum  domum 
veherepermiflum  eftojfub 
poena  decem  florenorum: 
multo  minus  ante  &  poft 
pratdidum  tempus  in  tor. 
culari  diotarum  obturacu- 
larelinere,vinumque  luxa. 
to  epiftomio  demitterefas 
efto,  nifi  improvifa  &  re- 
pentina  neceiTitas  moram 
non  pariarur,  tunc  tamen 
cum  prcEfcitu  nihilominus 
praefedi ,  torculi  pr£epofitij 
aut-decimatoriSjidperagi- 
tor.  XXI. 

Sub  gravi  pana  &  evi- 
tatione  noftra'  inclementia^ 
in  vino  ^emittendo  &c  cx. 


tttMUn  p«fonert/  mit  fidg 
auffac^(ung  ge^cben  mxUni 
ba^  nUmant>  fetne  ^tlttmen/ 
tt>te  x>cntfyiitn  bi^fyt  gefc^e^ 
§en/umer  ^te^a^crautf  oDei 
^mnenfe^e. 


20- 


Q$foUh\mtUt^^aditi 
erfl  nacfe  t>er  3(benD^®lorfen 
ine  Stib  fa^ttn  l  o^er  ^etn 
Don  ^er  ^eUer  ^etmfupren 
Def ^letcfeen  foOe  aucfe  Uintti 
9?orgen$  oor  ^er  ^oreen^ 
®(ocfen  Don  Un  ^etnber* 
gen  ot^er  ^te  j^elter^^reber/ 
f eretner/oDer  ^etn  ^etmfu^^ 
ren/  bep  ^traff  je^en  ®u^ 
Den/  lotel  tt^entger  x>cr  o^er 
nad^folc^er^etf/  tnDer  ^el^ 
fern  anjlec^en  unb  abla(fen/etf 
waxt  tmnit<xi  auffer  umoer^ 
fel^enen  57of^fdaen  /  folc^eo 
mcfetetnsejleatwer^en  fdnte/ 
fo  foaeee  mtt  ^ortrtjfen  &ep 
'^mifmanne  l  iteJtermetjler^ 
oDerg^genDere  befdje^en. 


21. 

^6fonfsinfi\xobcr}^tt^ 
metDung  unfererUngrja^unt) 
Joger  ©traff  /  i.n  abUif^cn 

pri 


V9. 


primendo  inomnibustor-  1  unD^cp^en/umer  dUm  ^tU 
culariis,  fecundum  teno- 1  lem /  JcDc6  Oi:f|6  gcmactt« 


remordinationis  cujusque 
loci  xqualitas  obfervator, 
omnis  partialitas  excludi- 
tor,  &cuiquc  fervato  ordi- 
ne  &  temporis  prasrogati 


Ort)nuna/«mi6letc^&cit  ge# 
^atfcn/  afie  part^cpligfeit 
i>ermitten/und|cDcmDe:Orl>* 
nung/  audfe  an  wa&  cnDen  /  e$ 
mil  t>en  d^pccTtcn  pfanDen 


va,inquibusetiamloci$te-  j  gebrdu^tg/OcnPfan^ennacft 

ftimoniis  dillributis  ordo    ge^e^^ettperDen* 

conftitui  confuevit,  fecun- 

dumobtenta  fortepignora 

au  t  figna  teftimonialia  pref- 

fura  fito,&coadiopermit- 

titor. 

XXIL 
Ut  vero  curfus  expri- 
mendarum  uvarum  eo  ma- 
gis  promoveatur,quilibct, 
quem  juxta  feriem  vinde 
miandi  confuetum,  ordo 
Kvascoliigendi  8c  cogendi 


22. 

yto^/  DamttWe^ct^ 
tcrngcfilrDcrt/  foaeeinicDer/ 
an^em  bit  OrDnungi  unti  an 
wetcftcmDaa  ^cp^cn/  ttm  te* 
fen  un&  bdnnctinad^fcmmt/ 
auc^  )lyx\t  <m^iiii^t  tt^irt)/  i$ 


C7  Cy  ,       ""•'■'f.r^-^v        w 

tangit ,  eique  tempus  prae-  (cpc  iXagoDtr  ^iadjt/  ficfe  al 
ftitutum  notificatur  ,  tam  I  fobal^Sl^Dem^wfffcfiutJcnge* 
interdiuquamnode,adin- !  fapt  macijcn/  unDDcn^aum 


gerendas  lacui   torculario 
contritas  uvas  fe  praepara 


ntdjt  laffcn  tcer  j^chcn ;  ^ann 
«relctjcr  Iterilber  unge^etfam 


co,necprelumociofumrc-  j  unDfaf)yld(fi(ircfunlien^t>irD/ 
linquito.  Qujcunque  e-  j  tm  feOc  fdn  Pfan^  ^intJcr* 
nim  hacinpartcnegligens  ;  fic^gcj]ccft/unD&crncd,(ifcl* 
&iramorigtrus  deprehen- I  gentc  in ^cr  OrDnung/  wel* 
ditur,illiuspignusteftimo-     d^crgcfaft,  befdrDcrtWcrDcn/ 

niale  removetor,  &i  qui  in  1  ^arcb  {onOerilC^  Die  ^clicr;!? 

ordinc 


S^o. 


ordine  proximusfeprarpa- 

raverit,  promovetor,  cui 

rei   inprimis    torculorum 

prcefediivi  juramenti  prse- 

ftitj,  ledulo  invigilanto,& 

transgrelTores   mox   defe- 

runto  &  muldanto. 

XXIIK 

Praefertim  torculorum 

Pracfedi&famuli,  fingulis 

vicibus  prefTuram  fub  pre- 

lo  promovento^nec  pedem 

ullum  ultra  tempus  in  cu- 

jusque    loci    ordinatione 

pr^fixum ,  fub  lacu  relin- 

quunt©,fedpr2fixofemper 

temporedtjiciunto  ;   Pro- 

fpiciant'item,  ut  vinaceo- 

rum  fcapi  &fcipiones  una 

cum  folliculis  confeftim  e 

torculis  efferantur,ne  in  fti. 

pites  arredarios ,  in  quos 

prelum  cardinatum  eft,in- 

cidant    &     impedimento 

fmt.  :  illisque,  quos  ordo 

premendi  tangit,  preffurcE 

horam  prius  fignificent,  ne 

aliqua  in  parte  defides,aut 

commeffationibus    magis 

&  compot3tionibus  inten- 

ti,quam  promovendis  ex- 

preflionibus  curam  habere 


mtifctiUt}  flren  Pflit^feti/ 
f&r  fHeifTra^^aufffe^en^abeti/ 
unO  t)te  ^bmmut  alfobalD 
rildeti  un^  anietgen  foOen. 


2h 

UntiroKenfon^erltd^bte 
^e(termet|?er  unD  ^necfee  fe^ 
H$ma^$  Die  '^dm  fhttttni 
unb  f  einen  @ecf  er  (dn^er/  ai$ 
ftcfe  <eDea  Ort§a  .Orbnung 
nac^geb^lrf /au(f  Dem  ^iel 
(tgen  laffen/  fonbern&eprecft^ 
f  er  gett  abroerffcn  /  Dte  Jilrfe* 
^ung  t§un/  ta^  Dte  Zniut 
0(etc^  au^  ben  ^eUern  f om* 
mm/m^  ntc^(  in^U  Zcdlcn 
Idc^erfaKen/  auc^.bem  jcm> 
gen/  an  DemDieOr&nung5U 
Depen/juDcr  folcfte^  an^efgen/ 
unt)an|§nenntc^fd  ami^sl 
oDerejfen  un&  erintfen  iicUtl 
aie  Die  Jiir&erun^  Dcr  'v^aum 
fepn  (affen/  Dar^u  ogne  fonDe^ 
re^rlaubnupnic^t  aufjer  t>tt 
^elter  ge^en/  fonDern  i^ren 
^orgefe^fen  folgen  unt>  ^e^ 
§orfam  fepn. 


repc- 


58f4 


ireperiantur,neitem  absq^ 
venia  impetrata  torculari 
egrediuntor  ,   fed  eorum 
prajpofitis  obediunto, &il- 
lorum  juffaexequuntor. 
XXIV. 
Prarfedi  quoque  Tor- 
cularii,  fabri  lignarii,  aut 
fervi  vinifadores,  Nemini 
vinum  fub  torculo  expri- 
menti  ullo  modo  conce- 
dant,  pro  fuo  lubitu  praela 
religarei  quatuor ,  quinque 
aut  fex  viris  adhibitis,ved:i- 
bus  torcularia  circumage- 
re  &  pra:la  fufpendere,hoc- 
que  modo   toto  pondere 
urgente,  cochleas,  ergatas 
trabespraelo  fubjungedos, 
tabulas,&  alTeres  difrumpe- 
re,&  diffindere,  aut  pr^- 
la  fubito  cum  impetu  de- 
mittere:  Quodfienimhac 
ratione  quidpiam  ex  negli- 
gentia  ruptum  aut  quaflTa- 
tum  reperiatur,  hujus  repa- 
rationis  impenfa^ipfis  per 
folvend^  incumbunto,jux. 
taque  transgrefioribus  de- 
bitapoena  irrogator^  hiid 
vero  operam  navanto,  ut 
fingulis  vicibus  is  quivino 


24* 
(S$  foUen  auc^  t>it  M^ 
f  ermeif?er  /  ^tmmerfeue^  o^er 
^elter^^nec^f  /  ^en  |entgen/ 
fo  Dep^en/  mt  ntc^fen  geflaf^ 
fen/|^:e0@efaQen00teQ3aum 
5ufpannen/|hrtJier/fi5nff/o* 
tct  fec^e  Daran  jtel^en/  &vi^* 
Del/^racfen  unD^rt(fer$er* 
reiffen/  mt>  m\yMttn/ot>a 
We^dum  fcfeneO  aWauffen 
(affen/  ^ann  jb  §terd(>er  ctm$ 
mut^tvtatger  mi^  m^abi 
ttjertefoire/  foQc  fofc^eeuo  j§i^ 
nen  beja^U /uii  bitJQbmmtci 
noc^  ^ar^u  mtf  loerDtemer 
^fraff  angefel^en  wttbtn/ 
fonDcrn  ^aran  fepn  /  Da^  )tf 
Deama^faoon  Dem  /  ^cr  a\x^st 
gcDep^cf  /  Der  ^anDcl  geteeref 
un^au^^eraumf  /  unt)  tn  fol^ 
^tm  Uin  muf^trtatge  ?Qef^ 
^mberung  fdrtauffe* 


Dddd 


cxpri- 


58i< 


exprimendo  finem  facit,a- 
rcam  vinariam  probe  eva- 
cuet,  &  expurget,  nec  in 
hoc  ulla  petulans  remora 
«appareto, 

XXV, 

Adevitandas  fufpicio- 
nes&  cogitationes  finiftras, 
omnibus  &  fingulisconlli- 
tutis  torculorum  praefedis, 
fabris  lignariis,  famulis ,  6c 
aliis  vinifadoribus,  cibus 
ordinarius,  per  eorum  u. 
xores  &  famulitia,  jufto  & 
opportuno  tempore,  non 
de  node ,  &'quidem  in  lif- 
cellis,  non  in  fitulis,  appor- 
tator« 

XXVI. 

Omnes  Noftri  Prxfedi 
eo  diligentiae  incumbun- 
to,  ut  viri  honefti  integrae 
fdma?&vita?,quibus  nego- 


1$. 

^u  filrfommung  %d# 
wc^neiun^^ttt>a^t$i{o{Hn 
aOc  untcr  Un  ^eUern  DcrorD^ 
nmn  Mumti^ttni  ^m* 
merl<uf§cn/^el(cr  .Kncclfen/ 
unD  anbcrn/  i^re^cibcr  unti 
unb  @cfm^/i^nen  beprec^feir 
gcic/  unD  m^c  ^cp^Rac^f/ 
aucfe  f  cinc^  tuegee  tn  @6Umi 
fcntctn  m  MtUn  iucffen 
^rmacn* 

16. 

93on  allcn  3{mj?tleu(cn/ 
folle  mit  fonbcrmjlcig  t^a^in 
gctrac^tct  n^cr^cn/  tai  auff^» 
rcdjtc/rcMicf^c/  c^rlic^c  ©C;* 
fcUen  /  ^cncn  ^uticrtraucn  / 


cium  hocconcedi  poteftjin 

torculipr«fedos,Decima  j  $u^c(tcrmci(lcrn/gc^cnOcrn/ 
tores;  fabros  lignarios,  fa-  |  ^immcrlcut^cn /  ^cltcrf necf)# 
mulostorculares,  &  mini-  !  tcn/ unD  antJcrn/tt)ic  manfcl^ 
ftros  ahos,quocunquelio-  i  blge  fct?C6  £)tt^$  ^uncmiCll 
mineprocujusvislocicon-  !  Ipfli^iJ  m  bcii^fcpn  cinca  ®0 
fuetudine  infigniantur,  in  '  ric^t^  crJrd^lct/  unD  aujf  ge> 
pr^fentia  judicum  eligan- j  n?d^nticl;enge|ei(lcn  (JpD/be* 
tur,  &  prxftito  prius  jura-  I  (14tttgCl/  tarmbcn  felblgcn/ 

mento 


5S^ 


mento  folito  confirmen- 
tur,fim  ulque,  ut  conformi- 
ter  pra?rcriptis  &  promiffis- 
fe  gerant  &  obfequantur, 
ferio  &  fedulo  admonen- 
tor. 

XXVII. 
Et  quieunque  ejusmo. 
di  miniftrum  torculariiim 
juratum  jfeu  verbis  feu  fa- 
<H:is,in  aflignato  munere, 
aut  vi  juramenti  quidpiam 
denunciantem  temere  ag- 
grefTus  fuerit,  inevitabili- 
ter  &  graviter  id  luito ,  aut 


Ingan^cm  fdnem  ^nw^aU 
trilrlic^^udc(ebeti/unD  nac^^; 
^ufe^en  /  mit  ^tnfi  un^^leip 
ertnnerttrerOen. 


27. 
Unt>  wti^it  etnen  fol^ 
c^em  gefcfctrornen  ^elterDie* 
ner  /mtt  "^orten  ober  ^er^ 
cfen  /  tn  ankfo^Inen  feinen 
S^errtcfetungen/  o^erinCem 
er  eing  aufS  fcliul&iger  )^fi\(iit  I 
itKoM  an^ei^r  /  freoentlic^  an* 
ta|?cn  n?iir&e  /  ^er  foU  o^n* 


pro  injuriarum  qualitate  '  nac^laflfig  mit  emfl  gejlrafft/ 
relatis  omnibus  circum- 1  o^er  nacfeUem  We  ^c^mac^ 
ftantiis,  nobis  notifirator:  j  fiSrgandcn  /  mic  Umb(?4nl>en 

&poftmodum  omnesdeci. 
matores,  miniftri  torcula- 
rii ,  aliique  illuc  conftituti 
inmufto  demitrendo  &  u- 
vascogendo  decentem  or- 
dinem  obfervanto,  pra^ci- 
pue  vero  fumma  cum  in- 


an  une  Nricfttet  werDcn:  unD 
foUen  nacftma§l6  aOe  ge^en<» 
Der/  ^eltc^^nec^tunOanDe^ 
re  verorOnete  perfonen  /  m 
31b(a(Ten  mr>  ®cp^en/  gute 
OrDnung  ^alten  /  infonDcr* 
\st\t  aber  mit  atlcm  ^rn|l  unD 
duftria&curafubprxdida  i  5(ci§  /  tnnmmeltcr  Pdn/ 
poenaad  fequentes  regulas  •  auff  nac^fclgen^C  Puncfen/ 
in  vino  demittendo,  &e-  |  l)cf'2tt>(af|en6Un5  gapffcn^u* 
piftomium  luxando  fedu- |  cfcne  trcgen/ fletffig  2?ufffei? 
loatrendunto,  fcilicet,ne  |  ^ena  [^aUn  I  ndmHict}  Oa§ 
quisinporterum,cuiusfun-  fciner  me^rtrcr  er  aucljfep/ 
que  fit  ordinis,  fubmulifla  '  bi\)  ^traff  ^e^cn  ©ul^cn  / 

Dddd  1  decem 


584. 


decemflorenorum,autpro 
ratione  delinquentis  fub 
poenagraviori,  five  pecu- 
niaria  five corporis  amidi- 
va  ,fine  prcefcitu  noftrorum 
conftitutorum  fcribarum, 
aut  famulorum  epiftomi- 
umluxatOjdiotas  &cuppas 
relinito,autquidquam',  ne 
minimum  quidem  exhau- 
rito  ,  vel  etiam,  modicum 
fitfivemultumdomumve. 
hiaut  portaricurato,prius- 
quam  vinum  in  ordinariis 
menfuratis  vafis  fit  menfu- 
ratum,&a  conftitutis  fcri- 
bis  vel  decimatQribus,vcl 
prsevio  alio  fide  digno  te- 
ftimonio  annotatum  &  de 
indufi:riaconfcriptu;Quod 
fi  vero  in  cafu  evenientis  u- 
bertatis  vinarise  quifpiam 
vinum  fuum  maturationis 
commodioris  gratia  e  dio- 
tacontinuo  profluens,mox 
indohisreceptum  domum  1 
efiet  vedurus,  eadem  illa 
dohaante  vindemiam  ( ut-  1 
utj  prioribus  vindemiis 
menfurataforent)  denuo  a 
juratismenfuratoribusrur- 
fus    menfurantor,   iisque  i 


ober  m^  ^eflanc  bef;  <Sber^ 
trereere/  |d|er/  ®eU  oUer 
Xett>a(?raff  /  o§ne  looriPiflen/ 
Unfcreroeror^neten  Scfere^* 
ber/  ofer  ^cgenDfnec^t/fetnett 
gapffen^ttcfen/  <25ft«m  oDer 
^^{Xit^  onflec^en/  oDer  tm  ^e^ 
rtngf?en  iVcoM  a^fc^dpffe/ 
au^  tt^eDer  t>te(  oDer  tpemg 
§etmfd§ren  oDercragenlaffe/ 
Der^^etn  fepe  Dann  $uoor  m 
ozDenlic^en^pc^c  gepc^en/uii 
Durc^  tie  x^erarDnete  ^c^ret* 
(>er/oDer  ge^enDer/  oDer  fon^ 
f?en  an^erm  unoerDdc^ctgem 
UrfunD/oer^etc^nef/  unDmtf 
gutem  ^\i\^  auffgefc^rtei^en/ 
tm  fall  aber  menge  unD  oieU 
Def^  ^eina  /  gleic^  x>m  etneir 
^ilttin  oDer  Suber^erun&er/ 
einer  feinen  ^%\X{  gleic^/umb 
tefferer  <2&efiirDcrungwiUen/ 
tn  Jaffen  w\ii  (affcn  ^iixa» 
f^^rcn/foilen  abermal^U  foU 
cfceja^  oor  Dem  ^erbjl/  ( ob 
fel(>j<3e  fc^on  De  anDern  jQ^rbf! 
^uoor  gepc^en  iparen,^  auff 
einnetreeDurcfjDie  gcfdfetror* 
ne  Ipc^er/ tt>tDer gepc^en  unD 
tte  Tpc^  Darauff  gefcfenttren 
tt>ert5en/  \xx(t>  fo  offt  er  i\x\  fo(* 
cfee^ffafaefiliK/foile  folc^cd 
fignum 


58^ 


rignutn  menfuraj  inciditor, 
&quotiescunquetale  doli- 
um  fuerit  repletum,loco 
non  avehitor,  priusquam  a 
Scriba  torculario ,  Decima- 
tore,aut  aliisadhocnego» 
ciu  conftitutis  perfonisjin- 
fpedu&  tabulis  fit  infcrip- 
tum;  Hujus  articuli  teno- 


mtbm  f  ea  F^pe  Dann  ^udoi; 
Durc^  ben  ^elterfc^retber  /^e^ 
^enDer/ct^eranDere  pcrfonen 
fcefi^ttdet  unt)  auffgefcferte» 
ben :  Qhxoik^im  infonDer» 
fyxi  I  miltn  an  Dtefem  2imul 
|o(%  unDDtel  gelegen/  aSe 
3(mptleut/  unt)  loerorOnete 


rcm,quempraereliquisob- 1  ^^elter^Perfonen/  al$  ge^en? 
fcrvari  Noftra  quam  pluri-  ;  tit  unO  i^dter^®cfereiber  ^ 


muminterefl: ,  omnes  prse- 
fedi ,  &  deitinati  miniftri 
torcularii,aut  fcribae  &  de- 
cimatores ,  quam  diligen- 
ter  cuftodiunto ,  &  ne  in 
partealiqua  violetur,fedu- 
loattenduntoi  Decimato- 
restamen,&  fcribcc  torcu. 


fleifftg  ^altmi  m^  Dag  ^ierwi^ 
Der  nicfet  gc^anMct  /  gute  3(cfe* 
tun^  gebenfoUen/je&oc^foUS 
We  3e|enDer  m^  ^elterfcf^rei^ 
^er/  ai0  Die  aUtin  Darauf  fe^eo 
milffen/  t»a6  i^mn  an^c:^ii^tl 
( DaDon  feibpen  /  Un$  §u  nacfe^ 
t§eil/  JDorfdJ^li^  nicfet  tjerun* 


larii  qui  ea  tantum  atten- 1  tren^et  /  ot>er  tjcra&faumet 
dunt  qux  ipfis  indicantur    «>irD)§ierunDernicttgcfd^rt/ 


('modoab  jpfis  in  noftrum 
prajjudicium  ex  propofito 
nihilamoveatur  aut  negli- 


fonDernanemDie/  fo  Un$  ^ii 
©cfeiilDigfcjt/  tjerboetenerep* 
gcnnuj^nger  trei(|/nicfjt  ieif^en/ 


gatur)  hacinrenuUatenus  '  unD«?it5erfa§ren  tajVen/  DOI^ 
periclitantor,  fed  illi  tan-    um&gejlraifettpert?en. 

tum,    qui  debirum  fuum, 

proprii  ac  prohibiti  com- 

modi&lucri  ergo  impedi- 

ti,  nonexfolvunt,nec  pra^- 

ftare  volunt,obidpuniun- 

tor» 

Ddddj  XXVllf. 


$26, 


XXVIII.  f 

Ab    unaquaque  itcm  j 
diota,    qus   de   protropo 
pra^fertim  debentur,  deci. 
niae,ordine  mox  recipiun- 
tor,  nec  uniaut  alteri  con-  i 
ceditor,  aut   connivendo  j 
permittitor,  ut  decima?  ex  ! 
lecunda,  tertia,  aut  quarta  | 
demum    diota  praeftemur  i 
fubpraedida  muldadecem 
florenorum,  aut  proratio-  ■ 
ne  transgreffionis  ad  Judi-  | 
cis  arbitrium  &c  modera- 
men,  alia  imponenda, 
XX  IX. 
Necminus  jurati  fcribac 
torcularii  &    decimatorcs 
ad  vinii,  quod  e lacu  adhuc 
profluit  &  ftillat,  fedulo  at- 
tcndunto,  nequidipfis  in- 
fciis ,  aut  quidquam  non- 
dum  menfuratii,  avchatur 
aut  afportetur  ,  quod  non 
priusdiligenter  &  teftimo- 
nio  adhibito  confcriptum 
fit:  debita?  item  decim^, 
reditns  partiarii,  cenfus  & 
vinum   torculare   admcn- 
fum   &    prseftitum   fuerit; 
Ijiprfmis  verodecimatores 
m  hucdiligeterintendant , 


28. 

60  fcfl  auc^  toon  <eb<» 

"jDorlaj^/iu^c^cn^engcbtlgrt/ 
l)ergc^cnD  orDentic^empfani 
gen/  unD  ntc^t  emcm  o^er  tm 
anDcrn  gef?at(e(/  ^u$e(affen  o^ 
t)cr  uberfe|en  tret^en  /  fa^  ber 
gc^enD  erjl  »on  tnt  antttnf 
Drtttcn  oDerotertcn  Q^iitttncti 
entrtc^tet/  aU($  Ur/  obgcfc^* 
terpraff  /  tct  je^en  ®uIDen/ 
oDer  nac^  gcflaDtfame  Dc§  oet* 
^antfitne  1  nac^  rtc^tcrlic^ett 
^rf  anDnu^  unD  (!^rmaift£ug» 

2p. 

5]tcftttt?ent^eraucfe/foI^ 
(en  Dte  gcfc^n^orne  ^clter^ 
fc^reiber  /  un^  gc^cnDcr  mtt 
Dcm  ttJetn  fo  oon  Dcm  ^tet 
(aufft/  ibr  3(ufffc^en8  ^abcn  / 
Dagntc^teo^nc  |§roortot(fcn/ 
oDer  ungcpcfjen/  ^tntrcgge^ 
fA^rt/  oDer  gctra^en  toerDc/ 
fclc^e^  fcpc  Dann  ^uoor/  mit 
5lci§  unD  gutcm  Urf  unD  auff» 
gcfc^ricben/  auctj  Dcr  gcbu^* 
renDepe^cnD^  "Z  i^ixU^^U  unD 
^cltcrrocin  crflaitcf.  <£cn# 
DcrliC^  foncnDEc^cNn^cr  ta» 
§m  fe!)cn/  Da^  une  fcr  fcbuU 
Dtge  ^cI^enD  unt)  :IfcU  bct> 
ne  de- 


JS/. 


nedecimsedebifa:,  &  cen- 
fus  partiarius  e  lacu  torcu- 
lario,  decxtrema  vappa  & 
circumcidaneo,  Ctd  mufto 
primxpreflurae,  aut  vino, 
seque  ac  illi,  qui  decimas 
aut  cenfum  partiarium  cx- 
folvit,  praeftantor» 
XXX. 

Et  fic  fcriba?  torcularii 
aut  Decimatores  in  fingu- 
los  dies  ftudiosc  annotan- 
to,  &  confcribunto,quid/k 
quantum  quivis  deprotro- 
po,  feparatim  vero  dc  vino 
tortivo  loco  decimarum, 
&viniprolaboribus  torcu- 
laribus  debiti  exhibuerit, 
idque  &  hoc  omne  rationa- 
rio  vindcmiali  infcribun- 
to,  vindemiisquefinitis  il- 
lis,quibus  convenit,  bona 
fide&teftimonio  fufficien- 
liofterunto. 

XXXL 

Juxta  hoc  vero,  vi  pra?- 
miftk  admonitionis  non 
modoattcnte  infpiciunto, 
fcd  infuper  etiam  certo  cu- 
ranto  &difponunto,ut  om- 
ne  nobis  debitum  vinum 
cunfeftim  aDecimatoribus 


Um  ^kt  nic^c  ^uUt^tl  fon^ 

tm  '^t^mt>m  ot>er  S^eil  ^ibti 
§eDep§en  unO  n>tDerfa^tcn 
m^ge. 


Unh  foUen  alfo  t>it  &tU 
fcrfi^retter  o^er  ge^enUer/ 
Don  2a0  iu  2a^  i  mit  Pci^ 
tjerictcftnen  unD  auf  fc^rc^ben/ 
m$/  unD  tt>ie  oict  cin  jcOcr 
jum  93orlafi/  unD  Dann  abgc^ 
f(JnDert/^um;iDiucf /su  ge^cn* 
ttn'.2fyii  nnt>  ^cUcr^^cin 
gercicfcc  /  unD  folcftee  aUtein 
<§rJ5crl>p'b6djlcin  cinvcrlct* 
Un/  unD  nacfe  Dcm  ^crbil/Da* 
^in  cagc^diC  iMifunMi^mtC 
guccm  ©iaubcniit^crgcbcm 


51* 
S^armUnaUtand^U^ 
erfl  tcfcrjc^cncr  (fnnmrunfl/ 
ntc^caflcin  fcin 2i\ff\t^cn\;A* 
btn/  fonDcrn  aucl)Dic  unfc^U 
bm  'iScrffigun^  unD  ^cr^ 
orDnungf^un/  Da^  allcr  foU 
cfecrunfcr  a^f^i^n^'^  ITcm/ 

inpe- 


in  peciiliaria  eo  dell:inata 
dolia,  fine  defedu  fideliter 
infundatur,  nec  fparfim  in 
trullis  hucillucreponatur, 
utevaporet,  maxime  vero 
vafamenfurata  promptifli- 
me  evacuantor» 

XXXII. 

Singulari  quoque  in- 
duftriaDecimatoresprovi-  j 
dento,ne  iiqui  vinum  do-  , 
mum  reportant,vafamen-  | 
furata  ultra  clavos  infixos 
repleant  ,    ficque  aliquot 
modios  pluris  quam  illis 
competit  ab  unaquaq^  am- 
phora,non  detradis  deci- 
mis,  in  fui   commodum, 
Noftri  vero  detrimentum 
&praejudicium  afportent. 

XXXIII. 
Prxfedlinoftri,Pra^to. 
res  &  Rationales  ad  deci- 
mas  &  torculum  deftinati 
miniftri,uthadlenus  forfan 
quibusdam  in  locis  fieri 
confuevit,  fibimet  ipfis  ex 
decimis, &  vino  ex  torculo 
aut  aliunde  collec^o  nullii 
privatum  commodu  quse- 
runto,fedaequeacaIiidebi- 


alefeal&bur^  Dte  ge^enber/tti 
DiefonDeita^re  barjutoerorN 
treee  Jag  /  e^m  3lbgartg  /  ^u 
ireulic^  gefteferc/gefcfedct  utiH 
rttcfef  tn  3^bern  |tn  ui1  wt^e» 
gejleDeettjet^e/  o!)ert>etriecfee/ 
fonDer  Itcft  aUt  t)te  ^r?c^e  auf^ 
f i}rOer(t(^i)  d^leerec  tperDem 

COit(fon^ermS(et§auc^/ 
foUen^te  ge^enDer  f^r  2(uffi» 
fe^en  §a(>en/  Dap  hit  jenlge  /  fo 
^em  ^etm  cl&un  /  Dte  Q?»?cft 
nt^e  Aber  bk  gefcfe(agene^4# 
gel  faaen/un5alfoefItc63mi 
wetfer  /ale  (icfe  gebfi^rf  /  voti 
\  iiM  £9^/  unt)erse|enD/$tt 
I  j§rem  Sorf^etl/unD  une  ^u 
5]a^t^etl/  Dart)on  t>rtnaen. 


55. 
(£$  foOen  unfere  Timpu 
leut^/^c^ult^eiffen  unbpflie^ 
ger/ge^en^^uti&^elferfnei^t/ 
tj>ieeWannbt§§erof§et!aOr^ 
f^en  befcfje^en  fepn  m^cl^te/ 
iimn  felbj?en  l>e|?  gc^cnt^en^ 
^eleern  un&  (^n^an  'Ti3etn6 
^alben/fein  ei^i^^cnnSl^ia^ei?^ 
nu^un3fct(^f»ffm7fonDern  fo 
wol  altJ  nnhiUi  t)en  fc^uiotgen 

tum 


5^9' 


tum  ex  torculo ,  prelo ,  aut 
aliundeproveniens  vinum 
ex  protropo  fcilicet  protro- 
pum,expre{rurapreiruram, 
iyncere,  fideliter,adliibito- 
que  teftimonio  probabili 
pr2(tanto,nec  hac  in  parte 
ulla  pr^e  aliis  prierogativa 
gaudento, 

XXXIV. 

Quod  fi  etiam  ii,qui  ad 
torcuiar  deilinatifimr,  uni 
autalteri,torculo  fijo  in  co- 
gcndo  vino  utentiprored- 
dcndo  vino  nummos  de- 
derint,  ii  ad  amovendum 
omne  periculum  &  fijfpi- 
cionis  notam  ,  ejusmo- 
di  vinum  a  debitoribus 
adhibitis  tefiibus  idoneis 
accipiunto,&  indecompe- 
tens  debitum  citra  omncm 
machinationem  fraudule- 
tam  exhibento. 
XXXV. 

Quilibet  poirefTor  vi- 
nearum  partianarum,pro- 
ventum  inde  perceptum, 
fub  poena  decem  fioreno- 
rum  peculiari  cuppa?  infun- 
di'to,utid  quodnobisexin- 
de  debetur,  tam  de  protro- 

E 


^^  »<hi    c»  ■■ 


^timi  ^c^m  Uttb  antJern 
Wm/  namblkfi  wom^or^ 
lag/Dm  53orlaij/  m^  »om 
ZmditmZm^/  auffrec^l 
mti  reMic^/  tmm  tnit  gurem 
UrfunD  /  ^mid^m  fcf^ulDt^ 
fepn/  un^  f^ictinmn  tm  ^ti^ 
rhigjlen^orsua  cor  anl>ern 
nicfet^a^en. 

34- 
Sa  aucfc  fofcfee  perfo# 

nen/Die  unter  t>ic  Mut  »er# 

orDnec/  einem  oDer  Dem  am 

tttni  fo  uRferi^ren  ^eltern 

Dcpfjef/  auff  ^ein  gclie^en/ 

fcllen  tiijtibi^^  ^u  5«5rfom* 

mung  aUer^anD  ©cfa^r  unD 

'^t0i\vo^n$iioid}m^tinv>tn 

j^ren*Ci?eii]lcitt§en  mif  ijutem 

UjfunD  mwfc^n^m/m^^U 

gebsJJrenDe  Qd)nit>i^fcit  cfy 

j  ne  eintjjen  ^Sortgeil  Oarpon 

3v 
^^fDneetnfeber/foi^etf^ 

6are  ^cin^an  ^ati  feinen  in 

folc^en  *S3eingarten  erisrac^^ 

I  feni?en^u^en^bcp  f?ra(f  ^ef^cn 
'  ®u(t5e»t/  in  m  fonDcr  t^e^ 
fcfjinfcfciffcn/ DamitUneim 
■  :Stla§unD<Se95en/Dieecfeu^ 
eee  poquam 


S90* 


po  quam  dc  prefiTura  fingu- 
lis  vicibus  Cme  querela  ex- 
hibeatur  ,    excepto  cafu , 
quando  in  quibusdam  vi- 
neis  pauci  tantum  cadibo- 
tris  repleri  poflfunt^&cjus- 
modi  uvas  feparatim  calca- 
re  &  cogere  non  utile  & 
proficuumforet,tuncenim 
tale  vinum  per  viros  linte- 
gros  una  cu  decimatorex- 
ftimator,ut  fciri  poffit,quid 
Nobis   exinde    debeatur , 
quo  perado  pofiefibri  in- 
tegrum  efl:o,  ejusmodi  vi- 
num     reliquo     vinearum 
proventui  immifcere,   ita 
tamen,ut  nihilominus  de- 
bitcE  decima£,&ob  torculi 
u(iim,  daftinatum  vinum, 
cxinde  praeftetur  :    Praefer- 
timautem  vos  pr^efetfti  & 
officiales   permittere  non 
oportet,qu6  talibus  in  vi- 
neis  partialibus  arbores,o- 
lera,aut  rapaf  plantentur. 
XXXVL 
Nulli  ctiam ,  quicunqj 
fit,absque  gravi  caufacon- 
ceditor,  &  perniittitor,  ve- 
tufta,tenuia,  &  cftbetavina 
vinaceis  afiiiadere,  cadem 


o^nfiagbar  erf!a(ce(  werDen 
mdge/  e0tp4ret)ann  fac^/Dai 
m  einem  folcften  '^emgari/ 
aOein  etlicfe  mni^  "^utm 
Dod  ertoacfefen/  unD  folcfeeti 
^m  aQein  pDepen/  nicfef 
nu^licfe/aleDann  foUe  folcfeer 
52Gein  burc^  unpart^cpifc^e/ 
neben  DemgegenDer/  toa$  m$ 
^um  f^eil  Daron  ^M^m 
mdcfcfe/  d^fcfea^fi  unD  foU 
genDe  einem  folcfcem  un^er^ 
we^rf  fc^n/  fol^en  ^tin  un^ 
f er  anDer  fein  ©etoacfeo  iUi* 
fc^tlffen/^eDoc^  Da^  in  aaioea 
Der  fcfeulDig  ge^enD^unD  ^el# 
ferj^XBein  aucft  Daoon  erjlaf^ 
fef  aerDe/infonDerf^cif  aber 
jbaen  i^r  tfu  "^imptkut^  nicfcf 
iulaffe»;  Da^  in  fol^eni&cil^ 
lOCeinbergen/  ^dum/  ^raaf  / 
orer  Dii^ben  gcpflan^f  wer^ 
Un> 


^6. 
^mm  foSe  auc^/  wet 
Der  fcpn  mt5gc/  o^ne  fonDeivj 
ba^rc  bcwegcntc  U  facfccn^ 
gcjlatfcf  oDcr  ^ugdaffen  tier* 
Dcn/  aUc  fc^cd^Je  JoerOoxbcnc 

hac 


Sph 


hac  ratione  reftaurandi  a- 
iiimo;  Quapropter  trans- 
gieflTores^aut  decinnis,tor- 
culove  deftinati  fervi,  qui 
id  clam  aut  peragunt,  aut 
permittunt,  periculum  il- 
lud  in  fe  fufceptum  com- 
merita  carcerisaut  pecuni- 
afia  poen^  luunto. 

XXXVII. 

Cumque  hadenus  ob 
immodicas  nodurnas ,  di- 
urnasque  potationes,in  ex- 
hauriendis  doliis,in  quibus 
decimas  noftrce,  &  vinum 
torcularecontinebatur,  in 
decimis  noftris  &  doliis 
torcularibus  ingens  decre- 
mcntum  apparuerit,  aliiq; 
inconvenientes  excclTus  6c 
luxus  tam  aperegrinispras. 
tereuntibus,quam  fubditis 
noftriscomittcrerur&inva- 
luerit,ide  fub  pcena  incarce- 
ratlonisfevcre  hac  coftirn 
tione  prohibitii  efto ,  &  in- 
poftcru  vinii  noftru  incellu- 
lis  torculariis  repofiturefer- 
vator&  includitor,autubi  j 
talcs  cariila?dcficercnt,mi- 
iiimfs;  quibus  fieri  poteft,  I 

Ecc 


^mi  an  bit  Jrc^er  ^ufcfeit^ 
fc«/Derffl?etnung  felbtge  wi^ 
t>er  bamttauffiuric^ten/  Dero^ 
wegenWe  ^LJberf retter  /  oder 
ge6enD^unl>^eIter^5^ne(*t/ 
fo  fofc^e^  ^eimlic^  t^un  oDer 
ittlaffen/  folcfeer  getraucfttef 
gefa^r  UJegen  /  mit  DcrDienteif 
iI^urn.ober®eUllrafffofle« 
angeft^entoer^em 

37- 
Untf  al$  bi^lero  burc^ 
ta$  ilberflilfrtg/tdglicfeunO 
ndc^tlicfe  trmcfen/auffernn^ 
fern  '^i^cntt^unt^  ^eker.faf^ 
fen/groffer  ^lbgang  erfolgt/ 
aucft  anDere  Ungebn^r  unD 
^ppigfett/  fo  trol  burcft  tic 
fremb^e  f6rilberreifenDe  i  ala 
unferc  Umert^ancugeflbt/fo 
foUcfo(c^e0§iemitbe»?^§urn# 
praff  abgepeat/  unD  ^infuro 
unfere  '^tin  in  tit  Mtcto 
(gduglctn  mwa^tt  unD  be^ 
fcl^(cffcn/oDer  irobcrgtci^en 
Jjduiltcin  nic^t  fcpn  /  m^ 
fc^lcc^tcpen  unt)  cinge^o^i^e^ 
jlcn^opcn/  tro  e^  rcnndt^cn/ 
derglcidjcn  crbaivet/unD  JJar^ 
inncn  &ie  gc^cnU^unD  ^er^ 
renftjf;  flciffta  unt>  tpol  ocr'' 
o?a^rtn?erOen» 
e  2  fumpti- 


fp^ 


fumptibusjubineceffitasid 
poftuIat,extruantor,  in  iis- 
que  dolia  noftra  in  ufutti 
receptionis  decimarum  o- 
ptime  cultodiuntor. 
XXXVIII. 
Mane  ante  matutinum, 
&vefperipofl:vefpertinum 
campancE  fonitum, omnes 
torculari  abefle  jubentor, 
exceptis  iis  qui  adhuc  fub 
eoin  laboribus  vindemia- 
libus  diftinentur,fub  mul- 
(fta  floreni  uniusjutSc  inter- 
diu  omnes  otiofi,  quibus  in 
re  torculari  niliil  negocii 
efl:,maxime  vero  omnes  pe- 
regrini  vagabundi  &  rnen- 
dici,  vi  generalis  Refcripti 
fub  poena   carceris  expel 


58. 

^ertmnD  2lben&ff>na^^er3(j? 
bent^©io^'en/fol(ememanf8 
me^r  unter  Der  ^eKer  ^t^uU 
t>ern?ert)en/cr  ^aMam  t)ar^ 
unDer  ^ufc^affen/  bcx^  praff  et> 
ne0  ©ulDens  /  mt  au^  Deii 
IXa^umbgtn/afle  Jaullen^er/ 
fo  mcfet^tn  Der^elfer  suuer^ 
rtcl;f en  /  tn  al(e  «?eg  aber  alte 
Sun\i>U  I  ^anDfa^rer  unD 
^mUt  I  mm^  Unferen 
Xan&6'Ort)nungkp  5§urn# 
(Iraff/  abgefcljafff  ntiban^^ct 
luntor  &abiguntor,  (imul.  tHc6en/  aucfj  l)a(|  Jj^anDt^te^ 
ac  nec  negotiatores  ullos  ruil(|8*unt)J5anl5n?ercf6leut/ 
aut  mechanicos,  uti  funt  a(6  Srdmer/ ©crkr  /  @cf?U^ 
mercatores,coriarii,  futo-  (lcr/ Q5ecf en /  ^C^neiDcr  unt) 
res,  piflores,  fartores  &  alii  antm I  UWUt  Dte  ^elter  5af« 
fub  torcularibus  dolia  re-  fa*  (egen /  unt)  |^ren  embriti;* 
ponere,vinumque  pro  de- !  genben  ^djui^n^ein  &aretn 
bitis  eorum  pr;£tenfis  col-  i  tfym  I  l)ej)  confifcitung  ti^ 
led-um  iis  infundere,  fub     &etn^/garmcfetge|lat(ef/ 0^« 

poena  confifcationis   vini    OergUgelajfentvert^en* 
kujus ,  ulhtenus   pcrmit-  j 


titor» 


XXXIX. 


S9h 


XXXIX. 
Non  minus  item  de- 
prehendimus  aliquibus  & 
multis  in  locis  circa  initi- 
um  medium  &  finem  vin- 
demiarum  haclenus  a  Pra^- 
toribus,  qu^eftoribus  infe- 
rioribus  &  torcuii  mini- 
ftris,in  propriis^dibus,aut 
publicis  diverforiis,  ut  & 
fub  torcularibus  commef- 
fationes,convivia  &  com- 
potationes  inllitui,  velpa- 
nts,Carnes,  butyrum  co- 
(ftum,  aliaque  vidualia  a 
fervis  torculariis  maxime 
emi ,  vinumvetuftum  cum 
recenti  commutari ,  nec 
minus  in  compotacione 
proventuum  vindemiali- 
uma  Pra!fe<flis,archigram~ 
mateis,  aliisqueadjundise 
fenatu  autahundearfumtis 
perfonis,pari  modo  epula 
inilrui  horumque  fumptus  i 
in  univerfum  erogatos  de 
vino  ex  noflris  reditibus 
colledo  perfolvi  confue- 
viflfe,  &horumomniumne 
minimumquidetam  inex- 
penfis,  quam  in  acceptis  ul- 
io  xnodo  ratioiies   fuilfe 


39. 

UfanUnit>a^  anecltc^enunlJ 

an  mUnQxfqmi  oor  /  in  m^ 
nac^  Dem  f)ith^  i  bi^^xo 
DurcfjDie  ^djult^etffen/  Un^ 
fefpfleger.uni)  :^eiterf nec^e  / 
ini^ren  ej)gnen/  oDer  offneti 
^ilrt^epufcrn/  m^mtit 
tcn  Mtitn  ©aflungen  unD 
Umer^ec^en  ^d^altm  i  oDer 
^roD/  Jietfct  ecfemal^/unU 
anDere  ^tcmalta  /  fonterltcfe 
uon  t)en  J^elteri^ftKcl^fener^ 
faufft/utit)  alter  ^etngegeti 
Dem  ^etpena^gettjedjfelt/wie 
ntc^tiremgersn  2ibrecfcnung 
Def  Jper^il»^  /  Diircfj  &(e  '^m^i^ 
(eu{|/  etafcfcfcrei&er/  utiD 
D^»r$u  ge^ogene  ©ericfjte^  uu^ 
andere  me^r  perfcnen  fiiei^ 
c^ergejlallt  ^apungcn  ange^ 
peUt/uu  fo(cf?cr5tojlcaner  mtf 
aik^ti/sjon  Ui\fcrn(^efaaen/ 
atgertc^f  unt>t^e),af^lt/|e?)oclj/ 
DaiPOt»et?ertn€tnni^|m/noc% 
aup^a^/baa  geringfte^n^^ec^* 
nung  m\\i  gebracf^ti)t^alle6 
foOe  ^infiiro  /  htj  9i^ermet^ 
fcagUnfjrerUn^naDiun  v^n^* 
lid;cr  unnas^iafT^flicr  ©traff 
gdn^itcfe  al>3efcf^affi  trcri^n/ 
eee  i  iLSii' 


rung  mtt^eU/undmc^t  mtf 
?Cem  &e$a§iet  tperDen- 


redditas  ;Qij<E  omnia   in-  |  tmfallaber  Je  tnSfcre^nung 

pofteru.mrubcomminatio-  j  DepJ^rbf?0/ Ourc^  t>te  tat^u 

ne  evitand^  noftra^  incie-    not^wenDt^  g^^drtge  perfo# 

menti«,&gravisinevitabi-    nen/  ^e^rung   auffgWcnH 

lisq^  animadverfionis  om- }  irerten  mft§te/  foQeaQetlhr^ 

nino  prohibita  funto :  Sin 

autem     in    computandis 

proventibus     vindemiali- 

bus,  per  eo  neceflario  de- 

ftinatas  perfonasquidpiam 

compotando  confumptum 

iri  necefllim  elfet,  in  hoc 

omnis  exce^us  abefto,  & 

commefTationes  ha:  num- 

mis  non  vino  perlolvan- 

tor, 

XL. 
Vi    librorum  Jurisdi- 

^ionalium,vinum  cenfiti- 

cum  &  tributarium  ex  una 

rnanu  indivifim  &  infepa- 

rabiliter  excipitor,   ex  iis 

partibus,qux  unum  totum, 

&vineani  cenfualem  inte- 

gramconfi:ituunt,cum  ve- 

ro  contra  hanc   provifio- 

nem,  multa  vineta,maxi- 

me  indiftridumonafterio. 

rum  noftrorum  huc  illuc 

variefuerint  diftrarta  &  in 

partcs  difmembrata,  ita  ut 

debitum  nobis  vinwm  cen- 


40. 
95ermdgDer<£a^er<Sft^ 
cfcer/  folle  Dcr  ^eec^funD 
Qiiit^^m/  auffer  einer 
^anb  un^ertrennt  unb  un^er^ 
t|etlt/  tfon  den€5tiltf  en/  fo  ju»» 
famen  gegdren  /  empfangen 
mttmi  foW^em  aber  ^nwU 
Der/fcpnD  folcf^e  ©lirer/fon^ 
Derltcfe  tnunfern^ldflcrn^m 
unt)  ttJiDer/  fr^r  rer|?ucfc(t/ 
unb  Derfc^ul^jge  6iitt?unD 
<25ectbwem/  bf^^cro  an^  tMc^ 
len  ^dntfm/  Une  ^u  groftcm 
3(b§an(|/  ^acht^ctl  uuiir  cha* 
Den/alfo  pon  mml  etaann 

fiti- 


f9f* 


fiticum  &  tributariumjha- 
deiius  per  plures  manus 
iion  fineingentinoftrode- 
trimento,  jadura  &  incom- 
modoj&quandoque  ab  u- 
no  &  altcro  vix  menfura 
dimidiata  fuerit  exhibita, 
quapropterin  pofterumad 
cvitandas  confufiones  vi- 
num  ejusmodi  non  ampli- 
us  a  fingulis  excipitor,  fed 
tenor  iibrorum  publica- 
rum&territorialiumquam 
probe  obfervator,  portitor 
fiveexhibitor  conitituitor, 
&  pcr  unam  faltem  perfo* 
nam  in  probata  tamen  bo- 
nitate  recipitor,  nec  ab  il- 
lis  uUus  quxftus  iUicitus 
exercetor ,  omnibus  vero 
modis  providetor,ut  quan- 
tum  fieri  poteft,  ejusmodi 
vinea:  rurfus  conjungan- 
iur« 

XLL 
Quo  locorum  decima: 
cx  vino  nondum  defcecaro 
&  uvis  recenter  calcaiis 
mox  fub  vineto  exfolvun- 
tur,  ncftri  Pra?fe(fti  in  po- 
fternm  vi  data^  fidei ,  &  ju- 
rameniiNobis  pr«ftiti,pcr 


geJiffert  xcotUni  (b  foUc  ^in* 
fiJio  umb  me^rcrer  ^icfctt^ 
f  eii  tPinen  folc|er  ^^einnicfec 
me^r  uon  jeDen  infon&er^eif 
einge^osen/  font^ern  ber  3"^ 
laUDer  ^4ger<<2)ilcfcer  ob- 
fervirc  ein  ^Trager,  d^macfce/ 
unD  aup  einer  ^anD  /  feDo^ 
anguten  '^Bert^  emvfan^n/ 
unD  D$  (^neu  f  ein  eigennu^  ^e^ 
braud^t/in  aUtoea  abcrDa^in 
gecrac^fec  mtUw  bajj/foxjtel 
m&^mi  folcfce  ^einbergtoi* 
Derum&  iufammen  fie&racftf 
tperOen* 


QlnOn\}in  \inb  ^nUni 
Da^erge^enDiin  rftUcn^IBeirt 
un^  getretteneii  iTraufeen/um 
tcr  t>en  QSer^en  <^t^iUn  trjlr^ 
De  /  foflen  ^infuro  Unf?r< 
3(mptleutf}  bep  jl^ren  "pfikfy 
ten  ant)(^pJjen/Oamu  fuiln$ 
univer- 


r95. 


univerfum  illum  tradum 
in  quibus  decimas  prsefato 
modoinfingulisclivismox 
fub  vinetis  aut  alibi  ad- 
metiiintur ,  certum  mo- 
dum  &  ordinem  adornan- 
to,ut  fingulisingruentibus 
vindcmiis  dentro  omnes 
orc^ejufto  &  legitimo  mo- 
do  menfurentur  ,  ipfaque 
menfura  in  fingulas  am- 
phoras ,  modios  Sc  menfi.i- 
ras,  doliis  infi-ilpatur,  nec 
quisquam  in  pofl:erum  or- 
cam  vehat  eaque  utatur 
quae  menfiirata  non  fit,iub 
mulda  decem  florenorum* 
XLII. 
Nemo  iti^m  dolium 
currui  imponitoautavehi- 
to,  nifi  a  defi:inato  ad  deci- 
mas  minifiiro  prius  fit  in- 
fpe(flum,&  maxime  eo  in- 
tenditor  opera  ,  ne  inter 
imponenduni,Uicrum  ali" 
quod  illicitum  aut  propri- 
um  commodumqua^ratur, 
vehuifiquis  Hquorem  leu 
vinum  vclit  exhaurire,  & 
dolio  fi;o  infundere,  vina- 
cea  vero  reHnquerc;  Ccd 
an&equam  ad  recipicnd^jm 


tfetmtiH  unD  ingctf^an  /  an 
aUm  £?rf§en  unJJ^nDcn/Da 
^crge^cnd  cige^drf  er  maffen/ 
unta  tm  Sscrgen  nnt>  fcn^ 
flen  gcreic^f  »ir&/t)ie  «nfc^l^ 
bare  $u§rfc|un3  un&  ^tt^ 
cxi>nun^  t^m  i  ta^  |et?e« 
J^crbfla  vonneucmailcjuhr^ 
fag  rcd)f  un&  orDenlid?  gep*? 
cfjen/  auc^  Die  ^X}th  Ux)m^U 
mcr  /3ttii  unb  ^U^  aujf  tit 
5ap  gefdjntff  cn  wcrbe/uii  nic^ 
mmH  fcinungci^c^cn  Ju^r^ 
faf  me|,r  fugre/hp  ^xa^W 
§en6u(C»cn. 


42. 

Unb  foHef  eincrfcinjag 

fabcn/ofer  [nnnjcgfa^rcn/  ca 
^abcDann  Der  »eror&ncfe  3e* 
ien^^nec^f  fDldjc^^UDcr  be# 
ficljftgcf  /  m"^  foU  fonDerhcfe 
mif  Jictg  ^a^i^in  gcfc^enwer:* 
tmi  X>a^  unfcr  fcldjcm  iaUeri 
fcm^Qorf^ciS/  cDcr  ^X}^mf 
nu^  gcfudjf  /  a\$  Da§  einer 
njcffe  Den  l[BcinoDer<:iwc% 
Jaben/unD  Die  !lrepc?jlc^eri 
(aflten  /  fon??ern  foUe  /  e^e  mib 
tmn  eranf.ir:gef  ^uJaDcn/ju^ 
»or  mix  m\m  pf^H  m  Dem 

(Scim- 


597' 


fk  imponendum,  curruivi- 
num  iefe  quis  accingat,pa- 
lo  aliquo  in  diota  uvascal- 
catas  &  brifas  circumagito : 

?[Uod  f\  enim  hac  in  parte 
raudulentus  qiiisquam  co- 
natus  apparuerit  ,  debita 
gravi  &  irremiifibili  pana 
transgreflbr  quilibet  fcelus 
hocluito« 

XLIiL 
Ut  autem  omne  peri- 
culum,  quantum  fieri  po- 
teft,  evitetur,  &  neceffitate 
ita  exigente,conveniens  ra- 
tionum  calculus  &  manu- 
dudlio  reperiri  queat,  jam 
fuperius  conftituto  modo 
quilibet  auriga  vel  carpcn- 


gufcer/  bUZxiUt  burc^  tinanf 
Dcr  rfi^ren  /  unD  ierDrecfeert/ 
^am  ha  ^teruncer  emtger  bo 
trilelic^er  rjurfa^  folce  ftJr^ 
lan^^m/  foDe  unnac^iaffige 
emnttc^e  ©craff  gegen  e>en 
S)ber(ret(ern  fardencmmen 
werDen^ 


4^ 
SimitaUtaUt^tfa^t/ 
fo  vtelmdgltc^/  mmituni 
unt)  tm  ^aU  t^er  i^ot^Durfff 
debtlgren2>e  ^^ac^rec^nung 
unb2(n(et((und  gef un^en  wtt* 
t>en  mdge/  fofoOeobdemeUeif 
maffen/  etn  jeDer^drc^cr  oUt 
5u§rmann/  Deralfo  2Betn 

tarius,  qui  vinum  &  uvas  i  unD  Zttflitl  ectt  ^eingar^ 

calcatas  e  vineis  advehit,     (en  uncer Dte ^eUer ftl^rt  fettl 

orcam  fuam  ante  vindemi- 

am  a  juratis  menfuratori- 

bus  fedulo  menfurari,men. 

furamque  inventam  dolii 

fundo  incidi  &  annotari 

curato» 

XLIV* 
Qupniam  item  hacfte- 

nus  in  exfolutione  decima- 

rum  juxta  vineta ,  ingens 


iat)  ober$ugrfa§/  t>or  ^tm 
J^erbfl  Durc^  Dte  gefc^n^orne 
^pc^er  fiiiffi^  iv^tn  i  unO 
Dte  ^pc^  an  $a§&oDen  t^er^ 
ietc^nenoDerfc^netDen(a|fen* 

UnD  tt?etlen  (t^^ero  an 
bem  ^e^enDen  /  fo  unter  Deti 
^ergcn  ge^eben/  etn  gtcffer 


decrementum  inhocappa- '  'M^an^  m  Dem  erfclgt   ^ag 

ffff  ruit, 


59^. 


ruit,  quod  non  pauci  bo- 
tros  recentercollecftos,  ca- 
dis  aliisque  vafis  vinariis 
impofitos  domumautalio 
infciisjuratis  operariis  tor- 
culariis  exportaverintjpro- 
indeabufus  iilefub  mulda 
decem  florenorum  in  to- 
tum  proliibitus  eft:o,ne  fci- 
licet  absque  prafcitu  jura- 
torum  decimatorum  ,  aut 
impetrata  prius  venia,tale 
quidantelegitimam  detra- 
dionem  decimarum  inpo- 
fterum  e  vinetis  afporte. 
tur. 

XLV. 
PrcEterea  etiam  per  id 
tempus  deprehendimus  , 
hadenus  hic  &  illic ,  e  no- 
ftris  cuppis  ad  colhgendas 
decimas  in  campo  aperto 
pofitis,  fi  vinum  decimale 
non  confeftim  ad  torcula- 
ria  fuit  advedum  a  pleris- 
que  in  exhauriendo  vino 
tam  Senioris  quam  juveni- 
hsxtatis  ingentia  commif- 
la  fuilfe  furta  ,  praecipue 
cumnonnuUi  tcrebris&e- 
piftomiis  in(lru(f]:i,decima- 
tore  pauluUima  cuppa  tri- 


bm/  m  ^tttren  oUt  anbcrn 
©efc^trren/  §etmm  f^rej£)dtt# 
fer  /  ot^er  anDerfltoo^m  /  un^ 
wtffenD  t>er  gefcfewornen  ge^ 
^enD^  ^necfef/ gerragen  fo  fol# 
le  ^temtt  beppraff^e^enSttl^ 
Den  foic^ee  ^an^ltd^  unD  aU 
Utt>me  at>3enrtcf(feprt/  Dag 
o^ne  S^ortptflen  un&  ff  rlaii&^ 
nug  Der  ge^enDer/  Deraleicfjeti 
unoer$ehenD  ntcfcf  me§r  Don 
Den^crgen  foU  ^tnweg  getro* 
^en  tperDen* 


45« 
^it  ^aUn  audi  Ufan^ 
Den/  Dap  foicfee  gett^ero  §tn* 
unD  toiDer  /  bep  unfern  auff 
tm  5elD  fle^enDen  ge^enD^ 
gdbern/  Daretn  Unfere  gefam* 
iete  ge^enDtretn  gefc^^ttef/ 
wann  fetbigernjrf^t  gleicfe  m* 
terDie  :^eiter  gcfil^rtworD^en/ 
tjort  rieien  3mJ<5  unD  Zit/ 
etn  grojTer  Siebpall  oorgan^ 
gen  fontferlicfj  in  t>im  i  tfsdi^ 
fidj  mit^drern  unDgapffen 
gcfaj]t  mnik^n  i  tia^  wo  iin 
:  ge^enDer/  Detn  ge^enD^g^i 

1  ui  i  Den  Ktttfena^"^^"'^^^^ 
butari^ 


J99' 


bntaria  difcedcnte,  proti- |  gletc^ fotc^c ® cfcnen/ Dcn ^W* 
nus  diotam  perforatint,  in  j  beranget>orc/m®dlten/^rtt» 

orcis,amphoris,qualis  ex-  ;  ^cn/ $iafc^cn /  %U((cn /  und 

ceptoriis,  aiiisque  vafis  vi-    anNrn^cfc^trrcn/cmna^m^ 
nariis  vini  haud  exiguum     ^a^U$   an  ^Cin  0ej!o^!eri 
furto  fuftulerint,   os  dolii  i  m^   a^gcrragcn  /   un&   Dctl 
rurfum  obftruxerint ,  aut  !  ga|?ffcn  fijrfdjlagcn/ cbcrDd 
decimatorcmvidentes,nec  i  ficDcnge^enDergefe^cn/  unt) 
illico  epiftomium  applica- j  mS^pIfemen  ^apflfenfdrma^ 
revalcntes,aufugerint,  &    ^cnfdnncn/ fieaiifgertlfen/ 
nobile  donum  Dei  petu-    untJbtC  cMe  ®ab  mut^ttJtllid 
lanter  perdiderint,   &  vi-    inbtC^rDcnlauffcnlajfen/ala 
num  effluens  terrae  com-     tcdCenwtr^iemit  manniglic^ 
miferint :  Quapropter  in- '  gett?arne(  unt)  crma^nct  §a# 
prsfentiarum   omncs  de-  ;  fcn/ t^cralctctcnmtSflpg^UgC* 
hortamur  ,    &     volumus     ^en  /  tantl  Sa  ^UtdUt   \Z* 
fevere  admonitos ,  ut  in  1  manDe/  fo  fcittc  mannbarc 
pofterum  ab  ejusmodi  pe-  |  ^a^r  crrctc^ct/inDcrgleicljen 
tulantiafibicaveant.  Quod     ^te(>(laa  foI(C  be(rc((en  «:^cr* 
Iienim  quifpiam,  qui  pu-    t)en/der  follc  ale&alD  gcfang* 
bertatisfux  annospertige.  ,  ItC^  ctnge§ogen/  f  einltc^  bc^ 
rit,  in  ejusmodi  furto  de-  I  fla0(/m4&tt?a6  crfennt/an|§» 
prehenfusfuerit,confcftim    tt\t  cxcc|m:(/  Dtc  jungc  ^tta* 
carceriincluditor,crimina-  |  bcn  oDer  CKdgMcin  ahtt  ald 
litcraccufator,  ^quidquid  '  talbaufftcm^ilffilbelgefe^t/ 
proratione  delidi  judica- j  |tnab  gefprcn^(  ol5er  auffer 
tum  fueric,etiam  executio- 1  mangelDcffelben/  mtt  Dc  ^ar* 
ni  demandator  ^   Juvenes     ren^dMfdin  0^nnacIj(dff:<f?3C^ 
aute  tam  pueri  quam  pucL  :  (Iraffttrert^cn/  ttelc^e  perfo* 
li-  protirusnumellisaqua.  ',  nCf3'Dann  ett;jcticr'  fo  folCf^e 
tidsii:  ronuntor,  &ema-  j  trt  ^crgfeicf^er:  2)i^t:p:^H  cr:* 
chinahicaquis  incumben- !  arctffi,;  K'p  fcincn  pfKt;(ert 

Ff ff  i  ti,pr2- 


6oo. 


ti,pr2Ecipites  dejiciuntor, 
autindefeduharumincar- 
cere  publico,  quam  aedicu- 
lam  ftultorum  indigitant, 
captivi  irremilTibiliterpoe- 
nam  luunto  ,  cujusmodi 
transgreflbres  quicunque 
infurto  deprehenderit,  vi 
juramenti  praeftiti  &  datae 
Nobis  fidei,  deferre  obliga- 
tus  eflo, 

XLVI. 
Inprimis  Decimato- 
res  debita  saque  qua  fieri 
poteft ,  fumma  induftria 
c6  intenti  funto  ,  ut 
quotidie  circa  vefpcram 
colledtumvinum  decimale 
c  vmeis  in  torcular ,  &  de- 
ftinata  eidem  loca  vehatur  j 
nec  minus  decimarum  ve- 
dores,  ejusmodi  vinum 
cum  minimo,quofieripo- 
teft  difpendio  fuo  loco  in. 
ferant,  &  ut  praedi(ftorum 
decimarum  miniftrorum 
folertia  eo  apertius  patef- 
cat,qnotquot  interdiu  feu 
dimidias,  feu  integras  ve- 
duras,  pro  decimis  excepe- 
runt,  fingulari  curabaculis 
inciduiito,    numerumque 


DmunOfc^ulOidrepnfoa. 


46» 
Unbfonenfon^erdc^^ic 
ge^enDcr  /  mit  fd^ulDt^em  ^^ 
frett)(!em  mb  beflem$(et(|  ba^ 
§tn  fe^en/  Oa§  aOe  ZUnb  1  M 
empfangene  gegenbtvetn  aOeir 
Don  Oem  9e(D  tn  Dte  Mtttl 
unO  fetn  ge^drt^en  ,Ort  ^o 
ftl^ref  toerOe/  nte^f  tt)entger 
auc^  Ote  ^e^enbfd^er/  allen 
fo(f^en  ^em  mtf  n^entdflem 
2(i>0ang  /  fo  tmmer  gefepn 
faman  fepn  ge§diigOrr^(tfi» 
fern/  unO  Oamtt  beru^rter  ge^ 
§enOf  necftf  flti^  /  Oeflo  wdxd* 
(tcj^er  tjerfpiJrf/  foOen  fiei  wa^ 
fte  Oejl  ia^e  fiJr^afbcunD 
gan^eja^rf/  su^^e^en&enem» 
pfangen/  mie  fonDcrm  Jf  ietp/ 
a\xff^6lt^n  fc^ncitJcrr  unOa(^ 
(e2lben0  folcfec^  Oem  ^eiter^ 
harum 


6oU 


harum  fingulis  temporibus 
vefpertinis  fcribje  torcula- 
ri  fignificanto,ut  omnia  or- 
dine  confcribere  queat. 
XLVII. 
Huic  congeftje  vinde- 
mialiordinationijtumom- 
nes  in  univerfum,  tum  vos 
prxcipue  fingulos,  quaii- 
tum  cujusque  loci  poflulat 
conditio  ,  quoad  fingula 
pra^fcripta  capita  &  punda 
iion  conformiter  tantum 
&devote  gefturos  indubie 
fperabimus,  necquidquam 
quodad  fidelem  &  immo- 
tam  executionem  horum 
fecundum  praeftitam  a  Vo- 
bis  fidem  &  prout  obedi- 
entia  vobis  incumbit,  qua- 
tum  in  vobis  eft,  negledu- 
ros;  verum  infuper  vobis 
clementiftim^  mandamus, 
utante  proximam&fubfe. 
quentes  vindemiashaecfta. 
tuta  publice  pra^legi,  &  ab 
omnibus  fervari  nec  quic- 
quamcontra  ea  machinari 
curetis ,  &  cum  induftria 
admoneatis,  poenasque  pro 
qualitate  violatorum  fin- 
guiorum  pundorum  irro- 


rc^ret^er  iutrt|Ten  rttac^cn  unt> 
an^eigeti  /^  tamit  ^r  folc^ed 
aU($  ei^enltc^  auff sufc^tetbeti 
n>tf{e» 

47. 
^oUenuna  t^mmdki 
gterauflFtn^demetn  /  unb  fon* 
^erltc^  ^u  euc^  ernf!ltci>oerfe^ 
^en/f  §r  trerDet  ntcf^t  aQctn  bte<« 
ferUnferersufammen  dctro^ 
gener  j£}erbfl^.Or&nung/f0 
DteMe^cdOrr^e  ®eCegen^ete 
nac^/  bU  ^ci^t^urffc  erfor^j 
berf/tnaQen  vor^c\ii^t\bmn 
Punccen  ge^orfamltc^  ^iU^ 
bm  unb  na^fe^en/  auc^  an 
ffetffer  unD  getreuer  Executi- 
on ,  oWtgent)er  mpfiWtf 
^cftulDtgfetc  nac^  /  eujcrea 
t^etld  mc^taertrtnbenlaffen/ 
fonDern  befc^len  euc^  noc^ 
ferner  ^ndbi^iid^  >  i^t  woQee 
nocfc  »or  U^i/  unt  f  «nffttg/al^ 
le  3a§r  /  Dor  angc^cnDem 
J£)erbil/  ^icfe  Or^nung  ofi? 
fmtUcfi  mUfm  t  aucf?  man^ 
ntghc^  t>atcb  ^u^aften/  feibt^ 
ger  wMHd^  sugeUben  unD 
nacl^^ufommen  /  mic  oUm 
^rn(l/  ^pfer  /  u-nt)  S^iif;  er^ 
ma^mni  unD  ennnern/sjon 
ben^trafftvflrDtgen/  ^te  bei) 

fff  3  gatas 


6i^U 


gatas  absque  ulla  conni-  Je?)(mPun(feUcm^crwflrcf# 
ventia^remiflione  vel  per-  en  ^ma^  I  m^t\im  <6t»af^ 
fonarum  refpedu  fideiiter  '  fm/O^nCCimgen^acfelag/O* 
exigatur,&  eademfidera-    Der  anfc^cn  t)er  Perfonen / 


tionibus  inferatur:  Quod 
(i  etiam  przeter  allegatos 
plures  defedus&,vitia,hoc 
aut  alio  loco  Frefedura- 
rum  vobis  commilTarum 
fciretis,  aut  inpofterum  ex- 


o^nfc^lbar  cin$te§en/ unb  gc«' 
bd^rljc^wcrrcc^ncn.  £>\>]^t 
aucfeiUcrcr^e^Uc/  nocfemefif 
fcfedMtcfec  /  iinpalTiritc^c  $c^l 
unD  S?4ngel/  an  cincmoDer 
bcm  antJcrn   4Drt§    cn?cr6 


perieminijeaomniaremo-  ^  2lmpf6  fc$0  n?i(Vet/  ot>cr  inc 
veatis,aut  pro  delidi  gravi-  fftnfftigin  ^rfa^rungbrdc^^ 
tate  fubmifse  Nobis  (igni-  fen/&ic(c!b!gcabfc^affen  oDcif 
ficetis,  quoniam  in  hifce  nJO  &cr  Je^l  gro^  foi^CC  un^ 
ulteriorem  ordinationem  1  (er(^dnigberic^(cn/inma|fen 
&  difputationem  tam  au-  j  toir  \xmt)Cim  int)!fem  fernc^ 
gendo  quam  minuendo  j  u  Qt^mn%/  SJ?mt>crung 
nobis  ipfis  refervamus.         «nb  5)?e§rung5ue^unvoibc# 

Omnibus  item  Praefe-  yt^%\t^m<X\M\i^m^tX\oU 

dtis, fcribis ,  miniftris  par-  cfeerncucrycrbeffertcrJpcrbjl^ 
tiariis,ut  &  decimatoribus  |  g)i\i\\m^i  fcn  ^CltC^ '3)?ci^ 
torculariis,  fingulis  deni-  I  pem  /  ^'citcr?^C^rcibern  / 
que  perfonis,  qu^  in  cxi-  j  tgeil  unO  ^eltcr^^ncd^tcn/ 
gendisreditibusnoftris  vi-  j  auclj  g^^cn^ern  unD  anDcril 
nariis  occupatae  funt,  pro  perfoncn/fo  §U  islin^ici^un^ 
qualitate  muneris  &  fun-  I  Oer  "fficingffdO  /  giebraucljt 
c^lionis-  demandataj,prout  |  tt>crt)cn/  nac^  lin'  ieDct*  ObJi^ 
cui«isvis  civitatis,  oppidi,  I  <^ent)cr90crnci^;u}l<^^'ifi:i;af« 
pagi,  aut  villa?  commodi-  fen^eit/un^  t!cr  o?a^C  'tf^C* 
tas  cxigit,  formulam  jura-     tfen/O^cr  ^CJfi/  cnicn  fon* 

nienti    exadam    &    bene 

com. 


6o5» 


comprehenram,vos,exhac 
prxmifa  reformata  &  re- 
novata  ordinationevinde- 
miali,  proponiinto ,  verba- 
que  m^QYtZyJidelinr^  a^citra 
fraudem,  bene  &  explicite 
declaranto  ,  ut  ea  nequa: 
quam  hunc  fenfum  habe- 
ant,&  eo  detorqueri  que- 
ant,quod  fi  forte  quifpiam 
pr^ftito  fuo  juramento  non 
fat!sfecerit,quaiiconfeftim 
periclitetur,  &mox  infla- 
granti  crimine    puniaturj 
fed  omnes&  fingulosquo- 
ad  contenta  formulas  jura- 
menti  admonere,  &  quo- 
rumiibet  verborum  infer. 
torum  declarationem,pr2B- 
fertim  ver6,verborum  pr« 
miftorum  exhibere  ,    quo 
quisque  prceiiitum    fuum 
juramentum,  fideliter,can- 
dide,&citra  omnem  frau-  I 
dcm  ,  conftanter  fervare  ,  ' 
ncque  ab  eo  quicquam  fe  '. 
avertifinere  velitjcommu-  I 
niterenim,  heec  verba,/,^^-  i 
Ijtcr  ^  cttra  ulkm  frdud^Ju- 
ffictDncyn  hunc  intellecftum 
hahent,    quod  ^\  quis  ne«  ; 
quefcieiiter,  expropofito  ' 


Dcrn  ttol  fpecificirrert  ^f^ 
bcgreiflfcn/  un5  i§?icn  Die  tm 

^pD  inferirte^orf/j^CtVCU^ 

Itcb,  \xxC>  ot)nvKf%lt*>  wo( 
ernaren/  Dafi  felbigc  nicf^t  )\i 
rem  tmt  Z^tiX^  gefapten 
^o^nnac^/alfo  fv^lecfetii^ 
^ut)erf?e^en/  oDer  Den  ^^er* 
ffanD  \o^hm\  Dag  o{)p^fe«>»  ^<* 
ner/  feincm  ge(eif?en!^9^  «J^^ 
alfo  warrflicfenc?c6aefe^t/&a§ 
man  j§ne  l)ar  umb  nicfct  ^leicT^ 
gefa^ren/  ober  greiffen  n?er* 
De/  fonOern  fie  aUe  unD  jeDe  be^ 
fonDer6/t)cg  SpDa/ttmbj^ant)^ 
li^  erinnern  /  un^  \\x^in  txx^ 
guteSrlcluterung/  fonDcHicfe 
abcr  obgefc^rer  ^ortscben/ 
Da§n4mblicfe  m  )c^cr  feinen 
geleiSlen  ^xj^i  gctreulic^/  rcD^ 
ix^  I  unD  oi)}te  aOe  ^efa^r  / 
feftigliclj  \}aiu  i  unt)  fic^  t)a* 
ron  mci)te  abtvenden  iajfcn 
foae.  ®ann  ine^cvnein  |aj? 
ben  D'.e  IBort/  i^ctvcultcftun^ 
chn^cf^fevltdvocu  >4}^rpant)/ 
ta  einer  n?':^^  n?i(J.Viiljci?/t)or^ 
fei^lic^  Iw^^Siic^  was  toer^ 
H  dberfc^en  /  t)e$umre«t?en/ 
o^er  unteiffljtaaert  /  afs^ann 
foOc  niemand  xxiiiii  gcfaf^rl 
tvo  Oen/  ixxi  wjt^riQcn  Jall  aber 

vel 


604. 


vel  dolose,  aliquid  neglige- 
ret,  amoveret,  aut  in  ali- 
quo  defraudaret,  is  mini- 
meporfetpcriclitari:  quod 
fi  vero  res  fecus  fe  haberet, 
nemJni  fub  pra:textu  ho- 
rum  verborum ,  delidum 
&perjurium  commilTum, 
palliare  tegere  &  fucareli- 
citum  efto.  In  his  omni- 
bus ,  feveras  noftrae  &  con- 
ftantivoluntatifatisfit»  Da. 
tum  Stugardias  die  10.  Ju- 
iiii,aServatorisNoftriChri- 
fti  nativitate,  Anno  millefi' 
mo,Sexcentcfimo  fep- 
timo« 


wctht  ftcfe  Uimt  bjefctf  Worc 
$u  ^emclmlund  rctner  hv 
gangenen  Untreu/o^er9}?em# 
epDe  ^udebrauc^en  /  o^er  ^m* 
fretoen  ^aUn.  2(n  tm  aU 
Um  ^tWdii  Unrer  ernflhcge 
unt)  )ut)er(a^(tc^e  iSiimm^t 
S>atum  efut^arten  Un  ^e^ 
^enDen3uItt/nac^€§rtf!iUn;« 
fera  ^elidmac^er^  ®Khutt 
geie^let/  Ctntaufenbfec^^;* 
gun^ere  mt>  fUbm 
3a6r. 


IN- 


6oy. 

INDEX 

RERUM  ET  VER- 

BORLIM. 

Nurnerus  refpicit  paginas* 


A. 

Tjn  Diles  curules*  eorumcura 
-/  X^circafalfoi  me^^ftirau»  4., 
Africa,  e)w  morei,  circa  deliEtum 

depravatorum      menfnrartim 

Agrimenfor.  agrimenforesJHrant, 
fecundnm  judicium  fuum  ,  fe 
veritatem  diUuros.  99-  cum  a- 
lii  in  arte  periti  faltem  jurant 
de  creduUtate  gp.  formulaju- 
ramenti  agrimenforu  in  Duca- 
tf*  Wiirtembergico  177^  agri 
menfor  renunciando  falhns 
(jucmpiam,aparte  Ufa  conv^- 
niripoterit  i»  id,  quod  eJHsin- 
tereft  ijp.  cjha  aBio  extendi- 
tur  ^HO^  ad  aorimenforis  latam 
culpam  179-  ratione  hnjus  in- 
terejje  contra  agrimenjorem 
fallentemjurari  potejl  in  litem 
iSo.  Non  tamfavore  Domini, 
€ui  res  fua  eripitury  ejnkm  odie 
agrimenforis,  qui  contra  cffici- 
um  defraudat  iS;.  hoc  jura^ 
mer,tum  defertur  etiam  ob  la- 
tamctilpam  iSi.  duo  agrimcK' 
fores  ,    quibus  demandata  eft 


menfura  ,  dolose  in  ofjicio  ver^ 
fantes  infolidum  tenentur.  200, 
ftnguli  agrimenfores  conveniun- 
turex  proprio  dolo,  qui  tji  in- 
dividufu  201.  agrimenfor  dolo" 
fm  folidum  y^Horifolvens,  ad- 
yerfpu  focium  doli,  &  commen» 
forem  regrejfum  non  hubet,  nec 
ab  aUore  ei  cedipotefi  aBio  20$, 
aqrimenfor  dolose  renunci^ans 
ultra  damnum,  ^uod  kfo  refii- 
tuere  obligatur ,  teneturde  jpf- 
re  canomco  poena  pcenitentiA 
204.  de jure  ctvdi,  utfdfariua 
ajfi'itur  poena  L.  Cornelta  de 
fafis  20 jf..  fecundttm  ]m  ca» 
nontcum  fufttgatur.  204- mo- 
ribui  hodiernis  arbitrarie  pn- 
ritfir  20 4-- 

Amicitia  ea,  quA]ure  famiiiart' 
tatis  aut  amicitta  peraguntur , 
nec  fervituttm  ,  nec  pojfjfionem 
inducuKt  4S9- 

Anglia.  in  ea  ]m  ngium  circa 
mrnfnras  &  pondcra  7.  circa 
(jue  ifwjormitatem  (JJecit  i» 
Ar.glia  R{X  RickardHi.  3$. 


Gggg 


Bclgia 


6o6* 


B. 

Belgia.  InBel^tcarttmprovmcia- 
rnm  civitauhta  menfnrA  tjjuot' 
antiis  publice  it.)fpici!intur  ,  & 
pHblicif  fi^yiatHris  defiitHtis  u- 
tentes  arbitrarie  puniHHtur.  76, 

Befoldi.  opinio  circa  irrogandar» 
poenam  falfificationii  menfma- 
rum  cxploditHr.  /tf>. 

Brandenburgum  ftatuta  Bran- 
deburgica  circa  pondera  & 
menfHroi  iS.  uniformitas pon- 
derum  &  menfurarum  reperi- 
tur  in  EleBoratu  Marchia 
BrandebHrgtCA  3(f,  Brandebur- 
gtca  coKftitutio  circa  menfuras 
69.  ^uid  in  EleBoratu  Bran-^ 
deburgico  ftatutum  fit  contra 
depravantem  menfurai,  /^tf, 
quid,  circa  irrogandam  poenam 
pro  fal/ifcatione  monetarum 
17 1, 

Burgundla  licet  in  ejusComitatu 
jui  habendi  CT*  concedendi  men- 
furas  fit  mixti  Imperii ,  tam(n 
poftmodu  cdiBo  Regioiy^terju. 
ra  f^pcrioritatis  fuit  relatum. 
ttj,  e^md  in  hujm  Ducatui  fu- 
prema  curia  drcifiim  fit,fiqHis 
altsri  fctcnttr  pondera& men- 
fur,i5   adultcratas   commodat» 

c. 

Camera  Imperialis.  ejus  obfer* 
vant:a  circa  pondera  &  mcn- 
furas    Z}.   Camera  Imperialis 


obfervare  filet  jus  [iatuendi 
circa  poftdera  &  menfuras 
t^uod  ex  parte  imperantis 
Jfuperioritatem ,  ex  parte  vero 
recipientis  JubjeEiionem  probat 
112,  exemplo  Civitatis  Erfur- 
dietfts  it^, 

Capitale  crimen.  ^ui  talefaUum 
committit  *  tjuod  quidem  fna 
natura  capitale  noneft,  ex  eo 
Autem  c<edes,  aut  alia  multafe- 
qmfolent,ispropter  culpamca- 
pitaliterpuniri  poteft.  tjo^ 

Cardinalcs.  eorum  confenftts  in 
rebw  m&gni  momenti  apudPon  - 
tificem  Romanum,  pro  fubftan., 
tiarecjHiritur.  42, 

Carolus  Magnus,  ejttsconflitutio 
circa  meyffuras  6,  Carolus  Af, 
eJHiCjue  fucceftores  jtis  ftatuendi 
circa  pondera  &  menfuras  com- 
municarunt  Imperii  proccrtbus, 
20,  Carolus  Ai.  parilitatem 
circa  pondera  &  menfuras  i» 
toto  liifperioejficit.si. 

Carolus  Quintus.  parilttatem 
meMfurarum  &  pondtrum  fue- 
rat  irftttuturus,  a  quo  tamcn 
impeditmfHit,  3^, 

Caroius  Pv-CxHungarix.  ejnscon' 
ftttutic  circa  pondera  &  ?»r«- 
fmas.  S. 

Cafliodorus*  ejHsjudicium  de  a- 
grimenfore.  100. 

Cailclla.  fecHndum  hujpu   regni 

conftitutiones  unifQrmiseft^on- 

dtrum 


6o7* 


dcrum  &  ntenfurarum  modtu 
if  f.  /«  hoc  regno  mortbpu  oh/er- 
vatfit ,  Ht  contra  depravatsres 
menfHrarum  &c.  ji^Mum  & 
KOtit  pfihlica  imprimantur.74.. 
in  hoc  regnofalfata  pondera  & 
menffird  publice  jran^untur  & 
comburunttir ,  ut  hoc  exemplo 
alii  deterreantur.  i^r. 

CaftrJ  Rudolphi.  apud  Bituriges 
Baroni  jm  adjudicatum  efi , 
menfuroi  propriis  armii  fignan- 
di  7^' 

Caftrum,  concedendo,  inteliigitHr 
e^KOcfut  Princeps  concejfifse  adm 
jacentia  &  fHpedeElilia.  ^12, 

Caudicarii.  cjuifint  ?  /. 

Caufa  injufta.  licet  non  excufeta 
totOj  tamsn  excufat  a  tanto  ijp. 

Caufac  Pecuniar/aj.  c^uoniam  in 
illis  Uta  culpa  dolo  affimilatur, 
idfo  talisdilinijuens  merito  ex- 
traordinarte  efi  pHniendm,  ijo. 

Charondas  ,  ejw  judicium  de 
menfuris  &  pondertbm  regio 
fiigmatc  [ignandis.  118. 

Chaflanei.  fententia  de  agrimin- 
fore.  100. 

Chriftophorus  DHXunifoYmita- 
tcm  pondernm  &  menfHrarum 
inUucatu  }ViiYtsm<bergico  effe- 
cit.  sf. 

Clerici.  Eorum  pondera  rtiam  & 
minfttroi  Vrinceps  terrttorii  Ctg' 
ttare potefi.  118.  ejui  mercatH- 
ram  exercentes  ratioae  htijus 


negmationisfiatutisjudicisfi- 
cularps  fubjiciuntur.  iip. 

Coemiterium.  adhoc  dilatandum 
Vicinus  ad  vendendum  agrum 
fuum  jufio  pretio  compellt  po-^ 
tefi.  S20. 

Commercia.  cjudipublicum  rerum 
&  commerciorur/t  ufum  impe- 
diunt ,  a  Pratore  e  medio  funt 
toUenda.  130.  Commercia  cor- 
rupti^  infirumentis  concidunt, 
14' 

Confiliura.  ea,  qud  confilio  &  ju^ 
dicio  fiunt ,  etiam  in  firmitate 
fuapeififlunt.  4-t. 

Confules  civitatum  menfuras  pu- 
blicas  [latuunt  cum  authorita- 
tefuperioris.  n4*  exemplo  cim 
Vitatis  Erfurdienfis.  114. 

Contra(5lus.  fubfunt  j urisdiSlion  i 
eju4iincuJHS  territorio  jacent, 
xel  qeruntur.  jt.  forenfes  in 
contrafiibus  obferv^re  tenen- 
tur  folennitatem  illiui  loci ,  in 
e^uo  contrahunt.  jo.  idem  jus  e- 
tiarn  ad  Clericos  ^  &  Perfonas 
Ecclefiafiicasextenditur.jo.  in 
contractu  emptionis  ^  venditio» 
nisi  cnjmnam  loci  menjura  at- 
tendendu  fit,loci  contraliui,  a» 
reifit£^   SS' 

Credenzcrius.  acjao  eligatur.p, 

Crimen  falfi.  ad  ttfi:gendA7n  pce- 
nam  tK  crimine  falf  requiritur 
doUumalits.  141. 

Criminalia.  Inc/iminaltbui,  foe' 


^m 


nai» 


dog. 


«4«;  corforis  non  cotttif^gentibtu 
lata  culpit  dqtiipardtttr  dob. 
14S. 

Cuppaf.  vide  torcular, 

D. 
Dardnmnupropterfalfum  men/k- 

rarttm  modum  extraordtnem 

pfiniri  debent,  129.  Dardanariiy 

cjuidicantur.iso. 
Dolus.  propritu  nulli  patrocini- 

um  ajfcrrCyaut  eum  indemnem 

Confervare  potefi.  20 ^, 
Dominicus  diesj  qnare (it fanBi- 

ficayidni  f  V€ra  c^  foltda  ratio, 

E. 

Exafliones.  Earum  novatores  , 
plerumcjue  in  Magnatum  aulis 
fife  oflintanty  cjui  Principes  ad 
civium  opes  txhauriendiis ,  ad 

inufitata  impofitionum  Qemra 
perfuadcnt.  4.49.  hizpefi^s  F.ei 
pui>Uc(»  ahauiis  Principumfunt 
arcend£449.  P<£n£inventorum 
novorum  trihutorum Aterndi& 
temporahi  4S0.  Vlterior  inve- 
iiura  in  talcs  archigogolantei 
jfSt.  TAlihui  exatlorihiM  Prin- 
cipes  opo-rtet  rcftfiere  &'eortim 
Itherationem pro  bentfcio  divi- 
m<£flimarc  4^2, 
F. 
Fefraria  Inejui  Dacatu  menfurt 
&  pondcra  cjuot<(nnis  fnh  certa 
pnflitata  pos^a  Ifuflari  debent 
75*  efiii  circaJigr.atioKsm  minm 


furarum  cen/uetudo,  79.  quid 
ejuifiatutofancitum  contra  de- 
pravantem  menfuras.  i^f. 

Feudi,  concefiione  omnia  tranfe- 
Hnt,qu£  Rexibi  habuiti  modo 
tjus  natura  fint ,  utperpriva^ 
tum  pofiidere  pofiint.  $0. 

Flumina.  coneejfo  cafiro  non  ve- 
uiunt,  28, 

Forenfis,  ejuoadrem  fitam  in  alie- 
no  territorio ,  tisdem  jurthus 
gaudettquibtts  fubdtttu  loci  su 
quoad  fiatuta  rem  fubje^am 
concernentibus ,  forenfis  habetur 
profubdito,  52.  Ucetforenfisre» 
gia  dt^mtate  emineat.  /2. 

Furta.  plura  commijfa  in  eadem 
rep&  eodem  tempore ,  pra  uno 
tantum  deliUo  tflimantur ,  & 
una  tantum  poena  expiantur, 
322.  declaratur  hoc  procedere, 
ejuoad  vindi^am  publicam  > 
non  t^uoadperfecutionemprivii'' 
tam.^22, 

G. 

Gabrielis  Pal^eori.  CArdinallsfen' 
t.ntia  de  necfjfltate  confenftu 
Cardtnaium  in  rebui  ma^ni 
momenti  apud  Pontif  Roma- 
num.  42. 

Galllas  Reges.  imperium  circa 
Pondera  &menjura4  adfcribunt 
ratiociniis  regiis  6.  eorundem 
circa  eandem  rtm  decreta,  e» 
hode  rex  Gafft<e  authoritatem 
ponderum  &  dimerfionum  1» 
I^HCatU. 


<5op« 


Ducatu  Normannic9  fibi  pure  &  por.dera  ,  ejHam  in  Impsri9 

'Vindicat.    7.      uniformitAtem  Gtrmamco.  li. 

7nenfurarumy&  pondert4mtgn-  Gotlii  Impp.  w  dele^ata  ponde- 

tabant  frufira  Rrges  Gallite  S4-  ''«w  &  menfurarum  cma.  /. 

ejuiiam  nobiles  Galliatimpeno  Grxcorum.  ctiracircapondira& 

Cermanico  circa  menfuras  &  menfuras.  4- 

ponderafereconftntiunt,€xem-  Guido  Papseus  in  vilU  fua  San- 

plo  Baronii  Cajiri  Rudolphi.  19.  5ii  y^lbani  menf»r^t6  armii  pro  - 

I»  Galliis  ttnum  menfurarum  &  priii  fignari  c^ravit.  yS. 

pondetum  archetypum  efp,funt,  H. 

cjui  tradunt.  34.  in  Gallia  men-  HebrjEorum.  cura  circa  pondera 

fura  regia  Parifiis in  ddibuiCon-  &  menfuras. s-   apud  eos  menm 

fulartbiiipubliceprefat.67.Gal-  furaportdaffis^ebatur.  67» 

liit   Reoes  Gentditias  procerum  'Hiip^niarum  regis  confiitutio  cir- 

ftotoi  fuis  p$nd:ribui  &  menfti-  ca  menfuras  &  pondera.  7.  Hi- 


riijus  imprimendi  concefferunt. 
78.  Rex  Gallia  ju4  confituendi 
ctifiodcs  pannaria  inJpeElionis 
civttiiti  Dornethal  concedere 
noluit  Ss^  In  Regno  GalliA  men- 
foresfola  regis  authoritate  con- 
fiituuntnr.  94.  qui  tamen  ofji- 
cium  fuumin  ditiontbuiPrinci- 
pum  &  nobiltum  GaUix  mini- 
me  exercere  audent.94. .  inGal- 
lia  omnes  prafcripticnes  de  jure 
menfitrarum  reduU:^  funt  ad 
triginta  annos ,  nec  re^Hirirur 
in  iis  titulti^,  aut  bona  fides.  116. 
Ge  manicuni  Impcrium./«fff/>o. 
tefias  circA  Pondera  &  mcnftt. 
ras  vifore jurisdiftiont6  ttrrtto- 
rialis  competit  fiatibus  Imperii, 
/7.  nullibi  rv^norum  Prtncipi- 
bus  vel  fiatibui  tam  augufla 
iempetit  potefioi  circa  mt^furas 


fpaniarum  rexfiatibin  provin- 
ciarum  in  Belgio  unitis  invttts 
uniformitatem  ponderum  & 
menfurarum  imponere  non  po- 
tuit,  4S,  dijjentientes  recen- 
fentur  circaftntentiam  remif- 
five  46.  in  re^no  HifpaniA  con-^ 
fuitum  efi  ,  ut  menfura.  ptMice 
Kon  fignatdi  tanej.  fuj'pe'd*  per 
Magiftratftm  frangi    pojfint* 

74' 
Hunnorum  Regum    edifla  circa 

pondera  &  menfuras.  6. 
Hungaria,  In  eapar  minfurarum 

&por,derum  ohfcrvati^r  moilus, 

circa  delt^um  depravatts  me»' 

furas.  /jf . 

I. 
Tgnorantia,  cfu*  ivfe  efl  involnn- 

taria  ,  nullum  ir.ducit  pecc^- 
tum»  14Z.  in  dubio  prdfumiur  /^- 


^SSi  s 


noran- 


6ic, 


norantia,  nijt  probeturjcientia. 
142.  t^uodampliatHr  procedere 
iK  deliflii  14.2.  ac  in  terminis 
fidfarf.m  menfurdrum  14$' 
CoKtrarii  ajfertio.  14?.  igmran- 
tia  non  ej}  de  ptiblicus  146.  ea 
i^norare ,  cjha  publice  mantfe- 
fiaftint,  hahetur  pro  ignorantia 
CTnJfa  Jupina  &  affctlata  147. 
Talem  alleoans  ignorantiam 
cenfttur  allegare  dolum  pr<ifum- 
ptum  147,  proinde  tale  faBum 
ilhcitume^  & punibile.  i^V^fg- 
tiorans  dolo  non  caret,  Ji  verfe- 
tur  in  a6hu  per  fe  illicito»  ///, 
Ignoratitiavineibtlis ,  licet  non 
Excuft  alata  culpa^tamenli- 
berat  adolo.tsS. 

lllicita,  illt6  dans  operam  ,  caufa 
reputatureorum ,  ^u*  indeje.- 
ejffunturt  i^p^ 

ImpcratOfCS,  penes  illos  fuit  in 
Monarchia  Rowanj  jiu j}atu- 
endi  circa  pondera  &  menfuras 

Impcril  CoKj^itutienes  circa  men- 
furai&po^dera.iS.  /mperiiu- 
nivt  rfaln  obfervantia,juiJ}:atu  ■ 
endt  circa  pondera  &  menjuras 
coafrmat.  zi. 

InftruriK  nta  corruptis  liscommer' 
ctu  lor.ctdunt.  14. 

Involiintaria  deliCta  jura  quoque 
co'erccm.f48, 

Johan:iis  dct:mpQre  lepida  hijio- 
rta,  476, 


ItaliSE  confuetudo  circaflgnijicatio' 

nem  menJUrarum.  7^. 
Judicii  objervantia  jus  facit.  21. 

ea,  qu£Judicio  fiunt,  etiam  in 

firmitate  fuaperfiftunt.  41. 
Juliacenfis,    Ducatus  confiituti* 

circa   irrogandam  poenam  pro 

falfificatione  monetartim.  170, 
Juribus,  majefiatisannumeratur 

potcfias  circa  pondera  &  mcn~ 

fura^.  14. 
Jurisdiflionis.  Jru^us  ad  eum 

Jpeliant,  (^ui juriidttitontm ex^ 

ercet,  167. 

L. 

Lapis  terminalis  feu  finalis  vide 
terminus, 

Lubeccenfc.  juscirca  depravan- 
tem  menfuras.  i$6, 
M. 

Mantua.  in  Ducatu  AiAntuano 
publica  mr/ifftrdsinlocoGuafial' 
UpubUcoprofiant,  67. 

Materia  propter  ejus  parvitatem 
plurima  injure  funt  impunibi- 
iia,  quaahas pumrcntnr.  i6j. 

Mcchlinia.  in illa  de menfuris cog- 
nofcunt  Dtcanus,  cxtericjuela- 
nificit  jurati-,  ^5.  <^uod  tumen 
peraqunt  non  jure  proprio,  fid 
nomine  adminifiratorio.  ibid, 
ex  concejfione  £7*  conniveneia 
territorii.  ibid, 

Medicus.  in ane  fua  falii  potefi, 
104, 

Mcdio- 


6iu 


Mediolanum  Mediolanenfejiatu- 
tum ,  frumentum  exportari 
prohihens,  comprehendit  qHoqm 
Mcr^omenfem  RtipabluA  VenC' 
tA  jftthdftum,  f  2. 

Menfoium.    co/iegii  initium.  4- 
mtnfor  nontantum  de  menfnris 
agriyfed  &de  fervitutibus  mo- 
dum  dicit.  97.    lieet  eligatur 
menfoT  a  Domino   territorii, 
tamen  mitti  potefi  a  Judice  & 
a  partibus  ad  pera^endum  offi- 
cium  gy.  extnde  tamsn  judex 
dtci  neejuitifed  tantum  nunci- 
tis.  79,   menforis   aljertioni  efh 
fiandum  pS.  pronunciat  entm 
utarbiter  p8.  ^erit  munus  au- 
tboritate  publica ordtnatum i)f. 
coyftftit  item  in   cjficio  jurato 
$8.  tr/ii  uni  credirur  circa  i!ia, 
cjUitfpt^iant  adofficium  fuum. 
Si9'  mcnfor  pubUcm  juramen- 
tum  verttatis  praflare  cooitur. 
^p.  faEli  veritof  ,-»  menfuran' 
do  pcr  evidentiarM  rei  haberi  po- 
tefl.  g').  quod  menfor  mctiendo 
pronunciaviti  judex  loci  exe- 
tjuitur  100.  quorum  afiimatio- 
ni  pctius  efl  fl  a  nd^fm,  quam  te- 
Jitbus  100.    hnnc    Veram  ,  & 
commnnem  opmtoy.em  cjje  f^fle- 
nttdr  100.  periti  in  arte  partici' 
pant  dc  judice  &  dc  tefle  100, 
imofunt  quafi judices,  10/,  non 
tenentur  reddcre  rattonemfiid 
^jUmaticnts.  loi.  requiritur  ut 


mtnfor  a  Dominoterritoriifuf* 

cipiatur  mediante  juramento. 

tot.  adfimtlitudinem  tejiium, 

101,  menfor  faltemjurat  abini- 

tio  ojficii  fiifceptiinon  circafm- 

gulos  aSius  102.  &  tamtnftn» 

guli  aBus  unam   ^nerentur  fi- 

dem.  102.  in  quibusdam  locts 

receptum  efi,  nt  menfores  qtiot' 

annis  juramentum    repetant, 

lo^.  fingulare  efij  quod  menjdri 

uni  Joii  fides  habeatur.  to$i 

quia  publice  fub  publico  jura- 

mento  efl  receptus  /09 .  quiapHT' 

ticipat  de  judice  &  t^fte.  103. 

anmenfor  in  ingrejfu  officii  fui 

prjiftet  juramentiicredulitatis» 

anveritatis.iog.authorisjudici- 

umcirca  hancrem,i04>  ubicer- 

tanotitia  inartcperperitu  hOr- 

beri  nequit,  iiiffjjjcitjurame»' 

tum  creduVitatis.  10 j.  in  men- 

furatione  ftcienda  ,judex  par- 

tes  citare  debet  adlocum  lo^.  fi 

de  relatione  merforis  dubiteturf 

qfiid^m  ei  onus,  i^JfcrtionemfU' 

am  probandt  iyicumbere  ftutu- 

ur.t  10 f.  authormao^sir.clinat 

infyitcntiam  ccntrarn-n.i.  lOtf, 

prafitmptiojuns  cft  probattoli- 

qiiida  106.  peritus  in  arte  ple- 

nam  meretur  fidsmcircn  artem 

fuam  to6.  exemplo  a^rimenfo' 

ris  107.  addticuntur  dijfenttt:t. 

tcsremijfive,  loS.    lite  exiften- 

tt  de  finibus  agri  cujtisdam, 

^iisnara 


6i2t 


<}uis»am  fumptm  agrimenfori 
Juppeditare  teneatnr.   i»8.  ad 
fr*cavendai       ctntrahentium 
circamventiones  in  ejuavis  ci- 
vitatecerti  menfor&sjurato  con- 
fiittitfolent.  9  2  •   ^ui  Utes  ortoi 
dtrimHKt.  92.  hi  in  jure  fJ^Jfnn 
vocantttr  arbitri 92.  lege  A4a- 
ttilia  ob  contentionem  quinque 
pedum  decempedator  adirifole- 
ha^,  91,   nemo  de  hifce  litibu^ 
pronunciare  valett  nifi  boc  pub- 
licaauthontfite  ohtinucrit.  93- 
hodie  hitc  potifioi  confiiiuendi 
competit  Princtpibui   &  fiati' 
bus  Imperii.  93.  plcrumcjHe  lo- 
corum    Maojfiratus   opptdani 
hanc  curam  fibi  fumunt  con 
fiituendi  mer.foreA.  97'    cju.iles 
admenfirumoffiiium  eli^i  dtbe- 
ant.  96.  Totitm  boc  judtcandi 
cffictum  ncjniritartificemegre- 
giumi  virum  bonum  &  jufium, 
96.  menforumcfiictumnontan- 
tum  iKpondcrando&  metitndo, 
fed&  injftdicando  confi(iit.97> 
menfor  cjut  m  mfnfur*  lenun- 
ciation'^  (juempinrit  deceptt ,  te. 
nnur  d'cepto  aUioneiyifaBum 
17 S'  hscaBiomngisnafciturex 
dcltto)  q-^km  ex  coinrAHuijs. 
quodfti  maforM  ofiicium  &  quA 
ejits  <ju&l^t(ues  effe  dvbcant,  tyS. 
me^.fir  k  partil-us   tle^us  per 
imparitiam    aut   nvgligentiam 
falfam  menfttrum  renuncians 


fecurus  efi  a  poena  &  damni 

prafiatione.  108.  menforis  rC" 

nunciatio  efficaciam  non  habet 

nifi  64  a  pratore  partibus  ad  id 

eitatis  publtcetur.  192.  menfor 

offciumfuum  etiam  perfubfii- 

tutum  e.xpedire  potefi.  197 >  ^c» 

for  tame  hoc  cafu  tenttur  de  do- 

lofui  fubjlituti  197.fi  aElori  ah 

uno  ex  menforibui  fuerit  fatis- 

fa^Hetunc  alter  abulteriori  pe» 

titione  liberatur.  202. 

Menfurj^.    qui  eas  Itcct  privatas 

publtce  nonfignatas  tenet,  puni- 

ri  debet,  7/.  cujminfigniis  men- 

Jurd  &  pondera  (int  notanda, 

76.  fjmbela  &  inpgnia  publica 

reprafentant  fignatum ,  fi^  im' 

pcrii  &  jurifdiilionu  quafi pof- 

fefiloncm  76.  (ieivitas  Princi' 

pales  menfuroifuo  (igno  notave- 

rit,  puntri  ob  idpotefi  77,/fno(t' 

lii  pannis  regta  [igna  cum  civim 

tatis  marca ,  ubi  confeShiJunt , 

imponifolent.  78*  nijiconfuetu- 

dinealiudfuerit  receptum.78, 

nift  per  prdfcriptione  immemo- 

riaUm  vel  concejfionem  &  de-. 

legationem  Prtncipis  hocju»  ob- 

tinuerint.  78.     ad  evitanda$ 

fraudes  imprejfa  menfuris  fgna 

fiatis  temportbut  revideri  con- 

ducit.  80.  <jU£  qratisfieri  debet, 

81*  in  bene  conflitutis  Rebus- 

pubitcis     certi     conflituuntur 

menfptratOTHm  vfitatorcs  82. 

qui 


6i^, 


(jtti  c^uo!-anyii4  mercatorttm  mc' 

jitras  ad  puilicum  ^nomoKem 

txansinare.  82.  rtpcrtM  men- 

fnra6  adulterinoA  publice  fran- 

gerefdent.  S^.   &  t^nidem  an- 

tefores  ipfiu*  adHlterantis.  Ss* 

fraudantes  infuper  pro  cjuali' 

tate  delt^ii  a  Adagtftri^^tti  puni- 

rifolent»  S^,    Cuftodes  menfu- 

rarum  negUgentes  in  cfficio  fuo 

puniridebent.  S^   hi  vfttatores 

lites  tn   a[lu  vtfitationis  orras 

recurrendo     ad     archetjpam 

men/itrarum   dirimere  folent. 

8}.  Omnes  ad  communem  tet- 

ramenfHram  folvere  tenentur. 

84.  jui  conftitutndi   menjura- 

rumcuftodes  competitTJomino 

territorit.  84.    tK/peflio  meiiL 

furarum  cft  a^m  juYisdtUionlfy 

eive  ccharet.  84,.   Aidgiftratm 

crcatio,qHales ciianiyfunt  men~ 

furarum  cujiodes  ,   ad  curam 

Pnnctpu  ptrtinet.  Sf.    in  aHn 

vfttationn    pana     a^hitraria 

vtrtttur.  8j,  in  cjutbwdam  ci- 

vitatihus      hr^perii      obfrva- 

tur  y    ut  rerum    venditilium 

ptenfuratio  fiat  in   loco  pub- 

lico,  menjkra  pubUcay  per  per- 

ftfnampubhcam  87.  alihiQ7'hoc 

receptum  tfj- ,  ut  omnuim  pon- 

derum  &  mofur^^rumform^t  a 

certo  aliquo jurato  arttftce  con* 

ficiantur.  88.    (jn<e,  conjuetudo 

CD^rcendu  defraudantium  ma- 


chiMationibttt  maxime  condu- 
cit.  88.  leXi  mutattonem  men^ 
furarum  prohibens  inte/ligit  de- 
fraudationem  aliorum.non  ve» 
ro  reduBionem  ad  juftum  pon' 
dtu,i6$.(HUodeo  magis  procedit 
fihtec  correfiio  palam  fiat.  16 f, 
neque  Irx  ullam  poenam  hancin 
remftatuat,  tds-  exatho  poena 
falftficationif  menfurarum  non 
/iffert  decepto  prajudicium,  quo 
minm  contra  hdentem  agert 
poffit  ad  interejfe.  166.  fcienter 
intque  mtnfurando  alterum  de- 
fraudans,  furtiafiione  convC'- 
ntri  potcjl.  166.  ^uoniam  Do' 
minui  territorti  Jure  Jiiperio- 
ritatis  patefiatem  ftatutndi  de 
menfiiris  fibi  vindicat  i  idcoeiue 
ei  merito  quoejus  coercendi  pote- 
ftas  competit  in  eos.tjuicotra  lc" 
OfS  dtlit:quHnt.i67.  explod:tur 
diftintiio  Knichcm  circa  irro^ 
gand.^m  poenam  Jalftficationis, 
168.  fententia  ylutboris  deeU' 
ratttr.  i6o.  170.  cautela  tradi- 
tur,  ad  amovtndamfubjeBionie 
aut  LandfiiJfionatM  qunfttO' 
ne,  ut  iij  qut  in  alteritu  territo» 
rio  caftra,pagos&c.  pojfidenti 
diverfts  pindcribui  ac  menfu' 
riitttantur.M^,  fuhdittsaitam 
jurpsdicitonem  habenttbui  tui- 
tiocjUAntitat:  mcnjurarum  di- 
vcrjk  k  japtriori^y  conccditur  ; 
dimtnutio  autem  vel  augmen^ 
Hhhh  tum 


6i4* 


tum  ejmclem  fme  Prit^cipis  aU' 
thoritate  iis  mn  prrmitti- 
tur.  //J.  <]Uod  ita  obftrvatur 
in  Regno  NeapoUtano.  itj.  Jh4 
tnffiJUriiYum  a  privatis  accjui- 
ritur  velper  conajjionem  Frin- 
eipis.ns.  Vil  ptr  ujlimdis^tur- 
Mum  &  longijfimhm.  u6.  Do- 
mims  pojpjji'  fium  reditus  ad 
menfuram  in  fuis  caflris  uftta- 
tam  exigere  mn  licet  ,fi  Domi- 
9)0  tt.rritori$  compaat  jtu  men- 
furasdandi.  u6,  Cenfus  annui, 
&  operd  dehtta  juxta  morem 
confmtum  funt  prajf-anda.  /  /7. 
Trjcnffira  C^  pondera  regis  fiig- 
mate  Jknt  fgnanda  in  ^gnum 
tamfuperioritatis  cjuam  Jubjc- 
Ciionis.  iiy.  Princcps  territorii 
wenfuras  &  pondera  etiamCle- 
ricorum  fignare  poteft.  118.  Cle- 
rici  mercatutam  exercentes  ra  ■ 
tione  hujtis  negotiationisJtatH- 
tis  Judicis  fccularis  fubjiciun- 
tur.  up.  menfurarum  juftaS 
modius  in  puhlicis  civitatum 
0idibus,  &  templis  prcf^t,  ut 
CUiltbct  ex  arche;jpo  tali txem- 
plum  jnfium  dejumendt  con- 
Cfljumft.if'.  menjkras  falfoi 
fabricans ,  aut  vcndens  vcrja- 
tur  circa  tgnorantiam  vincibi- 
tcm ,  t^ud  Kon  'J}  cxcufhilts  ,  i- 
deoijue  venia  non  (Ji  dignns.  f  jj, 
(^ui  f<ilfts  &  adultertrtis  menfu- 
nSfVelponderibus  i^norant&rtt- 


fus  ejl  in  mercatu  puhlico,  a  poe.^ 
nafal^  hoc  pr£textu  non  lihera- 
tur,  if /,  adducuKtur  ajjertionis 
rationes.  1;/.  1^6.  adducuntur 
DofioreSyCjiui  hanc  fententtam 
fovent,  i6f,  adducuntur  dijfen- 
tientes,  cum  eorum  rationihus, 
tf6.  iisdem  refpondetur,  ts7» 
fententia  prior  ajfertiva  decla- 
ratur  eatenus  procedere,  ut  dc- 
lin^ueyishabita  rationscircum'^ 
Jiantiarum  arbitrarie  mulEla 
pecuniaria  puniri  debeat.  ijS. 
cjuoad  irrogandjtm-  poenam  an 
verba  toties,  efUGtiiS^Jlntrefe» 
renda  ad  fingulos  metiendi  a- 
fius ,  an  vero  ad  fingulos  con- 
trad:us,  ejui  plures  aEius  requi- 
runt,  V61.  ajfrmatur  prius ,  & 
adducuntur  rationes  affirma- 
tionis.  161,  162.  an  poena  gra- 
vtori  plcSiendus  fit  is  qui  uten' 
dofalfis  mehfnris  prima  autfe- 
cundavice  infraude  depnhen- 
dttur,  162.  ajferitur  negativa 
cumratlomhus  ejus.  162,  anis 
incHrmt,  poenam  filf,  cjut  in 
re  minima  menjhrando  falfkm 
commfit.i6^.  msnjurarumcu- 
ra  ad  Aiagiftratum  pertinet.2* 
earundem  orioo  eft  ab  ipfa  naiu» 
ra  ;,  unde  menfHraAtcatur.  |« 
meKJHrarmn  cura  apud  HehrA" 
os.  ^.  apud  Gr<ecGS.  4.  apud  Ro- 
manos.  4.  circa  faija^  mtnfu- 
ras  (!y£dtlium  curuitum  pote^ 
fiM  ^^ 


6if. 


fias.  4.  metifHrarHm  curam  ^- 

Ittjadolmptratorcsfibi  tpfisftim' 

fferHtit.  f.    ea  pofimodiim  Im- 

peratorihusGothis,  Regihm  Ro- 

matjis  cejfit.  f.  circa  meKfnras 

Caroli  M.  cotiftitmto  6.   circa 

eoidem  HunnorHm  Reonm  edi- 

Ba.  6.  Imperium  circa  menfu- 

rasCallid  Reges  adJcnbHnt  ra- 

tiociniis  Regtts.  6.  eornndemde- 

cretacirca  menfuras.  6,   cura 

circahanc  rem  ii^j /iKgulis  Gallitt 

municipiis.  7.    circa   menfuras 

Htfpaniarum  Regis  conjl-itutio, 

7.  circa  easdem  Jus  B.egium  in 

j4nglta.7.  menfurd  gcnera  Se» 

natuiconfulto      parlamentario 

hodie  mutari  confueverunt.  7, 

Juri  Reijo  in  Anglia   vicina 

Scoti<t  legesfe  conformanttS.  rir- 

ca  menfurai  Caroli  Rcois  Hun- 

garia  conjtitutio.  8.  circaean- 

dsm  rem  Regitm  SigismHndi I^ 

Vladisiai  conjhtution&s,  S,  cir- 

ca  idem  Regni  Neapolitani  tri- 

bunal  flngulare,  S.  circa  idem 

JHi  Regium  in  Sicilia^  9»  ejus- 

dem  rei  cura  in  Ripuhlica  Ve- 

fieta^  p.  circa  idem  jus  in  Prinm 

cipatu  Pedemontano  &DucatH 

Sahaudia  refidet  apud  Ducem 

Sahaudiit.s),  JMtnfurarum  ju4 

Regi£  ejfe  potejltitis  etiam  Bar- 

barinorunt.  10.  cur  potejfascir" 

ca  menfurai  ftfummi  Imperii, 

12.  menjura  unde  dicaturi  He- 

Hbh 


hrdtorum  etymon.  t4.  potejlai 
cira  menfuras  jurihns  majefia' 
tis  annumeratur.  14.  potefiae 
cira  menfuras  &  pondera  in 
Imperio  Gcfmanico  vi  jurisdi- 
Bionisterritorialis  competitjia- 
tthus  Imperii.  17,  menfurit 
ejuantitatcm  &  modum  dicere 
foli  Prixcipi  licet.  17,  jusfra»' 
gendifalfas  menfurasad  exem- 
plum  juris  conjlituendi  attri- 
buitur  alta  jurisdiElioni.  2/» 
menjurarum  immutatione  fa- 
Ela,  an&  forenfesinrecipiendis 
certismodiis  annuis  novam  me- 
furam  agnofcere  teneantur.  49. 
menjura  fundi  empti  intra 
^uodtempusfieridebeat.sS.  uhi 
difiinguit  author.  fS.  quid  fi 
conventum  fit ,  ut  iyttra  tret 
menfes  vendttor  pr<edium  men- 
fu^a  fuhjicere  teneatur  >  de- 
ciditur.  jp.  (juid  de  emptore 
circa  hanc  controverfamtenen» 
dum^  decidttur  60.  ji  in  divi' 
(ione  honorum  interfratres ,  ci" 
tra  tamen  determinationem 
temporis ,  menfurationis  faCla 
fuertt  mentioyan  pofl  lapfosvi- 
gintiannosb<eredes  alteriuifra- 
tris  defun^i  menfurationem 
demum  petere  valeant,  60.  ven- 
ditionead  menfuram  faBa,in- 
terim  donec  pr^dium  menfure- 
tur  5  an  poer.itcnti<e  locuffit.  6 1, 
fi  trafiu  tsmporispropter  ncgli- 
h  2  g^nti' 


6i6. 


gentiam  agrimmforU  i»  defeCiu 
erratum  appareatj  tnnc  mevfu- 
ratio  eft  redtgenda.  ad  JH/iitia 
libram  ,  &  'vtnditor  pro  rato 
pretii  Joluti ,  damnum  refarci' 
re  cogitur.  6^»  qnamdiu  dece- 
ptis  in  menfHratione  fHCCHrra- 
tnr  ibtd.  acliofHpplememi  dti- 
rM-.  ad  trigtnta  mc^He  annos, 
6S'  remediumcontra  deprava- 
tores  menfHrarum  ejl  figni  ,  & 
notd.  pHhliciZ  imprejfio,  7$.  mtn- 
fura  pHbltca  per  (ignnm  anthen- 
ticum  difcernitHr  ah  adulterim 
na  mtnfnra.  74,  charafler ,  & 
ftto^ma  publicftmjfidem  &  prc- 
hitatem  mKHfHrarum  fpondet. 
74.menfHr<epHblice  non  ^nna- 
t<t  i»  faljl  /itfpicionem  incur- 
runt,  ideoejue  per  magiflratum 
frangi  pojfunt.  74..  vide  eiiam 
tit.  pondera, 
Mercatores.  Inter  iUos  obferva- 
tury  cjHod per  jtgni  impoptiontm 
in  ctjia  mercts  prohentur  fins 
efe,  CHJw  eft-  ftgnum.  77.  addH- 
cuntur  Dotiorei  confentitKtes, 
77.  mercatores  in  menfuratio- 
na ,  pannos  nimtHm  tirantes  & 
extendentis  arbitrarie  pHhiun, 
tnr.  164.4.  an  mercator  poduijUjlo 
Uvitu prcpria  authcritate  ad4. 
cjMXrr ,  &  adjtiftam  cjuantit/i- 
tctn  addendo  alt^ntd  redtgcre 
pojfii}  ,cj. 


Modius.  modios  Meosvellapideof 
juftinianiii  Imp.  in  Ec-clefiis 
CHJpeivis  civitatii  confervari  }Hf- 
ftt.  66.  ejHod  hodie  adhuc  vidc- 
re  licet  tn  templu  qmhHidam, 
66.  ftatutum  circa  ahrogatio- 
nem  veteris  modii  eft  prohihito- 
rium.  4.2.  iteminrrmj  nontn 
perfonam  fcriptum.  42.  hoc  in 
cajii  contraftpu JHxta ftatutum 
hcij  uht  res  ftta  efl  >  regulatHr, 
42.  hanc  affirmativam  Doflo* 
rescommuniter  fecjHuntur  42, 
JHXta  ea  in  fummis  curtis  deci- 
ditur.  ;o.  in  conventione  de 
certi^frumenti  modiisfolvendis 
attenditHrqHoadmenfuramlO' 
CHi  folutionit.  s$.  idem  judiea.- 
tur  regulariter  in  expenjis& 
damnis,  ^j. 

MolcndlnjE,  earum  infpefiio  de- 
lifiorum  moUtrinorum  coerci- 
^io  j  relicjuaque  de  vtolis  ftatH' 
fndi  potejias,accenJetHr  juriftt- 
periorttatts  territoriaUs,  ^45. 
rationes  ajftrtioms,  $44,  S46, 
^47.  In  Monarchia  Romana 
folr  Impcratorei  Romaniy  de  Pi~ 
ftoribtUt  defumento»  depans  ^ 
de  molendmu  &c,  confntutio- 
nes  promulgabant.  34^,  mole- 
trinurum  cnram  Im^iratorei 
fHhfcutt-s  tempQrtbnA  tomir,ife- 
rnnt  p'  djecto  annonte.  z^g.fub- 
dttt  pojfur.t  cogi ,  ne  ad  ulta , 
cji4.am 


61-;, 


i^uamMi  Domifti  molendinttm 
ACcediMt.  ^24*  alii  contrarim 
umflatt^Hnt.  424- 
MoJitores.  Eorum  im^rohitoi  & 
fraudes,  $44.  moUtons  prttfuo 
mHntur  ejfe  furos.  S4-S-  maxi- 
ma  necejfitoi  boni  publici  er^o 
tjjiagitat,  ttt  circa  caufas  mole»- 
dinarioi  omtime  profpiciatur, 
^46.  fnrtia  &  deceptiombm 
moUtorHm  acri  remedto  obvi- 
andnm  tfl.  ^47.  AfoUtores  no- 
flrtfftnt  veterttm  piflortimftiC- 
cejfores.^49.  StatMlmpiriimO' 
derni  ,  cum  ils  competant  jura 
territortaUa  non  minus  ordi- 
xant  de  molendinorum  viflta 


ge  ncminatos  fuijje,  ij6.  ubifpe» 
cm  iurudiHtonis  in  caflro  vel 
pago  funt  penes  duos  ,  cuinam 
competat  infpeitio  molandno- 
rum  S5<i-  ta  re^ularittrfpiHsit 
ad  DomiKum  territorii.  $S7, 
probatur  ajfrtio.  j/7.  ^si-  3i^* 
awpUatur  fente^nia ,  ut  nihtl 
interfit,five  fuperior  folampof- 
fldeat,  juriidiciionem  terrtto- 
rialem,  flve  cum  ilU  altam  ha» 
betVL'  feHcriminahm.  i<So. 
Moneta.  plurtmis  inlocisexcon- 
fiiverttta  Principum  mul^ie  ^e- 


cuniart£profalfificatione  mcne- 
tarum  campetunt  Magiflrati- 
htu  MttncipaUbw.  172^  /7^. 
UonCi  &  i»jpefiione.,^uarji  oUm     Munieipalis.  civitaf.velaUtume^ 
Imperatores,  34^.    in  Dncatu  diatta  cxiflens ,   in  quafi  pof^ 


J4'uYtenhergicoJoUPrincipi  com- 
■petit  inJpeBio  molendinorum 
312.  idcm  habetur  in  ftatutis 
Mifnidy  Saxonid,  Dticatus  Ju- 
liacenfs(^c.  EUn-oratmBran- 
deburgici ,  &  Ditcatus  Brun- 
futcenfls.  jjo.  ^si  exierorum 
legei  &  confmtpidtnes  circa  hanc 
rcm.ssi.  npuUKomanos  Piflo- 
reSiflve  molttorcs  propria  hit' 
buerunt  Collegiayjura,  &  pri- 
njiUoia.  ^f^.  Theodortcui  Go- 
fhorum  Rcx  Rcmaxi^ ptforum 
(^  njoitoium  cauja  conjtitttit 
prdfectos  annontt.  ifH.  !n  Gal- 
Ua  cUm  i^^Homima  datt.mfuitt 
wfpUlor&i  molcndtTiiirut»  a  Rc 


fefflonc  Jtiiis  menfurarur/t  & 
ponderum  toipjojurisdiBtonem 
vel  jupexttatem  d:Clart*te  ne- 
ejutt,  11^. 

N.  ^ 
Neapolitani  Regnl.  eura  in^ni- 
rendt  tnflilfoi  tnotutai.  84.  c- 
jpudem  diCiett:m  de  menjuris 

V  ponder.ku  R-g.ofligmatefg- 

nandi<.  iiS.  fy.gfd^.^ti poena fal- 

Jflcitorum  pcndtrum  &  men' 

J.^\arnm  ■:i  rtgno  N  ayoUiano. 

/Sf'   in  hoc  tril'ti*iaU fiy.^ulare 

circa pondna  &  mctijttrai,  8, 

Niices»  earum  menfttra  injupe- 

rtori  5u€Via  a  qao  io^-ce.^iaturt 

Hhhh  i  (srquAn- 


6i8» 


f^  quantum  cjUOtAnnis  impor- 
tet.  II» 

o. 

Officiales  publicos  ejmlihetjuva' 
re  teietur»  loi,  inJHrato  non 
cteditur  i  <]Uoti6S  alie^uid  a  lege 
alicujus  co*>fcientt£  relinejuitur- 
10  z.  in  qHibusvii  o^cialibus  ob- 
tineti  ut  ab  initioofficiifu/cepti 
faltem  jurent,  non  circaftngu- 
los  aHut.  I02t 
V' 

Parificnfis,  fuprema  curia  dupli- 
ci  arre/f^ojuf  conjlituendi  cujio' 
dei  Pannaria  infpeflionis  Baro- 
nii»a  regni  jura  fuperioritatis 
kabentibui  adjudicavit  S$, 

Pcioponnenfium.  circa  pondera 
dr  mcnfuroi  umformitat.  n. 

Pcrtincntiarum.  vox »utut  gene- 
r^fVjfinta ,  non  tamen  inctudit 
regalia.  zS. 

Platonis  Prxcepta  a  M.  TulUo 
relatay  ab  omni,  qui  reipublicti 
p raefii  fintle  Junt  c ujlodienda . 

4-4-7' 
Pon  "'cra  eorund^m  cura  adMa- 
«•jlratifm  pcrttnet.  z,  Eorun- 
dem  origa  cjt  a  natura.  ^.  cur 
potefioi  circii  ea  ft  fummi  Im- 
ptrii  !0.  potejhts  circa  ea  & 
menJHr.ts  jurtbiu  Mnjefiatis 
annnmerAinr,  14,  an  tSy  Cjui 
falfs  ponderibiu  ^  mcnjttris 
fctcnter  utitur^  e,zdem  poe-ja  pu- 
fiiatui ,  (^nti dolose fabri cans  eas 


punirifolet.  I47.  ponderum  d* 
menfurarum  exaUam    habtre 
curam  Principi  iKCumbit.  6f. 
cjUdtfitpoena  ejpti,  qui  ponderum 
&  menfurarum  extmplarpub. 
iice  ajfxum  refigit  &  corrum" 
pit.  70,  Jui  Jiatuendi    circa 
pondera  &  menjuras  ex  parte 
imperantis  fuperioritatem ,  ex 
parte  vero  recipientis fubjeUio- 
nem  probat.  tii,   ponderum  & 
mtnfurarum  fal^ficatores  te- 
ttentur  pcena  falji  &  ejuidem 
atrociori.  127.    ponderum    & 
menjurarum  exAcjuatio  concer- 
nit  commercia  fubdttorum,un- 
de  &  illorum  judicium  circa 
hanc  rem  erit  explorandum.^z, 
ex  ponderum  &  mcnftirarum 
longijfimo  ufu    provinciales  jtts 
^Hit(iverHnt,ac  in  (juafi  po/pjfio- 
ne  nnenfurs,  confueta  extfiunt. 
4.^,  an  Princeps  Impcrii  ad  in- 
fiituendam uniformttatem  me^ 
[urarum  &  ponderumfubdi^to- 
rum  Confenjitm   reejuirere  tem 
neutur.  $S,  anjusponderum  & 
menfurarumvendito  cafiro  cit 
terrttorio  tranfeat   in  empto- 
tem,  27,  Ponderum  &  menfu- 
rarum  uniformitas  in  republi- 
ca  maxime  utilis  efi.  ^z. 
Pontitex  Romanus.    o-tnma  ar- 
dua  negocia  coaBoCardtn^lium 
Senatu  expedire  tenetur,  41 . 

Portuen- 


dfp. 


Portiienfes.  qHtJlnt.s» 

Poruffia.   ^Htd  de  illim  Jnre  (it 

.  fancituw,  contra  dipravanter» 
ntenfnras.  136. 

Princeps.  commercia ,  ^  qHtbiti 
vit^  hnmana  indiget^  fromove' 
re  tenetfir,  /^.  ifii  folt  itcet  men- 
furis  quantitatcm  &  modum 
dicere.  /7.  1/  tenetitr  dolis  & 
fraHdibtu  fnbditorum  ijffioadlU' 
crum  captandnm  obviare,  ij. 
PrincepSy  efui  jnra  in  territorio 
pojjidet,  Itberum  arbitrium  ha- 
beti  an  &  o^uando  onvu  trihmi 
fuis  impcrare  veltt.  421  Prin- 
ceps  per  mandatafua  neminem 
.  intellt^itur pragravare,  44.  om- 
nes  fere  Principes  in  rcgtmtnis 
inqreffu  Provincialtbptt  jura  & 
frivtlegia  fua  cofervaturos  pro- 
mittu»t,4S.  Princeps  de  rcbM 
in  Principtitu  fuo  fitis  promif- 
cue  difpoKere  potefi.  s^.  Prtn- 
ceps  etiamfi  prudens »  tame» 
Coffiltarttseget,  $S. 

Profcflor  dnm  fert  tcjiimomum 
defctcntta  difctpuli  in  atiupm» 
fentatioyjtSy  tcnetur  jurare  de 
vcritate  104. 

Proliibitam  rem  faciens ,  dolose 
facere  cenjetur.  ij^. 

Provinciales.  exufupoKderum& 
mcyfuraram  longffi.mojw  ejUi- 
(^virunti  ac  in  o^Mafi  pojfeffione 
menfur<£  confuet^  fxifiunt%  42» 


R. 

Rcgalfa.  pcffideri  no»  poffunt  a 
Jnbdtto  absque  fpecialiPrincipis 
concejfione.  26.  rcgalia  nonfint 
jttrarealiaj  &  fando  inh<eren- 
tia  i  Jed  perfonaUa  2$  Rcgia 
jura  i»  oeMtrali  conceffione  ca- 
Jiri  cum  pertinenttts  non  veni- 
unt,  2S,  EcgtA  potffldtis  invg' 
terata  confuetudo  circa  ponde- 
ra  &  menfuraifiatuendi.ip.  rs- 
qnar.di  opinio  circa  irrogan- 
dampoenamfalftfi.cation's  men- 
furarum  exploditur.  iCg. 

Romani.  Imptratores  remedium 
prabent  coMtra  falfi^cationes 
mcnfurarum ,  refcribendo  ,  ut 
modi  dnei  vel  lapidei  cum  fex- 
tarits  ^ pondtribmpcr  manfia- 
ms  &  finguia^  civttates  colio- 
centur,  66.  Romanorum  cura 
circa  pondera  &  menfurM.  4, 
&  66.  Romanis  Regibm  men^ 
Jurarum  &  pondtrnm  concre- 
dita  cura.  s.  (^pnd  Romarjes 
menforum  funilio  honorificA  e» 
ratj.  &  smmtinitatibisi  gaude- 
ba^,96» 

S. 

Sabaudiaj.  Dux  in  Ducatu  Sa- 
baudtd, ,  &  Princip^^tu  Pcde- 
montatw  jus  habet  por.dtrum 
&  menfurarum,  9. 
Saxonica  dic^fleria  cjuid  obfer- 
vent  circa  fcenam ,  quajcifnter 
f^ifis 


6iOp 


falfis  ponderilms  &  meyifurU  «- 
tens  pmitutj  &  dolose  eas  fa- 
brkans  isB- 

Scaynus.  an  menforis  ajfertioni  ftt 
fiarjy.m?  sg, 

Scholafticus,  fi  SchtiUfiico  pro 
viatico  fit  Ugatum  fiudiorum 
cauftj  fulutio  faeienda  efi  ibi , 
ubtoperam  datfiudiis.  S3>  con- 
ftitutio  Provineialii  Wurtem- 
bergica  ctrca  hamrem.S4- 

Scotia.  quid  rsgni  Scotia  legibus 
cautum  fitiCtrca  dtpravantem 
wenfuras.  iss-  tUiusconfuetu- 
do  circa  irrogandam  poenam 
pto  falfificationt  monetarum. 

Scire  &  Scire  debere  parU  funt 
injure  144-  ex  eo,  quod  quit  te^ 
netur  fare ,  prajumitut  fcire, 

I44-. 

Scnatorcs,  Ptincipes  cmnia  ardua 
negotia  cum  conftiio  &  coufin- 
fu  Sevatorutnprovittkia  expedi- 
tt  debe>7t.40.  Senatores  proviii- 
€iffu»t  inter  Principein  &  po- 
^.uium  tnterjicft  utmidiuto^es* 
40, 

Sicilia,  iueajasreghm  circapon- 
dera  &  menfuras  9.  in  re^ntSi- 
ciiia  mnropoli  Masfina  ,  Pro- 
tiX  fljtr^  tcmporihus  eltgit 
Crednz^erium;  quodquc ftt ejtts 
cjji  jum?  94-  in  rcgno  Sicilia 
finiularii  pc:t!a  fal/tficatorum 
pondsrum  &  mfnfurmum,  i$f. 


Sigismundi.  regis  confiitutiones 
ctrca  pondera  &  menfurasp.  8. 

Statibus  jus  circa  pondera  &  men- 
furas  fiatuendi  commanicatum 
efiper  Keceffus  Imperii,  20. 

Subjedionis.  realis  effe^us.  /j.- 

Subftitutus  in  officio  fuo    delifi' 
quens  defubfiituentis  volunta- 
tedeliquijfe  cenfetut.  200, 
T. 

Terminus.  ttimen  termini  motl 
tam  atrox  eji  ,  quam  menfura 
falftficatio.  ^/3.  primAVO  mot- 
taltum  feculo  crimen  termini 
motipUneerM  imognttum  214» 
pofiquam  dtfiingui  cepermt  do- 
minia ,  etiam  agrii  teimtni  funt 
pofiti  •yadio  fintumregundarum 
&  criwen  d^  terminomotoori- 
ginem  fumpfit.  214.  Eeipublic<e 
tntereft^t  nererum  dominia  fint 
in  tncerto.  2is.  ptr  ramos ,  co- 
lumKOi,  ftatuas,  montes ,  fiuvi' 
os.fojfas.  2itS.  perarbores  &ar- 
hufi^ ,  petras ,  txim  ra  ,  &  vias 
publtcas,  rtvosifep  s,fepntchra. 
217.  CQmmuHtter  per  Uvides, 
220.  apud  R'  manos  lapis  termi- 
nalif  eratpro  perpetuttate,qHem 
ut  Deum  y  coro>fiSi&  vUiimis 
venerabintur.  222.  anttqui  U- 
pideshostnvioUbiles  ejfe  volue- 
runt.222.  etpnolcgi.ii  dtfinitio 
&divifto  termint.  223.  224. 
22S'iS-  qut  privatim  do'o  7Kala 
t(rminospomt,imidit  incrimen 
falfi» 


6tU 


falji ,  &  hac  posYia  putiitur, 
^i^.TerminmfAlfmmn  trihUit 
pojfejfioner»,  324.  p(X»a  amom 
tionii  terminorum  etiam  loQum 
hahet  contra  cum,  quimandato 
alterius  tcrminos  turbat  324- 
qui  terminof  finales  amovere 
tantum^  tentavit ,fed  non ptrfe- 
tityiiextra  legiipoenamefi.szC, 
an  attentans  movere  lapidesfi- 
nalaft  omnino  extra  legis  pae- 
ftams26.  termini  legttime  poft- 
ti  non  modicum  bfibent  effe- 
6lum  in  prohandoTerritorio  ,ju- 
risdi^ione  &  confinibm,  2S2, 
declaratury  con^nia  &  jurtsdi- 
^ionem  territorialem  etiam 
aliis  modis  probari  poJJe,2  f4.  re. 
quiritur,  ut  lapidesalios  termi- 
nates  re5ia  linea  refpiciant, 
2S4, 

Teriitorium.  territoriorum  Do' 
mini  pojfunt  inhibere  fubditis , 
tte  aliorjum  cmigrent  habitandi 
eratia,  aut  commercia  exerce- 
ant  i*f  locis  peregrinis ,  Vel  inve- 
hantcerevifi<Am ,  &  vinum  fo- 
renfe.  4.2^. 

Theodorki  Gothorum  Regis  edi- 
Bum   de  novis    indt^iontbus, 

44!>' 
Torculiim.  defignificationevoca» 

buli  torculum ,  & ,  ejuot  modis 

dicatur,  S79-     unde  derivetur 

torculum.  ^81.   nomtnalis  defi- 

nitiohujfUverhi.sSt,  quorun- 


dam  definitio  realis  refertur. 
^8'm    vera  defnitio  traditur, 
38 f.  differentia  torcult  a  pr^tla, 
381.  prejfmum  conftruttur  vel 
exlignisyVellapidtbuf,S82,  di- 
vifio  torculi.  $$2.  quilibet  pri- 
vatm  in  fundo  aut  adibuifitii» 
torculum  Jui ,  &  aliorum  Hjiu 
gratia  incenfulto  Principe  Itbe- 
re  <edtficare  potefi  s^S-  torcuU 
tmpto  autlegato ,  vafa  quo^  vi- 
naria Emptori aut legatayto  ce- 
dunt,ac  infiar  honorum  immo- 
biltum  cum  torculo  tranfeunt^ 
4oy.  cupp£,tanquainfirument4 
torculi  fubflantialia  necejfari» 
tamin  coatraflum,  qukm  lega- 
tum  veniunt.  40^.  torculum,fi 
immobili  adfcio  inharet ,  ret 
fliexifitmiitur,  &adiumpars, 
jfosf.     locator   (zdium   tenetur 
condufiori  conctdtre  terculare 
annexum  ad  premendas  uvat 
defitnatum.  410. 
Torcularis  ccnfus    prafiatur  vel 
in  pecunia   numerata  ,  vtl  i» 
mufio.  477,    Dominui  torcuU 
b*nnalis,quipago  cumjurisdi' 
Uione  prdtfi  y  ctrfum  torcuU'- 
rem  pro  lubitu  mutare  vel  au- 
gcre  non  potefi.  478,  in  redtti» 
bus  pr^ffiandis  veterem  confue» 
tudinem    Domini  pojfjfionuat 
obfervare  dcbent  478,  tirca  ex- 
atlionei  conjuctas  debttorcs  ha- 
bent  jus  acquifitHm ,  quod  illii 
liii  invitis 


6ti, 


invitis  adimi  facile  non  potefi, 
jf^ff.  Oper<e  rufiicorttm ,  ^ttoad 
aualitatem  &  angmentttm  nnl- 
latenttifHnt  extendenda,fid  po- 
tiui  intra  confi^etos fines  cohi" 
bendd.^jS'  Controverfia  inter 
Dominum,  & dfirt^Halesexi' 
ftente  circa  cenfitm  torcularemy 
omnium  primo  pafla  conventa 
funt  infpicienda,  qua  aUui  na- 
turam  informant ,  &  refoT' 
mant  4S0, 

Turonenfes.  confuetudines  circa 
menfurai  &  ponderatregiofiig- 
mate fignanda,  u8, 
V. 

Vafallus,  Ithertatema  certis  pra- 
fiatiomhui »  contra  Domtnum 
prnfcrihere  potefl ,  f  Dominus 
f^afallitica  onera  requirens  va- 
fallo  deneganti  per  longijftmum 
tempui  acejuieverit.  460. 

Vedigal,  filvere  neghgevs ,  mer- 
cts  commitiit,  nec  perinyioran- 
ti<t  allcgutionem  liheratur.  //4. 

Veneta?.  reipuhltca  cura  ctrca 
pondera  &menfura4,g. 

Vindemiarum.  aperturafieri  fi- 
let  d  Domino  loci,  commumca- 
to  priui  corfilio  m  forma  infor' 
matioiu  ~cum  pcritti  vtnitori' 
bu»  ptr  judtccm  ordinuritimt 
fii.  ijuar-' aptrtura  vtndemia 
rnm  publtce  fieri  foleat,  fti.fi 
vi>'.Uh.'u:or  ante  aperturam 
wndcrfji<e  cohtrA  puhlicum  pro- 


clama  propria  authoritate  uvxi 
collegerity  non  tantum  dehitx 
poena  pleEtitur ,  fid  &  vtcinis 
damnum  &  intereffepr<t(iare  co» 
gitur  //5.  tempore  vindemi<t  4- 
liorum  vineas  adhuc  dum  claw 
fas  pro  Hvarum  racematione 
ingredi  prohitum  efi.  ^14,  pofl 
aperturam  vinearum  &  uvas 
colleRoi  cutlibet  liherum  efit  ra- 
cemoi  omiffos  colligere,  s  t4* 

Vinea.  Colonm  oh  malam  cuUu^ 
ram  vineam  certo  annuo  cenfti 
conduCiam  amittit ,  &  Domi- 
tttu  eum  fundo  expellere  potefl, 
S49  vinitoremalteriuiperfita- 
dens,  ut  culturam  vinea  defere- 
ret,  convtmri  poteft  k  Domino 
vine<tde  dolomalo,ss6.  promit- 
tensdare  operariufuis  vinitorim 
bui  ta*}tum,pro  merccde,  efuais» 
tumaiti  civesfolvunt,  &  con- 
fietcivcs  dtverfimode  mercedem 
folviffead  eamcjuantitatem  te» 
netur,  e^ua  mtnima  efi.  /f 7. 

Vinum.  ifl  donum  Deit  tum  ra- 
tione  vtrtutisper  ufum,  tum  ra- 
tione  ftltcttatis  per  culturam^ 
Soo.  ium  vinum  certa  fpeciei 
promittnur  ,  fohtio  fiert  dehet 
tneoiocoy  ubt  doiium  eji.  ss» 

Uladislai  Reg:i  Huingartt  confii- 
tutto^es  (trca  menfur.ts  & pon- 
dera.  8. 

Uv3e  recentrr  cofl^<t,  eito  dcve- 

hendtefuni  ad  cuppas  >  ideoijue 

cuppa- 


6ih 


euppar/fm  inprimis  habenda 
cura.  jofi.  explicatur  ordinatin 
WUrtembergica.sio,  DotninHS 
territoriicirca  tempw  uvascol- 
ligendi,&  Vindemianditordi' 
nationes  optimh  poteji  premiil- 
gare.  jto.  uvarnm  colleSlio  an 
diebfu  fefiii  bona  cofcientiafiertx 
aut  a  Magfiratupermitti  pojjit, 
nbi  Sabbatki  obfervatio  Hebr€- 
is  demandata  declaratur.  j^2. 
foren/isj  dominus  vinea  uvas  te~ 
pore  vindemiarum  coUeClas  & 
contufas  contra  loci  confuetudi- 
fiem  extra  territorium  ad  ali- 
udtorculum  veherenequit.14.6, 

w. 

Wiirteinbergica.  ordinatio  circa 
pondera  &  menfuroi.iS.  in  Du- 
catu  U^urtembergico  menfura- 
tum  &ponderum  archetjppu  in 
yircioivo  Ptinctpii  StutqArdiA 
ajfervatur.  6y.  confiitut<t  infu- 
perfunt  dux  civitates  principa- 
liores,  (juihHf  exemplaria  ab  ar- 
chetypo  defumpta  funt  commu 
nicata,  unde  reliquu  loca  ju- 


fiam  rettitudinem  petunt,  bj. 
in  DucatuWurtembergico  men- 
Jura  ejuotannis  publice  infpici- 
untur»  &publicis(ignaturisde» 
fiitutis  utentes  arbttrarie  puni. 
riuntur.  7S>  <juid  obfervetur 
in  Ducatu  p^iirtembergic» 
circafignationem  menfurarum» 
79.  civitates  AfunicipalesWur" 
tembergtca  jpu ^gnandi  menfu' 
rasyulnoii  &pondera  pet  ^a- 
tiam  &  delegationem  Principis 
fibivindicant.  80.  fanttio  Du- 
catus  iViirtembergici  circa  cu- 
ram  de  cufiodibm  menfurarumi 
87.  efuomodo  obvietur  fraudi- 
bui  venditortiminDucatulVur» 
tembergico,  8S.  iVurtembergici 
J uris  fant}io  de  irroganda  pce- 
na  profalfificattone  monetarum 
171.  Formula  juramenti  agri. 
menforis  in  Ducatu  Wiirtem' 

btrgtco  177' 

Z. 
Zygoftatas,    mmo  ordinat  ,   nifi 
Prtnceps,  ejuo  jfurefuperioritOm 
tis  terrttoriaUs  cltiit.  ^48. 


F    I     N    I    S. 


Omifla, 

Ad  cap.  I.  pag.  6,  lin.  24.  addatur :  hoc  efi-y  Jtu  ponderum^ 
meKfurarumt  ulnarHm,  metiendi  item  Corpora  Cubica,  fvedolia  men- 
furandiy  &  agros, 

Pag.  7,  lin.  5.  add,  k.e.  j^pparitor  genetalis ,  Vifltator  moleH- 
dimrumtponderumy  librorumy  ulnarum,  Staterarum, 

Cap.5,  p.  19. 1.  i5«add.  h.  i,  Apparitor  Ceneralis  Kegu,  Fi^ta- 
tor  ponderum» 

Cap.  4.  p.  34. 1. 16.  add.  h,  e.  de  ReduFlioHeponderum&men- 
furarum  adunamformam,&  ^uod  in  Francia  non  ni/i  unaforma  uU 
ua,  longttudims  trium  pedum ,  feptem  digitorum,  &  dectmpedafivc 
pertica  habenda  (tt  o[lo  linearutn  i  qm  yocabitur  ulna  Regia, 

Errata» 

Cap,  T.  p.<?.  I.  23.  lege  :  Etalonage.  Reliqua  Sphalmata  fiqux 
forte  inter  feftinandum  irrepfei"unt,&  Valdcleviacruntjipfc  benevo- 
lus  ledor,  pro  Candore  fuo  emendabit. 


NICOLAI   MYLERI 

ab  ^^xmU(^/  JCti, 

ARGHOLOGIA 

ORDINUM 

IMPEKIALIUM, 

Scu 
2)o 

Principum  &c  aliorum  Statuum 

Impcrii  Rom.  Gcrmanici 

prifca  origine, 

Lihr  Singulans: 

Editio  Secunda 

Wf^riw.  /^.^;^^.     correaior. 

TVBINCjE, 

Impcnfis  JOH.  GEORGII  COTTiE, 
Acad.  Bibliopolx* 

Litcris  MARTINI  ROMMEIL 


Aqoo  M.  DC.  LXXXIIL 


■.■A^ 


.    V      <-  .♦• 


f  I  r, 


-3^  [oj  J^- 


!    I    !    5 


Lc6lori  Cupido&Candido 

ED  ITO  R, 

Academias  Tubingenfis 

Librarius, 
Salutemf^  Ohfirvantiaml 

llam  iilic  publicare  vifum  efl:,OR- 

DINUM  IMPERIALIUM  ARCHOLOGI- 
AM  ,  pergratum  fore  omnibiis,  de  hocfludio- 
^  rum.gcnerero]Iicitis,  haud  unasob  caufascon- 
fido.  Siquidem  ea,  qus  publicis  a£tis  zeque  ac  fcriptis 
ceieberrimus  autor,  Nobiliflimus  Dn.  MYLERUSab 
€^tcn^<?cl^/JCrus,atque  Serenifllmi  Wirtembergiae  Du- 
cis&c.intimae  admiflionisConfiliarius,  fandiorisitem 
Confiftorii  Ditcdor  ampIiiTimus,  antehacin  lucem  cmi- 
fit,  incrcdibiliacinulltatocumapplaufu,  ubivisfuerunt 
fufcepta,  quanquam  juvenilibus  propc  annis  e]aborata^,& 
vixdeincepsretradata.  Voluit  autcm  tunc  ipfe,  cuiu 
de  Principum  &  Statuum  Impcrii  Rom-Germanici  prae- 
cipuis  junbus  fuccindam  delineationem,  quasaliquo- 
tiesrcculaeft,  primitusprodirejufilflct,  majori  tantutn 
operi,  illovelutcompendio,  intereapraeludere;  donec 
aliquando  ,  otiumafummarum  occupationum  fudori- 
bus  ,  quibus  quotidie  incumbit  ,  per  horas  fuccifivas 
nadus,  foetumhuncpenitus  ematuraret»  Illudenim, 
licuti  fpero  ,  apud  rerum  intclligcntcs,  omnemextra 

)(  2  con- 


P  R  /E  F  A  T  1  Or 

controvcrfiamporitumerit,  tantosviros,  qui&folida 
pollent  eruditione,  &  graviflimis  rebus  agendisquoti- 
fiianam  manum  ac  mentcm  admovent ,  de  arduohoc 
juris  publici  argumento ,  circa  quod  fubindc  verfantur , 
©mnium  optime  poffe  commentari.  Quanquam  au- 
tem  Excellentifllmo  Domino  Autoripropofitumeffet, 
tQtum  dehac  materia  opus  fimul  in  orbis  eruditi  con- 
fpedumdare,  attamencumulatiflfimorum,  quibusbo- 
nopublico  diftinetur,  negotiorum  moles,  identidem 
leeurrens,   idusque  huc  minimepermifit.     Itaqueilli 

hunc,quijurefuoreliquosantecedit, Cie  Pnncipum 

&  aliorum  Stacuum  Imperii  Romano- 
Germaniciprifcaorigine,  librumfinguiarem, 

ne  defideriis  aliorum  honeftis,  fuisque  itempromifljs, 
nihildare  vellevideretur,  tantifper  praemittercplacuit;^ 
procuratoinhunc  tra£tatum  ,  &,  quiillumfequentur 
paulopoft,confimiIisargumentiplurcs,abinfignitifljma 
Sacrae  Ca^farca:  Majeftatis  gratia  ,  quam  alias  quoque 
pronam  fenfit  >  cum  nupcr  ad  aulam  ejus  Lcgationem 
obiret,  privilegiofingulari,  ad  vigintiannosextenfo, 
&  vigore  publici  inftrumenti  fuper  hac  re  Cxfarci,  in  mc 
fneosque  bcnigniter  derivato ,  ficuti  fuo  loco  uberius 
monerehaudomifimus.  Quapropter,  cumadpromo- 
vendam  refiduorum  meditamentorum ,  non  tam  cla- 
borationem,  quaejamin  promtucft,  quam  pleniorem 
illorum  rcvifionem  >  vacuas  horas  impcndcre  autor, 
benivoli  Ledoris  commodo  deditiflimus,  omninode- 
crevcrit,  proximo  quovis  tcmpore,  plura  magni  hujus 
momenti  fcripta  Ucebit  cxpedare*  Maximam  quippe 
recreationcm  ,  quam  alii  pro  nativa  indole  aut  adfue- 
tudine longioti>  retum  item  fuarum  conditionc  >  cstc- 

ris 


PKJEVAtlO' 

risin  rebus  reperirc  folent ,  ipfc  potiflimum  inhifce 
ftudiis  &  olim  qusfivit ,  &  ab  hoc  inftituto  nc  nunc  qui- 
dem  recedit ,  promptus  fempcr  aeintcntus,  quotics- 
cunque  vacuitas  horarum  ,  privatis  negotiis  conccffa. 
rum,  illudindulget,  ctiam  fic  publico  egregie  prodeffe. 
Optent  modo  mecum  ,  quibustalialegercvolupefuc- 
rit  longam  viro  fummo  incolumitatem  ,  &denoftra 
in  'edendo  cura  omnem  induftriam  fibi  promittant. 
Quodfiiliatamen,  in  hoc  forfitan  libro ,  utfitmtcr 
initia  videbitur  alicubi  defuiffe,  non  Nobiliflimo  autori . 
fedoperistypographicis,propterappropmquantcsnun- 

dinasfeftinantioribus,  haaenusimputetur:  aberratio- 
nibus,  qusapparebunt,  haud  difficulter  cmcndandis. 
Interim  perfpicaeiores  in  pofterum  oculos,  bonafide, 
Leaorsquanimis  fibifpondeat,  fimulqueconatibushi- 
fceconftanterfaverepergat.  ScriptumTubmg«f.Apri- 
lis,  AnnoServatorishumaniMDCLXlII. 


)  (  3  ORDO 


ORDO    CAPITIIM. 

CAPUT.  I. 

De  Origine  Vrincipum  ac  Stdtuum  Imperii  Romano  Germa- 
mcij horuffique Digmtatum  & PrivilegtorumprogrejTk  pag.i, 

CAP.   II. 

De  Dignitatibm  dr  Ojjjciisfub  Imperatoribm primis ,  imh 
fub  primordio  Romam  Imperii,  p.  j*. 

CAP.  iir. 

De  Dignitatibm ,  officiis  &  Adminijiris ,  fub  Confiantino 
M,  & Impp,  frAcipue GrJicis.  p.ii, 

CAP.  IV. 
De  Gothis ,  eorumcjue  irruptione  in  Imperium  Romanum  j 
prxfertim  de  Italiafuba^ione*  p.iS. 

CAP.   V. 
DeLongobardiSy  eorumqne  adventuin  Italiam»  occupatis 
terris ,  &forma  adminiftrandt  Regnum  Longobardicum ,  fer 
Duces  &  Comites,  p.zg. 

CAP.  IV. 
De  Impeni  Romani  Occidentalis  translatione  aGracis  in 
Carolum  Franci^  Regem  ,  qui  Senatum  Populum^  Romanum 
coronante  PontificeLeone  II L  Auguftm ,  poftea  CarolmMagnm 
cognomine  appelUtm  fuit.  Vbi  de  Conflitutione  ImperitRO'- 
mano-GermanicideDucum  &  Comitum  perprovincias  ordi* 
nattone  f  eorumquejure temporali.  pag.  47.' 

CAP.  VIT. 
^ibm  officia  Ducalia  &  Comitiaha  i  Carolo  M.  ejmque 
Succefforibm  concreditafuerint.     Vbi  inprimis  de  eorum  qua» 
litate  &  virtutibm.  p,66, 

CAP.  VIIL 
De  hac  adminijlraticne^quandofucceffik  temporis  in  Feudum 

dari 


Ordo  Capitum. 
dari  coeptAfmt.  Vhi^an  &  quando  heredit4ridfa&4>  Ac  infuper 
defiliisBucum  &  Comitum.  /•71* 

CAP.  IX. 
Ve  conditione  Bucum  vel  Comitum  fuh  Saxonih.  Impp, 
^uando  fjereditaritz  ejfe  coefertnt  5  ac  de  Imper.  Otthone  Ma- 
gno.  p.  7$, 

CAP.  X. 
lHatio  ex  his ,  quodfuh  Otthonihus  Impp.  Ducatusaut  Comi' 
tatm  ,   cum  fuperioritate  territoriali  heredttarii  ejje  cwpe- 
rint.  p.  87. 

CAP-  XL 
De  Otthonihus  Impp.  ac  quodhene  egerint ,  Viris  de Imperia 
K.  G.  henemeritis,  Ducatm  dr  Comitatpis,  hereditariofure  una 
ium  Regalthus  conferentes.  p^  pi. 

CAP.  xir. 

"De  Ecclefiafiicis  Imperii  Statihus,  eorumque  origine.  p.  1  Of. 

CAP.  XIII. 

De  Conditione  lEpiftoporum  &  Ahhatum  fuh  Otthone  M.  k 

quo  Vrindpalempoteftatem  cum  territorialijurisdi^ione  ha- 

bere  mce^erunt.  p.ii^* 

CAP.  XIV. 

Dejure  Advocati^ ,  VOtX  Sa^mVO^U^m  l  &deAdvoca' 

Ifsipjis.  pag'i^S' 

CAP.  XV. 
^uodcum  Principali  dignitate  Epifcopis  concejfa,  non  omnia 
fimulRegaliatranfierint ,  fedfuccejfu  temporis  tandem  acqui^ 
fitafuerint*  p,  133. 

CAP.  XVI. 
Ah  h/ec  liheralttas  ergaBpifcopos & Ahhates y  Im^erioR.  G. 
proficuafuerit  necne  ?  Vhimores  aliorumRegnorumrecen/en" 
tur.  p.  141. 

CAP- 


Otdo  Capitum. 

CAP.  XVIL 

De  Civitatum  Imperialium  originettmmedietattt&  aquu 

%us  ImpP.  eam  acqmfiverint  /*  /'•  i  f  4' 

CAP.  XVIII. 

T)e  ortgine  Civitatum  Imperialtum^  earumquefuperioritA" 

te  j  qua  quandoque  ab  Impp»  Eftfiopis  ad  tempu6  commijfa , 

quandoque  adernptafuerunt.  p,  i66^ 

CAP.  XIX- 
Devarils  ntodis&mediis ,  quihus  unavelalteraCivitOi^ 
quadam  jura  fuperioritatii  ,  abhoc  velillo  Imperatoreohtu 
nuerit,  ^od  exemplisiUuflratur»  pag.ijz» 

CAP.  XX. 

^uhdadquifita  hac  Civitatum  immedietate ,  Imperatores 
iisdem  non  mox  omnia  majora  Regalta  attribuerint,  Vbi  de  rr- 
(ervatione  CoUe^larum,  Telonii,  Moneta^  ludaorum^  MaleficO" 
rumjure»  & ordinatione PrafeStorum  Vrhicorttm,        />.iSu 

CAP.  XXI. 
7>eAdvocatis  Vrhids^aliasOiU^^e^C^^t  &Mcf^$f<f^nitfyifi 
\invocatis.    Vhi  dtfierentia  Advocati  Vrbici  &  BccUjiafii' 
ci.  p.i»7* 

CAP.  XXIL 
Z>e  Civitatihus  Imperii,  quando  tandem  &  quaci^ra  ^  tan» 
quam  immediati  Status  Imperii  lihertatem  obtinuerint  i  Vhi 
an  confultum ,   Advocatiam  Vrhicam  de  novo  introduce- 
re?  p.zo^» 

CAP.  XXIIL 
De  comparatione  Principum  &  Comitum  Imperii,  cumPfA*^ 
fidibfu  (jr  Prafe^is  ^feu  Locum  tenentihmaliorum  Regnorum, 
prafirtim  vero  utriu^quevcferis  Kmamlwperil^tam  Orisfttis^ 
quamOccidenti^, 


ccl  u 

P  Pv  JE  L  O  Q^U  I  U  M 

SEU    CAPUTI. 

De  Origme  Prtncipw}7  ac  Statuum  Imperit 

B.Qmano-  Germanici ,  horumque  Dignitdtum  &  Privf. 
legiorum  progrejpi, 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

1 .  Origo  &principium  Statuu  recentiorum  Hifloricorum 

Imperu  Romdno-Germa^         funt  opiniones. 

nici  repetendum.  6.  Germaniprifto  avo  ,  utpote 

2.  Origo  cujusque  rei pracipua  milttart  arti  ajpuetijite" 

pars  eH.  rarum  imperttt  fuerunt» 

3.  In  dubio  ftipijjime  ad  origi''   7.  Munificentidlmperatorum 

nem  ceufontem  eU  refpi'  Statuujura  accreverunty 

ciendum.  ttt  adprxftens  hocfajitgiu 

4.  Vrinctpes  &  Statm  Imperii         pervenerint. 

antiquiftimam  hahent   8.  In  fa6iis  antiquis  Htftorici 
Jcaturiginem  funt  confulendi» 

j".  Vart^  de  en  &  veterum  & 

E  STATIBUS  KvIPERII  ROMANO-GER- 
|MANICI,  eorumve  Juribus,  dignitatibus  & 
privilcgiis  verba  fadurus,  corum  Origincm  & 
Principiumaltius  rcpeterc,   &  ab  ipfa  vetuftate 

Gcrmaniae,  ex  ipfis  hiftoriarum  vifccribns  eruere,  ne- 

cefiarium  elle  duxi. 

•  2«  Cum  cnim  Origo  cujusquc  rci  porifllmafitpars, 

&  cujusvis  negotii  balis  &  dircdrix.  juxta  i.\.&  z,Jf,  de 

Origin.  lur.  l.  tutordatm.  6<).ff,  de  fidejujftl  qui  id  quod.  35. 

Jf  de  Donationfecundum  Surd»  (ie  Aliment.  tit.  7.  qudfl.  34. 

num.  7«  Alexand.  Raudenf.  refponfti.  n,  17.  vol.  i.  6calios, 

A  quos 


2  C4pUt    U 

quos  latc  refcrt  Anton»  Freiindenb.  tr.  derefmpt.  morat, 
concluf.i*  num,  i.  &  z.  Idcoque  nefas  efTe  cenfco,  ori- 
ginc  non  rcpetita,  materiam  aggredi,  juxta  gloiram 
magnam  in  1 2*jf.dereb.  credit,  Mart^  Mager.  de  advocat, 
armat.  cap  f .  num.  i.  &  2.  Perfe^a  cnim  rerum,  pra;ei- 
pue  obrcurarum,cognitio  vixhabcriporeli ,  initiisejus- 
dcm  non  pjrceptis:  ac  ex  ignoranna  originis  fspe  fir, 
ut  falfa  pro  veris,  interprcratione  nobis  obtrudantut> 
prout  loquitur  Coraf.  adl.fltum  quem.  ff.  famtl.  ercifi, 
num.  i. 

3«  Cum  enim  in  dubio  fi'piCime  ad  originem  ceu 
fontem  recurrcndum  ,  atque  exinde  de  negotiofcu  na- 
tura  rei  dijudicandum  fit,  illudque  juxta  luum  prinei- 
pium  dcfiniri  ac  regulari  debeat.  per  tQ.y.x*l.Pompomu6  16. 
ff.  de  tsegot,  gef,  L  3.  §-  fcio,ff.  de  minor.  l  qui  id  quod.  34. 
pr  ff  de dottat..  cum  ftmdih.  Schradcr.  defeud part  lofe^» 
ij.num.^r^.  Cothman.ro^tf;^/ 47./^  2io«  W  3.  Hering» 
defidej'fff.  cap.  i o  num.  37.  clcganter  Freundcnberg* d. tr% 
(omUfi  n  1.&  feqq.acconcluf^un.af6,  Author  V0J1  DClt 
Dvcic^^vd^tcn»  foL  m.  4.  Omnia  enim  ad  fua  principia 
funtrcfercnda.  Craveit.  ^^^/i^  461.».  40.  ut  aprimordio 
titnli  fururu«;  formetur  cventus.  /.  i.  circa  fin.  C.  de  tmpo^ 
nend.lucr.  defirtptAtb,  io.poH  BartoL  Decianus  ConfL 
iz^^nmn.zg.vol  i.  Quemadmodumetiam  Phiiofophi 
dicunt:  Omncm  proceirioncmcxiftere  a  principiis.  Ari- 
{{ottil.inltbr^d^Ccelo,  Gciicnus  de crif,  cap.  8.  Quodetiam 
froboitunt  Aog.cl.confLi\o*n,6*  BM.inL  Curatorts.n.f, 
infirt.C.  denegot.gefi*  &  latius  exornat  Autor  Refponii  Ci- 
Vii»  Fridberg./'»^?^.  2. ».  4.  &feqq. 

4«  Idco  hic  indagatio  originis  Principum  &  Statuum 
Imperii,  tanto  raagis  ncc^ffariacft,  CLim  illiut  nobilif- 
fimam,ita  quuque  antiquiftimam  fcaturiginem  habeant : 

ac 


ele  Ortgtne  Princip,  ac  Stat.  &c,  3 

ac  xqimm  fane  efl: ,  ut  hic  fua  antiquirati  rcverentia  ha- 
beatur ,  qucmadmodum  in  fimili  loquitur  Imp.  Jufti- 
nianus  in  l.i.  §^  lo.  C.  de  veHri  lure  enucL  Johan^  Gry- 
phiand.  de  VVetchhtld^tn prooem.  num.  6g. 

f.  De  Origine  Statuum  Imperii,  eorumve  Ju* 
rium&privilegiorum,  varixiunt  tam  Hiftoricorumve- 
terum  &  rccentiorum  ,  quam  Juris  publici  Confulto- 
rumconjeCturationes  &  fententiar,  ut  vix  aliquid  certi 
de  ea  tradi  pofle  videatur.  Contingit  enim  in  hac  ma- 
teria,  quodpierumq;  in  vetuftisaccidcrerolet,  quorutn 
initiumfacile  ignoratur./>fr  text.  in  LJi arbiter.  i%.  jf.de 
prohat.  Wefenbec.  in paratitt.  de  Legib.  num*  9.  Reink.  de 
Reg.S.&E.  Itb.i.claff.i.c.  ii.num.iu  Johan.  Gryphiand. 
deWeichbild.  inprooem.vum,  69.  &fiqq.  Ac  praefertim  nos 
Germani  militanum  illiteratorumque  illorum  feculo- 
rum  damno  publico  poenara  patimur.  Vtixxno  ^ijjert.  de 
pa6i.conclufz\.  quem  refert  Juft.  Schiiz.  in  lure  PubL 
dtjput.  j.th.i.  Itt,  A, 

6.  Siquidem  Majores  noftros  Germanos  prifco 
aevo,  utpote  militari  arti  aftuetos,  literarum  impcri- 
tos  fuifle,  Tacitus  prodidit,  ac  quod  Saxones  adhuc 
tempore  Caroli  Magni  fecreta  literarum  ignoraverint, 
cxemplo  ^fi"////i'<^x'^;;/V/,  ejusque  verfione,  docet  Johan. 
Gryphiand.  deVFeichbild*  c,  37.  num.  11.  &  12.  Cui  acce- 
debat  incuria  cum  infciti^  conjunda,  imo  non  modi- 
ca  CMonachorum  ignavia,  quae  usque  ad  Abbatis  Tri- 
themi  tempora  perduravitj  dequaille  ipfe  fequenti- 
bus  verbisconqueriturin  Chronico  Hirfaugienfi:  Enim» 
vero  i^xv.)  hoc  avum  ignavia plenum  eratt  neque  cura^ 
hant  Monachi  resgeftas  adnotitiam  pofleritatis  perfiriptadU' 
cere^  fidignavi  &  carnales  effe^itvana  &  inHtiliamundifi- 

A  z  ^aban» 


^  C4p.  I.  de  Orig.  Princtp.  &  Stat.  &c. 

Gahantur,  Abb.  Trithem.  Chronic,  Hlrfaugienfi.SHh  Ahha- 
re  FoUnd.  zj.  Atwa  njy.fGl.  m.  zff.  &  Uttiisfol.  294. 

7,  Mcritoigitur, quod  de  alluvioncjCrus  tradidit 
in  l.  adeo.  j.§*  i.ffde  acqutr.rer.dom,  quod  Iit  incremcn- 
tura  latcns  ,  cum  quid  ita  paulatim  pradio  nortro  ad- 
jicitur  motu  fluminis  ,  ut  intelligcrc  non  ponfimus, 
qnantum  quoquo  momento  temporis  adiiciatur,  de 
quoBald«/«  rubr.de Rer.divif.num.  20.  Jaibn.  C<?^7/7/.  120. 
Itb.  4.acl>3pt.  Aymus.  dealluv.  c.  z.pertot.  id  reverade 
ortu  &  progreflu  digmtatis,  furium,  &  pnvilegiorutn 
Principum  &  Statuum  Impcrii  Romano  Gcrmanicidi- 
cipotefl:.  Munificentiaenim  Imperatoruai ,  ccu  motii 
fluminis,  ita accreverunt  horum  Jura,  territoria ,  immu- 
nitates  &  dignitatcs  ,  ut  tandcm  ad  hoc  prafcns  fafli- 
gium  pervencrint. 

8»  Qux  omnia  ex  antiquitate  hiflorica  merito 
repetenda  erunt,  quia  in  antiquis  nulla  certior  fidcs: 
ficuti  in  fad^is  antiqiiis  Hifloricos  confulcrerolemus, 
c6  quod  fidem  de  vetufl:is  rebus  facianr,  rccundum 
Cjlofl[^  /»  cap.  pfacuit  16.  d<ftin6l.  &in  cap.  Diacdhus  27.  di. 
fitncl.  Bartol.  Jafon.  Dd.  wl.  i.ff.  dereb,  cred*  Zafius  Ith.  2. 
ConfiL  1(5.  num.i.  Parif.  Conftl.  23.  n.i^,  %'oLi.  Audorre- 
fponf.  Civit*  Fridbcrg./'^/?»^/.  2.  n.  5.  Qucmadmoduin 
alias  in  fadis  antiquis  regulariter  de  Jure  ad  Hiflori- 
cos  rccurrendum  eft,  qui  plenam  faciunt  fidem,  ac  pro- 
bationem  notoriumveinducunt /><^r/.  2.^.  eo  tempcreff. 
de  0. 1.  L  qudflionibm  ff.adL,  luliam  Majeft.  cap.  fin.  dtftmU. 
9,  pofl:Geminian.  Felm.  Bald.  Jafon  &aIios  Parif.  Con- 
ftL  u  num.  yo.  Itb.  i.  Mafcard,  de probat,  conclufz^-j.  num, 
I.  &feqq.  late  Stephan.  Gratian.  difcept.forenfcap.z19, 
num.  0,  &Jeqq. 


[  5.  J 
C  A  P  U  T     I  L 

De  T>ignitatibHj  i^  Officmfub  Imptratortbm 

primisjimofi^b  primordto  Romani  Imperii, 

S  U  M  M 

1.  Duces  j  ComiteSi  Barones , 

eKtJiente  Romano  Imperio 
antiquo  nondumfuerunt^ 
fed poH  aliquot  fecula  ex^ 
orti  fuerunt, 

2.  Omnia  officia  publica  per 
Tribunos,Prdif^os&  Prd- 

ftdesgerehantur. 

3.  Maximus  officiaiis^tempore 

RornuliO'  reliquorum  Re~ 
gum  fuccedentium^  erat 
Tribunus  Ceierum. 

4.  Pf<£feciura  Pr^torio  Cafa- 
rum  in/iitutumfuit. 

f.  UfubAugufo  inter  officiarios 

primum  ordinemgefft. 
45.  Ab  Imperatore  nihil  difia. 

bat  ^  nifi  quod purpuram 

non  geftabat. 
7.  Ejus  Edi^alegis^vicem  ob' 

tinebant, 

5.  Abejus  fententiaprovocare 

nonlicebat. 
p.  !Lydliaquo^^  habebat  jura, 
10.  Huic  mortbus nofris  com- 

pararipotefi,  D^0  Ov^lVfee. 


A  R  I  A. 

S^JarfcfjcJtt  in  Dania 

Siiccia  ^alibi. 
lu  In  GaUtaLe  Grand Mare-m 

fchaL 
u .  In  Imperio  OttomanicoBe^ 

glerbegi* 

13.  In  Pannonia  Palatini, 

1 4 .  Adauilo  Imperio  Romano, 
plures  Prafccii  Prjttorio 
creati  funt, 

if.  Tempore  lufiiniani  tres 
faerunt. 

16.  Confantinui  Imperator 
quatuorffecundftm  quos^ 

dam,  conjiituit. 

1 7 .  Sub  PrdfeciiPrditorio  Afri- 
CJifeptem  Provincias  ^o- 
fuit. 

18.  Singufj>iJi<£ProvinciaJuo5 
rurfm  habuerunt  Re&ih 
res  velVicarios- 

ig.Prafes  vocabaturetiamRe- 
lior  Provinctafeu  Lega- 
tt46  Cafaris, 

20.  Imperator  Auguftus  aliter 
Provincias  dtfiribuit. 

A  3  '        2.i*Pr0' 


6  Cdput  II, 

2 1.  Pfo  confularssSenatui _  Pr£-   z  7 .  lmper4tor  AugHftus  novd 

torias  povulo  demandavit ,  ojjicta  exc&gitavit» 

in  Prdfidiales  ivfeLegatum  2  8 .  Ordines  quog^  Auguflales^ 

fuummifit.  Flaviales  &  ^qutiiferi 

22.  Hos  fequehatur  Prafe^us  fuerunt, 

Vrhis,  29.  Dignitates  apud  Romanos 

23.  Propagato  Imperio  Roma-  non  hereditaria  ,fed per» 
nOf  totim  ItaliA  lurisdi^tio         fbnalesfuerunt. 

ad  Prafedum  Vrht  delata  3  o . Solm  MagifratusT^hilita. 

eU,  tem  in  kepuhl.   Romana 

2  4 .  Alii  quoque  aderant  Ojfl-  dedit . 

ciales^tam  Imperatorum  31.  ExSenatorumordineaffu-' 

qukm  Confidum  tempore  mehaturquis  inRe^orem 

confiituti .  feu  Prdifidem  Provincia . 

2^^  Horum  Officid  fecundum  32.  Credihile  esi  adTrthunorii 

modum  regiminis  mirl  va-  &  Prdfeciorum  imitatio. 

riahantur.  nem  ,  Princtpes  ,  DuceSy 

26.  lulius  Ctefarfirmato  Impe-^  Comites  ac  Barones  mfiri 

rio  Senatumfupplevit,  ^vi    autoritatem  fuam 

hinc  traxijfe, 

CAne,  ut  ^  Romanis  exordium  fumam,  certum  eft, 
^quod  exiftente  Imperio  Romano  antiquo  ,  cum  po- 
pulus  Romanus  Italos ,  HifpanoSy  Britannos,  Galloszo,  ma- 
«ima  AfricA  &  AfiA  Regna  luccefllve  fubjugaflet,  &etiam 
deGermanistandemtriumphafle  videretur,  Duces,  O- 
niitesy  BaroneSj  fimiiesque  titulati  quales  nunc  vigent, 
nondum  extiterint,  fed  elapfis  aliquot  £eculis  poftmo» 
ilum  exorti  fuerint. 

2.  Omnia  enim  munia  &  ofiicia  publica  tam  fub 
Rcgibus  quam  Confulibusac  fubfecutis  Imperatoribus, 
pene  pcr  Trihunos,Prafefios  6c  PrAJides  gercbantur. 

3.  Ma- 


De  dignitatihm  &  Officiii  &c*  7 

3.  Maxiinus Officialisjam tempore/?^;w»//coetero- 
lumque  Regum  fuccedentiumeratTr/^/y^^^Cf/f;'»»/,^^»» 
fedusexercituslevis  armatura£&  expeditilTimae  militiae» 
de  quo  /.  2.§  itidem  ij"*ibiyohan«Coraf.  C^Dd.^^f  0./. 
Georg»  EbcrJin.  de  Orig.  Iur*cap  13.  n.  9. 

4.  Ar  qualisapud  Regcs  TribunmCelerum,  fiveapud 
X>\€id.Koiz^MagifierEquitumy  talis  demum  apud  Csefarcs 
Prafeiiffi  Pr£torto  fuii,  pra:fccturaenim  PritorioCaefarum 
inlbtutumfuit. 

f*  Qaifuby^^^<//?tfImperatore  F;?/^«f,inter  officia- 
lios  primum  ordincm,  poftCaefarcm  vero  fecundas  par- 
tesgeftabac:  6c  univcrfxreimilirarimilitibusqueprseerat. 
SncK oi\  in  A^ujl.  Dio  Caff /^/y?.//^.  f  j-.  late  Georg.  Ebcr- 
Jin.  de  Ong.jur.c.  16.  «.  iq.&feqcj.  i  atifllrae  Jul.  Csiar- 
BuJmgcf«<5^f /??>^.  RomanAib.i.c.  z.per  tot. 

6.  Qui  fanelubJimcmliabuitporeftatem,  &ablm- 
peratoreniiiiJdiftabat,  miiqnod  purpuram  non  geftabat. 
ut  noiat  Eunapius  in  uitaPhtlofph.  Ac  Pra:fedum  Prsto- 
rio  non  mulrum  abclfc  a  Rcgia  poteftate  tradit  Macrinus 
apud Hcrodian./.^  2. 

7.  Ejus  Edicta  legis  viccm  obtinebant  /  2«  Cod.  de 
cffic.  Prdf  PrAt .  Orient.  hinc  Caftjodorus  (cribit :  Quae- 
dam  Praetedo6cirapcratori  eirecommunia*C/?^<?^. //^,  3. 
refript»  3. 

8.  Cujus  tanta  fuitauthoritasfidesquetanta,ut  ab 
cjusdcm  fententia  provocare  non  Iiccret,  fed  rantiim 
Prmcipiluppiicabutur,//'r<e/?c?/.  »7  ff  de  mi.  or.lSloy.  117. 

9.  Ei  fi  qu^alia  &  fimilia  iur;i  obiincbat  ;  dcqui- 
bus  vide  /.  i.C  t.t.ff  &  Cod^  de  offic.  PrnifPrM.t  t.C  de 

fentent.Praf  Pr<it.  .\cAi.  DotDmic.  Flocc.  aiias  Ecr'cftel- 
la.  de  JMagfr.  R^m  Jib.i.c.i  &  i^  Pom pon,  Laen;s  eod, 
tr.  iibr,  i.c.  s.Raphacl  Volatcr.  de  Mag.  Rm.  tit.  de  Pr^f. 

PiAior, 


f  Cdput  11. 

Putor.  Robcrt.  Clover.  Angl.  de  Nohilit.  Polit.foL  m.  i%. 
quemcdiditThom.  MiJles.  Chri(lin^»T^^/.  j-.  decif  Belgic. 
lOf.  LateFfancirc.de  Amjiya.rf.'3'/j^^/^.f.2./'Yr/^^  C.deDe- 
CHrion.lih  lo. 

10.  (^ibus,  hodiernis  Regnorum  moribas,  ads- 

quari  potellj  Dep  Dvcicfj^^3^arfc6aU/«Z)^/?/>,J/*'^r/4  &  alibi. 

II.  In  Franciay  oHm  Coneftahle,  ranior  Dumus,  vel 

Comcs  ftabuH,  nunc  vcioZi^  GrandMarfchalL  Marquard. 

Frehe  r.  de  Ortg.  Palat.  in  Primtp. 

I,  Hisque  hodie  fimiles  funt  in  Imperio  Otto- 
mannico  Beglerhegi ,  quorum  alter  Thraciar,  alter  Afiae 
feu  Natohae  jura  ddit.B^(Q\d,indelthat.jurJih.i.cap.  43. 
per  tot. 

13.  In  Pannonia  vero  PaUtirji  fere  confimilcs  exi- 
ftunt.  Henning.  h.mii2!,ule  jur.  Maje/Llih.  2.  r.4. ».  13.  De 
cujus  authoritate,  poteftate  &officio  cxtat  Conftitutio 
Regni  Hungans,  Anni  h\,  CCCCLXXXV.  &in  (eqq. 
paftim  apud  Stcphan.Vcrbeuz.  m  Confiitut.  Regrt.Hungar. 
foLm,  141.  &pafftm. 

14.  Adauclopoftmodum,itafaventefortuna,Im- 
perio Roiiano, progreftu tQm^onsplurts PrdfiSii  Pratorio 
creati funt ;  &  fingulis cerra;  Provmcia;  majorcs,feu  dioe- 
ccfes  cum  fummo  Impcrio  attributaf. 

if.  Ita  tcmpore  luflimani  tres  Pr^fcc^i  Praetorio, 
Orientis,IIlyrici  &  Africaefuerunt^de  quibus  ^^Lex  \.  & 
2.  C.  de  offic.  Pr^f  Afric .  vidc  Panciroll.  de  notit.  Im^er.  0- 
rient.  c.i.  &  f-  Franc  de  Ayma. adLfin. ». 11,12.  &feqq.Ced. 
de  Canon .  largitionaL Lio, 

16.  Veiutalii  volunt,C<?^^/^///?/^Imperator,hunc 
Summum  Magiftratum  in  quatuor  divifit;  Unumque 
Orienti,alium  Ulyrico,  tertium  Italix  &  Africae,quaitum 
Galliis,  Hifpaniis  &  Britannije  praefecit.  Juh  Caefar 
Buleng*  de Rom,  Imp. iih. 4, c.iz. 

17.  Ac 


De  T>tgnttatihu4  &  offi'clis  &c*  9 

17.  Ac  fub  praEfeftiPr^torioAfrica^,  ejusquccura 
&difpofitione  feptem  Provincias  pofuitlmpcrator. 

18«  Singulac  autem  iftx  Provinciae ,  tara  Orientis 
quamOccidentis,  rurfushabueruntfuos  Redores,  feu 
Adminiftratores  vcl  Vicarios>  de  quo  efttextus/;»/.  i.  §. 
2.  &feqq^C.di6i.  tit^&l.i,  §  dprafeiioj^.ibi:  aPraefcfto 
Practorib,  velabeo,  qui vice  Praefedi ex mandato Prin- 
cipis  cognofeit.  j^  de  legat.  3.  Caffiodor.  Ub,  3.  refir.  j.  J. 
Caefar.  Bulenger  de  Rom.  Imp.  libr.  4.^.32.  qui  ccrtis  ca- 
fibus  Prasfedis  Prastorio  fuberant,  dc  quo  vid.  Amaya. 
di6i.  Ifin.  num*  9. c^io.ubi  tradit,  quod  Gallia temporc 
Prxfedorum  Practorio  per  Vicarios  gubcrnata  fuerit. 
Syvci2iQhJna6iu4r.  eptji^g, 

19.  Unde  Praefidis  noTncn  ortum,  qui  ctiam  Rc- 
dor  Provinciaefeu  Legatus  Cxfaris  diccbatur,  acin  Pro- 
vincia  fummam  poteftatem  habebat*  juxta  /.  2.  C  deoffie. 
Re^.  Prov.  Andr»  Dom.  Flocc»  de  Mdgift.  Rom.  lib.  z.c.ii. 
&11,  Porap.  Lxtus  di^l.  i.  c.  23.  Pctrus  Grcgor.  Tho- 
lofl'. in Syntagm. lib.a^i.c. ii.num. 9.  Vacon a Vacun. D^- 
clar.  lur.lib.  6,  c,  82.  Vidc  inprimis  Caroium  Sigon.  tr, 
deAntiquitat.  frovinc  lib.  z.per  tot. 

zo.Imperatorvero  Augujius,  adepto poftmodum  Tm- 
perio,  utSenatuifimuIachrum  quoddam  priftinae  potc- 
flatis  relinqucret ,  Provincias  Imperii  Romani  ita  6\' 
ftribuit,  utaliaeProconfulares,  aliasPraetoriae,  aliaePraE- 
fidiales  cfTent. 

21.  Proconfularcs  Senatui,  Praetorias  populo  dc- 
mandandas  tradidit,  in  Praefidiales  ipfe  Legatumfuum 
mittebat,  qui  nunc  Praefes,nuncLcgatus  Caefariseamob 
caufam  diccbatur.  Ita  Andr.  Alciat.  de Magift,  Rom.  num. 
ij.  Catol.  Sigon.  diSi.  tr.  lib,  1.  c.  i.  » 

21.  Hifcc proximusciat  Brafe6im  Vrkti ;  Sicut  cnim 

B  foiis 


la  Caput  u. 

foris  &  militis  Praefedus  Praetorio,  iic  Domi  in  Uibe, 
primo  poft  Impcratorem  loco,  Prjefcftus  Urbi  Rempu- 
blicam  adminiftrabat,  qucm  penes  fihnma  rerum  Ur- 
bis  Romanaerelinquebatur,  omnibusque  Magiilratibus 
Ufbanis  anieccllebat. 

23»  Cum  autem  Imperium  RGmaTiiim  propaga- 
tumeflctjtotiusItaJia^JurisdidlioadPrsefedum  Urbide- 
lata  cft  ,  omniaque  crimina  Iraliap  fibi  vindicabat.  vide 
/,  i.&t. t.ff. & Cod. deoffic.  Pr^f.Frbi. L  i.ff.depmiis  l,  6.ff. 
dewterd,&r€(cg.  Andr.  Domin*  Elocc.  d.  tr,  tib,  2.  c.  6, 
Pomp.  hxt.  dJ.  i.e.7.  Joan.  GuilieJm.  de  Magifir.  Rom^ 
C.12,  Wohici2in.d,  tr.tit.de  Prisf,  Vrb.  Franc.  de  Amaya. 
d.lfin,num.2i*C.deDtcMrionAib.  lo.ubifubn.z^^,  Urbi- 
cariam  Prjefedurami  fccundam  poft  Imperatorcm  digni*- 
tatcmfui(re,aflerir,  Scprobat:  confentit Bulengcr.  d,tri 
hb.  3. f .  u.  verf.  Prafecim  Vrbi, 

24.  Aderant  quoquealiiOfficialcs,  tamlmperaio- 
rum  quam  Confuium  temporeconllituti:  fcilicet  Prae- 
fc<StUS  Annonae ,  Pra;fedus  Vigiium,  Praefedusmilitiap, 
Praefedus  LegioniSj  praffcclus  Caflrorum,  Prjefcdlus 
Fabrorum. 

2fr  Dchinc  Tribunimilitnm,  -/^dilcs,  Ccnrores,5c 
limiles  :  Q^uorum  numerus  crefcentc  Jmpcno  Roma- 
ao  cjusquefinibus  extenfis,  eum  Impcrii  amplitudine 
crefcebat,  eorumque  officia,  imperia  &  poteftates  di- 
verfimode  fccundiiiii  modum  regiminis  mire  variabaa- 
tur.  De  quibus  vide  ex  Hilloricis  Andr.  Domin.  Flocc.  Pom» 
pon.Lditum,  lufumLipfuTn,  lanum  Guilielmum^  Georg.  Vau» 
^hoppiHm^  Zamoifcum  & alios,  Exkure  Confultis  ^l^efinh*. 
inParatttL  Digeftorum,  tnprtmis  loan.  Corafium  &  Anton* 
Percz.  in  Cod.  cum  tot.  lib.  ff  &  Cod,  Eorumque  Cofnmentaria^ 
^ui in I^fertpfirunt.  Qu^ibus adde Georg.  EhQtlmtraU.  de 

Qrtg, 


T>e  t>ignh4tihus  &  Offictls  &c\  \i 

OrtgJur.  cap.  iq.  &multi6feqq.  Carol.  Sigon»  d  tr.  lib.i. 
c.z.  acintcgrum  Catalogum  harumdignitatum  recenfct 
Andr.  Alciar.  tr.  deUagijlr.  Ctvd  &mtlit,  in  Tom.  6.  Oper. 
Guid.  Panciroi./r;7^.  def70titia  utrimij^  Imp.  per  tot*  luU 
Caefar  Bulenger.  tr.  de  Imp. Rom.ltb. 4  &(eqq. 

26.  It^  lulifis Cajar  firinato  Impcrio,  benatumrup- 
plevitjjPatriciosaliegit,  Prxtorum,  i^dilium,  Qusfto- 
rum,  minorum  etiam  Magiftratuumnuraerum  late  am- 
pliavit  referente  Dion.  CaflT.  Hiftor.  lih  43.  vid.  Hcn- 
ning.  Arnife.  delureM.ijeJI.ldb.  z.c*  4. ».  12. 

27.  halmperator/^iy^/!//?^  non  tantiim  veteres  Ma- 
giftratusfuaautlioritatererccit,rc'detiara  quoplurespar- 
tem  ReipubLcaperenr,  nova  officia  excogitavit,  nume- 
rum  Pra^forumauxit.   Suctonius/»/^^^^/^^^/»  37. 

2$.  Fucrunrquoque  ordimsAuguflales,2Lb\mhoxc 
D.  Auguftoitadidi,  &incxercituconftituti,utetiam  or- 
dines FUviales  a  Vefpafiaao  inftituti.  Et  Aquihferiin  ve- 
xillis  aquilam  fcrentes :  Utpote  quoque  imaginarii  ve- 
xillum ,  cxcrcitus  communis  popiili  Romani,  hifce  litc- 
ris»  S.P. QJl.  infignitu>ri,geftantes,  quos  Anglias  vexil- 
liferis  aflimilat  Roberc.  Glover.^/i?.  ty.fil.  m,  19, 

29.  Quiravisautem  Magiftratus,  officia&dignita- 
tcsapud  Romanos  non  hercditari^,  fed  perfonales  fuc- 
rint,  &ad  nutumpopuliRomani,  Imperatorumve  re- 
peti potuerint  j  Conftat  tamen  exindc>hofce  populorum 
Praefedos,  Jusgladii,fontesplc£tendi,  juftitiamque  ad- 
miniftrandihabuifle,  quo  fibi,  fuisque  magnum  poftei 
nobiiitatisnomencompararevifi  funt. 

30.  Nam  folusMagiftrarus  nobilitatem  in  Republ. 
Rom.  dabat,  &  juxta  prolapiam  Majorum,  &  fada  & 
imagines,  populus  honores  dccernebat:  ac  qui  Majo- 
rum  imagines  &  Magiftratus  &  triumphos  pollent often- 

B  2  tare. 


12  CapMt    11. 

tarc,  ^^^/7^/ vocab.mtur.  Df i^/;<(9hte  Gcorg.  Vauchop. 
Scnf-ii  devtter*popuL  Rom.fi^*  zZ-pertet.  Carol.  Sigon.  de 
Afit»q-previnc*jiir.  iib,  2.  c.  t.fol.  m.176. 

31.  Proui  6:inRe(aoremProvinciae  feu  Praefidem, 
jnprimis  cx  Senatorum  ordine  quispiam  aflumebatur. 
j^xta  L  i.fdeoffic.  Prafid.  Anton.  Perez.  in  Cod.  tit*  de  of" 
fc.  Reci*  Frov,  num.  2. 

32.  ideoque  fatis  probabileeft,  Principum,  Du- 
cum,  Comitum  acBaronum  authoritatem  nolUi  aevi» 
hic  radices  fixifle  ,  ac  ad  Tribunorum  &  Praefcdorum 
imitationem  primitus  originem  traxifle,  prout  cenfet 
Robert.  Gloven  di£t.tr.f.m.  29. 

CAPUT   III. 

^e  Dignitatihm ,  Officm^  AdminiftrufUh 

Conflantino  Magno  &  im^eratoribti^  prxcipue 

Gr^cis.. 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

1»  CHagiflyatuum  Roman^cffi"  Sebajiocratorfeu  CorornL 

cia  publica  ad  Imp.  Con^  Cuftos* 

ftantini  M.  temporaus^  6..  ^artum  gradumhabuit 

fere  permanferunt.  Protofebaftus^ 

2..  Translato  v.  per  Conflanti-  7 .  Protoftrator  quoque  adfuit^ 

num  M.  Imperio  Rom.  in  qui  Spatham  f  gladium 

Orientem,  iftadignitates.  Jmperatoris  geftavit, 

mutatafuerunt,.  8.  Vt&  Conoftatdus  Magnus, 

l,.  Primus  ab  ImperatoreDe-  $•  PoB  Logothetam  fequeba'. 

l}otes  appeUatus  fuit,  tur  Protofebaftor. 

4.   A  recentioribus.  Jmpp.  di*  lOt  Panhyperfebaftus  nomen^ 

SimSebafton,  tandem  auguftijftmu  ejje 

f  ♦.  Temus  ablm^eratmfmt  coepit., 

ti .  Fmt^ 


Be  Dignitatihui  Officiis  &  Admimftris  &c.  13 

1-1..  Tuttquoque  Bparchm^  ig*  H<i  dignitates  fuh  Crack 

\Z.^i  Exercitum  terrejirem         Im^eratorthm    honorari^ 

ducehati  Egemon  ,qui  vero  tantum  erant. 

marino  imperahat ,  Mego^  2  G.  ,Qu£  tempore  quoque  lu^ 

dux  appellatusfuit.  ftiniani  tempordrtA  (jrper* 

13 .  Dux  copiarum  auxiliarium        fonalesfuere. 

Contoflaulu^vocahatur*      21.    ^od  prohatur  exempl$ 

1 4 .  Eodem  quoque  temporeita-  Artafardi  AuftrafiA  Regu, 

Lia  &  AfricaperExarchos,  z  2 *.lmpp. fedelmperii Conftan.. 

Toparchos  &c*  guhernata.  tinopoli  conflttuta,  Occi^ 

fuit,  dentem  neglexerunt. 

if.  Pofteriore Impp .  Rom.  avo  zi^VndeOrientalislmperiirui» 

Ducis&Comitis  titulifen'  napoftmodum  pene  mana- 

fimtn  Germania  irrepje»  vit. 

runt.  2  ^Jmpp,ahfentia,yandali,GO' 

16*.  InGallicd  RheniripaDux  thi&cltaliamfipius  in- 

Uoguntiacus  ampliffimam  vafirunt:  hinclmpp.  no- 

lurisd*  hahuit.  men  &  Majeftas  in  Occ$. 

yj.Rheniquo^ quidam  Comes  dente declmare coepit. 

fuit.  2f,  ,§U£  Barharorum  irruptio 

iZ^Danuhius  etiamfuum  boi'  pracipuefuh Imp.  Valenti* 

huit  Comitem..  nianocontigit. 

/^iEterumhaecMagiftratuum  Romanorum  officia  ac 
^dignitates  publicas,  in  ImperioRomanoad  Impera- 
toris  ConftantiniM.  temporausque,  cum  quadam  taracn 
variatione  permanferunt.  j  vii^.l.i^UdeMagiftrat>  Rom.cif» 
infln^ quorum  Catalogum  integrum  vid.apud  Alciatura» 
deUagtflr.Rom  Civ.&milit.tom.  6.  oper,  &apud(iipra  al- 
legatos  PanciroU.  &  Bulingerum. 

2»  Translato  WQib  \>ct  Conftantinum>  M.  Imperio 
Rom.  in  Orientem,  tota  ca  pubiicarum  digaitatum  cmi- 
acntia  in  aliam  aliquam  tormam  mcuatafuit,  acdiver- 

B  3  idnti' 


i^.  CapHt  ITI. 

fa  in  Orientali,  quim  in  Occidentali  Imperio  fuifleccN 
nuntiir  dignitatum  &  otficiorum  noinina:  adeoque  ut 
poftavulfum  [mpcriumatq^  Conftantinopolim  transla- 
tum,  L4thn  Gracls  pd.nw^Q  vidcantur. 

5.  Quienimab  Imperatorc  Primuserat,  appellati- 
onegeneraIiZ)^/^<?/^j,ideil:Dominu^,  ralurabatur,quera- 
idmodum  LMoftfieur  \\Q(k\Q.  apud  Gallos,  PrimusRcgis 
Frater  v^ocatur.  Jul.  Caf»  '^tultu^Qi  tr  delmp.Rem.hb,  g. 
c.  u 

4.  Eundem  Imperatorcs  reccntiorcs  Sehajlon  voca- 
bant  Bulenger.  d.l,%.  c.  f. 

f.  Ablmpcratoretertiusdignitate  fuit  Sehaflocra. 
tor  feu  Coronae  C uftos.  Bnlenger.  d»  lih.  8.^3- 

6.  Pofthuncquartum  locum  gradumque  habuit 
Vrotofehaflm  Palatii  comcs,  ac  magnus  Imperatoris  Do- 
mefticus.  Bulenger.  d.  l.  8.c.  f.  quem  tamenin  dccimum 
tertium  gradum  rcponit  Codinus  /th,  2,c^z,  NicoL  Bur- 
gund.  de  EleB  B.ivar.fol  /».114* 

7«  AderatquoquePm^//'4/^r,  qucm  A"/tY/^Marc- 
fchallum  vocat,  qui  univerfo  exe  rcitui  prffibat, ac  abfen- 
te  Magno  Doraeftico,  Spatham  ku  gjadium  Imperatoris 
geftabar,  Jul.  Caef.  Bulengcr.  d.  l.  s.  c.  10. 

8.  i\c  Conoftaulus  Magnus,  hoc  eft>  Comes  ftabu- 
Jilmperatorii,  quem  Longobardi  propria  lingua  Marpa-' 
heis,  id  eft,  Stratorregim  vocabant  Paul.  Diacon./.z*  c.  9. 
ubi  Lindcnb.  GMs Cofsneflahle di^\is>Giciki*ad CodmJ, 
2.^.2.  Buleng.^. /.  S.r.  14. 

9*  Poft  Logothetam  fcu  magnum  Cancellarium , 
mandata  Regia&aureasbuIIasdifponentem,fequcbatur 
Protofehaflor,  Codin.  d.lib.  2.£.  2.  J  ul.  Caefar  Buleng.^/-  /♦  8. 

C.  II. 

lo»  Tandem  &  Patjhyperfebaflus  nomen  omnium 

augu- 


Be  Dignitatihm  officiis  &  Adminiftris  drc.  if 

augufliflimumeffecoepit:  novae  dignitatis  novus  titu- 
Jus  ab  Alexio  Cemeno^  ut  MiciiaeliTaronita;,  Virofororis 
natu  majoris  gratificaretur,  inventus.Jul.  Ca^r*  Bulcn- 

II.  Erat  quoque  Eparchus ,  Prasfidum  Provinci^- 
fium  quafi  Coryphsus.  Jul*  Caef  Buleng,  </./.  8.  c.  39. 

12.  Qui  ExercitumterraducebatFgf/»<7»di6luserar, 
qui  vcroexcrcirui  manno  imperabat,  A/;fg<7^//Ar. 

13,  At  copiarum  auxiliarium  Dux,  quasex  Gallia, 
Italia  &  Sicilia  in  Oriente  Siipendia  merucrunt,  Conto- 
fiaulm  diccbatur.     Unde  etiam  magnus  Conioftaulus, 

qui  ab  Italis  Conetabile  interpictatur ,  poftmodum  in 
Callia  Comeftabiiis  appelktus,  de  quo  Nicepiior.  Gre- 
gor.  Hijicr.lib.  7.  fol.  m.  109.  ]u].  Cif.  Buleng»  d.lib.  8» 
^.14.  Grerfer.  ad  Codtn.l^z.c.z.  &late  Tliom.  Millef.  ^if 
nobilit  polit.fvL  m.  3 3.  &fiqq. 

14.  Eodcm  quoque  tempore  Italia  &  Africa  per  Ex- 
Archos  Toparchos,  Comarcbos^  Carthularios,  Spatharios ,  Gu- 

fialdos,  &  Catapanos ^ubcrn^LtSifmt.  Quialibi  fubDucum, 
allbi  fub  Comirum  nomine  veniebant.  vide  Jul.  Cacf. 
Bulcngcr. d.  tr.  Itb.  pc.  4f.  &fiqq^  acltb,  4.  cap.  de  Ducibus 
34.  Guicciard.  inHftor.  Ital. 

if.  Hoc  tamen  infuper  fciendum  eft,  pofteriore 
ImperatorumRomanorum  a vo,  Bucis  &  Comitis  titulum 
in  provineiis  Gcrmanis  ^  Romanis  fubadis,  fenfim  irrc- 
pfiflc. 

16.  Nam  in  Gallica  Rheni  ripa  T)uzMoguntiaci  refi^ 
dens  latiflimam  jurisdi(ftionem  habuitj  ficuti  ex  noti- 
tia  Impcriiapparct.Non  tantum in  jpla CivitateMoguntta^ 
cot  fed  in  toto  illo  tradu,  fub  quo  &  hxc  loca  erant; 
Saicria,,  Tabernse,  Vicuslulius,  Nemetcs,  Alta  rlp^, 

Vaix- 


I6  CAput  TIL 

Vangioncs,  Bingium,  Bodobrica,  Confluentcs,  Anto- 
nacum^  Marq.  Freher*^^  Origtn,  PaUun.part.  i.  c.  3. 

17.  Quin^Comitem  quendam  Rheni  fuiffe,  colli- 
gitur  ex  conftitutione  Imperatorii  Valentiniani  ad  |ovi- 
nuro,  Magiftrumequitum,  qui  itarefcribit:  tam  Duccs 
quam  Comitcs,  &  quibus  Rheni  roandata  eft  cuftodia, 
finccritas  tua  protinus  admoncbit,  ut  ncque  Regalibus 
ncque  Legatis  fua  railites  jumenta  fuppeditent.  /.  9.  C 
Theod.  de  re  milit. 

19.  Quin  &  Danuhiui  fuum  Comitem  habuit,  ftcuti 
conftat  QyiSidoniAppolknaris  Panegyrico  Anthemiano: 
Comitemfedjure  recepto 
Ddnubii  ripas  &  traSium  limitkampli. 
Circuitf  hortatur,  dtjponit,  dtfeutit,  armat. 

19.  Hae  dignitates  Ducum,  Comitum,  aliorumquc 
PrincipumImperiiRomani,fubcundis  Graecis  Irapera- 
toribushonorari2Etantum,acutplurimura  non  tammi- 
nifterii aut oxdinisnecejjttate,  qu^ra  Iniperatorura  gratia 
fadaf,  &  vel  prece  velprctio  collatas  fucrunt.  Procop.  him 
ftor, lib,  g.fol.  m.93.  Thora,  MilleC  d.  trfol. m.  34*  JuU  Cae* 
far.  Bulcng. dJ.  Z.pajpm. 

20.  Adeo  quidem  ut  tcmpore  quoque  luftiniani 
fuperius  norainaia  officia  fupreraa  &  dignitatesProvin- 
ciarura  Ducales  &  Coraitiales  utriusque  Iraperii,  tam 
OrientalisquamOccidentaIis,adhuctemporariaE  &  per- 
fonales  fuerint,  neclurc  fucceftionis  ad  hercdcs  vel  filios, 
nequidem  rationenominisauttituli  transmittebanturj 
ficuti  patefcit  ex  Niccphor.  Grcgor«  hifeor,  Bi:^nt.lib.  3. 
fol.m.i^.  &iih»  j.fol'  109.  lul.  Ca^far.  Bulenger.  d.l.  ^-paf- 
fim.  rfff //^.4,^.34.  Guido  Panciroll.  denotit.  Imp*  Orient.  & 

Occid.paJJim.  Guther.  deoffic. Dom.  Aug. lib.i.c  16. Franc.  dc 
Amay  a,  ad  tit*  zi.C.de  Canon .  largit.  n.  3  ♦  &feq^* 

zi*  Hoc- 


Ve  D'igmtatibu4  Officiis&  Adminijlris  &c.  ij 

21.  HGcquc;us  &  hanc  coniuetudincm  in  Gcrma- 
nia  quoquc  rum  tcmporis  viguiflc,  docct  cxemplum  Ar- 
tafirdi ,  ^^uJhaJii&Regis^  Ort«acnim  controverfia  intcc 
Theodobertum  Auftraiias  Regcm ,  acPatruos,  de  Mar- 
chia  ad  Scaldimlita;  prafacus  Theodobertus  ad  Impe- 
raroremluftinianum  ,  utfuam  authoritatcm  intcrpone- 
ret,  C/«rf?//ywgcncrum  fuum,  Tungrorum  Ducem,  Con- 
ftantiacpolim  mifit  j  Cui  Imperaror  pro  rcfolutione 
hanc  lerponfionem  dedit :  Noninficior  (inquit.)  Conftan-' 
ttnum  PrddfCilJorer^i  mflrum^  Duci  Artafardo  in  recompenfr" 
tionem  vhfiqmorurn  Ir?-perio prdffitorumj  Marchia  ifid  hvno- 
raffe  j  Vei  uw  nonfic^  ut  adejm  pofleroseo  vitdfun^io^tranfi- 
retj  cum  no»  hcreditart},feUtantum  advitamjuam ^ejusmodi 
Cttfkred  munifcentid  fuerit  auBtts,  quod  refert  ioan.  Ber- 
tell.  de  Republ.  Lucernburg.  fol, «?.  3 1  o . 

22.  Dum  ImperatonbusConfiantinopolilvn^cnii^cdiQm 
flc  vifum  fuit  conftituere,  Occidentem  neglcxerunt  5  Qui 
legionibus  nudatiis  ac  propugnacuUs  tantum  raunitus, 
Barbarorum  incurfionibus  &  mvafioni  obnoxius,  indc- 
fenfusrcmanfir. 

23.  Hujustranslationisoccafioncpencpoftraodi\ni 
Occidenraiis  Imperu  ruina  manavit,  dum  quslibet  na- 
tiofuaraimperandiformara  rctinuit,  &  provinciis  fub- 
jugatisintulit  j  dequo  vide  luft.  Lipf.  de  magnitud.  Rom. 
Imp.itb.  ^*c.i\.fol.m.  247.  &  249.  loan.  'Donizvain annal. 
Holland  iib.  6*fol.  m.z^o-   lornandes  de  rebus  Gethicis paf 

fim.  Paulus  Warnefride degefiis Longobardorum.paffim, 

24.  Nam  Imperatorum  abibnna,  corum  authori- 
rat€ in  Itaha  indies  magis  magisquc  debilitata ,  Vandali , 
Gothi,  aUseque  Barbarae  nationes  fsepius  Italiam  inva- 
dendianimum  6c  audaciam  furapferunt:  in  quam  Pro- 
vinciam  irruentes,  pluries  Roraa  capta&direpta,  Im. 

C  pera- 


peratoruni  nomen  &  Majcftas  in;  Occidente  declinarc 

coepir* 

2f..  Qus  Barbarotum  irruptioprxcipue  fub  Impe- 
ratore;^^/£.^//^/'^«^circaannum370.contigit,  ficuihunc 
intaadum  Impcrii  OccidentaLs  Statum  bene  dcfcribit 
AmmianusMarceiiinus„dum  ait  :  Fc/////'^/*  univerfum 
Orhem  Romanum  ,  hellicum  canentihiis  huccink ,€xcit<is gen- 
t€sfer>JJimai,  limitesjihipr.eximos  perfulta[/e,put4  Alemannos 
GalliaSyRhetiasque,  Sarmatas  Rannones  &  ^uadcs^  Rhetos. 
Saxones  ck"  Scot  os  atque  Atacittas:  Britanmam ,  Aufiorianos 
Mauricasquealiasgentes:  AfrtcamGothos  ^  Thracias,  Perfas, 
Armenias.  vid.  Amm.  Marcellin. /^/y^^-r. //^.  26«  lanffime 
Mclchior  Qo\diii^*in  prdfat.  conllitMt:  lattn.i,  ac  Turier.. 
de  migrat*gent.fol.  1 7 .  &fe^^_' 

CAPUT   IV.. 
"23^  Gothisy  eorumque  irruptione  in  Imperiumt 

Romanum  5  pr^fertim  de  italu  Suha^ione. 
S  U  M  M  A  R  1  A. 

i^Imferium  Romanummaxi-  4.  SubTheodofe.Arcad.Valen-^ 

mas  perpefeuefi  incurfo-  te  &prAfertim  lufttniano 

nes  a  Gothis»  graviora  hella  intulerunt; 

z,-  Sub  Valeriano  &  Galieno^  Jmperio, 

GrAciam^  Macedoniam,  f.  idque fuafeu  &  confeiUo  Ala^- 

Pontum  &  Afiam^  cum  rici^GotbcrumRegis. 

lUyrico  vaflarunt.  6, .  Reges  Goshorum  maximam 

^..AConfiantinoMagnoImper,  Occidentalis  Imperii  Ro~ 

ingenti  certamine  fufi ,  maniparte  ohtinuerunt. 

ultra  Danubium  repulfi  j,- AUricusfedemregatemRa' 

funt,  faiia.  cum  iispace.  'uennahabere  voluit^. 

aertd  condtticne*  8^  Is> 


mtatehcclejtiijttca.c  ^^^- 
Uttrfnfeveritate  coercen 


II 


12. 


Be  Gothu,  eOYumque  irrtiptione  &c.  i^ 

%.Is Edi&a qti.zdam  de tmmu     1 8  Princrpls etiam  Prjifeiii.ac 

Comitis  dtgnitasc^  ttttdi, 
eo  tempor^  in  ufu  erant. 

ig,Comitiva  dignttas  Provin- 
•  cits.  unde^  &  qmdfuerit. 

z  o .  Pr^diciiC  dio-nitates  &  ti- 
tuli  apudGothos  nonfuc- 
runt  hercditari^. 

21.  .^dndoque  ex  JinguUri 
grattafiiiis  quoque  coUa- 
tdfuerunt. 

2 1 .  Gothorum  Reges  ad  exem- 
plumGermanorUj  digni- 
tates&  officia  per  Prin- 
cipesy  Duces  &  Comites 
diviferunt. 

23.  bnp.  ItiJJinianm ad regen- 
dam  '&protegendam  Ita- 
liam  Vice  Imperatorem 
confituity  quc77i  Exar- 
chtim  vocare  foluit. 

24.  Primus  Exarchus  Longi^ 
nm.  Tttulus  invidiaple  - 

72US. 

25".  Exarchorum  ahfoluta  prt- 

pemodumpotefate,  Impe' 

rium  Romanum  ra  Occi' 

dentc,  haudcxiguum  ac- 

ceptt  decrementum. 

2(5.  PoHLonginufubficutiEx^ 

archi.qui  civitatiaut  di- 

firicfui  fuum  particula- 

C  z  rcm 


da  evMhavit. 

9.  Athuuftts Succejfor in Regi- 
mine  Regnumlatius  pro- 
pagavit 

1  o .  Partfonuna  &  alit  Gotho- 
rum  Regcs  Gothorum  Re* 
gnum  confirvarunt 
Gothorum  Imperium  ante 
hellum  Italicum,  ex  Gallo 
rum  agro  ad  tf^sque  Daci^t 
fines protendebat  ur . 
Nec  Scnattis  populta^  Ro- 
manus  Gothorum  impe- 
rium  renuehat, 

1 3 .  Imperat.  fufitnianu-s  curam 

Italici  belli  ?iarfieti  detu- 
Ttt. 

14.  ^^u^i  auxili$pr£cipue  Lon- 

lobardorum  Gothos  tan- 

demprofiravit,  &ipfium 

Regem  trucidavit* 
l^  Gothifiub  rufiinianopenitm 

extincii. 
16.  GothorumReges  ad  exem' 

plum  Romanorum  Impp. 

regiminis  formam  tenue- 

runt. 

Habuerunt  quoque  fiuos 

PrincipeSy  Comites,  Proce- 

Tfs  &  Status  Regni» 


17 


20  Caput   IK. 

remDucemvelComUem  zZ*  HiHxArchi  cum  Regthut 

ordinAhant^  Longohardis  vario  Marte 

27,  Hac  occafione  Emanuelis  pugnarunt, 

Jmp.ConJlantinop.  Nepos  i^.AutBlphusRexLongobMa^ 

in  RegnumSicilia,tanqua  venvamexpugnans ,  Eu-^ 

Vicarimmijfus  ^  Regnum  tjchiumExarchumfupe^ 

ipfu)n  occupavit,  Barones  ravit  aique  Italia  ejecit,. 
Cr  Feudatarios  creavit. 

TMpermm  (zink,  Romaniim  vix  ab  ulla  Batbarica  natio- 
'^nc  majorem  impctum  fuf^inuit,  &  rot.  tantasque  in- 
Gurfiones  perpelTacft:,  <\ubiiYia  Gcthis.  e^ip/^/enim^quos 
fL^lexander  Magnu4  vitandos  pronuntiavir,  Pyrrhm  per- 
timuit,  C^^^exhorruir,)  cxInfula.S'<;^^;^W  (quafi  offici'^ 
na  Gentium  ,  aut  certe  veluti  vagina  Nationum)  cum 
Regcfuo  Bench.egxcCCi,  ad  extremam  Scythiae  partem, 
quaePontico  mari  vicinaeft,  confederunr.  Vide  Joar- 
nand.  Epifcop.  Revenat^Tr. deReh.  GeticispoTtprinc.  Sal vian.^ 
de provident.  divina.  Uh.  y^num,  233.  Muni^er.  inCofmo^ 
graph.lih.i.cap.  2. 

2.  Sub  Valeriano  enim  &  Galieno  Impp.  Anno- 
CCXIV.  Gothi  defcenfis  Alpibus,  quibus  inhabitabanr, 
Gr2ciam>  Macedoniam,  Pontum,  &Afiam,  cumllly. 
licovafiarunt:  aft  poftmodum  ab  Imperatore  Claudio^ 
fuperat/,  proprias  fedesrepetere  ada<^i  fuerunr. 

3.  *fAnno  Chrifli  CCCXXXII»  temporc  Confiantini  Ma^ 
fnit  Gorhi  Regionem  Sarmatarum  jaggrcflTj ;  &  rcmoto 
cxliminc  Iftri  '^X's.^\di\o,Thraciam^Marfiaw^QO^\o{\i^ 
iimisagminibus  Romanos  irrueruntj  aft  ingcnti  certa- 
mine  ab  Imperatorc  Conflantino  fuperati ,  ultra  Danu- 
bium  repulfi  funt.  Ifidor.  in  Chron.  Gothor.inprincip.  lisque 
tandempacem  dat  hac  conditione,  ut  militum  quadra- 
gintaaaillia,fiquandoopuseiret,  Imperatoritradcrent» 

CaroL 


T>e  Gothis,  eorumque  trru^ttone  &c.  21 

Carol.  Sigon.  de  Regn.  ItaL  Calvif.  m  Chronolog.fuh Con^ 
Pa»t^  M.  Anno  Chrifti  332. 

4.  Similcsj  quandoquegravioresirruptioncs,gra- 
vioraquc  bclla  fub  Theodofioy  Arcadia,  &Valente,  prx- 
knim  Ciib  JuJ^iniano.  Impp.  Romano  Impcrio  intulc- 
runt.  dequo  \'\d.  lCidor* inChron.  Gothor,  Hieron.  Turlcr. 
Jeu  Machiavell.  de  mi/^rat*  gent.fol,  m.  ij.  Antoa.Co€C, 
Sabeliic  Ennead.  8.  lib.  2. 

f.  Idque  confiiio  &  fuafu  Alarici ^  Gothorum  Rc- 
£is  ,  qui,  quamprimum  Rcx  crcatus,  cum  fuisdclibc» 
ra  n  s ,  fu  a  fi  t ,  melius  efefuo  lahore  quarere  Regna^  quam  alie- 
nisRegihusfer  ctiumjuhjacere ,  fecundum  Xoxn^ind.deReh^ 
Geticis  fuh  Alarico*  Saepius  tamen ,  prsefertim  ablmpcra- 
toris  lurtinianiPrsfedomilitum  Bellifarto\,  ejusqueSuc- 
ceffore  Narfete  rcprclfi  funt.  Procop.  de hello  Gothtco  latif- 
fme  Anton.  Cocc  Sabeliic.  Ennead^z.  iihr.  3.  Calvif.  i» 
Chronolog.  fub  luftiniano.  A.  C*  ff6. 

6.  Quamvis  autem  Gotthorum  Reges  faepius  ab  Im- 
peratoribus  Romanis  fuperati,  aliquoties  Italiam  fub- 
jugatam  derciinquerc  coadi  fuerint ;  ha?  taraencontra 
Gothos  tot  acquifitae  &obtentae  Vi^oriaEimpcdirenon 
poruerunt,  quin  Reges  Gothorum  ,  maximam  Occi- 
dcntalis  Imperii  Romani  praecipuam  partem  obtinue- 
rint ,  ac  Gothicum  Regnum  in  vifccribus  Italiae  fun- 
davcrint,  adeo  ut  Imperium  Oceidentale,  praefertim 
vcrb  Italia  ultra  LXXII.  annos  nempc  ab  adventuThco- 
doriciRegis,  usqueadexcidium  TotiIaE&Teja?Gotho- 
tum  Regimen  pertulerit.  Albcrt*  Leandr.  in  HtJIor.ItaL 
74t.deLombard.foi  m.662* 

7.  Nam  Al4ricu4  Gothorum  Rcx  ,  impcrantc  m 
Oricntc  Theodojio  ,  Italiam  cum  aliis  Imperii  Rcmani 
Provinciis  ia  Gothorum  Regnum  convcrtit,    ac  dc- 

C  3  ftruai 


22  Caput  IV. 

{Iruda  ferme  Civitate  Roma  ,    fedem  refralcm  Ravennnt 
haberc  voluit/  lornand.  deReh.€ethic.foi  K?ihii6g.Oto(. 
,  hiftor.ltb.  7.  cap.  59. 

S.  Wic  Alariciis  Edida  qusrdam  dc  imn,unirate  Ec- 
clefiaftica  ,  6:  railitura  lcvcritare  coercenda  fub  nomine 
Gothorimi  Imperatoris  evuigavit,  circa  annum  410. 
quas  rcfert  Goldaft.  in Tom.x.Conflit.  Latin  fol  f 36. 

9.  Athaulfi6  AJarici  conianguincus  ,  &  Succeflbr 
inRegimine,  adcptum  ab  Antece(fore  Rcgnum  latius 
•propagavit.  lornand.^/^.  ItLfol  m,  iii,  c^  112.  Ifidor. 
in Chron.  Gothor.fol.  167.  Qui  omniaGothica efle  voluit , 
ficuti  ex  ejusdcm  Regis  Ilcfcripto  apud  Orofium ,  ejus 
temporis  Scriptorem,  patet,  dum  ait,  Poftqua?nimpri- 
mis  ardenter  inhiavimusy  ut  ohltterato  Rcmano  nominCi  Roma . 
num  omnefolum^Gothorufn  Imperiii  0'faceremu^,d;'videre' 
mm, eftet^ Gothic£,quod Romani^fuiftet.  fieretq^  nunc Baltu4 
(feu  Athulphus)  quodc^uondam  C^ftr.dr  AuguftuSfOroCm^ 
■hi^.l,j*c.j^l.^  G6\d:x^.in  pr^fat.Conft  Zatin»tomi.dcf^%6. 

10.  Eodemfortunx  &:  vidoria^lufu,  RexThcodo- 
rlcus,  Ath:jlaricus.Il.  Totilas,  aliique  Gothorum  Reges, 
Gc.horum  6cRomanorum  Regnumconfcrvarunt,  pa- 
cem,  amicitiam  ,  &  confoederationcmipfisImperiiO- 
rientaiislmperatoribus  ambicntibus,  6:  petentibus;  Ac 
qui  fe  in  publicis  Edidis&  RcfcriptisadlmperatoresO- 
rienrales  &  ad  S.  P.  Q_R.  Gothorum  &  Romanorum  Re- 
ges  appellarunt ,  ficuti  hoc  abunde  patct  ex  Gothorum 
Rcgum  Rcfcriptis  &  fotmulis  collcdis  a  Magn.  Aurel. 
Caflfiodor.  CancellarioRegis  Theodorici,  &  AhbateCce- 
nohiiRavennatenfis in operih.prdifertimlih.  8. Refcript.  1.1.& 
^.Uh,  II,  Refcript.fui.form,  13. 

11.  Gothorum  enim  Imperium  ante  bellum  Itali- 
cum,  exGallorumagroad  usqueDaciaefines,  ubiPan- 

nonix 


TieCothis.eorumqHetrruftione&c.       ^  Ij 

iionix  Q'\m\xz%  Sirmlum i  quondarn  Regum  Gothorum 
ledes,  erat,  protendebatur,tefte  Procopio  in  Hiflor>Arcan, 
lih.  g,foL  8 1.  Cafriod.  lib.  3 .  var* refi»  23. 

i:.  Nec  icnuebat  SenatusPopuJusque  Rcmanus^ 
Regum  Gothoiuni  Imperium,  utpotequi  Viris&  viri- 
bus ,  turn  tcmporis  dcftitutus ,  fecundum  querelam  Sal- 
vianiMafljIiens;  qui  clarutt  anno  408.  de  Guhernat.  Dei, 
Ub.6.num.i\o.  ac  animomagis,  quamcorpore  &  viri- 
bus  ab  antiqua  Romanorum  Impcratorum  obedientia 
dependebat.  DcquoSigeberr.  GcnMoLi.inChron.adan- 
num  820.  Vinccnt.  in  Specul.  lih,  23.  cap.  ult*  adeo  qui- 
dem ,  ut  Senatus  Urbis  Romae  pro  Rege fuo  Amalozh  Iva- 
pcratore  luftiniano  degremio  Guria:  fupplicibus  mani- 
bus  pacem  oraverit  ,  ficuti  legimus  apud  Cafliodor. 
dt^-.  tr  lib.  it.  Refiript.  13. 

13.  Veruntamen  poftquam  prasdi^li  Gothorum 
Rcges  ambiguo  Marre  pcrfeptuaginta  fereannos  in  Ita- 
lialmperiumtenuerunt:  imperatortandem  lufliniantis, 
Italiam  pcnitus  a  Gothorumpoteftateliberaturus,  Ita- 
licibeUicuram  A'^^// detulit,  utpote  Viro,  qui  pluri- 
mum  gratia  apud  imperatorem  valebat,  &  luftiniani 
aulamllioarbitrio  adminiftrabat.  Paul.  Wallefrid.^»^/- 
Jior.  Longohard.  lih.  2.  cap.  i.  Amon.S^bcllic.inRap/od^Ht' 
fior.  Bnnead.  8 .  lib.  4  .foL  /».372.. 

14«  Quifuaprudentia,  acopeHunnorum,  Heru- 
lorum,praEcipue  vero  Longobardorum,7b///^w  ultimum 
Gothorum  Regem  ancipiti  vidoria,  una  cum  Gotho- 
rumgente,  tandem  proftravit,  &  vicit,  ac  ipfum  Re- 
gem  trucidavit.  Ac  quamvis  reliquias  Exercitus  Gothi- 
cicolIegerat3>/W,  VirinterGothos  reimilitarisperitif- 
tiflimus ,  aft  &  ipfe  poft  varias  pugnas  tandem  vidus ,  & 
addeditionem  ada^us  fuit.  A,V,\ioi.&  A.  C.  fp. 

if.  Ita- 


24  C£^Ut  If. 

if.  ItaqiieGothicibellifinis,  &Gothorumnomett 
t-andem  (vih  lufliniam z\i\\\Oi\MXi  fuit,adeoqueomnisGo- 
thorum  gens ,  quicquid  luperftes  erat  in  Itahcum  nomen 
tranfivir.»  Anton.  ^^kyhtW.z.dici.Enned.  2,.lib,  ^,fol.i%z, 
Albert.  Leandr*/>?  hijior,  Italitn.  Ttt.  de Lomhard.  foim.66z, 
Chriftoph.  Adam  Rupert.  in  obferv.ad  Sjncpf  Hifior^Be^ 
fold.fub lufiinittn,  cap.  i^.fol.m.  ^66. 

16.  Veruntamenptssdidti  6'tf//'t?f^7»Regesadexem- 
plum  &  raodum  Imperatorum  Romanorum  regiminis 
formam  per  modum  Simulachri  tenuerunt ,  acperpri. 
marios Officialcs conftituerunt ,  zc^qi Prefe^iun^Pratorie, 
^ci  Prafides ,  i^qi  Reciores  Provinciarum  ,  ^ct  ^d/iores^ 
pct.Comites,  cunda  Imperii  negotiaarduacxpedierunt; 
£orumImperii  Gothici&Romani  Succcftionem  ,  tam 
Senatui  Urbis  Roma; ,  quam  Populo  Gothico  &  Roma» 
no  fingulari  refcripto  notum  fecerunt.  CafCiodor.  inope- 
rib^pafftm. ^rafertim dici.  Itb.  2>.form.  i.  3.  &  j^.aciib.  6.form, 
\.&feqq,  ut  &  lib.  \o.form.  14  &feq^  necnonlib.  u.form, 

fuiRefeript.  9. 

17.  Habuerunt  praeterea  Gothorum  Rcges  fuos 
c[ao(\UQ  Principes,  Comites.Proceres,  &  Status  Regni  -,  (cum 
NatiohaecSeptentrionaHstotamfervitutemfufFerrenon 
poterat)  quorum confiho  &  j uffu quafi omnia,  imo etiam 
ipfa  Succeifio  Rcgum  afTumebatur.  Sicut  conftat  ex 
Kefcripto  Regis  Athelartci  fecundi,  Nepotis  cx  Sororc 
RcgisThfdorici,  quifucceilionemGothiciRegniScna- 
tuiPopuloqucRomano  annuncians,  fequentibusrefcri- 
bitverbis:  TotProceres,  manu  confilioque gloriofe y  nullum 
murmur  ,  ut  affolet ,  mifeuerunt ,  fed  tta  cum  magn$ 
gaudio  fecuti  funt  Principis  fui  judicium ,  ut  voiuntatent 
ibi  potius  agnofceres  confluxifee  divinam,  apud  Caftio- 
dor.  in Refertft*  lib. %.form.  2.    Quodmox  repetitur  hifcc 

vcr- 


De  Gothis^eorumc^ue  inuptione  &c,  ly 

vcrbis:  Quapropter,  aufpice  Deo  didumfit,  gloriofi 
Domini  avi  noftri  ita  vobis  nunciaraus  Ordinatione 
difpofitum,  utGothorumRomanotumqueinRegnuni 
noftrum  fiiaviflimus  confenfiis  acceflerit.Cafliodor.<//f?. 
lih*  8.  Refcrlpt. 

i8  Saneiioc  loco  infi.iper  &  hoc  annotandumefl, 
qubd  tempore  Gothorum  Regum,  etiam  Principis, 
Prxfeifli,  ac  Comitis  dignitas&tituli  in  ufuerant,  qui 
Provinciis  Gothico  Romano  Imperio  fubjedis  praspofiti 
erant.  Sicuticonftat  exinfcriptione  &RefcriptoRcgis 
Theodorici  ad  Stephanum  V.  C.  &  Principem  Officii 
Regii,  qui  munerefuoperfundus  Comesprimiordinis 
evafit,  cujus  Comitivae  mentio  ^um  /.49.  C.deBecur. 
&  in  l,  20.  C.  de  Comit.  rei  milit,  Cafllodor.  di6i.  lib.  2. 
form.  28.  ubi  Forner.  in  lib.  6>fiimul.  12.  Erantquoquc 
jam  fub  imperio  Regum  Gothorum  Comites  fecundi 
ordinis  didi.  Cafliod.  Iib*7,firm.z6.  &Comites  tertii 
ordinis ,  ///  in  l  quicunque 27»  C  Theod, deDecur.  Et  aUbi 
legimus,  quod  Comes  idemfueritac  Praefedus,  apud. 
eundem  in  lib.  6.  Refiript.  8.  Idqueapud  Veteres  Germa- 
nos  fuifle  contendit  Althamer,  tn  Comment,  TacitideMorib, 
Cerman.fol.  m.zii. 

19*  Unde  Comitiva  dignitas  Provincise,  quas  ni- 
hil  ahud  erat,  quam  judicandi  inter  Provincialcs  po- 
teftas,  acjuftitiaeadminiftratio,  teJieprMitatoC2i(!C\QdQV^ 
d.  tr.  lib.  j.firm.  i.  de  dignitate  Comitiv/Z  Provincidt.  ibi» 
Nam  C\  bene  Provinciarum  adminiftrationibuspraefidc- 
tis,  honores  vos  ampliflimos  fperare  leges  merito  ccn- 
fuerunt:  Unde  jara  videtur  penedebitum,  quodvobis 
a  tanta  authoritate  ultro  nofciturfuifle  promiflum.  £t 
alibiin  Refcriptis,  deiis,  quiadProvinciamregendam 
conftituuntur.  PerProvincias  nobisDeopraeftantecon- 

D  ccflas. 


26  CA^ttt   IV. 

ceflas,  talesviroscupimusdeftinare,  quifintarmisprae:- 
diti,  &]uftitiaglorio(i.Caflriod  lih.g.Refeript.g* 

20.  Sane  hseaGothorum  Regibus,  Virrs  Illuftri- 
bus  collatx  dignirates  &  tituli ,  non  fuerunt  httreditarii, 
nec  in  filios&rucceflbres  fanguinis  tranfitorii,  fcdtan- 
tum  temporarii  &  perfonales ,  qui  cum  ipfarum  Perfo- 
narum  &adminiftratorum  mortedefiniebantur:  Quod 
ex  tot  Imperatorum  Gothorum  Refcriptis  parcr,  ubi: 
femper  dc  promotionibus  Virorum  illuftrium  proptec 
benemerita  mentiofit,  &  aRegibus  procaufafinaliaU 
legatur,  apud  CaflTiodor.  vartor,  lih*  2*  Refcript.  i.  &  2« 
inpiimuRefcript,  28.  inprinci^,ihid.  Trjbuenda  eftjuftis 
laboribus  compenfatio  praemiorum :  Quia  exprobrata 
militia  creditur ,  quae  irremunerata  tranfitur.  Aclih.u 
Refcript»^i.thi.  Remuneratio  meritorum  juftum  prodit 
dominantis  Imperium»  lih,  6.  Refcript.  10.  lih.  $-.  Refcrift.  3* 
g.&i6.lih.i.  Refcript,  16. de  remuneratione militum non  re^ 
git,  lih.  6*  Refcript.  ij^ 

2.1.  Quandoque  autem  ob  infignia  Regno  &  Rcgi 
praeftitabeiiemerita,  bcneficia,  dignitates,  &raunera 
publica»  ex  fingulari  gratia ,  filiis  quoque  collata  fue- 
runt,  ac  ob  gratiofa  merita  Patris  filius  quoquead  ho- 
Rorem  promorus  fuit,  fed  non  tam  jure  hereditario» 
quam  gratiofo,  &  perfonali.  Sicuti  patet  ex  Refcripto 
Regis  Theodorici  Venantio  dato  in  verbis:  Exparentum 
Virtutihusprolfs  judice  ac  Succeffm  apud  Cafliodor.//^r.  i^ 
Refcript,  ^6.  De  remunerationefiliiprofervitiopAtrUi  ut&^ 
Uh.g.Refcript.ii. 

22.  Exquibushuc  usquededudisabundepatefcit, 
qubd  Reges  Gothorum  ad  exemplum  Germanorum^*? 
quihm  Tacitm  de  rnorih.  German.  cap*  1 3.  Dign i ta tes  &  Of» 
6cia,  tamniilitaria,  quamcivilia  &  judiciaria  perPrin-^ 

cipes. 


T>e  Cothis ,  mufnquetrmptlone  &c,  2f 

cipes  ,  Duccs  &  Comitcs  divifcrint ,  ac  fundamenta 
quafi  hodicrnarunQ  dignitatum  ,  quasin  ImperioR»G. 
cernimus,  jcccrint;  Unde  totfamiJiae  illurtres,  origi- 
ncm  trahece  ratagunt.  vid.  Althamcr.  addi5i.  loc,  Tacit» 
fil.  219* 

23.  Porrb  pulfis,  &  omninoexItaliaeje^isCT!?/^^, 
pcr  N4r/etem,  Virumegregium  &  Patricium  (de  quo  vi- 
de  Pauh  Diacon.  de  Gefits  Longohard.  lih.  2.  cap.  2.  &  3, 
"z/erf  210,  fi/.  m.  219.  &  feq  ubi  Lindcnburgius  in  no- 
x\s  Hifior.  Auguft.  Tom.  ^.foL  r». 2^1*  & 2^%. hmon.SK' 
bell.  in  rapfid.Ennead.%dib.j\.  fol.  m,  372,  Ruprecht.  in  ob- 
fervdt.  Htfior.  adBefold.  Synopfin.min.cap.i^.fol.m.^j7.) 
Imperator  Juftinianus  circa  annum  DLX  VII.  adre- 
gendam  &  protcgendam  Italiam,  &  rcliquias  Imperii 
Occidentalis  ccrtum  vice  Imperatorem  ,  fcu  Locum  te- 
nentem  tanquam  Prsfidem  Romae  conftituit,  quera 
Exarchum  vocare,  eique  fedcm  Ravennae  dcfinire voluit, 
adcoomnium  primus  Exafchatum  inftituit. 

24.  ^nvci\xiQ^^ExarchmQ.i^t  Longinm  j  Paul.  Dia- 
conuS'.  diU.lth.  2.cap.f.  Calvif.  in Chronolog.  ad  Ann.  ^6j» 
Titulus  novus  Invidigeplenus;  Qupd  fequentibusver- 
bisexprciTit  Antonius  Coccius  Sabellicus  j  Attulit,  is 
(inquit)  Longinus  fecum  in  Italiam  novam  Rcgiminis 
formam,  GraiaeSupcrbiaBplenam,  ut  Exarchus  dicere- 
tur;  Idemprimus  vetercmadminiftrationisformam  to- 
taltaliafuftulit,  utnon  cuique  Piovinciaj,  Rcgionive 
fuuseftct  Magiftratus,  fed  fingulis,  quipoteftate  praei- 
rent,  &  jus  Civibus  fimuldicerent,  Ducesque  appel- 
larentur.  HaEcSabellicus<^/(:7.£/?;?^/^^  %.lib.yfm.i%^* 

2f.  Horum£Ar>^rt/'^r//«?authoritate&abfoIutafc- 
re  poteftate  Imperium  Romanum  in  Occtdente  non  mi- 
oimutn  acccpit  decrementum  ,   dum  apud  hofcc  Vice 

D  2  Impe-. 


28  C^put  IK 

ImpcratorcsCupiditasdominandiindiesm.igisinvaIuitj 
Quibus  iiiud  tentandi  ob  longe  diflTitarum  Provincia- 
rum  major  crat  opportunitas ,  minusquc  periculofa  oc- 
cafio,  quippe  a  fede  Imperatorum  longius  rcmotis; 
Qupdultcriusconqucritur  modo  didusi^^^f/^V/zj :  Lon- 
ginmExarchm :  (air)  M^igtflratum ,  querr^  Roma  confatuit , 
Pr^fidem  appelUvit :  pd  qui  pofeafcutifunt ,  Duces  dici 
mduerunt ,  quo  contigit  ut  multis  indeannis  Romanus 
Ducatusdidusy^mV.  Acitatandcm  Roma?,  &  reliquae 
//^//^cadminifirationis  forma  cum  Magiflratuum  nomini- 
bus  interiit  j  j^^  contumelix  ratio  nomcn  Pop«  Rom. 
apudcxterasgentes,  Majeflatem^adnihilumredtgit.  Hsc 
Anton.Cocc Sabellicus.^/V?.£;?;?f^^.  8  l.^*foLm.i^^. 

26.  PofthuncZ;^;/^//?^;«fubfecutiExarchi,  quihuic, 
vel  illi  civitati  aut  diftridui  fuum  particularem  Duccm 
velComitemordinabant,  quiindiesmagisabfolutam& 
perpetuam  fibi  potcftatemaflerereconabantur. 

27«  Qua  forfitan  occafione  Emanuelis  Imperato- 
ris  Conftantinopohtani  Nepos  in  Regnum  Sicilia,  tan- 
quam  Vicarius,  miflus,  Regnum  ipfum  occupavit,  & 
utfibiRegniProccrum,  Univerfitatumqueanimoscon- 
ciliaret,  Feudaconftituit ,  Barones&Feudatarioscrea- 
vit,  Sicami&  territoriainFeudaconvertendo,  quceprius 
erant  Curias ;  ficut  hoc  rcfert  Pctr.  de  Gregor.  deconceff. 
feud.part.  i.inprincip.  &part.  f.  quaft.  1.  Intrigliol. defeud. 
quafl.i.num^iu 

28.  Veruntamen  hi  conftltuti  Exarchl  Qxxm  Regi- 
busLongobardis  ahisquc  barbaris  nationibus  vario  Mar- 
telu^lati  funt  &concertarunt.  vide  PauKWallefrid.^f 
geflis  Longobard.  lib*  3,  cap*  18.  &12.  &lib.  4.  cap.  8.  &feqq* 
fajftm»  Ant.  Cocc  Sabell.  in  rapfod*Ennzad,  %Mb*^.foL  384. 

2p.  Do- 


De  GothiSj  eorumque  trrupHone  &c,  29 

2£>.  Donec  tandcm  Autulphm  Rcx  Longobardo- 
rum,  imperantein  Oriente  Conftantino  Copronymo 
A.  C.incirca  IdCQh.Ravennam  expugnans,  Eutichium 
Exarchumfuperavit,  atqueltaliaexpulit,  cumque  &o- 
mnes  Grxcos  Impp.  Exarchatu  (dum  per  CLXXXIII. 
aut,  utaliivolunt,LXXV.  perduraITet)rpoliavit:  Ethic 
finiserat  Exarchatus,  &omnis  poteftatis  Imperatorum 
Conftantinopolitanorumin  Italia.  Sabell.  diB,  Ennead» 
8.  lih.  %.foL  m*  487.  Carol.  Sigon.  de  Regnoltaliie.  lih.  i.  £• 
lyc  Putean.//^.  2.  hiforiar.  Infuhr.fol.iio.  QoiWiiJnChro-' 
nol.fuh  Confiant*  Copronym.  adAnnum  75*2. 

CAPUT    V. 

2)<?  LongobardiSi  eommque  Adventuin Ita' 

liam,  occupatls  terris  5  Etforma  adminiftrandi  Regnum 
Longohardicum  per  Duces  &  Comites, 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

I.  Longohardi  ItaUam>alias^  ^^Exindemaximumincurrit 
Jmp.  Occident.partes  per  odium, 

Duces  &  Comites  regere   6.  Iuftinmlmp.*^arfetemin^ 
ordinarunt,  audttumrevocavit,  Lon- 

2-  Longohardi  unde  di6ii.  gino  Pr^fe^o  &  Succefto» 

3.  Occafio  invadendi  &  occu»  re  in  Italiammiffb :  quod 

pandi  Italiam.      Romani  Narfis  indigne  tulit. 

cumLongohardis fiedus pe-  7 .  Mox  adLongobardos  mittit, 

pgerunt.,  eis^^perfuadet  ut  Italtam 

4.  isiarfis  auxilio  AlhoinRegis  peterent:  ProindeRexAU 

Longohard.  Italiam  cum  hoinm  omnemfe/eltaltam 

Vrhe  Roma  occupavit ,  &  devaftavit. 

Kegem  Totilam  y  cum  Go-  g.  {^lbosnusfundatonovoRe» 

thps  plane  delevit^  D  3                 gn^ 


gHd,mv4m  regtmwisfor.   lyJn  territonum  Ponttficis  ir* 

mamfiruxtt.  rumpit:  verum  ^  Pipin§ 

^.  Comttesquoque  ordtnavit,         profligatur, 
\0' OrigoFeudorum.  I8.  Italta  ob  Barharorum  in- 

XI.  LongobardilmperiumfuUy  curfionesmireconuulfiy  ^ 

usque  ad  extremam  Ita-  Carolo  FrancorumRege  re» 

Itapartem  dilatarunt.  flituta. 

1 2 .  Duces  in  Regno  Longobard.    1 9 .  Exinde  Advocatm  &  Pro^ 

13 .  Dignitas  Ducalis  qutd  fue-  te^ior  S.  Petrt  confiitutus^ 

rit  f  Patrtciaque  Romanorum 

14.  Ducum  officium.  dignttate      condecoratus 
If.  VVarnefitdLongob.  Regum         fuit, 

&  Ducum  Regtmen  mire   2  O.  ConfiSiis  Longobardis,  Ci- 
extolht  j  Sedrefillitur.  relus  in  Franciam  rediens^ 

1 6.  Pinis  Exarchorumfub  Ahi^         Saracenis  obviam  ivit, 

flulpho. 
/^OeterumLongobardis  Italiam,  aliasqueOccidenta- 
^lis  Imperii  Anno  DLXVIII-  invadentibus  partes ,  eo- 
rum  Reges  patriomore,  de  quo  Tacit.  de  morib,  German. 
cap.i^,  regimineinftituendoLocafubada  inProvincias, 
Civitates,  &  pagos  di videntes,  per  Duces  &  Comites  rc- 
gerc ordinarunt.  Longobardorum enim  Gens ^  Gcrma- 
norumpopulisoriginemducens,  ab  Infula,  feumagise 
Provincia  mari  adjacente  Scandinavia  (Jiodievulgo 
Scandia,  germanice  0c^onmdida)  egrefli,  in  tcrras 
transmarinasfedem  qusefiverunt;  Eamquctandemnon 
fine graviflfimis  contcntionibus ,  & acerrimis  praeliis  ob- 
tinuerunt.  vid.  Anton.  Cocc.  Sabell.  Hiflor,Ennead.  %.ltb* 
^.fil.m.iSs*  Gunthct.  in LigurinMb. 2.  ubiSpiegcl-yo/so^. 
Paul j£mil  Hiflor*Francic,ltb.  2.  Nam  Populi in  Scandl- 
navia  conftituti  in  tantara  multitudinem  cxcreverunt,ut 
natalc  folum  Prognatos  fimul  alercnonrufficiebat* 

2^Lon- 


De  Longohardis^  eorumque  Adventu  &c*  3 1 

2.  Longobardi  autem  (cum  primitus^J^inilidifii 
fucrint)  abintaftjE  ferrobarbxlongitudine  ita  appellati 
fucrunt.  Nam  juxta  Longobardorum  (fcu  Gcrmano- 
rum)  linguam  ,  latt^/  longum ,  ^art/  Barbam  fignifi- 
cat.  Paul.  Warnefrid»  Longohard.  Defiderii  Regis  Lon- 
gobardorum  Notarius ,  poftea  Diaconus,  qui  claruit 
tempore  Caroli  M.  in  hifi.  degeflisLongoh.  lih.  i.  c.  2.  &feq. 
cap.g.  &pajjim.  Seu,  utfcribit  Sahetlicm,  Longobardi  a 
^^r/^^prolixitate  nomenruntadepti,quia  foIipropeGer- 
manorum  barbam  alerent,  Anton,  Cocc.  Sabellic.  htfior. 
'Ennead.  8.  Ith.  ^.foLm.iZi.  Quod  hifce  verficulis  expref^ 
fit  Guntherus: 

Dicitur  a  longis  ea  Longohardia  harhis , 
Protinm  indigenis  paulatimfanguine  mixto , 
Barhara  plehs  pr&ter  ccnfuetum  gentihm  ufum , 
Iranjiit  in  fociam  fufcepto  nomine  gentem. 
Gvinthci.inLigurin.lih.z,  ubi  Spiegel. /»T'^r^^,  dicitur 
foLm.io.aut.  305-.     Cui  turba  Hiftoricorum  pofterior 
confentit.     Undeevenit,  utmultiauthoritate /'/tf/<?w<^i 
&  7^«>/,Lorabardos  propiusac  vquus  yLangohardoSyC\u)im 
Longohardos  nominari  &  fcribi  oportere  cenfearif.  Ptolo- 
mae. lih. z. Geograph. cap.ii.   Tacit. Itb.  2. annaL  Altham. in 
Comm.  de  morih.  German.  ad  Vetb.  Langohardi.  cap.  40. 
foLm.  4.6h&/eq  Sabeii.  d.  hh.  ^. 

3.  Occalio  autero  invadendi  &  occupandi  Irafiam 
hac  a  prsecicato  Paulo  VVarnefnd^  &  paulo  aiiis  verbis 
ab  ^nton.  Cocc.  Sahellic*  reccnlctur.  Cum  circumqua- 
qne  Longobardorum  Vidoriae  frcquentcr  perfbnarent* 
&  bellicola  hxc  natio  fedem  fuam  \v,  Vannonia  (qua;  pro- 
vincja  ad  Occpfiim  Noricum.,  hodie  Auflria  &  Bavaiia,& 
^  Septcntrione  Danuhium  tum  tempcris  pro  lermmo 
tenmtp  fecundum  Jornand.  de  rehm  Gcthicis.  Ruhr.  fub 

Attiia^ 


j2  Caput  r. 

K^tttla.fslm.  134.J  quadraginta  annos  habercnt,Roma- 
nicum  iisfocdusftipulati  funr,  eorumamicitiam  variis 
inodis  aucupantes  (utpote  cum  immani  gente,  quam 
jam  olim  Vellejus//^.  2.  num.  10.  Germana ferocitate  fe^ 
rociorem  \0Q2iV\i)  adcout  omni  tcmpore,  quo  Longo- 
bardiPannoniampoflederunt,  Romanae  Reipublics  ad- 
verfus  asmulos  adjutorcs  fuerint. 

4.  ^rfesy  Ciiartularius  (feu  Cancellarius)  Impe- 
ratoris  lufimani  (de  quo  vid.  Lindenburg.  in  ohfirvat. ad 
PauL  VVarnefrid.  cap.  \.)  qui  tum  temporis  Itaiias  praee- 
rat,  Totilam  Gothorum  Regcm  cum  univerfa  gente  Ita- 
lia depellendo ,  memor  foederis cum  Imperatoribus  Ro- 
manis,  AlboinRcgemLongobardorum  cumfuisinad- 
jutorium  rogavit  &  evocavit*  Quorum  ope  &  opera 
liarfist  (fa^um  valde  gloriofum)  Italiam  fere  totam 
cum  Urbe  Roma  occupavit,  &  Regem  Totilam  cum 
Gothis  ad  internecionem  usque  delevit.  Qup  egre- 
gio  fado,  &prxftitoauxiIio  Rex  Alboin  multis  hono- 
ratusmuneribus  tanquam  Vi^tor,  cum  fuis  Longobar- 
dis  proprios  lares  repetiit.  Quod  circiter  Annum  ff^ 
accidifleex  Chronologisconftat.  Viozo^anhiflor.  Gothor, 
Paul.  Warnefrid.^/^.  ^//^.//^.z.^^/^.i.d^z.AIbert.Leandr. 
de  Italia.  Rubr.  de Lomhardta.fol  m.  662»  vide  Calvifium  i» 
Chronol*  adJnnum  ^fS'  Ruprecht.  i;>  Chronol.adju}3&.  Ob- 
fervat.  Hiftor.  Befold.  ad  Annum  5-5-3. 

f.  Veruntamen  ficuri  omnes  generofje  adloncs 
primb  in vidiam ,  mox  odium  parant ,  ita  Narfiti  maxi- 
mas  tot  in  Itaha  res  geftae,  prxcipue  vero  fuperata,  & 
tandem  deleta  omni  Gcthorum  gente,  ut  &  aliaegte- 
gia  naturae  dona ,  ficuti  plurimum  gloriae,  ita  non  mi« 
nus,  (utfieriaflblet)  invidiaspepererunt.  Quodfequen- 
tibusrcfert  Sabellicus:  Valuit  apud  hunc  Imperatorem 

Jufti- 


DeLongohdrdis,  eorumque  Adventu  ^c,  n 

"Juftinianumibbinitio  Principatus  pltts  livor  hominum 
& invidia,  Magnatum  Domuum alumna, qu^m  Narfctis 
mcrita,  cuigloriamomrKS.Romanimcritodebent.  Sa- 
beilic.i//^.  Ennead^  %Uth.  j-.  Cni  acceflit  pcr  Hunnorum 
Vidloriam non modicaauii'& argcnti ,  aliarumque divi- 
tiarum  accumulatio  ;  tantum  enim  auri  &  argenti  poft 
mortem  ejus  inventum  fuUre  fcribit  Warncfnd ,  ut  per 
multosdics  vixi<icportantibuspotuerit  exportaril^aul. 
'Warnefrid.^/if?.//^  j.r^/.  12. 

6.  Haec  &  aiia  Romanorum  Civium  odium  &ani- 
'mosrtaconcitd^rirnr,  ut  varias  querclas  Imperatori  fug- 
geffcrint  j  Id  quod  in  tantum  commovit  praedidum 
Jmpcracorera  lujlinianum ,  ut^^?yf/^w  inaaditummox 
rcvocaret,  zzVi2ti\vc\Longtntrm  in  Italiam  Prarfedum  & 
Succeirorcm  mrtrerct,  quo  Narfetis  locum  obtineret^ 
qui  etiam  Exarchi  titulum  primus  affumpfit.  Cui  re- 
vocationi  infignemcontumeliamadjecit  Sophia  Augu- 
fta  impudens  focraina,  ut  Narfitem^  (qui  Eunuchus  erat) 
in  Gyn<xceo  cumpuellis  lanarum pe/ffi  faceret  dividere ,  ac  ut 
fenfa  diftrihueret  anciUii^  quod  Enuchorum  magis  proprium 
Jttj  qudm  Provincia  & Exercitibm pr<iejje^  Exindc  ita  eX" 
canduitNatfcs,  animadvertens,  fibinatoraeautfortunaB 
injuriamobje6tari ,  6c  quia  ad  lanificium  expofcebatur; 
Exordiar,  refpondit ,  talemtelam,  qualem  ipfa,dum  vi- 
veret,  deponere  non  poffet,  vid»  Warnefrid.  di^,  lik 
2«  C4/>.  5*. 

7.  MoxigiturLegatosad/f/i^^//?/ywRegem  fibiaml- 
ciffimam,  &Longob3rdoriim  gentem  mittit,  ac  ut  re- 
li£to  paupertind  Pannonix  rure  Italiam  cun^is  divitiis 
refertara  petcrcnt,mittendovarioium  pomorum  &alia- 
rum  rerum  genera  ,  perfuadet :  Eorumque  Regi  o//- 
Ifoin  Italiam  in  prsdam  fpondet,  utpote  aditu  &obten« 

£  tu  fa« 


34-  CapHt  V* 

tu  facilem ,  quippe  Viris  pcr  prxterita  tot  belia  vacuarriy 

&a  recenti  adhuc  contagionis  calamitatc  langucntcrn* 

Hxc  LongobardisIietsnuntJa,  quorum  Rex  Alboinus, 

ab  amicis  Saxooibus  ultia  vjginti  miliibus  in  auxilium 

vocatis,  pertrahcndo  quoquetamNoricos,  quamBo- 

jos&Suavos.  inexpedirionisfocietatem.An.DLXVIII. 

Ita'iamingrefius  eft,  ^ximo  Foro  lulium  ^  poft  alias,  & 

quidem  nobiliiriraas  Italije,  prarfertim  Ligiiris  partes^ 

absquc  ulla  fcre  refiHentia  occupavit,  &,  quse  primo 

iropetu  occupare,   aut  retinere  non  poterat,  ea  Exar- 

choLongino,  ejusque  Succeffori  ceficrunr.   Qupd  la- 

tius  recenfet  Paul.  '^'^arnefrid»//^  diU*  hifior.  lib.  z,  per  tot^ 

idqueexeocontraxit  Goifiid.  V licihicu^  ^  tnChronic^part, 

17.  Jate  AntoD.  Cocc.  SabclL  in Rapfod^hifi.Ennead,  8«  lih. 

f.foL^Z^*  Quos  elegantiftylo  fequirur  Anton.Brunner. 

in  Annak  Boj.  lib.  4.  c.  6.  & 7'foL  /».330.  Et  hoc  ex  eo  bre- 

viter  Chriftian.  Adam.  Rupert.  ?'«  obferv.  ad Befold.  Epit^. 

hifior.cap.  i^.fol.  f  81.     Occupato  itaquc  Foro  lulio  Ligu- 

riae ,  ahisque  citra  Apennium  pofitis  Provinciis,  una 

cura  prtEcipuiscivitatibus  raunitiffimis,  i?^A;/^/^^/»  pra?- 

cipuam  Civitatem  Ticinum  (qux  nunc  P^//^  vocatur) 

per  triennium  obiedit,    quae  ultra  tres  annos  obfidio- 

nemperferens,    fe  fortiter  dcfcndit  ;   Imtnm^lboi» 

Uex  ,   ejedis  undicunque  railitibus,   cunda  usque  ad 

Tufciara ,  ^txtctRomam  &  Ravennam,    ac  quaedam  Ca- 

flella,  ad  litora  maris  confiituta  invafit,   Longobardis 

univerfam  fere  Italiamdevaftantibus.     Nec  erant  tunc 

Romanorum  virtasaut  vires,  ut  refiftcrepoirent,  cum> 

major  pars  civium  peftilentia  ac  fame  interierinr.   Lon» 

^<?Wrf/itaquelonge  perltaliam  graflantes  An  DLXVIIL 

peculiare  Regnum  ex  provinciis  in  Italia  fubjugatis 

coiiftiiuerunt,  &  occupata  tandem  poft  tres  annos  & 

aliquot 


^e  LongGhardli,  eortmqtte  Adventu  &c,  3 5- 

aliquot  menfescivitate  Ticino  d  Ronnanis  (Irenue  pro- 
pugnata,  regiamfedem  ecivitatc  Mcdiolani ,  Ticinum 
transtujcrunt,  quoRcgno  ducenris  fere  triginta  annis 
potitifLinr.  Paui.  X<^'atncfrid.  in  hifior.de gefl  16  Lortgohdrd. 
Iih*2.cap^z^'.z6.&ij.  Eugar.^//?^r.//^.  2.  f.  7.  Vairerran* 
lih.  3.  hiftor.  Sabcll.  in  rapfid.  Ennead.  8  lih.  f .  Thom.  Mil- 
l€S  innohiiit.  Polit.fol  m.s6.  Gunther.  inLigurin.  Ith.  3.  ubi 
S piegel ♦  i n  C o m ra e n t. ?yh.  Antiqua Palat. foL m.^ii. 

8.  Cceterum  licuti  clegantcr  Taattis  de  nova  Ro- 
mani  Impeiii  Regirainisforma;  at  cumftruebat,  (in- 
quit)  jam  foriuna  in  diverfa  partc  tcrrarum  initia  & 
caufas  Impcrio  :  Quod  varie  ortum,  l^tum  Reipubli- 
CJE,  autatrox:  ipfis  Principibus  profperum,  aut  exitio 
fiiit.  Corn.  Tacit.  hift,  L  z.  c,  i.  num.  i.  Eodem  raodo  Al~ 
hoinHf  Rex,  fundato  novoRegno  peculiarcm  Regiminis 
formam  flruebat  5  Retcnto  prifco  Patrum  Gcrmano- 
rum  ritu,  qui  Reges  ex  nobilitate,  Duces  cyi  virtute  fu- 
mcbant,  acPrincipcseligebant  in  confiliis,  quijuraper 
pagos  vicosquc  reddcbant,  adjundis  unicuique  Duci 
aut  PrincipicertisComitibus.  Eratqucjam  tum  tempo- 
rismagnaOw//^W2mulatio,  quibus  prirausapudPr/>?- 
cipem  fuum  locus  eire  deberet :  Et  principum  cui  pluri- 
mi  &  acerrimi  Comites.  Tacit.  demorib.  German.  cap.  1.  & 
13.  Praefatus  Alboinm  Provinciis  &  Civitatibus  fubadlis 
ccrtos  Duccspra^fecit ,  ncmpe  Viros  nobiles,  ftrenuos, 
&in  bcllo,  atque  vidoriis  obtentis  bene  racritos,  Eis- 
que  illarum  curam,  &  Regimcn  commifir ;  Occupa- 
ta  enim  prima  6c  limitanca  -Italix  Provincia  Forojulia^ 
nd  cwm  Caftro  (hodie  Torolivenft )  i^Iboinus  inhis  loci$ 
DucemconftituitG'//2f/^/;;^,feu  Sifulfum,fuum  nepotem, 
Virumperomnia  idoneum,  qui  ejusdem  Strator  e^sit  ^ 
(quera  lingua  ^pxopxi^  Marpahis ,  id  z^MarefehalL  appel- 

E  2  lant) 


36  CapHt  r. 

lant)  Eum  Forojulianat  Civkati  &  toti  Rcgioni  praefc- 
cit,  &  titulo  Ducallhonoravit-    Qui  Gifulfm  (referente' 
yVarmfridio)  non  prius  £e  Regimen  cjusdem  Civitatis 
&  populi  fufccpturum  edixir ,  nifiei*  quas  ipfe  cligere 
Yoluiflec,  Longobardorumy^f^,  hoc  cft,  generationes 
vel  lineas.  tribuerer-y    Factumque  eft,   ut  annucnts  fibi 
Rege,  quasoptiivcrat,  Longobandorurapraecipuas  Pro- 
fapias,  ut  cum  eo  habitarcnt,   acccpit :  Et  ita  dcmum! 
DuSiorts  honorem  2iAQ^i\ji^^^',   Suntverba  Pauli  Warne- 
frid*  in  hijlor,  Longob.Iib.  2»  C4p,.g.  Anron.  SabeJl.  tn  Ra'-^ 
pfid.  Ennead:  8. lib.  ^.fol.m.  384;.  Gonftituit  praE-tcrea  Rex' 
Aiboin  Gifilbutum :  Veronenfinra:  Zabjtn^  Ticincnfium.v 
VFalthari,  Burgonicnfium  -.  Aldchim.,  Brixenfiura  :  Evin^, 
TridentinerumDucem,-  Acfingulas  Italiae  Civiratesab 
hoftibusoccupatas,  unacumPopulo  ,  Terriroriis,  Ca— 
fteJlis.,  &  vicis  adjacenribusfingulis  Ducibus  comraen- 
davit,  uteas  tam  bclli,  quam  pacis  tcmpore  regcrenr,, 
&contra  quascunque  invafiones  protegerent,  adco,  ut 
ab  initio  Rcgni  Longobardiciin  urbibus  fubjugatis  ul- 
tra  triginta  Duccs  fuerint  ordinati.  teftcPauL  Warne- 
in^,dt6l.lib.  2.  cap^i%.  &->,z.  & paffm.    Et  hoc  ex  eo  Cav 
loi  Sigon.V*?  Regno  Italta.  lib,  i.  4.  &9.  Knichen.  de  jur^. 
territor.  cap.  i.  nMm.  49.. 

p.  Ordinabant  quoquc  Longobardorum  Rcgcs  iat 
noviterftrudo  Regimincfuos  Comites.,Q^\  DucibuS;  (mo^ 
repatrio & germanicojiiibcrsint,  cisquc m adjutorium da- 
ti  fuerunt ;  Sicuti  de  Trafemundo  Comite  Capuano  Icgi- 
mus  apud>5^arncfrid.^/^.  hiftor.Longebard,  lib^^.  cap.  5-3.. 
Idque  ioprimiscontcftatur  Pontifex  Grcgorius  Magnus 
inEpiftoIaad  Sabinian.  Si  in morte (fcnbit)  Longobardo* 
rumme  mifiere  voJutJfem,Mdie  Longobardorum  gens  .nec  Re^ 
^m»  ne(.DMceS)>nec.Cmit€s.haberei.  Grcgor.PonD  M.m^ 

Can^ 


lye  Longohardii,  eorumque  Adventu  ^c.  5  7 

€ah.  fiin  morte  20.  cauf.ii .qudft.%.  Praetcrca  Rex  Alhoinus 
addudis  fecum  in  Italiara  diverfis  gcntibus  in  auxilium, 
GepidiSj  Bulgaris,  SarmAtis,  Pannomis  y  Suavis^  NoriciSj 
ccnoi^^vJcoSy  feuP^^w in Provinciis fubjugatisaflignavir> 
in  quibus  commode  cum  uxoribus  &  liberis  habitarc 
poflenr,  quicriam  teraporeWaTnefridihujusmcdino- 
raina  retinebanr.  PauK  Warnefrid.  di^.  lih.  2*  cap.  26* 
Unde bene  ad propofitum  fcribic  ihomas Cragius ;  Lon- 
gobardi,  novas  fedcs  petituri,  cum  ImpcriumRoma- 
num  diripuiflent ,  Regionesque  cx  hofte  captas  militari 
raorcintexfedividerenr,  nonminorinferiorum,  quam 
Principum ,  in  hls  expcditionibus  habcbatUErario:  Cra-- 
^\x%dejur.feud  prdfirtimSeotio.  lib^i.Diegef/^.. 

10.  Nam  cnmgratisy  hoc  cft  jurc  bclU  Provincias 
ItaHsE  &  prxdia  hascce  accipcrctjr-  eacun^afacilegratis 
concedcbar  Rcx ,  rctenra  fibi  iidchtatc  &  fcrvitio  raili- 
tari ,  quemadmodum  nullo arcliori ,  quam  benevolcn- 
tiae ,  &bcneflciivinculoMilitesad{lringipo(recenfebat, 
arg,  traditorum.  in  capi  i.  §,  heneficium  TituL quih,caufi 
feud.  amitt.  Ith.  1.  Carol.  Molinae.  adConfuet.Parifittt.  i, 
num.  26.  Guerrim.  Pifo;  So2iC.  in pralud*feud.  c.s-  Haec 
cnim.  cA  optima  rario  confervandorum  tcrritoriorum 
nuper  parrorum,  fibi  pcr  bcneficium  devincire  hos, 
quorum  opera  militari  Vi6tor  ufus  fuit.  Tribuenda 
cnim  eft  juftis  laboribus  compcnfatio  praemiorum. 
Quod  intcr  laudabiJia  Impcratorum ,  &  Rcgum  ada  rc- 
ccnfet  Rex  Theodoricus'  apud  AurcU.  Cafliodor.  ^rrff//'i/^ 
in  Refiript.  lo.&ii.  iih.6*  Chrift.  Bcfold. deincrem.Rerum 
puh  infin.  Ac  in  Thefiiur.  Pra^.  lit*  i.  verk  i,i\it\*  Pront 
patct  cx  variis  tituhs  Juris  fcudorura  ,  quod  praeeipue 
ab  i^Cis  longohardisy  aliisque  ferocilfimis  gentibus,  qu« 
.ab  Aqiiilone  in  Romanumlmperium  incurreruflt,;  ori- 

E  3>  ginen^ 


3S  Cdput  V. 

gincm  &  progreflum  fumpfifle,  multiexFeudifl:istra- 
dunt.  Cujac.  in prdtid,  feud*  Vultej.  de  feudklth,  ucap.  u 
num.  11.  Georg.  Berold.  de  origine  feudfoLm.\%.  Thom. 
Crag.  dcjur.feud. practpue  Scotio  Itb.  \ . Diegefi. ^.foLm.io. 

11.  Sfructo  jam  ab  Alhoino  R,ege  Imperio,  vi£lri- 
cia  Longobardorum  arroa  Iiaud  diu  ceflarunt.  Miiitari 
enim  Vtro  nunquam  defunt  hellandt  caufi  aut  materia.  Mo x 
namquc  hanc,  mox  illam  Exarchatui  iubjeftam  civita- 
tcm  invadentes,  territoria  depopulabantur,  &  arabi- 
guoMarte  ccrtanres,  non  paucascivitarcsrubegerunt; 
Sicuti  de  Attthari^  tertio  Longobardorum  Rcge  legi- 
mus  apild  ^f^arnefrtdttm^  cundem  Rcgem  per  Spoletum, 
Beneventum  perveniens,  eandem  Regionem  occupaflTe, 
adeo,ur  usque ad  Regiam^  cxtremam  Iraliae  U rbem ,  (qus 
hodie  adhuc  florct)  Sicilia;  vicinam  ,  pervenerit»  Et 
quoniam  ibidem  intra  maris  undas  columna  quacdam 
cflepofita  dicebatur,  usqueadeamequoprofiliens,  ac 
hafliJB  fuae  cufpide  tangens,  inh^ec  verbaprorupiflefer- 
tur:  Vsque  hucerunt  Longohardorumfines:  Paul.  W^arne- 
frid.  degeftis  Longobard.  lib.  3.  cap,  3  2. 

12.  Coetc.«-am  Longobardorum  Reges ,  pro  defen- 
fione,  patrocinio,  &regimineSubditorum,  6ccivium 
Civitatibusfubjugatis/'^r//ir^/4mZ)//^fj prasfecerunt,  ac 
ut  ii  inftar  Psefidum  efl"cnt,ordinaverunr»  Quemadmo- 
dum  horum  Ducum  toties  fit  mentio  apud  modo  di- 
diVLmirarnefridum ':,  velutide4^////^,Taurinenfium  Du- 
ce,  dQFrodoatdo ^  Spoletanorum  Duce^  dQGaidulfa,  Ber- 
gomenfium  Duce  ;dc6'//;?^//^/^(?,  DuceAftenfi;  dcAio- 
net  DuceBeneventorumideDuceZd?/^(?.5cc«pafllmapud 
Paul,  Warnefrid.  lib,  3»  &fq.foL  m.  2^3.  2f  f.  262. 278.  & 
pajfim*  Ad  hune  Ducaiem  honorem  &  dignitatem  ne- 
ttjoafpirarepoterat,  necpromovebaturaRcgibus,  ni- 

fi  opti-. 


"De  Longohardts,  eorumque  Adventu  &c.  3  ^ 

fioptime  de  Regno  Longobardorum  meritm.  Prour 
de  Buce  Z)/w?/^^legimus ,  quod  ille  cx  Suavorum ,  hoc 
eft,  AiaPx^.snorum  gcntc  oriundus,  inrerLongobardos 
crcveiit  6^:  quia  eratforma  &  meriiisidoneus ,  Ducatus 
honorcm  merucrir.  Paul.  Warncfrid*//^.  5*f///>.  18.  Oc- 
cupataquoqueaLongobardis  Spoletana  Civitate,  7^ 
roaldm  primm  SpoletanorumBux  QiQTims  eft.  Warnefrid. 
di6i,  lih.iuap^  13*  Mortuo  item  Ferdulio  ForojuliiDuce, 
eundemhonorcmaRege  promeruit  Pommo  ,  &inejus- 
dera  locum  furrogatus fuit ,  ut  pote  Firingemojus ,  &Pa' 
tridiutilis ,  teftepraedifto  Warnefrid.  di6i.  hift* hh^  6.  c.z6. 
13.  Erant  prastcrea  hx  Ducales  dignitates  nihil 
aliud ,  quam  officia  publica  ad  rcgcndam  certam  rc- 
gionem  cum  Civitate  aLongobardorumRegibuscon- 
cefla,  &  imprimis  manuaiia,  ex  libcra  Regis  poteftatc 
itacollata,  utpro  lubitururfus  adimi  poflent:  ut  plu- 
rimum  autera  vitalidy  &  ad  dies  vitae  duratura.  Qua;, 
mortuo  uno  Duce,  alii  delata  fuerunr,  id  quod contefta- 
tur  hiftoria  Longobardorum  fatis  abunde  paftim.  Dc- 
fundoenim  EvinTridentino  Duce,  Ariulfm  fucccfllt. 
Decedente  item  Ferdulfo  Foriuhi  Duce,  in  ejus  locum 
ordinatum  t^io,  Corvulfum  ,  fcribit  Paul.  Warnefrid. 
di£i.  hiftor.  Ith.  4.  cap.  12.  19.  f^»  &  lih.  6.  c.  zf.  Ethoc 
ad  raodum  hcdiernarum  Feudoium  Conftitutionum , 
in  quibus  Feuda  ab  initio  ex  Jibcra  Domini  voluntatc 
Vaiallis  coliata  fuifle,  quos  etiam  prohibitu  rurfus  de« 
veftire  potuiflTc,  traditur  tn  cap.  i.§.  &'ejuiaf€ud Uh.  i. tit, 
1.  Andr.  Knichen-  de  jur.  territor.  cap,\,  num.^g.&feq^ 
Tom . C rag.  dejur. Feud, ScotJth. i ♦  Di^gef^  foL 2 o.  N ec  /f- 
lii  Ducum  in  honore  &  dignitate  Ducali  fnccedcbant, 
utpote  cum  roorte  patris  extini^a  :  ni(i  Rcx  Longobar- 
dotum  confcnkiat ;  Lupo  cnim  foroiivcnfi  Ducein 

acie 


4»  X:4pHt  T. 

aeic  intcrcmpto  ,  VVarnefridtM  ejusdem  iiliiis  eundem 
Ducatum  patris  loco  utpotc  ruc<:eflionem  prxtendens 
obtincre  ,     ob  metum    Regis  Grimoaldi  ,    ejusdem- 
qucarmorum,  idtentare  non  aufusfui^.f  rsdid.  War- 
ncffid.  cii6i.  lih.  f.  cap.  zzt  CJnamvis  ctiam  ^ilii  Ducura 
paternis  Virtutibus  in(iftentcs.>  non  penitus  a  Regibus 
Longobardorum  excktfi ,    fedin  dignitate  Ducali ,   a-ft 
ob  propriamerita,  tanquam  Succellbtcs  declaratifue- 
lunt;  ficutideDucis  GifuIfifiliisTaloni  &  Caconi:  ac 
dcFaroaldiSpoletanorum  i  ^ucisfilioTrafcmundoinpa- 
tris  locuro  furrogato  legimus  apud  Paul.  Warnefrid* 
di^.  loco.  Itb.  4.  cap.  \j.ac ^o,&lih.6.  cap.  30.  Nam  licct 
tum  tcmporis  (defeHdoruminctmAhHlisvefhafacteyisCra- 
gm)  fucceflio  hcrcditaria  in  hifce  militaribusbeneficiis 
non  fucrit:   Nativi  tamen  hacc  tcnentes  dicebantur, 
quos,  nifi  juftaofFenfioniscaufa  prsceflrrit,  fcilicet^qui 
adferviendum  habilesnon  iufticcrent,  eos  4  fuispoflef- 
fionibus  removcre  durum  erat.     Qupd  ctiam  adhuc 
dum  in  Anglia  moris  efle  tradit.  Thom.  Cragius.  Di&. 
iib.  u  "DiageffoL  loJnfin. 

14.  Quamvis  autem  hucusquc  Longobardoruni 
Duces  una  cum  fibiipfis  commiflis  Provincialibus,  Rc- 
gibus  fuis  nihil  aliud  quam  fervitia  militaria  in  profli- 
gandis  hoftibus  &  occiipandis  Vieinorum  hoftium  Ci- 
vitatibus  ac  Regionibus  prasftarc  obligati  fucrunt:  fuc- 
cedcnte  tamen  Authari  feu  Orthario  Clephonis  filio, 
communi  Proccrum  Confilio  cledo  in  Regcm ,  in  Im- 
pcrio  Longobardico  introdudum  ,  infuper  conftitu- 
tum  cft,  ut  quihbec  ex  Ducibus  Longobardicis  ad 
tuendam  Regiam  authoritarcra  ,  &  Regni  defenfio- 
ncm,  omnium  fubftantiarum  fuarum,  un^cumve^ti- 
galibus,  mcdietatem^  ufibus  regahbus  annuatimcon* 

ferat» 


De  Longohiirdisj  eorumque  AdventH  &c*  41 

ferat,  &conrribuat,  quomodoadfint,  undeRexipfe, 
ac  qui  ei,  ejusquc  obfequiis  fecundum  diverfitatem 
muncrum  &  digniratcm  officiorum  aderant  >  aleren- 
tur;  Populi  tamen  aggravati  per  Longobardos  Hofpi- 
tes  partiti  funt.  Paul.  Warnefiid.  d.lib.i.  cap.  16.  Eum- 
quefequitur  Regino,  Abbas  Brumcnfis.  (^qui claruit an^ 
no  DCCCCX.)  in  Chron.  adannum  DCXVll.  Hifce  Ducibus 
Kex  Authari  Civitatum  ufumfrudum  una  cum  fubjedo 
territorio  (Dominio  fibi  diredo  rctento)  reliquit ,  nec 
eisalios  Succeilbres  dedit,  nec  Ducatum  ademit,  ni(i 
conflata  defcdione,  aut  commifla  felonia.  PauLWar- 
nefrid. dici* tr. lib. 4.  cap, %,&i^^ acltb*6. cap»2f.  Carol.  Si- 
gon.  de  Regn.  ItaU  lib.  i.  Johan.  Georg.  Befold«^<7r/^i*. 
feud.folm.  18. 

if.  UndeMarquardus  Freherusfcribit:  PorroGer- 
manaGentesLatinisProvinciispotit^t  Franciy  GothijLongo- 
bardt ,  amulatione  Romanijplendoris ,  prifcam  etiam  Regimi  - 
ntsformam ,  &  auU  dignitatumque  pompam  retinereftudu^ 
erunt*  Fndefacium  efi ,  ut  non  modo  altqua  exparte  Romand 
leges  &  inftttuta  (tantum  ntmirum  quantum  &  illorum  idio . 
ma,')  fed  ettam  offictorum  &  dignitatum  tllarumflorente  Impe'- 
rio  florentium »  umbrx  apudillosperduraverint,  Marq.Frc- 
her.  de  origin»  Comit  PaUt.part.  i.  cap.  i.  Et  quamvisLon- 
gobardorum  ?^\ih\sll^arnefridt2im  Regum  quamDucum 
Regimeninadminiflrationejuftitix,  &fecuritatepubU- 
cae  tranquillitatis  fummis  laudibuscxtollat;  acpromi- 
raculoquaficenfeat  in  Regno  Longobardorum,  quod 
nulia  ibi  erat  violentia,  nullac  flrucbantur  infidiae,  nc- 
mo  aliquera  iniufte  angariabat,  nemofpoliabat,  non 
crant  furta ,  non  latrocinia  j  unusquisque ,  quo libebat, 
fccurus  finc  timorc  pcrgebat ,  Paul.  Warnefrid.  <//<5?. 
lib.  3,  cap.  16.  Hoc  tamcndc  juftitixadminiftracioncin- 

F  tcr 


^2  Caput  V, 

xci  privatds  Sx.  fubditos,  (icuti^atet  ex  Volmnine  Leguin 
Losgobardorum  Anno  1600.  Lugduni  edito.  non  vcrodc 
juftitia  armorum  Longobardorum  intelligendum  eft* 
Siquidem  aliud  demonftrant  tantx,  &  tot  invafiones 
provinciarum  &  Civitatum  Exarchatui  lubjedarumi 
tot  irruptiones  in  Galliam,  aliasque  vicinasRcgiones, 
tot  depopulationes  territorii  ipfi  Pontifici  fubjcdi  \  cum 
obfidioncipfiusCivitatis  Romse,  PopuIiqueRomani  j 
quae  cunda  fcre  fumma  violentia  fulcepta,  <5c  pcrdu- 
centos  fereannos  continuata  fueruntj  ficut  perfpicue 
conftat  ex  ipso  Paul.  Warnefrtd^  Reginone  ^  Carol.Sigon^ 
Anton,Sabellic.  Athanafio  ^  Platina:  &  aliis. 

16,  Adco  uto^/^^/^^^/^r^LongobardorumRex^pe- 
ncs  quosjulii  Cafaris  Didcrium  Rationis  Status  praeva- 
luit :  Confcicntiafi violanda efi ■^B.egni caufa  violanda  efi,  in 
exteris pietatem  colas.)  cumneeVicinum,  neclmpcrium 
Romanorum  per  Exarchos  amplius  ferre  non  polfet* 
dominandi  libidine  permotus  ,  ipfam  Civitatem  /?^- 
vennam ,  caput  Exarchorum ,  oppugnaverit,  coetera- 
queExarchatusoppidain  fuamditionemredegerit:  Eyti^ 
fhio  Exarcho  ultimo  Conftantinopolim  fugato.  Et  hoc 
modOi4»;?^Z>CCiL//./W/>f^  definitExarchatusa  Conftan- 
tinopoHtanis  Impcratoribus  in  Jtalia  inftitutus  ,  qui 
CLXXV.  annis,aututaliicalcuium  ponunt  CLXXX/Lus- 
que  ad  Leonem  tertium  Imperatorem  poft  acerrimas 
Exarcliorum  clades ,  &  dcfcnfiones  duravit.  Anton.  Sa- 
bell.  Ennead  8.  lib.  8./<?/.  437.  lateLeandr.  hXbQiuinde- 
fcript.  Ital.  tit.  deRomanula.foL  m.  470.  &feq. 

17.  Quo  felici  fuccelTu  Ahifulfus ,  Rcx  clatus  &  fu- 
petbus,  in  Pontificis  territoriura  populabandus  irru- 
pit,  omnia  ty.mVrbem  Romam  igne  &  ferro  vaftans> 
iplam  Civiutcra  obledit ,  extreraa  infuper  minitans 

Konu« 


T>e  tongohaYdis ,  mumqHe  advmu  ^c.  4$ 

Romanis,  nifi  fe  fuaquedcderint.    Qua  violentiaper- 
motus  Stephanm  Ponrifex  ,    miffa  Conftantinopolim 
Legarione ,  Imperatorcm  Conflantmum  commonefecit» 
utaddcfenfionem  jurium  ImperiiRomani,  &ipfiusCi- 
vitatis  Roms,  excrcitum  inltaliam  mittcret.     A  quo 
cum  pr^terlitcras ,  &  iegationes  nihil  impetrare  poflet, 
animum  ad  Francorum  Regem  Pipinum  (qui  tunc  intci: 
Principes  Chriftianos  plus  viribus  &  authoritatc  poU 
lebat)  vcrtit,  cjusque  auxiliunaimploravit.     Subindc 
RexP//'/»/^cumexcrcitu  non  unavice  Alpes  transgreC- 
Cus  Ahi^ulpkum  bello  petiit,   eoque  acie  vido,   Tici- 
num  obledit ,  ac  tandem  eo  adegit ,   ut  ^txFolradunt 
miflum  fuum  Ravennam,   coeteraque  Exarchatusloca 
(nunc  Romamola  di^la)  &  Pentapolim ,   quae  hodicil/^^- 
chia  Anconitana  ,    una  cum  aliis  Piceni   Urbibus  Anno 
BCCLVI.  Pontifici  traderet ;    Itaqueea^  qu£  Jponte  red- 
dere  noluit  Ahijiulfii-i^  invitm  dimifit.  Annales  Franciae  ad 
Anmm  BCCLVi.  Paul.  Warnefrid.  di6i.  hijlor.  lib.  6.€,6q. 
Regino  hijlor.  lib.  2.  Platina  inVita^P.Stephani.  late  An- 
ton.  Sabellic.  Ennead.  8.  lib.%.fol,  Ot.ij»  Achocmodo/?^- 
*venn<x,  Imperium  ceffione  AhiftulHad  Ecclefiam  devolu- 
tumeft>  cumomnibusadjacentibus  Civitatibus  &Op- 
pidis,  quorum  Catalogum  recenfet  Leandr.  Albert.^<f 
Ital.  di6i.  tit.  de  Romanula  fol.  m.  471.  Paul.  T^mil.  Vero- 
nenf.  de  Reb»  Franc^fubPipinofoLm.^i.SQxh..  Calvif./V» 
Chronolog-fubConfant.  Copronym.  adAnnumj^6. 

\%.  Utcunque  autem  pcrfupprcirionemX^^^Z^»- 
gohardorum  Ahijiulfi ioi3.  italia ,  ncc  raodica  Imperii  Oc- 
cidentalis  pars,  pacem  &  quietem  recuperafle  videre- 
tur;  Veruntamen  cum  tam  in  Oriente  ob  diflidia  in- 
teftina  ,  quara  in  Italia  ob  Barbarorum  incurflones, 
Conjianting  &  Inne  impentantibus  ita  tumultuose  cun- 

F  1  Qoi 


^.:i^  Caput    V. 

da  agofcnriir.  (dequo  vide  Platin.  in  Vtt.Pontif.inLcone 
Uh  Anton.  S^hcW. inrapf»dJjij%r.  Er/nead.  zJtb.  •a.fol.  4<s. 
C^  4 4 6 .  C a l V i C  />? Chromlog.  a i  Annurn  770.  &feqq.)  p c c 
ipfi  quieti  Longobardi,  qui  crcberrime  Romam  Civi- 
tatem,  in  eaque  ipfum  Pontificcm  Romanum  infefia- 
bant,  obortaque  conteniione  gravilfima  inter  Popu- 
lum  Romanum  >  ac  Pontificem  ipAim  ,  omncs  Oc- 
cidentalis  Imperii  Romani  Provincis  a  Gracis  Impera- 
toribus  ncgledlae  &  pro-derclidas  jaccbant.  vide  Lupold. 
dejur.  Imperit.  cap,  4.  &  18.  Naucler.  Gencrat.  z6.Anno 
800.  hvt\\£xdetransUt.  Imperit  cap.  7.  n.  13.  &\^.  ac  paf 
Jtm.  Ptasfisrtim  mortua  Rege  Ahtftulfo»  Succcfibr  ejus 
De/tderius,  confirmato  Regno,  cum  jam  perpluresan- 
nosregnaflet,  Anno  DCCLXXUl.imitatortandcmfa- 
(k\x%4hiftulfiy  fediPontificiaE  C\\'\iQ^xcm  Faventtamy  Du- 
catum  FerrariA  cum  Valle  Comachio  abftulit  ,  adeo 
ut  ob  inde  Adrianus  Pontifex  Romanus  magnis  angu- 
ftiis  &  tribulationibus  exponeretur.  Paul.  Warnefrid. 
de  geft.  Longohard.  liL  6.  cap.  61.  Platina  /»  Vitis  Pontifc. 
in  Adriano.  Igitur  CaroUa  Francorum  ReXi  Ptpini  Regis  fi- 
lius,  tum  temporis  potentia  &  fama  rerum  geftarum 
clarus  &  gloriofus^  ab  Adtiano Pontifice  huius  nominis 
primo,  ac  Ropulo  Romano  vocatus  &  rogatus  cum  Exer- 
citu  verfus  Italiam  iter  arripir,  ut  ad  exemphim  Patris 
genitoris  Pipini  Romanam  Ecckfiam  &  Ctvitatem  fadioni- 
bus  pcrturbatam  in  priftinam  fccuritatem  rcftitucretfc 
ac  fcdem  Pontificalem  a  violcntia  Regis  Defideriilibc- 
raret.  Monach.  Engolifmenf  inVitaCarolt  MagnifbL  m. 
237.  ap.  Pithoe,  Sabell.  in  di£i»  Ith.  %.  foL  m.  441.  Carolus 
Francorum  Rcx  Gregorium  Bptfcopum&  Gulfardum  Abha . 
/fwmifit,  utpervimereptaaDefideriopetcrent.  Qui 
cumnihilobtinerenti  alii  flQifli  funt ,  qui,  utlocisoc- 

cupatis 


De  LongohardiSy  eorumque  Adventu  ^c,  4V 

cupatis  ccdcrct,  quatuordecim  millia  (oJidotum  ofFcrc- 
bant.  Pctr.  Warncfrid.  ^/t^. //^.  6.  f.  61.  Anaftaf. /»^/- 
fior.  Veruntamcn  cum  Rex  Carolus  nec  muneribus,  ne- 
que  precibus,  Defidcrii  animum  fcroeiffimum  fledcre 
poflfet  5  habito  cum  Proceribus  Franciae  confilio, 
Excrcitum  permareducens,  Genuam  usque  pervenit, 
ibique  Exercitum  in  duas  partes  dividensj  Dejtderium 
Longobardorum  Regem,  giavem  Italiae  &  Pontifici, 
cum  fuis  fugatum  &  profligatum ,  poft  longam  Ticini 
obfidionem,  InfubrumMetropolis,  una  cum  Civitate 
ccpit,  ac  patre  occifo,  (autut  alii  volunt,  Lugdunum 
rclegato)  ejusdem  filium  Adalgifium  profligavit,  Rc- 
gno  deiecit ,  ac  cum  eo  Longobardorum  Regnum  ex 
omni  Italia  annos  fere  CCIV.  autut  alii,  CCVK  pof- 
(efla  expulit.  Sicque  univcrfo  Longobardorum  Regnb 
Anno  DCCLXXIV.  potitus  eft.  de  quo  extat  Canon» 
Adrianui*  1 1 . dijiiri6i.  63.  AcCanon. hortatu.  i o . caufz 3 ♦ 
quizft.%,  Annal. Franc  ad annum  yy^,  Engolismcnf.  in. 
Vita  Caroli» ap.  PithoA.fol  2 38.  Regin.  in Chron.  li.  Vola- 
iQi.lik-i.hiJior.  Joan.  Baptift.  Egnat. /«  Fit.  Caroi.M.  M- 
mil.  Veronenf.  rer.Francic.  iib.  z.folm*  fy,  late  Platina. 
in  Vitis  Pontific.  in  Adriano.  ac  Hiftorici  pafllm.  Dcvi- 
^a  itaque  Ttcini  Regia  Civitate ,  &  capto  Rege  Dejtde- 
rio  cum  Fxore  &  Liberis,  coeteri  Longobardi  omnesper 
Civitates  &  pagosdifperfi,  Regi  CarolOy  armisgloriofo  fe- 
fe  ultro  dederunt,  &inejus  verba  jurarunt.  Caroimwc» 
ro  Rex  vidae  Longobardorum  genti  Gallorum  Duces, 
quorum  opera  miliiari  vidoriam  acquifivit,  praefide- 
re  juflit.  Qui  tam  clementcr  &  manfuete  vidoria  ufi 
funt,  ut  ne  fuae  quidcm  gcntis  Rc^iimen  amplius  defi- 
derarent.  Longobardis,  qui  Beneventanis  S>l  Forojulienji^ 
kus  infcrti  eranCy  CaroIusRcx  permifit,  ut  ex  fua  Geh. 

F  3  teDu- 


4.5  Caput  V. 

teDuces  eligcrcnt.  Anton*  Cocc.  Sabellic.  «?/V/.  Ennead. 
^.lib.^*foLm.^^z.  Nc  odio  gentis  bellam  geri  videre- 
tur;  Igitur  Vimgifio  Spolctinus  Ducatusj  Rhogando  Fo- 
rojulienfis  :  Aragifio  Beneventanusredditi :  fide  tantum 
jurejurando  oppignorata.  Paul.  &m\\.  di6l.  lih.  2.  hifior, 
Francfol.m.  j8. 

19.  Propter  hanc  tam  gloriofam  a<Jl:ioncm  &  Po- 
puli  Romani  liberationem,  Populus  Romanus  Caro- 
lum  Francorum  Regem  Advocatum  &  Protedtorem  S. 
Pctri  conftituit ,  eumque  Patricia  Romanorum  di- 
gnitate  condccoravit.  Author  Vits  Caroli  M«  apud  Pi-. 
thoA.fol.m.zii,  Wigale.  Hund.  inUetropol  Salisbrug*  tom, 
I.  Rub.  Bptfcopm  Laureacenff  m.  292.  Jurarunt  infuper 
niutuo  Caroius,  Pontifex,  Romani,  &  ¥iL3.nci,perpetuam 
amicitiam  fefervaturos ,  &  communes  eorum  hoftes  fo- 
rc,  qui  altcram  partem  laceflerint  :  Adeo,  uthaccon- 
ventione  Imperium  Romano:  Germanicum  primum 
radices  pofuifle  dici  poirit»  Platirua  in  Adriano.  fol,  m.  43. 
edit,  Noriberg.  Anno  1481. 

20.  Porro  ,  fubartis  Longobardis,  Carolus  m 
Franciam  revertens,  Saracenis  obviam  ivit ;  poft  cu- 
jus  difceflum  celeberrimus  Conventus  centum  &quin'. 
ffuagenum  i^ntifiitum  frequcntii  cekjbratus,  &  Ponti- 
fice  Adriano  authore  dccretum  eft  ,  ut  CarolusRex, 
quia  optime  de  Romana  Ecclefia  6c  Iraliamerituscflret, 
in  futuriim  Pontificem  eligcret,  in  Pontificiamque  fc- 
dem  collocaret:  Epifcoposquein  Provinciis  ordinaret, 
caqueomnia  irrita forent,  quaea  Rege  Carolo  approba- 
ta  non  fucrint*  Rcgnavit  itaque  Defidcrius  in  gcntc 
Longobardica  ab  Alboino  ,  qui  primus  Rex  fuit,  ad 
numerum  vicefimi  fecundi.  Ac  hoc  modo  res  huma- 
nae  in  mutationibus  Iraperiorum  fluunt ,  tft  nibilfit  in 


T>e  Longohardisy  eOYUmqtie  Adventu  &c^  47 

his  tamcertum^  quam  certainconfiantia,   Sicutifcribit  & 
concludit  Anton.  Coccius  Sabellic.  di^.  Ennead.  8,  lib,  8. 
foLm.  442. 

CAPUT    VI. 
2)^  Imperii  Romani  Occidentalis  translatio» 

ne  A  Gracis  in  CarolumFrancia  Regem ,  quia  Senatu  ^  Popu. 

loque  Romano  coronante  Pontifice  Leone  III.  {^ugufim^pojied 

Carolus  Magnus  cognomine  appellatus  fuit.     Vhi  de  Conftitu» 

tione  Imperii  Romano-Germanici ,  deDucum  &  Comi" 

tumper  Provincias  ordinatione,  eorumque 

jure  temporali. 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

1.  Italia  per  attquot  annos  in   7.  Comites  adregendas  civtta- 

pace  confervata^  novo  tu-  tespopulosque  infide  con» 

multufoedatur.  tinendosy  mijfitfunt. 

2.  Carolus  Romam  proficifci'  l*^od^rohatur ex tefiamen' 

tur,  atque  a  Pontifice  co^  to  CaroltU.  interfilios. 

ronatur.  p  *  "Duces  &  Comites  d  Regihus 

3.  Vnde  mos  ifle  inolevit.  praficiehantur  gentihtts, 

4.  Carolus  a  cun6iis  Nationi-  Vndedetefli? 
buspro^ter  egregiafua  fa-    1  o .  Carolus  M.  Saxoniam  devu 
^a  Magnus  diiitii.  £iam  in  Comttatta,  Baro- 

5"«  IsinitiaPrincipum  Ducum  nias  &  alia  Domtnta  di- 

Comttum  &BaronumpO''  ftrihuit. 

fuit.  i\.  ^uod  ex  Jtngulari  arcano 

6.  Carolfts  M.  per  totam  terra  Politicoa  Carolo  tJM.fa" 

Aqtittania^  ComiteSyAh-  iium  fuiffe ,  qutnque  ra- 

batesque ,  qui  Vaffi  dice'  tionthus  evtncitur. 

bantur,  ordinavtt,  12.  Comites  qui  fuerint  ^ 

Poft- 


48  Caput  Vl. 

POftquam  Carolm  Rex  Italia  rclida ,  magno  triumpho 
cura  Uxore,  &  reliquis  Francis  domum  revcrfus 
crat,bellum  Saracenis  illaturusin  Hifpania,  Status  !ta- 
li^,  bcneficio  Caroli  pcr  aliquot  annos  erat  pacatifll- 
inus.  Nifiquod  Aragifius  Beneventorum  Dux,  Caroli 
Bencficiarius,  eique  )uramento  fidelitatisadftridus,  fuc- 
ccfTu  temporis  CampaniasUrbes  Pontifici  fubjedas  at- 
tentare,  &  fedi  Apoftolicae  abducere  fatagebat:  Qucm 
tamen  Carolus  Rex  pcr  Duccs  Regno  Italias  a  Longobar- 
disoccupatopr2epo(itos,  &mox  per  Fipinum  filium  fa- 
cile  fuppreflit,  &dom4iit.  Engolifmenf./»  Vita  CarolfoL 
m.261.  VsLhcxtzn.  hi/Ior  Ith.  i-  S^ht\\\Q*di6i.Ennead.^Mb, 
t^fol.  m.^^6.  Veruntamen  claplis  aliquot  annis  Italia 
novo  tumultu  foedata  eft.  Mortuo  enim  Hadriano  Pon- 
tifice,  Lco  III»  (Patria  Romanm  fecundum  JoannetH 
Baptiftam  Platinam  in  Leone  llL  aut,  ut  alii  volunt» 
genere  &  natione  Oif/^/»^»»^^  &  Wiirtenbergicus,  fra- 
ter  Comitis  Aftulfi de  Caluuey  juxta  Rolvinck.  infafeu 
cul.tempor.Sext.atat.anni  DCCXCIV.  De  quo  latius  loh, 
Georg.  Walz.  deOrigm*  Duc.  Wiirtenh,  Lth.  z.  cap.  i.foL  m. 
106.)  ei  Succeftbrdatus,  dum  Populum  Romanum  in 
verbaCaroli  adegerat,  ClavcsS.  Pctri  cum  vexilloRo- 
manae  Civitatis  transmiflb,  prout  fcribit  Chron.  com- 
pendioC.  ad annum  DCCCL.  Siffrid.Prcsbyt.  inEpitom.him 
Jlor.  lih.  I.  anni  DCCCl.  &  poft  eum  Henric»  Mucius  in 
Chron.  Gcrm.  /.  9.  inprinctp.  Ob  id ,  &  ob  crimina, qua 
«muli,defun(5ti  Adriani  Agnati,  Pafchalis  nempe,  Primi- 
cerius,  &  Campulus  Presbyter,  ahiquc  Primarii  indi- 
gniffime  &  quidem  publice  in  Letania  majore  habit^ 
objedabant,eioeuIos  erumpere,  &  linguam  abfcmdcrc 
attcntarunt,eumque  omni  dcftitutum  auxilio  faucium  in 
carceremconjiciunt*   Quitaroen  carcere  clapfus,  auxi- 

lio 


De  Imp.  Itom.  OcciJent.  transUf.  &c.  49 

lio  Wirttndt  Abbatis  ,  &  Vmigifii  Spoletani  Ducis ,  ad 
Calorum  Regem  in  Germaniam  profugit,  cumqueinca- 
ftris  ad  Padahrunnm  invenit.  Leonem  ibmmohonorc 
fufcipiens  ,  rurfus  Romam  cnm  Lcgatis  remifit,  pro- 
mittendo,  quodmoxipfcRexRomampetere»  &totam 
caufam  cognofcere  velit.  Annales  Franciae  Anni 
DCCXCnn,  Coenobita  Engolifmenf  in  Vita  CaroliM,foL 
z6u  apud  Pithox ,  Joan.  Baptift.  Platina  tn  Leone ///.late 
Sabellic.«'/V7  lib.  %.foL  448. 

2.  Carolo  cum  fiHo  Pipino  &  aliis  Primoribus  Ger- 

maniae  Romam  proficifcenri ,    &  Urbi  appropinquanti, 

ipfe  Pontifex  una  cum  S*  P.  ^.  /?.  miffis  quoque  Civi- 

tatis  Romanae  vexillis  &  turmis ,  obviam  iverunt.     Qui 

cum  convocata  Synodo  cognofcere  decriminibus  ob- 

jectis,  nemo  autera  criminum  probator  q,^^*  vellet» 

Leoni ^ztm\\.x.\i;\xi  jurejurandofepurgct  j  QuicuminBa- 

fiUca  fuggeftum  afcendens  tadis  Evangcliis  fe  purgaC- 

fet,   a  B^ege  Carolo  in  fedcra  Pontificalem  reponitur. 

Leo  gratiam  ajiquam  relaturus  Carok  benefadtori  opti- 

me  de  Hcclefia  &  Italia  merito,  cum  animadvertiffet, 

quanto  odio  &  tyrannide  laboraret  infame  &  cruen* 

tum  Irenes  Augufla.  ImperiuminOriente,   acquam  ma- 

ximas  calamitates  Urbs  Roma  ,  ac  tota  Italia  propter 

vecordiam  Imperatorum  Confiantinopolitanorum  per 

peffa  fit  5  Jpfe  Pontifex  Leo  in  ipfis  Natalitiis  Chrifti  feriis 

in  Divi  Petri  Bafilica  peradis  (olennibus  facris  Anno 

DCCG.ScituEtPrecibus  Populi  Romani,  fecun- 

dum  Platinam,   Qui  OfficiiCausa  circumstabat 

juxtaSabelhcum;  aututPauI.  yEmiliusfcribit,  Ingen- 

Ti  AssENSu  Procerum  (qui  undiqueinUrbemadmi- 

ratione  CaroIi&  Francorum  convenerant)  Coronam 

capiti  ejus  impoluit,  &  ^  cun^to  Romanorum  populo 

G  accla- 


yo  caput  rv, 

acclamatum  eft  5  Carolo  AuGusToa  Deo  CoRONAi 

TO.MaGNO  ET  PaCIFIGO  ImPERATORI  RoMANORUMy 

ViTA  ViGTGRiA  /  Ag  poftcaquam  a  Leme  ^  more  atf- 
tiquorum  Principum  ,  adoratus  erat,  ablato  Patricii 
nomine,  Imperator  &  AuguOusappellatus  eft*  Itaat- 
teftantur  Annaks  Franciae  confirtpti  a  quodam  efusatatis 
Ajlronomo^fecundum  Rupertum.  adannum  DCCC.  mododu 
iius  Coencbita  Engolifmenf»  iriVita  CaroliM  foLm,z6i^ 
&  261.  ap»  Pithoa  Regino»  hifor*  lib» i-foL  i^^apud Pijior^ 
Otho  Frifing.  htftor.  Ifb.  f.  cap.  31.  Lupold.  a  Babenberg. 
de  lurihui  Regni  &  ImperiiRoman.  cap,  i.  Qupd  latc  tradit 
Anton.  Cocc»  Sabellic.  diSiJib.  8  fol.  4f  o.  Platinain  Vita 
Leonis  ///♦  Editione  Nenberg»  Anni  1484.  Paul.  ^mil»- 
Veronenf.  degeflisFrancor.  SifFrid.  9 tcsbyt* hifi.epit, lib,  i^ 
Gotfrid.  Viterbicus./^r/.  17.  in  CaroloM  Itbr.  i.foLm.  6g>^ 
quodclarifllrais  verbis  rcfert  Sigebertus  (quiviguit  Ann&' 
MCX.)  in  Chron.ad  Annum  DCCCL.  Romani,  (inquit)  qui: 
db  Imperatore  Conftantinopolitanojam  diu  animo  dffiiverantr 
nunc  accepta  occafionis  oportunitate ,  quia  mulier  excoscat(^ 
Jmperat,  Confiantino  filiofucy  eis  imperabat,  uno  omnium  con-^ 
fenfu  Carolo  Regi  Imperatoris  laudes acclamant ,  E  um que  per 
inanus  Leonis  Papa  coronant,  Csfarem  &  Auguftum^^^cX" 
iant:  Pipinum  v.  filiura  ejus  Regera  Italiae  ordinatunj 
collocant.  Pariter  fcribit  hac  de  re  iEneas  Sylvius ,  po* 
fiea  Pius  11«  P*  Max.  tn  cap.  9.  de ortu  &  authoritat.  Imperat,. 
Populum Komanum  inquit:  ^////Aftf  fanguineparaveraty 
Imperium,  &  fuis  Viitutibus  il/^^^r^^/^wfundaveratOr- 
l^,  defirtum  SL  GtXQis  y  venientem  in  auxilium  Caro*- 
lum  M.  qui  urbem  &  facra  loca  ab  omni  ho^mmincur^ 
fione  defcndit,  primb  Patricium,  poft  Auguftum ,  concur^ 
tente  Sumroi  Pontificis  confinfu^  falutafte  Caefarera.  Brc- 
viusMatq.  Scot»  Ub,  i^hron,  &  Schafnaburg. ^j/^. CF^rw^ 

deCa* 


l^e  7mp,  Rom.  Occidefif.  transUt.  &c.  ft 

de  CdroL  M.  Cardu^  hoc  temporc  4  Roraanis  Atiguflta  ap- 
pclatus  cft*  Idco  quod  h«c  Impcrii  Romani  transla- 
tio ,  non  Romam  PontijiciSi  fed  Populi  Romani  authori- 
tatcfadafit,  late  contra  Bellarm.  &  Grctfcr.  deducit 
Hcn  n  i n g.  A  r n i fa:.  ^^  translat.  Imperii vap»  7.  per  tot.  G ol- 
daft.  in  Apolog.  Pctr«  Hcig.  lib.  i.  qusfi.  2.  num,  23.  Ru- 
pcrt.  in  Obfervat.  ad  Bcfold»  Synopf  htftor*  capit.  17. 
Arthun  Duck-  de  authoritjur.  civiL  in  terr.  Princip.  Chrifi, 
ifb*2.  cap.2.  num.  i.  &i*  Siquidcm  inhac  acclamatione 
&  laudationc  tum  tcmporis  cle^io  Csfaris  pcncs  Po- 
pulum  Romanum  ,  &  Conftantinopolitanum  confi- 
ftcbat:  Quodevincunt  V^erba  Hermanni  Contradii  in 
Chronicis,  dum  fcribit :  Carolus  Imperiali  benedtHione 
fuhiimatus  ,  Augufius  &  Cdfar  Romano  more  apfellatur, 
Hcrm.  (Zontr.  Comcs  de  Vcringcn  Sucvus,  (qui  hodic 
Principi  ah  Hohenz,oliern paret)  qui  fcripfit  Anno  MXI.?'» 
Chron.adAnnumDCCCz^ud  Piftor.  Ytd[\Qi.adLupold,de 
Bahenherg.  dejure  Imper.  cap.  \, 

j.  Sane  exhac  Coronac  impofitionccx  tunc  mos 
inolcvit,  ut  Impcratorcs  Occidcntis  a  Romanis  Pon- 
tificibus  coronas  accipercnt»  atque  cx  ca  folcnnitate 
Augufti  inltalia  habercntur,  cum  Romsjamamultis 
annis ,  ex  quo  de  imaginibus  difccptatum,  pcrexigua  aut 
nulla  Graeci  Imperatoris  rcvcrcntia  clTet.  Frehcr.  ad 
Pctr.  de  Andlo.  lih.  2.  cap.  6.  Befold.  dc  Elc<a.  &  SucccflT. 
iih*  3.  dtjfert.  i.  num.  8.  &feq.  Joan*  Cluvcrus  in  Bpitom^ 
hiftor.in  Carol.  M.7^/.  410. 

4.  Ob  tot  cgrcgia  h(kzCaroim Imperatorzh univcr- 
fis  Nationibus  mcrito  Magnt^  voeatus  fuit»  Vir quippc 
omni  Sapientia,  5c  omni  virtute  inhumanogencrcfui 
temporisadco  prscellens,  ut  ommnibus  Orbcm inhabi- 
tantibus  terribilis ,  amicabilis  pariter  6c  admirabilis  vi- 

G  2  deretur: 


^l  Caput  Vl. 

deretut:  Ac  quod  iraprimis  mirabundum  ,  Francorum 
Barharorumque ,  feiocia  &  ferreacorda,  qusenccRoma- 
napotenria  dom.are  vaiuic,  Carolus  folusmoderatoter- 
roreitareprefllt,  utnihilinlmpcriomoliri,  praererquod 
publicxutilitati  congruebat,  manifcHe  audcrenr.  Et 
hsec  funt  verba  Nithardi  in  hijior,  de  diJJei^Jion.filior,  Lu^ 
dov.piiJibr.vinprincip.  Eginhard.  in  Vita  CaroU  Magnu 
Andreas  %i\XTiXi^i.in  annal.  Bojar,  l.  ^*fol.  m.joi.  &pajjim» 
Putean.  tnhijior.  InJkberfoLii^. 

5*.  Ac  iS  cdCaroluiM  Imperator  Germarjui,\id.  Pon- 
tan.  deOrigin. Francor.  Itb.  i.  cap.  lo  &iib.  7 .  cap.  3.  Arthur, 
Duck.  de  author.  lur*  Ctvil.  in  terr,  Princip.  Chrtftian.  hb, 
i.cap.  z.  num.  3*  in  villa  quadam  Thuringis,  non  vero 
Ingclheim  Dioecefeos  Mogunrmenfis  5  prcbante  Ru- 
pert.  in  obferv.  Hijior.  ad  Bejold.  Jynopf.  cap,  17.  progeni- 
tus,  qu,  principiaPrincipum,  Ducum,  Comitum&Ba- 
ronum,eoi'umque  Digniraturo  pofuit.  Dehinc  poflmo- 
dum  Ptincipura  acStatuum  ImpcriiLibertas,  dignitas 
&  territorialis  fuperioritas  fcnfim  crevit,  aquo  Princi- 
pes  &  Status  Imperii  originem  gloriose  trahere  pof- 
fun t.  ^am ^uttjclcfecr  Seif bae  '^Si^m^  Dvcic^  Difc  formam 
Regiminist)cPomcrt/  Daf^DaffdbcinuntcrfcljiDcnc^Stan^/ 
<tl6  g^urfttrflcn/  gilr(lcn/  ©ravcn/  S^mn  m^  ^xM  vcrs? 
faptwortJcn/  wtrDinfcincn  Hiftoncnfoci^cnDIicfjNfc^rt^ 

icn/  DiCttJCit  t)ic  rautariones  Iropcriorum  nic^f  in  mo- 

mento,  fon^crrt  fenfim  unt)gUicfefam^  unvcrmcrcftcin^ 
fc^lcic^cn.  2(llcin  ^at^icran  Caroiust)cr®ro^Dcncrf?cn 

Scfflcin  gCUgt  Aua.  Refponf.  Civtt,  Fridburg.  punfl. 
2.  num.  6.  Cum  enim  ex  paterna  hxreditate  Galiias  & 
bonami^/f/»/^«»/<«parteroobtinuiflet,  Aquitanosodtcn- 
naUbellodevicifTet,  jure  belli  Longobardos  cumPro- 
vinciis  fujedis  fubegiffet ,    ac  poftmodum  ele^o  Ro- 

mano- 


De  Imp .  Rcm,  Occtdent.  iranslat,  &c»  f^ 

manorum  Aiigufto  Saxones,  aliosque  populosfuolm- 

perio  rubjecifTet,   ad  confcrvanda  tot  Regna  &  ditio- 

nes  bello  nuper  partas,  Imperator  Crf^-^/z^Af.  morcFran- 

corum,  Longobardorum  poflefliones  &  nationes  hafce 

informam  Provincia2redcgit,acin  Ducatusfimul,Prin- 

cipatus&  Marchionatus  erexit,  quibus  mtUtes fuos Jire» 

nuoSf  quorum  virtute  &  viribus  hoftium  impetusrepref^ 

fit,  totditionesacquifivit,  in  prsmium  &aud:oramen- 

lum  cum  tirulo  Ducis,  Marchionis,  Comitis  plerun- 

que  <^^  ^/f^w><e  pr«fecit,   ur  hafce  Provincias  regant, 

nomine  Imperatoris  fubditis  jus<iicant,  ac  Imperato- 

rem  ubi  opus  ciTet ,   concomitentur ,  eique  ubivis  fide- 

lera  opcram  pra^ftent,  acfimul,  veluti  Adjutores,  curae 

Imperii  participes  fint.   dc  quo  vide  Hermann.  Vultej* 

defurisdt5i. inprdf,  Chriftoph, Befold. inthefaur  pra6i. lit. 

L.verb,  Ufytl^&lit.G.verh  ®ra»e.  Leheman.  inChron. 

Spirenf  Ub.  2.  cap,  16.  17.  &feqq.  ac  Ubr.  4.  cap.  1.  Thom. 

Millef  AngL  deNobtL  PoUt.foL  ^6.  Reinking» Ub.  i.  claffl^. 

cap.  14.  lur.  Puhl  cap,  \.pertot.  Itaenim  ImperatorC^r^- 

lus  <M,'\Vi  Qom\i\\%  Anno  BCCLXXVH.  Padabruni  cele- 

bratis,  antequam  Coronam  Romanamobtinuit,  miU^ 

tesfeu  Nobiles  Francos&  Germanos  fuos  2i\\oqmtut :  Itemi- 

Utes  mei',  Vos  Heroes  vocabimini ,  focii  Regum,  Judices 

criminum  ,  vivitepojlhac  iaboris  expertes ,  confulite  Rc- 

gibus  pubhco  nomine,  favete  Orphanis,  //^i^^^/^  pupil- 

los,  confiUo  circumdate  Princtpes :  abhis  viSium & veflitum, 

&ftipendiumpetite,     Si  quis  negaverit,  inglorim  infamiique 

efto,  Qupd  refert  Goldaft.  in  Confttt. ImperaL  tom.  3.  lati». 

fol.  m.  120.   Pari  modo  in  conftitutione  Imperii  ab  Impe- 

ratore  Ludovico  Pio  Anno  DCCCXV»  lata  lcgimus 

hiaecce  formalia,  Coeteraverojudiciajidefi^criminalesaSlio^ 

fies,  adexamen  Comitis  referventur.  apud  Goldaft.  C^^?///.  ^ 

G  3  Imp, 


yj  CdpUt  VL 

Imp. L4tm\  tom\  i.fol  9'&io.  Ac hujusrci aliud  tcftimo- 
dium  habes  quoque  ex  ^immdmo  antiquo  Scriptore, 
dum  ait. 

6.  Ordindvitautem  C4r$lm  M.  per  totam  terram  Aqui^ 
tanidjCcmites  Abbatesque,  nec  non  alios  plurimss ,  quosVaf. 
fos  vulgo  vocant ,  exgente  Francorum ,  quorum  prudentia  & 
fortitudini,  nuUdcaliidttate,  nuUavi obviare fuerat  tutum, 
€uque  commijit  curam  Regntprout  utile  judicavit  fnium  tu- 
tamen^villarumque  ruraltum provifionem.  Annai»  Francisc 
inappend*  Ammoini  libr.  f.  cap,  a  Pithaeo  publicatiy»/» 
540.  PariieteftiraoniumhabemusexHcnemaroEpirco- 
poRhemnenfi  lib.  ^.epijiol.  cap.  14.  quodinfra  adducetur. 
vide  quoqueplura  apud  Petr»  Hcig, lib,  1. quaJi.z.num.sS' 
Miraeum  Annal.  Belg.foLi^j*  EcCold' tnthe/aur.Pra^.ltt, 
C.verbo  ®r^\?«  Joan»  Grypliiand.  de  VFeichbtld.  Sax.  cap. 
ij.per  tot.    Simili  modo  Carolm  M.  deviftis  Longobar- 
dis  Italiam  ccrta  quadam  ordinatione temperavit,  ac  Du- 
catum  Beneventanum  Aragifo  DefideriiRcgisgencro,  an- 
tiquo  j  urc  feudi ,  quod  erga  Longobardos  Reges  fuerat , 
crga  fequoque  confervato,  pcrmifit.  Pawl.  i€miL  Vero- 
nenf.  in  AnnaL  Oalltcjib.  2.  a princtp.fal.  m.  fS.  Anton.  Sa- 
bellic.  inRapfod.  Ennead*  8.  libr.  %.foL  m. 442.  Mart.  CruC 
in annal.Suev.part.  i.  lib.  12. cap.  4.  ItaquoqucTf/^/i?  Dux 
Bojarix  Regis  Pipini  ex  Sorore  Hildrude  Ncpos  5c  Ca* 
rol.M.confobrinus,  Viralias  in  fervitio  &  divinoculti* 
devotidlmus^fccundum  Chriflian.  Gcuccold./;^4^<^//.ad 
Hund.  tom.  s.metropoltt.Rubr.p^a^mtnv^nfittladCarolunt 
M,  evocatus,  nec  redire  permiflus,  ncq;  Provinciae,quam 
tenebat  ulterius prscfle  potuit,  fed  Comitibus ad  regcn- 
dum  commifla  eft,  funt  vcrba  Eginhard.  in  vitaCaroL  A/. 
LeUcman.  tn  Chron.  Sptrenflib.  2*  cap,  i6>foL  m.  84.  Gry- 
phiand.^/V?.  cap,  27.  mm,  ^. 

7.Ac 


Ve  Imp,  Rom,  Occident*  transUt,  drc.  rj» 

7.  Ac  praecipuam  Bojariae  adminiftrationis  partcm 

&curam  GeroIdoComitieommiflramfuijflfe,  refertAn- 

dreas  Presbiter/>?C^r^».i?4i/«ir.^/.25'.Leonhard.  Wurffb. 

in ReUt, hifi.  i. quart  Monarch. part,  3 *fol.  m.$i.  Qui  Ceroi» 

dta  (alibi  Bojariae  Praefedus  vocatus)  cum  Hunnis  & 

Avaris  dimicans  interfeftus  fuit.   Annal.  Franc.  ad  An- 

num  DCCXClX.fil  m.  jf.  ac  Monach.  Engolism.  in  vita 

Carolt  CMagni.foL  m.  zfi*   Obiit  hic  TeflTilo  idibus  De- 

cembris  Anno  78S»  ae  fcpultuseft  cum  Progenitoribus 

inO/ienhofin,  BavariaeCivitate.  Hundius  in  Metropol,  Sa- 

liihurg.  tom.^.fil.  loz.&iii.  TeflTilonis  judicium  &  pro- 

ceflTum  &  caufas  depofitionis  &  privationis  feudi  vidc 

apud  VVigulae.    Hund.  in  Metropol.  Salisburg.  Ruhr.E- 

pife.  Patav.  Goldaft.  in  Conftit.  Utin.  tom.  i.fil.iy.  An- 

nal.  Franc.y^/  m»  10.  &  12«  Marquard.  Freher.  de  Origin* 

Com.  PaUt.part.  i.folm.  45-.  Andreas  Brunner.  in  Ann, 

Bojar.  lib.  f.fii.  m*  730.  &e.   Confuetum  cnim  crat  tem- 

fOxcCaroliOH.  &  Ludovici  Pii,  utad  finguIasCivitates 

rcgendas,  popuiosquein  fide  contincndos.aliquisCo- 

mes  mitteretur,  quiterritorium  cepit,  acquoniamilli 

Comes  praecrat,  Comitatui  dicebatur,  alias  tcrritorium , 

diftridus  feu  dtacejis  ,   communiter  autcm  Pagus^  V.  G. 

Pagus  Elfaticus^  Pagus  Parijienfis,    ficuti  patet  ex  Annai 

Erancic. pajfm  apud  Pithoae.  Frodoard.  inChronic.f  iio^ 

Ji%.&feqq.  Henric.Bebel  in Spicileg.  pag.  128.  Spiegel.  in 

Comment.  fuper  Ltgur.  Itb.  f.    Bea t.  Rhenan .  Rer.german. 

lih.  i.fil  m.  169.  ac  Ith.  i.pafftm.    Quod  late  cx  veiuftifll- 

mis  Scriptonbus  quoque  eruit  Marq.  Freher.  de  origin. 

PaUt.part.  i.  cap.  ^.fil.  38.  & per  tot.  qui  hodie  propric 

vcrnacula  Ungua  <ttl  ®dw/    t^iX  citt  2^§al  vocantur: 

^a^  Cratc^^dtt)  /  Dae  ^orm&^d^Jw/  t)a$  ©pdrg^tt)/ 


^6  CdpMt  VI. 

^^W/  tJaeDv^eittd"^*^/  ^^^  '^i^^^XO*  Sane  hi  pagi  (veluti 
Chraigovienfts  y  Chemaviy  Handsriick^  VVormatienJis,  Nort" 
govten/isy  Alemannorumy&c.)  nihil  erant,  quam  certus 
tradus  quifubfehabebant  plures  vil!as,Caftclla,  Oppi- 
da,  quandoque  Civitates,  ficuti  late  ex  antiquis  Scri- 
ptoribus  comprobat  Marq.  Freher.  di6l.  t.  de  Origine  Pala- 
tin,  lib.  2.  cap^  4.  latim  di^.  cap.  f.  &feqq, 

8»  Et  hocclareevincitCaroli  M.  teftamentum  in- 

terfiliosj   quo  in  divifione  Provinciarum  difpofuit  fe- 

quentibus  verbis :  Ttaliamt  qu<e  & Lombardta  dicitur,&BO' 

jariam^fcutiTaJJilotenuit,  exceptis  duabmvillis,  quarum 

mmina  funt  Ingolfiat  &  Lutrahahof,  quas  nos  qucndam 

TaCCiloni  beneficiavimus,  &  pcrtinet  ad  Pagum  quidicitur 

Horigouue ,  & de  Alemanniapartem^qu/e  in  AufiraU ripa Da* 

nubitfluminis  eH ,  &  de  tp/oflumine  currente  Danubii  limite 

Uique  ad  Rhenum  fluvium  tnconfnio  Pagorum  Clctgouuc 

&  Hegouue,  in locum quidicitur  En^Qy& inde per Rhenum 

fluvium  furfum  verflf^s  mqueadAlpes^  quicquid  inter  hos  ter<- 

minosfueriti  & admeridiem  vel  Orientem  reflicit,  una  cura 

Ducatu  Curicufi  &  Pago  Durgouue  PtptnodiUSiofilio  no^ 

ftro  confignavimus.  Teftam.CaroJi  M.  apudPithoa.f.m.zz^, 

Qui  Pagifupra  nominati  &  olim  &  hodie  adhucampliC- 

fimi  Comitatusin  Helvetia  &  fuperiori  Suevia  exiftunt, 

Erat  autem  olim  Pagus  ditiuncula  binum  aut  ternum 

millium  virorum ,  feu  tradus  totius  fontis  vcl  fluvii,  ex 

quoilli  Pagani  communiter  biberunt ,  adeo  ut  alibi  Pa- 

gusultra  vigintimilliacompledebaturj  nomine  avoca- 

bulo  germanico  pCCfe  adfurapto.  Jodoc.  Willjch.  ad  Ta-^ 

cit,  German.part.pofier,  Rubr,  deSuevis.  'Sreheudi^*  tr». 

part.  1.  cap.^fol  38.   In  hifce  Pagis  crant  quoque  Civita* 

test  non  Romanorum  roore  extrudae,  fed  xdificiis  non 

cohaerentibus  conftitutse,  germaniee  proprie  iin  ®U 

mmUi 


T>e  Tmp.  "Rom,  Occtdent.  tramlat  &c.  f  7 

ntemt5e/  eirt^cric^t/  cin^tat)(.  Wiiiich^^/^.o/z/w.;»^^/, 

pr:or  Rubr* deveter* Germ.  Ctvit,foL m.  foz.  U nicuiqueau- 
t^m  Pago  Comes  pijEridebar ,  qui  Epifcopi  Ad vocatum  & 
Pagcn(ium  dctcnforem  agcce  cogcbatur ,  aliquandoju- 
dcx  fiibalis  vocatus,  qui  fub  fe  Centcnarios,  Vicarios 
&Scabinos  habuit.  Dequotot.  tit.Cod  Leg  Longohjib.z. 
iit*  Ui  Epifcopi&Comites  invicem  llbi  auxilium  prae- 
ftcnt.  f  4.  Beat.  R  hcnan.  Rer.  German.  lih  2.  Rubfiatu^  Gal. 
Uar.  &  Germ  fm.  169.  Quod  nortr.i  vernacula  lingua  ita 
exphcuir  Lehmannus.  Sartti  c^  ^abcrt  bic  tciiffc^cjrartjj 
ififcl^e  ^lortigc  i^rc  ^dnii^rcicl^  urtD  iartD  irt  ©on?  abgc* 
t§ci(t/  urtt)|atrttartDarttaUi«®Dir3cncrtnct/  cirtkeficc 
eirtcrXartbf(i^ifft/DarirtcirtJf>viuvtflaDtfartt(>tartDcrrt<^crirt^ 
gcrt(StdDtert/5-(ccfcn/  uuD  ^^^rfffcf^ajftcrt  ^ctCi^Crt/  Urtt) 
\>m  cirtcm  (^niucn  o^cr  ianDricbtcr  m  ^lantcn  Dcp^o^ 
ni^eurtDCKcicfearc^^ic  tuji^\>cvit)a(tctworDctt.,©artrt<6^a? 
6cnDictcutfcfjc^dni<5*;  m  ^crwalturtgDcroXartDfc^afftCrt/ 
^cr ^{d.ncr  ^7cmpc(  vor  ^u^crt  gcfvn&t.  '^aa  Dic  Dvdmct; 
Dioeccics  m"^  Pr.Eivaaras  (^crtcrtrtct  /  UttD  Durclj  i|rc  Pr^- 
f^sftos  miiitum  oDcr  Sy(x\xYi\i\\%\s  rc<T(icrt/  Da$  ^akrt  Dic 
2Icuffcfec  nctfl^  il)rcm  ^cbraucb  cirt  ®dtt»  /  latine  Pagum , 
ttttbDie5{e^ertfcn®dtogra\)Crt<jcrtciict.  ^rtmajfcrt  DieDvd^ 
lltCramOv[>cmjlromirtDCrtiOtaDfcnGera)aniaeprirax,aU 
jui3?airti?/  ^orml?6/  ^^cir/  (5traf;(>u^  :c.  3&t*ePra:fe- 
aosUrtt)4>bri(!ert  (^e^altcrt/  wcIcljcbic^taDtuttD  Dioecc 
fin  oDcr  ©ravfcl^afftcrt  nid^t  attcirt  »or  gcirtDfcljafft  ^e^ 
fc[ju(^/  fortDer  auclj  (xH  ^U\%ti\x  \?crtpa(tct/  Dcr  UnDcrt^a^ 
ncrt^ia^crt  uit2(rtttPorf  artgcl)drct/urtt)  Durc^Dvictjtcrnc^Crt 
^praclj  CrttfcbciDcrt.  2(1  fo  hakrt  Die  i^eutfcljc/rtac^  Dcm  fic 
Dctt^Xdmcrrt  ob^^efigt/uttD  Dic  ^ianD  antDv5citt(lrom  itt  i^rcn 
©cwalt^cbrac^fl  Dicjornt  jurc^icrertbc^arKt/  ©ravjcn 
MrtD  ianDric^tcr  mif  t>cru^rtcm  ®ctra(turtD^efe^(irtob? 

Jp  t>erw^rtc 


yS  Capttt  VL 

Ux\K\xii  ®ta^f  ^(fc^t/tmt)  fotcfec  ®rai?crt  ^abcn^c^ciffcn/ 

ComesPagi,  Coraes  Pagenfium ,  Coracs  Provmciap, 
de  quibusin  Capitularibus  Francorum»  //^.  \.  cap.  ji^CiL 
4  C//Z,  &pa(f.Lc\\m2ii\.  indt6i.  Chrcn,  Spirenfltb.i,  cap.  17. 
i^  Vadiam  in  Aleman.  tom  i^  fol.  25-.  Idque  Jatius  conftat 
cx  antiquis  hifloriis  Germanis  pafijm*  Ira  Erlebaldus 
Comes  PagiCaJfricen/is t  CafiellumMacherias  Archiepi- 
fcopi  Rimorum  contra  jus  5cfasdetinuit,  conquerente 
Heriveo  Archiepifcopo,  apud  Frodoard.  Chron.ad  Ar^ 
num (^22. tcfcn-,  In  Pa^o  ParifiacOy  in  villaquaedicitur 
Gefedis,  miracula  quaedam  eomparyilTe.  Item  Pagus 
Atrehatenfis ,  Pagus  Kihuariarium  fuper  fluvium  Ruram ,. 
Vsipxvci  Belvacenfem  Nordmanni  depraEdarunt ,  moxad 
dcfenfioncm  ivit  Comes  Hcributus  cum  aliis  virisfoi?- 
tibus.  Pariter  Wigericus  Metenfium  Epilcopus  tenuit 
quoddam  QzQi.mmin  PagoElifatio ^  nomine  Zaherna:^  cu- 
jus  reftitutio  petita  fuit,  &  quae  fimilia  pafiim  occur- 
runt  apud  Frodoard.  inChron.ad  AnnumQzo.&feqq  foii 
«w. iio^iTf.ii/.  118.  izo.&pafftm. 

p.  Parile  teftimonium  habcs  ex  Paulo  ^(Emiiio, 
lih.  uhijlor. Franc.  Qui fub  Regep.  tradit.  DucesinitioCo- 
mitesque d Regihus prxficiehantur gentihm .  Similia  fere  tra» 
dit  Beatus  Rhenanus :  Nam  Franci  Romanos  imitati 
funt  in  gubernanda  plcbe ,  qui  Provinciarum  Redores , 
Duces  appellabant.  Deligebant  autcm  Ducesex  nobili 
familiaj  Sic  Bojaris  Agilofnigerum  gens  antiqua.  diu 
Duces  dedit,  &c.  Ac  pcrfaepc  fefe  tantum  Ducesmili- 
tum  nominabant ,  quemadmodum  in  vetuftiffimo  di- 
plomateapuddivumLudegariumLucernatemfcriptum 
cft:  Ego  Withardus  &  frater  meusRupcrtusDuxmili- 
tum  Regis Ludovici.  Fuit  autem  isRupertus  Alcman- 
aiaefiveSueviaeDux*.  BeatusRhenan.toi(7(frw./.2./'w» 

iy8.  Va- 


"De  Jmp^Rom.Occtdent*  transUt  &c.  ff 

if  8.  Vsidi^n.f»  ^4fema»».tem.  ^fiLzfDucesc\uoqucexia" 
de  nuncupats  fucrunt,  quoiiiam  Duces  erant  Exerci- 
tuum,  maximecxeo  tcmpore,  quonomcii  Imperatoris 
adfolum  Printipem  transiatufn  fuit»  Poftmodum  vero 
hoc  dignitaris  Dcmcnpermanfit.  Comites  vero  exeo 
forte,  quod  Principcm  id  cll  Pxegcm  coraitarentur, 
cjusque  aulamfcquerentur,  ibique  velinde  officiaha- 
bebanttum  militaria,  tumalia,  prout  cenfctLudovic. 
Guicciard.  in  RepubL:Ha»»Qfi  Molan.  tnprafat.  libdemi^ 
lit.Jacra^Duc  Bnabant.  Quod  bene  dcducit  jan.  Doula. 
in AnnaLHoUand.  ttbr*<^.fol.iit).  &feqq.  Pctr»  Gudelin.^iP 
feud.  part.  i.c.^.n.  u.  quod  optimecomprobatHubert. 
Thom.  hQod.deOrioinep4latin.fil.  \.&  i.apudTreherum* 
Primam  idco  dignitatem  lub  Francis  in  Alemannia 
habcbatZ^/rAf ,  proximam  Comites.  Regularitcrenim^/-^<y- 
decim  Duci  Comites  adjundi  fucrunt  ,  qui  ccuinti- 
micjus,  eum  ut  plurimum  comitabantur.  Abb.Ur- 
fperg.  lib^^.iiijlor.  cap*io.  Aimoin.  hiflor.Ubr^  ^,cap.6i, 
Pctr  Heig.  (ib.i*  VJuflr.qusfl,  i.n.  38.  |an.  Doufa/»/^;/- 
nal.  HoUand.  Guicciard.  deRepubL  Hann  fi^.^.  Marquard. 
Frch4?r.  deVrigine  Platin.  paru  1.  cap.  iJnfine.  Ita  Pipinus 
Francorum  Pvcx  Taffilonem  in  Ducatum  reftituit,  do- 
mumqi>e  rcverfus  Gryphoni  fratriluo,  Ducum  morc, 
duodccira  Comitatus  in  NcuQria  donavit ,  lcdilletali 
bcncficio  non  contentus  crar  :  Dum  codcm  annoaJ 
\r^eifarium  Duccm  AquitanirE  profjgit ,  prout  lcgiinus 
in  hnn2\*^t2L}:iC  fubPipin.adAnnumDCCL  fol  m  6.  Lch- 
man  d  Chron,  lib.  1.  cap.  \6.fiL  m^B.  Idque  vererum  Scri- 
ptoruraauthoritatibuscomptobatum  eflretci\.nur  quo- 
quejan. ' 'oufa  di6l.lib.s-fm.  21%    ^JtgkicfjCm^at  Bru- 

not)crf)er^o^m(Sacfefert/  ^trolff  ®ra\)cniticmem.pm 
$P3t§uml?  ge^aH  /  imD  ijl  \m\}X  Denfe Jkn  m  ^ric^  tPiDer 

^  2  X>\K 


d«  Caput  VL 

%\i  Settticmdrtfcr  crfcfelagcn  worDot  Dicihmar.  itb.  i^ 

Chronic.  Hennenges  in  Genealag,p.  2.  fuhBrunone.  Ita  5r/^. 
nonem  Saxoniae  Ducem  cum  duodecim  C(5;^///i/^occirum 
fuifle,  Jegimus  apud  Adam.  Bremenf.  inhtJiorEcclefcap. 
j-j.  Idem  traditquoque  Janus  Doura:  CaroloU.&Piptno 
Imperantihm  Cemttesperpetuo  ad  Normanni  vet  Saxomci  11- 
mitis  cujlodiaexcuhare .,  autVrhts altcu^jm pr^fe^iuri^tlligatit- 
judiciispariter  atque  arario  intendcre anxieque  fatagerejuhe- 
banturt  'videiicet  ne  qtiid detnmenti  Regalis  jifcu^  acciperet, 
^uo  quidem  tempcre  Duodeni  fimul  Ccmttesfiih  Hniu^  Ducts 
dittonefiheffeatqueimperatafacere  confutverant.  f  an*  Dou- 
{2itn  AnnaL HoUandJih .  ^.foL  m.  218.  QAiamvishicnume- 
rus  perpetuus  non  fucrit ,  fed  quandoque  &  dimidio  in- 
fcrior.  Tholofan.  in  Syntagm.jur.  Ith.  6.  cap-  7.  num.^o., 
Pontan.//^,6»Or/^/»./>4»f»<r^/>.  ij.videJoan.Gryphiand. 
deVVeichhtld.  Sax.  cap.  27.  num  10.  &feqq. 

10.  De  Saxoniaquoquc  hax  habcmus,  quod  Carih- 
Ui^  3/.  ceufingulari  atcanoconfcrvandi  Provinciasnovi- 
ter  fubadas,  Saxoniam  devidam,  qus  tunc  fub  uno 
Principc  regebaturj  in  plura ,  fcilicet  Comitatm ,  Baronias 
&alia  Dominia,  diviferit ,  ac  de  diverfis  exterisRcgio- 
nibus,  de  quibus  confidebat,  in  Dominos  &  Redorcs 
didae  antiquse  Saxoniae  deputavit ,  conccdcndo  cuili- 
betcorum,  juxta  ipfius  Oatum  &merita,  finguIaDo- 
minia ,  quod  ex  audore  Anonym.  refert  Theod  de 
Niem.  inoper.  Simon>  Schardii.  Et  pcft  eum  Gryphiand./» 
prafat.  cap.  27  num.  9.  Saxonia  enim  licet  Caefaris  ut  Im- 
pcrii  propria  fuerit,  utpotebelli  jureacquifita,  Admi- 
niftratio  tamen  cjus  Witichindo  Duci,  Comitibus  ac 
MiflisreHdafuit.  Annal.  Franciaey^^  CaroloCM.ad  Ann, 
DCCXCVlILfoL  14.  apud  Pithoae.  Rein.  Reineer.  deOrig^ 
^xon.foLz6.Pm  q^oqi  forma  &  rationc  impetandi  Cara- 


De  Imp.  Rotn*  Occident.  translat.  &c.  6 1 

lu^M.  ad  tuendos  Imperii  limites  Marchionem  Branden^ 
hurgenfem  contra  Vandalos  :  Marchionem  Auftriacum 
contra  Hunnos:  -ff^^(f»/^w  ad  dcfendendum  Rhenum: 
CMifnenfem  contra  Bohemos  conftituit :  tJi^cntuferrati 
Salutiorum  Jimitum  Prsfcdum  contraalios,  ut  clauftra 
Imperii  (uti  loquiturTacitus,)  defendenda  fufciperet,in- 
dc  March/ones didi.  Arnifae.  de  jur,  Majeft»  Ithr.  2.  cap.  4.  n. 
15-.  Dn.  Limnx.//^,  4.  lur.  Publ.cap.  j^.n.  11. 

II  Hoc/^O/r^/tfM.  variiscxcaufis,  ac  fingulari  arca- 
no  Politico  inftitutum  fuiffecenfeo.  Tum  (i«)  ut  Im- 
perator  fibi  ad;ungeret  Beneficiarios,  quorum opcra  mi- 
litari  in  expeditionibus,  quotics  ufus  incidilfet,  utere- 
tur.  Nam  fccundum  ImperatoresTheodofium  &  Va- 
lentinianum,  &  virtutum  prjemia  mercntibus  tribui 
eonvenit,  &aliorum  honoresaliis  damnorum  occafio- 
nes  fieri  non  oportet  inifn,  C,  deftat.  &imagin.  prsefer- 
tim  miUtibus;  Ciira  Rcipubljczeinterfit,  ut  ad  Impa- 
riumdefendcndum  milites  habeamus,  quipropter  me- 
fita  in  acie  acquifita  merito  condignis  beneficiis  funt 
afficiendi  :fecundum  Imperatorem  Theodofium  &  Va- 
lentinianum  in  Conft.  leg^  nummarior,  4.  thi ;  fudoribus 
corum  bcneficium  deferentes.  C.  de  apparit,mag,  miHf, 
ubi  Jacobus  Rebuff.  ach^veteranis,  9.  ihi  :  remunejrantes 
fidem,  devotionem  militumnoftrorum.  C.quand*prov, 
noneUneceJf.  Seneca  late  de  benefic.lih,^.  cap.z^,  Guerr. 
Pifon.  Soac.  de  feud.  cap.^.  numer.i.  Baro  Encnckel. 
deprivileg.  miltt.ltb.  ucap.S.  num,  17.  &feqq,  CJaud.  Co- 
tacr.  dejur,  milit,  Itb.  i.  cap.  2.  &i^  Q^orum  operac  prae- 
mium  erant  prajdia  ipfis  concefla,  a-c  adminiftrationis 
curafimuldemandata,  quo  ad  bcIJi  neceflltatem  para- 
tioreshaberet  miJites,  ac  fumptus  beJio  ncceflfarios  fa- 
cilius  fcrrcquirct.  arg^L  L*&i.  Cod.  de  limitro^h.Lz.C.de 


6i  CapHt  VU 

Offic*Py£f,  PrAt^Orient,  Q\x\X\^\vc\%Yomtx.defeud.  mproeem, 
fol.m.i,»  Milites  enim  ac  bcne^cia  militaria  (unt  ncrvi^ 
quibus  Imperium  GcrmanicumcGntincturac  vigct^rfr'^, 
textJncap.lmperiaiU^ifeucL.^z»  De  quo  ipfe  Imperacoi: 
Carolus  M  in  Capitulari  feu  Receflu  Imper.  Padci.bruiini 
apud  Goldad.  tom.  3.  Conflit.  Imper.  latin.fol.  m.  120.  Be- 
fold»  in  Thejaur. pra5i.  verh.  X%\iX^*fol.  /w.  497.  Knichen. 
de pa6i,  inveflit.  c.  ^.fuh  n,  2^7*  Idque  ad  exemplum  im- 
peratoris  Anronini,  qui  prsdia  &  fundos  hoftibus  erc- 
ptos,  Ducibus  militum  addixit ,  apud  Vopifcum.  Bt 
ad  imitationem  Theodorici  Gothorum  Regu -^  qui  de  pro* 
motione  militiscmeriti  Stephano  Coraiti  rcfctibit  vcr- 
bisgravillimis:  Tribuendaeft  juftis  laboribuscompen- 
fatioprsmiorum,  apud  Cairiodorum*  lihr.  z.Refeript,  28. 
Etahbi:  Nampenefimiliseft mortuo,quiafu0l5omino 
ncfcitur,  nec  fubaiiquo  honore  vivit,  quem  Regisfui 
notitia  non  dcfendit. hh.  ^.Refiript.z6.  ac integrum  aliud 
Refcriptum,dc  remuncratione  militum  variis  rationibus 
plenum,modo  di£ti  Rcgis  Theodorici  referr  idcm  Cafll. 
odor.  lihr.  6.  Refeript.  13.  Quod  &  Gcntium  mores  ho- 
dicrniacritcrobiervant;  ficuti  prsecastcris,  inprimisdc 
Barbaricaca  Nationc  in  Archontologia  Cofraica  |apo- 
nenfium  legimus,  &infra  latius  dicctur.  Tum  (2*)  ut 
fecurius  impcrarct,  ficxmiliribus  nobilcs  efficcret,  cis- 
quc  certa  Caflella  affigiiarct  j  fimulque  horum  rcgimini 
provincias  devidas  committeret:  cura  enim  alias  difti- 
cilefit,  tcrritoria  nupcr  parta  quiete  confervare.  vidc 
Jean.de  Marnix.  Refelut.  PoUt^fe^.  j^.RefiL^.  confultius 
ctnimi  Carolt4s  CM»  tam  propagando  quam  confervando 
Imperio,  fi  Provincias  nuper  pirtasinter  nailitcs  diftri- 
bucret,  quorumopcraufus,  acfidelitatcm  cxpcttuserat} 
quara  priorcra  Oricntalis  Imperii  rationera  fequi,  ac 

pcr 


De  Imp .  Rom.  Occident .  translat.  &s .  4^ 

pcrPrifides  &  Prxfc(5tos  Rempublicam  precarioac  an- 
nuatim  adiDiniftrare.  vide  Vultej.  de  feud.  lihr.  i.  cap,  i. 
Tum  (3.)  ut  illuftri  fidelitate  ,  illuftnus  Imperium  effi- 
cerer  ,  c6  enim  majus  quodque  Imperium,  quo  majo- 
libus  &iJ!uftr!oribuscuiminibus  fulger,  arg.  Nov.  ij-.  in 
frtncverf^Iios  igitttr.  Ac  tanto  laudabilius  impcrialc 
fcepirum  cxtolJitur  ,  de  cujus  throni  fulgore  prodeunt 
Dignitates,  utJoquitur  Hcnric.  \mpcv.  7 ^  in  Diccl.  Her^ 
neberg.  quod  refert  Hcrm.  Kircliner*  df'if  RepubL  dtjput.  17, 
thefi.  lit.D,  Cum  Reipublica^  aroplificandae  6c  confcr- 
vand^,  nullarutiorvia,  (Qcun^^um  PoUticoSj  quam  acqui- 
fitasPofreflrioncsin  Provinciam  redigcre,  ex  ratione  6c 
confilio  Mccxnatis  apud  Dion.  hiftjtb.2^*  moreRoma- 
norum,  quiea  rarioneex  minirais  principiis  totumfere 
tGrrarum  orbem  occuparuntc  Ju[lin./>?A^tfz/.  24.  Quod  fi 
fimuJin  Ducatus,  Principatus  ac  Comitatus  erigantur, 
imitatione  Caroli  M*^  dequo  Triihm.Vi?  Regn.  Franc.  fc- 
curum  firmamentum  Irrjperio  artribuunt.  Kirchner.  ^ip 
jur.territor.cap.  i.  num.-y.  Knichen.  di^.  di/jfut.ij,  th.s» 
Ut.A.  BcCo\(Ldeincrem.  Rerump.c.uU.num  11.  Tum(4.) 
utlmperator  plurimosComites  &ibGios  expeditionum 
haberct ,  tum  aliarum ,  tum  Romanae ,  quara  fufcipic- 
bant  ad  petendam  coronam  auream  aPontificeRoma- 
noj  Itcr  cnim  fafturi  Imperatores,  fere  femper  ami- 
co&  militiae  peritos  &  Jureconfultos  fibi  ipfis  adjungc- 
bant,  qui  eos  in  via  comitabantur,  inde  Comites  di- 
cuntur ,  ficuti  legimus  inl.diemfun^o.  D.  de  offic.  ajfejfor. 
Quibus  ad  majorem  obteropetandi  aJacritatem  ccrta 
praedia,  beneficia  velquidfimileconceflafuiflc,  nondu* 
bitandumcfl:,  ficuti  ccnfet  Anton.  Cont.  defeud.  tit.  de 
&rig.feud.foU  m.  117.  BcfoJd.  in  thef  Pra^.  verk  ii,\siW^ 
Cuicciard.  de  RepubL  Hanon*foL  m.  143.  poft  Frccciani,^ 

Paul. 


6+  Caput  VI. 

Paul.  ChriftiniB.  dectf  Belgic.  iif.  num.  2«  &  feqef.  vol  f. 
Omnesenim  Imperii  Principes  ac  Comites  Imperato- 
rem  Romam  euntem  comitari  obligatierant,  nec  cui- 
quatn  nifi  venia  impetrata  dorai  remanere  licnir.  De 
quoOtt.  FnfingenC  hijior.lib.  i.  cap.  \z.  Gunther.  in  Lt- 
gur.lib*!.  Tum  (f.)  ut  in  pace  quoque  ad  jura  populis 
reddenda,  eosque  in  fide  conrinendos,  ad  obeunda 
officia  publica,  viri  ftrenui  Imperatoriadcllent.  Comi- 
tes  enim  non  rei  tantum  militaris  caufa ,  fed  utab  eis  Po- 
pulus  jurapeteret,  Carolum  M«  ordinalTe,  hiQoriaenar- 
rant  j  ficuti  in  Legibus  Ripuariorum  c.  f  5-.  &  9.  confti- 
tutum  :  Si  quis  Jadicem  fifcalem,  quem  Comitem  voca- 
mus,  interfecerit.  De  quibus  paftlm  Capitularia  Caroli 
M.apud  Goldaft.  intom.i,  CoKflit.  Latin.  ]an.  Doufa  t» 
Annal  Holland.ltb.  ^.fol.  w.  2if. 

12.  Graphion  {qw  Graphio^  qui  a  Longobardis  Co- 
mes  dicebatur,  antiquis  Germanis  idcm  quod  Judex 
fuit,  Comitesnamque  certos  Pagos  vcl  unum  Pagum 
rcgebant  cum  judicandi  &  proregcndi  poteftarc,  ejus- 
que  Pra:fe£ti  fuerunt.  Frodoard./^/C/^r^». //^^926.  quo- 
rum  alii,  ordinariorum  modo,  J  udicum  partibus  ac  mu- 
niis  fungerentur ,  caufarum  cognitionibus  praeeflent^ 
denique  Prxtorum  ritu  ,  litlgantibus  pro  tribunali 
lus  redderent,  tefte  Paulo  Diacono  hifor.  Longob.  lib.  f. 
Jan.  Doufa.  in  Annal. Holland. di^ Aib .  ^^foL  m.  zif.  Leh- 
man.  d.ChronJib.  i*cap.  16./ 84. /4.  de  quo  late  Limna?. 
injurtpubl hb,  4. €ap.  4.  num.zo.  &  Bcfold.  tr.  de  Comiti^ 
hui.  Idquepervariaexempla  deducitNicoI.  Burgund-^i? 
Ble£i,  Bavar.foL  104.  &feqq.  Danicl  Heider./»  Apolog.  ^CIf 
DvdcfjeV(5^t.  cap.  z.foLm.  if^.  Thom.  Cragius  Scotus  de 
feudis AngL  & Scot. Exegef  iz.fm.jj.  UuD  tjl  f>Cp t>er  ^a;* 

uiimx  iX^icrun0citt®rat)  nic^teanDcr^BCtvcpt/atacitt 

ianD^ 


T>e  Jmp.  Rm.  OccUent.  tramUt,  &c.  6f 

lanMd^ttt  i  Uer  Dcn  Mnii$banni  an  patt  bc^  ^ini^$  in 
ff incr  gan^m  ©ra^fcfeafft  atfcm  gcfil^rt/  mlc^cemfol^ 
ffecm  ®i5wot)ct®raiofcl^affuu  nUni  fonffcn  nicmanbctt 

SCt>d§r(.  ut  tradit  Antiquitatis  Gcrmanias  peritiflimus 

JCtus  Daniel  Heider,  wa^.  Lindav.  t)cr  4»  Sdrffcm^T^/» 

28i.  Hinc  vcrba  5c  tituli  LandgravUy  id  eft  Provinciae  Co- 

mitesfcujudices,  SiLMarchgravn ,  limitis  Comites,qui 

finiumcudodiamagitarent,  inibique  Regis  fui  nominc 

praefidercnt,  ^/&gr4T'/V,  PalatiiComites,qui  &Majotcs 

Domus,  &|Pf2fe5iReftorcsqucPalatii,  5/^r^r^T//,  ar- 

cis  Prxfidiique  Comites,  Centgravii  (qui6c  in  antiquis 

Gcrmanorum  legibus  Centenarii  vocantur)  &  Gogravii 

&  Dingravii,  Judices  pedanci  originem  traxerunt,  dc 

quibusEginhardus,  lornandes,  K\mom\is&  Htflor.paf' 

Jim.  lacob.  Cujac.  defeud,  inprooem.  latiffime  Bcfold.  in  di" 

fiurfdeComitihui.  Ac  in  Thejaur^  Pra£i.  verh.  ©raiO*  Wch- 

nQt.inOhfpr.verh.  ®ra\?.  Paul.  Chriftinae.  decif  Mechlin. 

li^, pertot.  vol.  f.  late  Arnifa?.  dejur.  Maje/i.  Uh.  i.  cap.  4. 

num.  i^.pertot.  loan.  Gryphiand.^*?  tFeichhild.  cap,  6z,per 

tot.  Tiiom.  Millcf.  hti%\\x%.deNohil.polit.fm*i%.  & fecfq, 

EthocComitisvocabulum,  etiamin  lubfccutisquibus- 

dam  fecuiis  in  CaefareisDiplomatibus  pro  ludice  pofitum 

legimus,   ficuti  ex  Imperatoris  Henrici  VII*  Privilegia 

Exemptionis  Anno  1224.  Ahhati  &  Monafterio  SalemviU 

lenji  in  Sucvia  conceffo  conftat ,  in  hifce  verbis :  Mona- 

fteriura  de  Salem  eadem  volumus  libertate  gaudcrc ,  vi- 

delicctutnec  Abbas,  ncccaetcrse  ejusdem  perfonae  Mo- 

naftcriicoram  Comitihmfeu altis quihmcunque ludicihw y  in 

quacunquecaufa,  ^quwquamconveniantur.  Antecate« 

gor.  SalemviU.  inprohat.fe^.  s*  ubi  Matth.  Klock.  lit*A, 

Quasfirmandilmperiirationes,  6c  ii  qui  i  dcbita  Lijpc- 

latoris  obedientia,  &  fidelitatc  defcivcrunt;  appodte  jam 

I  olina 


etf  €aput  ril. 

olim  Iciverunt.  Effjamel cnlm  Conftantinopolitani  Im- 
peratorisnepos,  in  Siciliam  Vicariusmiffus,  dominan- 
di  cupiditatc  Regnum  occupans,ut  fibi  Regni  Proccrum, 
acUniverfitatum  animosconciliaret,  bcneficia,  digni- 
tates&feudaconftituit,  Barones  &  Feudatarios  creavit, 
SicaniiB  tcrritoriaiafeudaconvertendo,qus  prius  crant 
Curiasj  tc{\c  Cumh  Siculo  mprielud,feud  cap^fi  diquemy 
num,^Q^&Af.\.  Vcxx.  diCQic%%d€ concejffeud.part  umpr.. 
&part.  f.  quAfl.  i.  Nicol.  Intrigliol.  defeud.  qu^fi.  3. ».  21. 

GAPUT  VII. 

Qujhtis  Officia  Ducalia  0"  ComhtUa  a  Carota> 

Oii.  ejmque  Succefforihus  concreditafuerint  ?  Vhi  imprk 
mu  de  eorum  qualitate  &  virtutibus, 

S  U  M  M  A  K  I  Av 

m  Ducu^  Marchionii,.&  Comi-  petua  ac  hereditaria: 

tis  officia  virii  tantum  i*  Salariailliiex  puhlicoeranf^ 
JirenuUcommiffafuere,  deputata, 

2.  Olim  non  erant  italtheriy   4.  lllorumofficiumqualefue'-- 
neque  illorum  officia  per"  rit  ? 

LJiEcmunia&officiaDueis,  Marchionis>  vdCami^ 
*^tis  ^  Carolo  CH.  ac  fubfecutis  Impcratoribus,  now 
cuivis,  fcd  viris  tantum  Nobilibus,  ftrenuis,  qui dari- 
tate  gcncris&  magnitudinc  potentiae,  ingeniique  dcx« 
teritatc  prae  cxteris  praeccUcrint,  ac  de  quorum  fide- 
litatc  certo  conftabat,  commifTa  fuerc,  uti  author  eft 
Eginhardus  in  vitd  Caroli  M,  14<^ue  prae  rcliquis  tefta- 
tut  antiquus  fcriptor  Monachus  Marculphus  inform.an^ 
iiquisj  quando ait ;  Non  facile cuilibet  judicianam  con- 
vcnit  comnaittere  dignitatcm,^  nifi  prius  fidcs  &  flrenui- 


^uthm  officia  Dticalid  &  Cdmitilia  &c,  6j 

tas vidcatur  piobat;?.  Erga cum &fidem & utilitatem tuam 
^ideamurhabere  compertam,  a6ItonemComitatm,  Bucatu* 
vel  Patriciattis  in  Pago  illo ,  quem  Antecejfor  tutu  usque  nunc 
mfUi  eBegiJjfe,  tihi agendum  regendumque commtfimtt6,  q uod 
refert  Hcnning.  Arnifap.  dejur.  Majeft  Itb.z.cap.^num, 
i^.fol.  «/.323.  Andr*  Kniciien.  dejur.  territ.c.  i.  num.  <5i. 
NicoL  Burgund.  deEledior.  Bavar.f.m.  113.  Itaquoque  A- 
lemannisDuxprimus,  Burcliardus,  GentisSuevoruni 
Nobiliflimus,  &  virtutum  dote  probatilTimuSjdatus  fuit. 
Cui  &  pra^dia  damnatorum  confifcata  in  beneficia  tradi- 
ta  erant ;  ut  fcribit  Echard.  in  c^fib*  S.  Gall.  monajier.  cap,  i. 
Et  hoc  ex  eo  adducit  quoque  Lehman.  in  Chron.  Spir. 
Uh.  2.  cap,  i6.y^/.  84. B.  Quod  hifce  verbis  reccnfet  Hcr- 
mannus  Contradus.  Ifa  ah  Imperatore  Cunradol.circi" 
ter  annum  Chrifli  920.  Burchardtu  Alemannia  Dux  conJH- 
tuitur  j  quopojlea  occijb ,  Herimano  Alemannia  commititur^ 
uti  fcribit  Herman.  Conrra£l.  in  Chron.fuh  anno  Chrifii 
910.  Hujus  Ducis  Burciiardi  mcntionem  quoque  facit 
Frodoard.  inChron.fil.  127»  apud  Pithoa:.  Witichind.  i» 
Annalib.lib.  i.ubtukeibom, 

2.  PrsEterea  ,  erant  quoque  tum  temporis  &  ab 
initio  Duces ,  Marchiones,  Comites  &  omnesalliti- 
tulati  ftatus  non  ita  liberi  olim  ,  minus  vcro  perpetui 
achasreditarii;  fed  officiorum  tantum  nomina,  Praefe- 
€turae  peifonales  ac  dignitates  temporales  ,  ex  mero 
impcratorisarbitrio  dependentes,  &adnutum  remo- 
vibilcs  ,  quarum  adminiftrationis  ratio  i^rario  Regis 
feii  Imperatoris  erat  inferenda.  ut  tradit  hoc  Nicol.  Cu- 
fanus  Cardinalis  (fui  tempore  Conciki  Bafilienfts  vixit.) 
de  Concord.  lih.  3.  c.2%.  inter  oper.  Simon»  Schadii.  hifce for- 
malibus  verbis :  Ordinabantur tunc Principes,  Ducesttem  & 
Comitesfonfiitutiydebere  tanquam  officiapublicajimpertalijuP- 

l  2  fioiH 


fione  habentes  ad  nutum  removihtlia ,  rationemfui  minifleni 
arartopublico  reddere,  vide  iraprimis  Andr.  Knichen.  de 
jur.  territ,  cap.  i.  ».8.  &feqq.  Cunrad.  Rittershuf.^^y?/^^. 
iib.  2.  cap.  I.  num.  4.  Befold.  in  Thefaur.  Pra^,  lit.  L,  verbo 
Jii^in  ?cxt*  Bizar.  hifor.  Cenuenflib.  i.pag.  64  quem  re- 
ferr  &  fequitur  Limnas.  de  jur.publ.  lib.^.  c.  i.num*  8.  & 
tap^feqq.  Cafpar.  Klock.  de  Contribut.  cap.  4.  numer.  127. 
&fq.  in  horum  fidem  habemus  tcftimonium  ipfius  Epi- 
fcopi  Rhemncnfis,  Hincmari,  dumfcribit:  Duces  &  Co« 
mites,  quipoftRegempopulum  regeredebent,  necefle 
cft,  iittalesinftituantur,  quifinepericuloejus,  quieos 
conftituit,  quos  fubfehabent,  cum  juftitia  &aequita- 
tegLVbernare  intelligant ,  atque  cura  bona  voluntatc, 
quod  intelligunt  adimplere  procurent ,   fcientes  fcad 
hoc  pofitos  efle,  ut  plebem  falvent  &  rcgant»  Hincmar. 
lib.  4.  Eftftol.  cap,  14.  Ita  quoque  de  Duce  Thuringorum 
legiraus  ,    Poppo  Dux  Thuringorum  dignitatibus  cxpo- 
liatur,  Ducatus  quem  tcnucratO^r^^tfcommendatur, 
qucm  pauco  tcmpore  tenuit ,   &  fiia  fpontc  rcddidit. 
Deinde  Burchardo  Comiti  committitur ,  qui  cum  hade- 
nus  ftrcnuegubcrnat.  Rcfcrcntc  Reginoney^^  imper.Ar^ 
nulph* Anno  ZSg.    Ac confiictum  crat ,  hac  rcfcripti for- 
mula  Ducatus  vel  Comitatus  conccdere  ,   a^ioncm 
Comicatus,  Ducatus  vclPatriciatus,  inPagoillo»  qucm 
Antcccffor  tuus  usque  nunc  vifus  cft  cgifle ;   Tibi  a- 
gcndum  rcgcndumquecommifimusj  quodtraditMar- 
culphus.      £t  hanc  dignitatcm    vocat    Judiciariamj 
eamque  concefTam  dicic  non  ad  pofndcndum,  fcdad 
rcgcndum  5  idque  exeo  fcribit  Arnifae.  dQJur»  U^ajeji,  lib, 
2.  cap.  4.  mm*  i^.fil  m.i%2,  Similiateftaturquoqucr^- 
dianm  j  Pranci  Reges  Regnumfuum  Ducum  maxtm}  &  Comim 
tum  operkmQdirabmur^qui  in  iUaqmds  At4tenQnfuam,ce/i 

fr9 


^uihus  officia  Ducalid  &  Comittlia  &c.  c^ 

propriam  ,fedpuhlicam  Regm  ditionem  adminiftrahant»  Va- 
dian.  de  Colleg.  Monafier*  Germ,  Veter*  lib.  ii  apud  Goldaft.  in 
Akman.  tom,  2. 

3.  Hifcc  Ducibus,  &  Comitibusfalaria  cxpublico 
deputata  fuerunt ,  eaque  non  in  tam  opirais  reditibus 
fed  xenioiis  fubditorum  ,  atque  ufu  fylvarum  ,  agro^ 
rum>  aquarum,  aliorumque  hujusmodi  jurium  cond- 
ftebant.  Lehman.  in  Chron.  Spirenf.  lib.  1.  cap.  ij.fol.  87. 
inpr,  Horura  conditio  tum  teraporis  haud  difpar  fuiffc 
videtur,  quahs  hodie  eft  Bajfbrum,  Begorum  ahorum- 
querailiturainTurcia,  fuas  ccrtasTiraariaspofndentes. 
DequibusvideRempubl.  Turciae,  Joan.Francif  Mon- 
taiban. j^/.  ip.  Lorez.  Soraz.  d.  milit.  c.  in  Rep.  Turc.foL 
231.  Ac  quales  in  Polonico  Regno  ac  Magno  Lithuanias 
Ducatu  Palatini  &  Caftcllani  exiftunt.  Dequibusfta» 
tutum  Poloniae  Regniy^/.  m.  7.  Cromer.  eed*  trf.i^z, 
Alexand.  Guagnin.  deLithuan.foLm.2y1*  Qupmodo 
etiaminC7^///^ante  Hugonem  Capetum  erat  compara- 
tum  in  Magiftratibus  &  Officiis  3  ut  refert  Franc.  Co- 
nan.  lib»  2.  Comment.  cap.tj.  Nieol.Burgund.^iff/iP^J?.^^-. 
var*foLm»  112.  Patiter  ac  hodie  adhuc  in  illo  Regno 
omnes  prxfedturas  Provinciarum  a  nutu  Regis  depcn- 
dent  3  Orania  enim  Magiftratus  munia  hac  forraula 
mandantur  :  ^uamdtu  nobispUcebit.  tefte  Hotoman.  de 
feud.  libr*  i. ///.  i  Choppin.  de doman.  Franc,  lib*  i.  tit.  f. n, 
iz.  c^  20.  quemfiquitur  Cunrad.  Rittcrshuf  eod.  tr-  Ub.  u 
tap.  11.  n.  \.  Ac  de  Prsfidibus  hodiernis  Provinciarum 
RcgniGalliae,  itafcribit  Girardus:  LesofficiersdeUCou- 
ronnepresquetouts  font  Hommage  auRoy  deLeur  cffice^  qu^ils 
ap^ellentfiefs  de  vie ,  &firment  d  U  Cour  de  Parlement ,  &  ne 
font.  aucunemrfit  hcreditaires  Giraid.  5).  du  Vlzi\\i.Xi.tr*de 
V  Bfiat  e$  ajfmiSi  de  France,  liur.  j^.fol.  m,  ji/»  B.  Wn^ 

3  I  S^^^^^ 


70  Caput   Vtl. 

Komxi  ^o^mxckUx^,  bic^raiomntcfef  mif  aiiodiaiibus  (fi? 
^um(Taft{icl?(lcn/  Doc^  cincr  mc^r  a($  t)cr  an^cr)  fonbcrrt 
mcij?miti6rcn  Hmhx^  m^  lc^cn^ilfcr  vcrfc^cn  gc«?cfcrt 

Danicl  Haicter. /«  /^^.  Lmdav  foL  m.  340.  45b$tt>art)ifcie 

ot)crfcncr^cr^o^  oDcr  ©ratjcnctiran  von  3^rcni^lfcrrt 
itnD9[Jorfa§rcncigmf^umHicfec  Xanb^ntcrcrcr^f  /  Durc^ 
^cilrat^  ertan^f  oDcr  crfaufff  /  ^abcn  fic  ^oc^  Dcpwcgcn 
nic^f  ^cr^o^^c§ciffcn/  noc(jfo{c|ctt  Titui^cffi^rct  /  fon^ 
J)crn  von  i^rem  ^tmbt  wn^o  ^f anD  /  Darcin  fu  x>m  ^oni^ 
i^ontt)<^cnt)cp  Kcicfj^  ^cfc^f  wort)cm 

4.  Q£orum  officium  eratin  exercitu  ambulare  5c 
populum  judicare,  urlcgimus//^/*?^/^»  ^lemanmx  tit,iu 
eap.^^,  Lchemsin* mChroff.Spirefiflih.  2' cap.  i6.fil.  m.  82. 
<5.  Cafp.  L.QtQ\\.de»obUttat*German.mmediat.part,i.»um. 
6g.fiL  33.  Ac  graviter fspe  conquefti  fuere  Reges  Fran- 
cici  ergaComites,  quodnon  benefidem  promillamcu- 
ftodiant,  hifcc  verbis  ;  Auditum  habemus  qualiter& 
Comites  &alii  homines ,  qui  noftra  beneficia  habere  vi- 
dentur,  comparent  fibi  proprietates  de  ipfo  noftrobe- 
ncficio ,  &  faciant  fervire  ad  ipfas  proprietates  fervien- 
tes  noftros  de  eorum  beneficio,  quod  refert  Angefius 
inFranc.  leg. lih.  3. cap,  19.  &zo. acUb.  \.cap. fi.  apud  Hci- 
der.  in  di£i.  A6i,  Lindav.  Ut,  nnnnn.  fiL  m,  yzj.  Sin  vcro 
negligentes  officium  concreditum  adminiftraffent, 
officio  privati  fuerunt.  Ita  Balderico  Archi  Duci  Ca- 
rinthiae  cvenit ,  quod  recenfet  Hier.  Megifcr.  in  Chrsn* 
Carinth.  Ub,  6.c.  27. 29. 30.  d*  3^-  Hanc  autem  difFeren- 
tiam  inter  Duces ,  Marchiones  Sc  Comites  temporc 
Carolinofum  Imper. ponit  Janus  Doufa;  QupdDuccs 
iifucrintncminati,  quicum  Ducatusdefignatione,  ci- 
dcm  ctiam  cum  Imperio  praecrant.  Marchiones  vcro 
^  Comitesin  hoc  folum  coaftituti  &  defignatierant» 

qu9 


^uihpti  officU  Tyucalta  ^  Commlu  ^c»  fi 

qub  Principum  fuorum  limites  fideliter  fimul  ac  flre- 
nuearmisdefcnfitarent,  hoc  eft  Regni pomoeria  abho- 
fticisincurfionibus  farta,  tefta,  indemiaqucpraeftarent.' 
Unde  limitis  interdum  Pracfefti  idem  cft  ac  ubi  Cuftodes 
Aiarch.  appellantur,  quafi  tu  Comites  Limitaneos  dicas. 
Doufa.  ifi AHnaL  HoUand. lih.  ^.foL  2if .  Qui  ibidem/^/.  219. 
cxantiquisScriptoribus  intcr  Duces  &  Comitcs  Caroli 
M.  aBvohujusmodiferedifcrimenfuifle  refcrt:  UtDu- 
ceseflenttotiusRegionisPraefedli,  Comitcs  veroUrbis 
tantLim,fiveminorisalicujusterritorii.  Idque  excmplis 
illuftrat.  Ita  Carolus  M.ob  rcbellionem  ultimam  TaflS- 
lonis  Ducatum  Bavariae  in  Comitatus  diviiit.  Wclfen.  dt 
reh»  Bojar,  lih,  ^.fol.  308, 

CAPUT     VIIL 
^ehac  adminiftrationey  tjuando  fuccejfutem" 

foris  in  Feudum  dari  cosptafuit.  Vhi  an  &  quando  haredi- 

tariafa&a.     k^c  infuper  defiiuDucum 

&  Comitum^ 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

I.  Buces,  Marchionesac  Comi-  3.  Caroli  M.  inflitutum ,  ejm 
tes  de  Rege  henemerentes  Succejfores  fn  coilatione 

Frovinctam  aut  Comita^  dtgnitatumfecuH  Jitnt^ 

tum  ifps  commtjfum  i»  J^.CarotiM.(jrfeqq.Impp.tem. 
feudumaccipiehant.  pore  Dtgnitates  Dusates, 

2,BnodaturquJftit'^AnDuca'  fjrc.  haud  erant  heredi» 

ttu  &  Comttatm  fuh  Ca'         taria,  Fitii  tamen  Ducum 
rolo  M  fiiennt  heredita-  ac  Comitum  nenfactle  ne* 

rii  ?  Dectaratur  exempto^        gligehantur. 

ComitPim  VValdeccia  &  ^Jd^ade.^eTnpiaFitior^mSe" 
€omitum  aCktchen.  naterumapudRomanos. 

£qui- 


^2  Caput  VUL 

Ij^Quidem  fi  praefatiDuces,  Marchioncs  ac  Comitcs, 
-^fidemfuam  diligenti  ac  folicita  adminiftrationc  Rc- 
giollendiflent,  acapud  Regcmbenemeritifuiflent,Pro- 
vinciam  aut  Comitatum  ipfis  commiflum ,  fibi  in  feu- 
dum  obtincbant, ac  dominium,  in  eoque  lura  &  Regalia 
cxcccebant,  falvo  tamen  jure,  ne  ad  iieredcs  tranlirer. 
text.  incaf,  i.qutsdicat*  Dux.  ubi  Andr.  de  Ifernia  ac  Do- 
aor.  communiter  Paul.  Chriftinae.  decif.Belg.ii^,  Dan. 
Heider./>?  apohg.  ^iX  Dvcicfe6X)(5gt.  cap.  6.foL  265.    Ac  rc- 
fervata  fibi  femper  fidehtatc  de  provinciis,  quibus  illi 
praeponebantur.  loach.  Stcphan.  d.lib,  i.  cap.  i*num  37. 
RcinJsing.^/^/J. S^&E.lik  i. cla£l^. cap.i6. nunuii^ &feqq* 
Id  quod  confirmatur  cx  P4ulo  /Emilio ,  dum  fcribit :  Ducet 
initio  Comitesque  a  RegibuspraficiebanturGentibw,  Ctvitati» 
busque»  ac  cum  videretur,  dimittebantur.  Veinde  invetera» 
*vit confuetudo.tUt nifi fcekris convi6ii ,  abire  Imperio  non  cOm 
gerentur*     idquepofiremoy  ut  quisquis  eo  munere  donabatur, 
jurejurando  Regumcavebatur*  Paul.  MrnxU  fub  Chilperic, 
Reg,  9. lib.  I.  htfior.  Et  cx  eo  Lchman.  di6i, l.  2.  cap.17.  infin^ 
Stcphan.  Pasquicr.  EsRecherch.de Francelib.i.cap.u  Chri- 
ftoph.Bcfold.  deComit.num.  iz.Oper  Polit.  Et  hoc  opti- 
fnaratione,  quam  Cufanw  Cardinalis  jamolim  prodidit» 
hifccvcrbis.    Nelmperiali  cclfitudini,  crefccntc  indics 
potcftateofficiatorum,  ulla  incommoda  dctradtoria  Do- 
itiiniorum  cxorcrentur,  FeudaUa  introduda  funt  fta- 
tuta,  &  de  fide fcrvanda  ftriftilljma  juramcnta ,  quae  pcr 
unumqucmque  Vafallorum  inftitucndorum  praeftari» 
&  iub  poena  pcrdinonis  fcudi  inviolabilitcr  fervari  dc- 
bercnt.  Card.Cufanus.^s((?C(P»f:/?r^.C^//'^/.//^.3.^.  2S.  Bc- 
lold./»  thefaur^praU.  lit^  L.  verb.  ii\m*    Excmpla  funt 
paflim  obviaj    Ita  mortuo  BornaMarchioneDalmatia  & 
Qroati*^  Imperatoi  Ludsvim  Pius  circa  Annum  %% o.  c j  us- 

dcm 


^ando  ifia  Admimjlr.  tnfeud,  dar.  ccep.  &c.         y% 

dcm  Nepoti  Hadoni,  praedidas  Provincias  gubernan- 
das  conceflit  &  in  feudum  dedit ;  tefteHieron.Megi- 
fer.  in  Chrcn.  CarinthtA,  lih.  6.  cap»  z-j,  Et  hanc  juramenti 
formulam  ,  quam  Duccs  Italias ,  cacterique  Comites, 
Capitanei ,  Vafalli  &  Civitates  Carolo  M.  praeftiterunt, 
tradidit  Gold^{\.in confiitut.  latin.  tom.  ufoL  m*  16. 

2.  Exhircefacilerefolviturquarftio;  An  Ducatus 
&  Comitatus  fub  CaroloM.  fuerinthereditarii.^  N.re- 
gulariter.  Sane  fub  Caro/o  A/^^«tf  Ducatus,  Marchiona- 
tus  &  Comitatus,  una  cum  dignitate  judicandi  &  ter- 
rendi  potcftate,  in  diftridlibus  Ducibus  &  Comitibus 
•conceffis,  temporarios  regulariter  meritotantumfuif- 
fe,  afteruntrerum  GermanicarumperitiScriptores.  In- 
tcrquoseft  Jan«  Doufa.//^.  f  Annal.  ffol/and.  GtyphysLndm 
de  ireichhild.  cap.  6i.num.  3.  Beat.Rhenan.  Rer.  Germjib» 
Z  /CLehman. in chron. Spirenf.lih.  4. cap. i. ac hb.  i.cap, if. 
16.  &17.  &  pliiresahi.  Id  quodfanehiftoricaeantiquU 
tati  pcnitus  confonum  eft.  Hinc  apud  Stumpffium  fae- 
pius  mentio  fit  Landgraviorum ,  qui  rantum  Barones , 
&  quoquc  Burggraviorum,  qui  tantum  Nobileserant. 
Stumpff.  tn  Chron.  Hehet.  Uh.  4.  c.  Zg.f-  m.  290.  Ac Luit- 
prandus  ad  Annum  94P.  fcribit:  Fdi^  ComQS  ohiit  y  qui 
permiflfuRegis  (Otthonisl.)  quicquidbeneficiiautPrae- 
fedurarum  habuit ,  quafi  hereditatem  inter  filios  di- 
ftribuit.  Ergo  regulariter  etiam  jure  iftius  feculicom- 
munitercontrariumobtinuit.  ConfentitBefold  deCd^ 
mitib.  num.  iz.tn  oper*  Polit.  ac  in  tr.  de appellat.  cap.  2.  num, 
15-.  Anton.Coler.  dejur. Imper,  concluf.  jS.Mztth.  Stcph* 
dejurUdiB.  lihr,  2.  part.  i.  cap,  j-.  aprincip*  Andr.  Knichen» 
dejur.  territor,  cap,  i.  Idem  Gryphiander.  dt^.  tr.  cap  13. 
num.  7.  ubi  fcribit :  Nequeenim  tituhdignitatumram 
pompoli «  mulco  minus hereditarii  tum  fuerunt :  Quod 

K  in 


74  c^pitt  y^^j* 

in  Gallia  poll  mortem  Carolifimplicis  juxta  Pithos.r» 
tr.de  PaUt.  In  Germania  vero  ferius  contigit,  fecun- 
diim  Henr.  Meibom./r.  de  Pagis  SaxonicAnprincip.  Da- 
niel*  Heider.  in  art,  Lindav.fol.-^^o.  ubifcnbit:  ©a6t(l 
fccp  t)m  Hiftoricis  m^UOf/  t)a^  TemporeLudovicilLfi- 
velmperatoris,  five  Gcrmanias  RegiSjDie^fatJenilic^t 
Hereditarii,  foill)CritMiniftrales&Bcneficiarii,  t)icoflt 
tintallodialibusmc^t^umflaft(ic^(lm(t)ocfecincrmc^ral$ 
t)cr  (ittt)cr)  font)crnmci(?C6miti^rcn2(mk0imMc^cn^il# 
fcrn  WCrfc^Cn  gCWCfcn.  Haec  tamen  quseftio  eatenusde- 
claratur,  ut  diffitcndum  non  fit,  quin  fub  Carolo  M. 
quoque  Ducatus  quidam  ,  Comitatus  ,  aliaque  Regnt 
munera,  quibusdam  militibusobftrenuitatem&egre- 
giam  navatam  operam  concefta  fuerint  j  hujus  tamea 
hercditariae  coneeflionis  cxempla  perpauca  &  rariora 
in  Hiftoricis  repcriuntur.  Nam  de  Comitibm  VValdecciA 
Hiftorici  referunt,  quod  tcmpore  Caroli  Magnilmpe* 
rio  &  Impcratori  militantes,  ad  hanc  dignitatem  Co- 
mitialem  fub  ^STitikindo  Comitc  in  Sualenberg,  pri- 
mo  familiae  propagatore ,  pcrvencrint,  eandcmquedi- 
gnitatem  ceu  Autocratores  ad  hercdes  devolverintj 
Adco  ut  Carolus  deviflis  Saxonibus,  eredisque  Epi- 
feopatibus,  illis  inEpifcopatuPaderborncnfi  Jusadvo- 
catiae  conceflerit.  DzwdChytiTS.  Htfi.tibAz.infin.  Pari 
modo  de  Comitibusa  Cleichen  legimus  Carolum  M.  Imp* 
circaAn.  876*Ludovico  Seniori,  Equiti&Militiadhuc 
&  Capitaneo  generali  in  Hifpania  contra  increduJos 
militanti,  ac  hercdibus ejusdem  Carolo  &  LudcvicoCo- 
mitatum  prsdiftum  hercditarie  ,  &  quidem  hac  for- 
m  ula  co n ce (f]  (Te :  Tra6ium  regionis  infaltu  noftro  Turingiaca 
ddi  o.  miliiariain  longitudine,ac  lo.in  latitudinejure  heredi- 
Urio  pQflidendum  ^Qf^cHltatm  donaus  ia  tcrritorio  di^ 

firi^Uft 


^Ando  ijla  A^mtmjlr,  hfeud.  dar*  cctp.  &e,  '7  ^ 

Jlri&us  illius  dominationis  qutzrere,  &  fodere  aurum  ar- 
gentumque ,  &  omnia  alia  Metalla  utidtheatis  &  poditis , 
Z)^»*i//;/«  &OppidaGlichou  ^Afchk ,  cumomnibusre-^ 
quilitis  ^Regaliis  ^  quaeadnosobitur/Wnobilis  Sichar- 
di ,  Dominii  in  Gleichou  pervenere.  Qupd  r^/mV/apud 
Melch.  Goidaft.  Conjiit.  Imper.  latin.tom^\,fol.m.\j^  Er 
quibustamenexemplis  elucefcit,  quod  dignitateshere- 
ditarix  un^  cum  Ducatibus  &  Comitatibusy^^  ImperatOm 
reCarolo  M.  radiccs  agere  coeperint. 

3.  Caroli  M.  inftitutum  ac  collationem  dignita- 
tum,  Comitatuum,  Ducatuum,eiusdem  fuccedentes 
Im peratores ,  vel ui i  Ludovicm  Filius  /.  Ludovicus  U.  &  lll, 
Item  Carolus  Crajfus ,  coeterique  eorundem  defcenden- 
tes  in  Imperiali  fedc  fecuti  funt ,  dc  quo  vide Beat»  Rhc- 
nan.//^.  2.  rer.  German.  Munfter.  in  Cosmograph.  Itb,  3.  cap, 
3.  Lehman.  ttb.  4.  Chron*Spir.  cap.  u  Imperatorem  enim 
Ludovicum  Pium  citcaannum  Chr.  866.  feudaquaedam  5c 
beneficia  militibus  conceftifle  ,  refert  Fauchet.  tom.  2. 
des  dignites  Itb*  8.  cap.fn,  Sicuti  quoque  Carolus  Crafia 
Iraperator,  omnes  Regum  titulos  in  Germania  adhuc 
vigcntes  ,  fuftulit,  ac  in  horum  vicem  Duces  creavit, 
de  quo.  Chron.  Thuring.  c.  j.f.gii* in  oper. Hiftor. Bro- 
tuiflf.  in  Chron.  Mersburg,  Kirchner.  de  RepubL  di(p.  1 7.  th  3. 
Ut^B.  Pariiiberalitate,  imoampliorimunificentia,  Im- 
perator  Carolus  fimplex  feu  calvus  Anno  863.  Theo- 
doricoHoUandiae  Comiti ,  ^Qz\.^^\^mBgmundanamQ.\xvx 
omnibusmancipiis,  pratis,fylvis,  pafcuis,  cultis&in- 
cultis,  aquis&aliisadpertinentibus  hereditariojure5c 
ipfi,  &  pofteris  fuis  in  perpetuum  utendam  concelfit, 
ut  condignum  tantis  laboribus  ac  periculis,  totiespro 
re  Chriftiana  publice  fufceptis  ,  honorarium  aliquod 
prsemium  ab  Imperatore  reportaret.  Cujus  Diploma- 

K  2  tis 


^5  C4put  VI 11 

tis  tenorem  refert  Jan.  Doufa  in  AnnaL  Holland.  hhr.^.fil. 
m.  178. Hadr. Barland.  in hifi.  Cemit.  HolUnd.  Suhlheod. L 
Ad  modum  Caroli  Calvi  Iraperat.  Ludovicm  IL  Caroli 
prxdidti  Frater,  modo  dido  Theodorico  Ccmiti  Anno 
DCCCLXVIII.  Regionem  VVasdam  (qiiam  aliiWalla- 
chejam,  aliiipfamZeelandiam  fuifletradunt)  cum  pra- 
tis,  arvis,  pafcuis,  cultis&incultis,  mancipiis,  aliis- 
queadpertinentiis,  tumipfi,  tumomniejusPofteritati 
jure  hereditario  concefijt.  Doufa.  dt6i.  lih.  <;,fol.  226. 
Coeperunt  &  tum  tcmporisex  bcnevola  Imperatorum 
largitione  magis  magisquc  irrepere  Hereditarta  Dignita- 
tes  y  atque  huicvelilli  ComitiautDuci,  proutgratiam 
fingularem  Imperatoris ,  flrenua  militari  opera  deme- 
rueratjlmperatorcertum  diftridum  aut  Comitatum  jurc 
hereditario,ac  in  filios  transmiftarium  concetTit  5  Nam  de 
IroperatoreLudovico  I.  Caroli  M.Filio,  itafcribitanti- 
quus  Hiftoricus :  Erat  Imperator  in  tantum largus ,  ut  antea 
nec  tn  antiquis  Ithris ,  nec  in  modernis  temporihm  auditum  eH^ 
^tVillas  Regias,qu£  erantfui  Avi  &  Tritavi.fidelihmfuis  tra^ 
didit.eosinpofiejfiones/empiiernasy&pr^ccpta  confiruxit ,  df 
annulifuiimprefifone,  cumfuhfiriptione  manupropria^  ro- 
horavit*  Thegan  us  in  vita  &g€fi.  Ludov.  Imp.  ap  ud  Pithoaf . 
Lehman. in d  Chron. Spir. lih. z.c. ^^.f.m. i%6.B. 

4.  Quamvis  autem  CaroliM.  &  fubfecutorum  ex 
JftirpeCarolinafeculo,  Ducatm,  Marchionatmj  acComita- 
tus ,  fimiliaque  officia  ut  plurimum  hereditaria  haud 
fuerint,  fed ad  Jubitum  conferebantur.  Nihilominus 
tamen  Ducum  ac  Comitum  Filii  non  negligebantur,  Id 
quod  itaatteftantur  Capitula  Caroli  Calvi  Imperatoris, 
quas  ita  fe  habent :  Si  Comes  de  Regno  ohierit,  cujm  Ftlimno» 
htfcumfitt  Filim  nofier  ordinet  j  de  his  ^  qui  eidem  Comiti 
flu^familiarespropinqHioresfumntyqui  cum  Mtnifiralthus  ipfis 

Cmi- 


^ando  Ifia  Admlnijlr,  mfeud.  dar.  ccep.  ^c.         yy 

Comttatm^  &  cum  Epifeopo ,  in  cujm  Parcchiafuerit  ipje  Cff. 

mitatus^ipfum  Comttatum,  pravideant  ,Jive  regant ,  usqus 

dumnobiirenuncictur ,  utflium  illim  quinohifcum  erit  y  de 

honorihm  illtmhonoremus,  cumfeqq.  qua  recenjet,  Mi raeus  in 

AnnaL  Belgic.  Anno  S  7  7  -foL  903«  B  e  fol  d .  /»  Jhefaur.  praif , 

verh,  Xc^crt.  quodante  hofcc  Scriptorcs  tradit  quoque 

Nicol.  Curan.  Cardin.  de  Concordia  CathoL  lih*  3,  cap,  28.  m 

princip, 

f .   Similia  nobis  reliquit  Hincmarius ;  quod  filii  pa- 
latii  Procuratorum  ac  Regni  Prsfedlorum  procurenr, 
utnonfintmoribus&  virtute,  atquepro  a^tatis  quanti- 
tate  veltemporis  qualitate,  fapientia  &  ftudiisbonisde- 
generes,  quatenus  merito  patrum  Joca&officiafupple- 
ant,  &feinipfafuppletione  caute  cuftodiant.  Hincmar. 
inEpift.i,  qucmallegat  Lchman.^. //^.2. ^.  i6.y^/.;«.  83.^, 
&hoc,  adexemplum  Senatorum  filiorum  apud Romanos , 
faiH^um  fuifTe  videtur,  qui  licet  Equeftres  primo  fuerint, 
tamen  ad  Senatum  demum  pcrveiaiebant  j  Quemadmo- 
dum  Romaniquoque  Senatorum  filios  una  cum  Patri- 
bus in  Curiam  admittebant,  ut  negotiis afififterent  exem- 
plo  Parentumcerminandis.  MsiCtob Jn  Saturnai.lih.icap, 
<5.   Parimodomilirum  filii  (jurc  Romano^  patre  mor- 
tuo,  inparentum  militiam  vocatifuerunt,fecundumre- 
fcriptum  Imperatoris  Conftantini/;?/.  i.inverhis.  Hiqui 
cxofficialibusquorumcunqj  officiorumgeniti  funt,  five 
eorundem  parentcs  adhuc  Sacramento  teneantur,  five 
jam  dimiffi  fint,  in  parentum  militiam  voccntur.  Defliis 
tfJiciaLmiL  ubi  Platea.  Penna.  Jacob.  Rebrift.  lihr,  12. d* 
#r///.  Bolognetus  tn  autk  Habita^  n,  i f  2.  C.  Nefipro  Patre» 
Baro  Encnkel.  deprivileg.parent.  &liherprivtleg.^,  cap*i. 
n.  3 f.  Ciaud.  Cotaer. de  jur^  ?nilit.  lih,  2.  cap.  3.   Iiomrino- 
ruojigiturmore//?  Germama  quoque  introdui^um  fi^ir, 

K  3  ut 


7^  CdpUt  TX. 

utparentibusritcinofficio  ^tio.  habcntibus,  fJil  eodcm 
ofEciononprivarentur,adiilumfinem,  utPatres  minus 
avaritiseftudeant,  habentes  de  fucceflTione  inotHcio  cer- 
titudinem.  ficuti  fcribit  Cardin.  Cufan»  de  Concord.  Ca- 
fhoL lib.  3»  cap.  28.  Quod  jam  tcmpore  Gothorum  a^quum 
vifum  fuit,  utobgratiofameritaPatriSjfiiiusadhonores 
promoveatur;  refcribente  Rcge  Gothorum  ad  Venan- 
ticum  Virumiiluftremapud  Caffiodor.  lih.  2.  Rejcript.  if. 
Rationem  addit  Rex AthaUricus  -.  Quia  magnae  verecun- 
dixflimulus  efl ,  laus  parentum,  dumillisnonpatimui: 
cfleimpares,  quosgaudemus  Authores.  apuddi6i.  Cafpo^ 
dor.  lih.  9.  Rejcript*  22.  Igitur  ad  hunc  modum  Cunradw 
Salicm  ImperatorisHenrici  AucupisantccefTor,  FiIios& 
Nepotes  adfucceflrioncmpatcrnibene.ficiiadmifit:  ^a. 
re  (inquit  Wippo)  militum  anirnos  admodumfihi  concilia" 
'vit,  Wippo  in  vita  Cunradi  Sal, 

CAPUT   IX. 

De  Conditione  Ducum  vel  Comitum  (ub  Sa^ 

xonih.  Imper.    ^uando  hereditarta  ejfe  coeperint  j  acde 
Imperatore  Otthone  Magno. 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

i.  T>ucatus,  Marchionatus  &  4.  Anlmper.OtthoCoUegium 
Comttatus,  fuh  Conrado  I.  EleSiorale  injlituerit  ? 

&  Otthonihus  impp.  here-  f.  ^uodnegatur  .-Jedpracipu} 
ditario  jure  ad  pojleros  Jub  Fridertco  Il.Jenfim  hoc 
tranfire  cceperunt.  contigijfe  exemplk   com" 

X.  ^odvariii  illufiratur  £-        probatur, 

xemplis.  c.  Largitio  augufia  Otthonk 

3.  Ottho  111.  fundator  Regimi-         III. erga  Theod,  II. Holland. 

nis  hodierni  in  Imp,  Rom*  &  Zelandia  Comite,  ut  & 

^irm.  creditur.  erga  Henr .//.  Bavar.  Due. 

IropC' 


he  ConSttone  DucHm  vel  Comitum  drc.  ^p 

f  Mperio  Romano  a  Caroli  pofteritare  ex  lineae  defeda 

''avuiro,  acaFrancisad  iy^^^^/^f-facfamiliamOtthonicam 

translato  >  dc  quo  Gryphiander.  in  tr. de  VVeuhbild*  c,  2f. 

num.i^.ac HiJIoricipaJJim.   Ducatus,  Comitatus,  ccete- 

raeque  Imperii  dignitates,  pededentira  crefcebant ,  ac  ex 

communiHiftoricorum  relatione,  poft  raortem  Ludo* 

vici  III.  filii  Arnulphi,  (wbCunrado  l.  &  Otthonibus Impe" 

ratoribm  Ducatus,Marchionatus  &  Comitatus  iftihcre- 

ditariojurepaffim  adpofteros  tranfirecoeperunt.    Nam 

Henricus  Saxoniae  Dux  ,  cognomine^/!^rf/>i,  primuscjus- 

dcmfeculiaquibusdamnumeratur,  quifublmperatorc 

Cunrado,  Anno  DCCCCXIII.  Ducatumfuum  heredi- 

tario  &feudali  jureaccepit,  quoattentiuscontra  obtrt- 

/fij  aUosquelmperiihoftesmilitaret.  Beat.  Rhenan.  Rer. 

Germ» libr.  2.  Munfter.  in  Cojmograph.  Itb.i.cap.zo,  Georg. 

Fabric.  deOrig*  Saxon.  Ub.z.f.io^,    Zacher.  Rivandr.  ir$ 

Chron.adAnn.911.foL  II o.  Duravitenim  tribuiorum  ne- 

ceflitas  in  Saxonia  usque  ad  Henricum  Aucupem ,  fubquo 

Dueatusilie  primum  a  Franeorum  fervitute  refpiravits 

Hic  enim  primus  libera  poteftate  in  Saxonia  regnavit> 

camquejurehereditario  adpofterostransmifit,qui  poft- 

modum  Imperatoriara  quoquedignitatemacquifivit.  ut 

rctibitW itichind.  Monach. libr*  i.Annai.  Ctznz.tibr.i,  Sa- 

xon.  cap.  G ry phiand. d.  tr.  cap.  zf.  num. 9.&io.  feqq,   pa- 

trifucceflitfilius,  Ottho  UMagnus  Imperator,  Annops^. 

qui  veftigiis  praedeceflbrum  infiftens,   in  dignitatibus 

difponendis  tantam  perfedionem  adhibuit,    ut  cx  re- 

lum  illuftrium  magnitudine,    cognomen  acquifieritf 

Hic  enim  poftquam  generofasfamilias  ad  obeunda  Im- 

perii  munia  elegiflet,  Fortifljmumqueraquc,  quiftrc- 

nuam  &  fidelem  operam  navaflet,   Regaljis  infignivit, 

(erantenimRegalia^dignitatesorancs,  Pra£dia&  Pra:~ 

feati^ 


gQ  Caput  IX. 

fedurjE  provinciarum)  &  quae  ambulatoria  prius ,  & 
fortunse  ad  rotam  mobilia,  hereditaria  pleraqueacper- 
petua  conftituit.  Et  de  jure  Imperatorio  tam  quoad  po- 
teftatem,  quam  quoadreditus  aliquid  ceffit.  Jamquc 
de  titulis  &  dignitatibus  planius  eoeptum  eft  diftingui. 
"Witichind.  in  Annd.  libr.  2.  pajjtm.  Knichen»  de  nonpro- 
voc,  Sax.jm.  verb.  Dm*cap.  4«  num,  5-6.  Heig.  quAftJur. 
lib.  \.  cap.  2.  num.  36.  Liranae» dejur.publ  lib  4. cap.  1.  num, 
8»  Thom.  Millef.  AngU  denobil  polit.fol  m.  37.  Rhenar. 
Coppin.  d.  tr.  pererudito  de  Doman.  FranctA.  lib.  i.  tit.  6, 

num.  6* 

2.  Quemadmodum  dc  Gcrone  Comite  feu  VrApde 
Lufiskorum^\Q^\m^s,  quiquoniam  tanquam  Vir  fortifli- 
mus,  Slavos  adultimamfervitutemcoegilTet,  cumin- 
ternecionetrigintafere  Barbarorum  Principum,  Duca- 
tum  Lufatioruraab  ImperatoreOtthoncLunacumpo- 
fleris  jure  hereditarioobtinuit.  Dequo  fequentesverfi- 

culi :  guv  i(i\xm\^  cr(?cr  Sarp m$  3cfj/t)rcpffi^  ^inMfc^ 

J^Crm  i^'Otii  3c^«  Witichind»  inAnnal.lib.z.  ubi  Mei- 
bom.  in  verb.  Ad  triginta .  Adeo  ut  quidam  Scriptorum, 
obinfignemRegiminis  rautatione,  perpetuitatem  hanc 
Otthoni  I.  attribuerint.  Petr.  Gudelin.  de  feud. part.  i.c. 5. 

».12. 2Mfo  \<M  m^  fcincm  '2^a«erO«o  Der  er|lc  Me2(em^ 
^?«ruitt)  DlgnitdtertoU  SrMe^en  ioer(ie|ett/  ttnDM^weiUti 
filrei^envergabf/  fcpnDaJfo  De^  me^ren  X^eiJe  ^te  -^er^ 
Oogf  ^umb  unD^crtfc^afften  t)ep  Oveic^e  SrHe^en/etricfee  ait 

Ci^enworDcn»  utifcribitMunfter.z/^Cp/w^^;^^/^./»/.  Leh- 
man. in  Chron.  SpirenfJib*  4.  cap.  i.  Carol.  Sigon.  deRegn^ 
Ital  l.  7.  /«/-v.  Exemplum  enim  legimus  de  Nobili  quo- 
ddim,  Hermanno  Stuben-Keshorny  Otthonis  aulac  miniftroj 
qucra  Imperator  profedurus  inltaliam*  ad  defenden- 
dos  Imperii  tcrrainos  Albis  Fluvii  >    contra  Vandalos 

(quos 


De  con^ithne  Ducum  velComttum  &c.  Si 

(quos  vulgo^^enDCIt  vocanfyl  Marchionemconftituit, 
icverfoque  poft  quinquenniun:)  Impcratore  ,  ac  com- 
pcrta  ejusdem  ftrenua.  opera ,  Lufitiam  una  cum  Burg- 
graviatu  3/4'^<^(?»^/!^a'_^<?^  jurehereditario  donavit,Eique 
Ducatum  Saxoniam  una  cum   Principatu  Lunehurgenfi 

concenfit.  2((fo  fcljen^t  \\m  Dcir  ^ei)fer/(£rbunD  ^x^ix^^ 
i\>m\>i  t)ie  Xau$m^/  fampf  Der  ^ur^grafffcljafft  ©Ja^Dert^ 
km^lix\^\i%  unD  fe^t  iftne  m  mix^  Jurplic^en  (ScanD/unD 
jum  ^;>er^o^en$u  ©ac^ifen  unb  -lune&ur^  /  Da  erauc^  feiit 
gdrpjic^e  C^efiDen(^unD  JP)eff^e§a((en»  Quodrefert  Alb. 
Abbat.  Stadenf/^^.^;?«tf  961.  &  QizviT.lih.  /^,Saxon*c,%* 
Lehraanz.  di6i,  Chron,  lih.  j-.  cap.  j*.  Et  hunc  Herman- 
num/f^/yl^-z^/^fBiiingiumvocat,  Virum  Nobiliflfimum, 
&  heroica  virture&fide  prxftantcm  ;  acinfuper  tradit: 
TumquoqueabOttone  I.rancitumfuifle,  utexpofteris 
hujus  Bilingii,  aJter  fratrum  titulo  Comitis  ,  Holfa- 
tiam  cum  adjundis  Rcgionibus  poflideret;  Sicutihoc 
ex  literis  Henrici  Ranzovii  refert  Henninges  in  Oper,  Ge^ 
maUpart.  2.  quart.  Monarch.f.2^1.  Pari  modo  do.  Vdore 
Comite  lcgimus,  quod  ante  obitum ,  permiflTu  Regis  Ot- 
thonis  I.  quicquid  beaeficii  ac  Prasfedurarum  habuit, 
quafi  hercditarium inter filios  diftribuerit,quod  recenfet 
Luitprand»  ad  An  949.  Gryphiand.  de  Weichhild.  cap.  13* 
n.  9.  Idem  dcComite  Hollandis  Theodorico  L  &  Ditm 
dertco  U.  quod  alter ab  Imperatore  Carolo  Calvo^  aiter  ab 
Impcx*  Ludovico  //.  an.863.  &  868.  Comitaium  Hollan- 
diae  &  Zelandiae  jure  hereditario  in  pofteros  transmit- 
tendum  obtinuerint>tradit  Joan  Dou^ainAnnal  HoUand* 
lih. ^*f.m.2i6. &116*  Eodem modo Ottho I. Imperator 
CunradoFranco  f  cognomine  Sapienti ,  Ducatum  Lotha- 
ringiaeconcefllt  hereditariojure^  Urfperg.  in  htjl.f,\.^6, 
Witiehind.  lih.  2*  hiJi.fiU  22,  Qucm  paulo  poft,  Worma- 

L  ciae 


j2  Cdput  IX, 

cixBurggraviumquoqueconftituitj  t^^t^^zhiiz. de Ortg, 
Sax.lth.  z.f*i^o.Y<niQhcn.dejur.territ.cap.i,n.  98  &feqq. 
Sanecumtradtutemporis,  ficuti  vicesfunt  rerura  mor- 
talium,  nonnulIa:cxprsdi£tis  familiis,  ordincmortali- 
tatis extinda^  fuiffcnt,  Imperatores  alias,  quas  tuncrcm- 
porumrcriesdabat,  incarum  locum  ,  parifuccefllonis 
pcrcnnitate  obfervanda,  fubdituerunt.  l.xmnT^^dejur, 
ttihLlth.^.c.\.n.%.  Adhucprsdidusloipcrator  Oitho*L 
cadem  libetalitate  &  ratione,  Ducatum  BavarU  Eberhardo 
ademit,illuraq5Patruofuo5f;^tf/^/(^tf  hereditanojurecon- 
ceflfit.  Mortuo  autem  Beroaldo  absque  Uberis,  pras- 
di£tam  Bavariam  Henrico  Imperatoris  frarri  ,  ac  filio 
ejusdem,  jureheredirariocontulit,  tefte  Aventin./'//?<?r. 
BofarJth.  4  & Ith, f.  inprinc  KuKhen.  dtEi. cap.  i,n.\Qi.& 
feqq.Dzm^X.Hcidci.difcurfvon^^iKll^Xf^^Xin.foLo.lit.F, 
Qnx  Henrici  familiaper  plures  annos  hunc  Ducatum 
cum  titulo  &  dign\t3itc  Palatini,  Dapifiri  & Ele^oru  Cerie 
continua  pofledit.  Nicol.  Busgund,  tn apolog.pro  Geuuoid, 
Ottho fecundni i  vivente  Patre,  circa /^/?^//;w 976.  Im- 
peratorcoronatus,  parernis  vedigiisinfiftens,  dignita* 
tes  &DucatusImperJi,xque  hereditario  jure  &  fidelitate, 
Proceribus,  &Nobilibus,  de  Imperio  Romano  bene 
meritis,  contulit.  Isenim,  (utaiiaexemplapraeteream) 
Galli^  Regisfratrcm  Carolum,  Lotharingia  Ducemcon'- 
ftituit ,  ea icge,ut  Imprni  beneficiarius  eflet,&  Ducatum 
hunc  exordineatl  pofteros  transmitteret,  quod  exSi- 
geberto  &  Reginone,  refert  Befold.  in  Synopfhijior^fub 
etthon.  2. 

3.  Deniquc  OtthoImperatorUL  in  Imperio  fuccedcns 
Anno  996.  maxima  omniumlmperatorummunificen- 
tia  Impcrii  Proccres  affecit ,  adeo ,  ut  plurimi  Hiftorici, 

cundem 


T>e  Conditione  'Ducum  vel  Comttum  &c*  g  j 

Ciindem ,  tanquam  tundatorem  Regiminis  hodicrni,  iti 
Imperio  Romano  Germanico  vigcntis,   depraedicent, 
Id  qiiod  poft  Gloll"'.  Hoftienf  &aIios,   tradit  Lupold.  a 
Babcnberg»  de  Fur.  Reg»-  &  Imper*  Roman.  cap.  2.  6. 1%,  & 
/>^;^.  AuZt.Rcfponf.Civitat.  Fridberg,/>//;7^,2««.7.  &%, 
Principibus  enim  ,   Marchionibus,  Comiribus,  &  Ba- 
ronibubalriuseveiftis,  horuni  diriones&  territoria,  ut 
plunmumcum  dignitareDucatus,  Marchionatus,  Co- 
micatus&Baroni^,  fubCIientelarifidehereditariecon- 
CcflTir.  StumpfF.  Chron,  Helvet.  Itb.  4.  cap    ig.  fol.  249. 
CvuCtn a^f^al.  Suev  fol.  22.  &foL  265»  Qucm  totius  quo- 
que  Imperii  conftitutionem  ordinafle ,  ac  Principes,cae- 
terosquelmperii  ordines  in  fingulas  quaterniones  ,  feu 
inquatuormembraautofficia,  itlDlCvncr^CcmptCK'/  ObClf 
©tant)  divififle,   Hiftorici  tradunr*  Onuph.  Panvin.  de 
Comlt.  Imperii.  Joan.  Stumpf  Chron.  HelvJtb.i.  c.ii^Ysu.' 
chen.  dejur.  territor.  cap.  i.  num.  1  of.   Qupd  Imperii cor- 
pus  refert  Goldaft.  til  %ik\i^\<m^{m^iXK part.  17.  Mun- 
fter.  Cofmogr.  lib,  x.  cap,  24«  ac LimnK.  injur.publ.  tib.  i.  cap, 
7.  num.  38.  &  feqq.  Ubi  ejusdem  Judicium  de  hacdivi- 
fione  reperies. 

4.  Sane  huic  Otthonilll.  Impcratori,  inftitutio- 
nem  Eleftorum  ,  Scriptores  Juris  publici  adfcribunt. 
Unde  valde  dubia  quaeftt^jbrta  fuitj  An origo Ele^iorur» 
Imperii  Imperatori  Otthoni  UL  attribuendaftt  ?  Mulri  funt 
qui  hoc  afferunt.  Nam  cum  CaroliM.  &  fequentium  Im- 
peratorumaetate,  Palatina  illaoificia,  Dapiferi,  Marc- 
fchalli ,  &  Camerarii,  eflent  pcrfonalia,  arbitraria,  &  ad- 
huc  variabilia,  Imperatorem  Otthonem  III,  propter  defc- 
dum  lineae  virilis,  ne  Itali  autGalli  Imperium  Roma- 
num  ad  propriam  nationcm  transferre  tcntarent ,    ad 

L  i  evi- 


84  C^^/  IX. 

evitandas  difcordiasvarias,  Ele^oralia  offlcia  ^  priusmo- 
nientanea,  in  pofterum  perpetua&  iicreditana  effecif- 
fe,  iraditLupold.deBabenberg  dejur.Regrj^&RomJmp. 
cap.  2.  infin.  Nicol.  Qw^i^^w.  de Concord.  CathoLltb.  i.cap.  3. 
Joan,  Tiwhtvcs.inChron.  Hirfaug^de  AnnoT>CCCCXCVl.]\x\, 
V?i\Ji^'in  Orat.de Republ  Germ.apud  Gold2ii\*inPoltt.Imp, 
Petr.  de  Andlo.  de  Imp.  Roman*  GermanJtb.z.  cap.  i.xxbi 
Marquard.  Freher.  idemde  Orig.  Ele&or.part*  1.  cap.  if.  Si- 
mon.  Scliard. deEle6lor.  Germ.  cap»  i.  Cifner.  in  Orat* devi- 
talmp.OtthonisIII.  latiflime  Petrus  Heig*  lib.  i.  quAfi.  3.  n. 
47.  &per  tot.  Reinking.  de Regim.  S*  & E.  lib.  i.  dajf  ^.  cap* 
3.  num.  II.  &fiqq.  Herman.  YSiQhnQ.t.deRepubl.  difput.  4. 
Coroll  2.  Infinitos  authores  allegat  diffentiens  Anton. 
Coler.  dejur*  Imp,  R*  G.  thef.^^*  late  Philipp.  Simon.  itt 
Chron.  Epifcop.  Spir.  fub Ruperr.  ii.f.m.  33.  Quibuscer- 
ta  denique  territoria  affixiffe  fcribit  Mohnae.  inConfuet* 
Pariftit,  1.  inpr.  n.  6.  Hic  Ottho  III.  Paiatinailla  officia, 
ut  tanquam  Imperii  Feuda^^  Epifopo  Bambergenf  xccO' 
gnofcantur,infuperconftituit.  Quaeinhuncusquediem 
per  Vicarios  &Subftitutos  exordineequeftriFrrf/?^^;;/^^, 
quandorcscxigit,  honorisergodefungifolent.  Sicuti 
hoc  latius  tradit  Mart.  Hofman.  />?  chron.  Bamberg.  Ni- 
col. Burgund.  de Ele^.  Bavar.foL  m.y.&izt. Ki^ichen. de 
Sax,  nonprovoc.jur.  verb.  EleBorum  cap.  i.  num,  86»  &fiqq» 
late  Marquard.  Freher.  de  (^i^ne  Palatin.part.  i.  cap^  if* 
Et  hancopinioncm.  ttnQn^2Lion.AnnaLEccleftom.\o,ad 
Annum  996.  Bellarmin.  de  translat.  Imp.  Rom.ltb,  3.  cap*  4. 
&feq.  Ludovic»  Molina  Iefi(ita,dejufit.  &jur.  tom*  2.  dijp, 
22.  Quam  communiffimara  vocat  Daniel  Otto  injure 
fubL  cap.  10.  Buxtorff.  adAur.  Bullam.  c,  7.  conc/ufi^.Dn* 
Juft.  Schuz.  tr.  ^e  Fuariat.  Imp  concLzg-  lit.B.Acinjur.pubL 
yil  1.  difput.  z^thef  6.  Ut. B.  acdt^.  7.  thefi.pertot*  Quod 

latiffime 


Be  Conditione  Ducum  velComitum  &c,  %^ 

laiiflTime  pro  &  contradifputat,  &contrariis  rerpondet 
Chriftoph.  Geuuoldus  tr.  de  Septemvirat*  cap.  f.  6.^7. 
Bauman*apud  hx\imx.vo(.  i.dtfeurs.  \^.thefe%c.  Quirin. 
Cubach.  tr.deEieciion*Rom.Imper.  cap.  4.  num^iz.  & per 
tot.  apud  ArumsE*  vol.z.  Sunt  &  aUi  Scriptores,  qui 
Imperatorem  quidem  Otthonem  IIl.  Ordinem ,  &  colle- 
gium ,  prsrerrira  faecularium  priorum  quatuor  Eledo- 
rum  inftituifrcjfeuincepifle,  attamen  Succeflbremejus- 
dem  Henricum  San^um,  vel  Cunradum  Salicum  feu  Clau- 
dum  perfeciffe,  cenfentj  Idque  autoritate  Theodorici 
de  Nyem.  dejur.  Imp.fol.  loo.  c^  \Q>t . apud Schardium ;  In 
quorum  numero  repcrimusRutger.Ruland*  de  Commife 
far.pttrt.  zdib*  ^,cap.  ^^num,  is.  Dn.  Amicum  Speidel.  ad 
Aur.  Bull.  Rumehn./^r/.  udijfert*  5-.  in  CoroU,  lit.  A.  Joan. 
Sithman.  inpr^fat.  tr.  de  Ideajuris  Epifeop.  modern.  ac  i»  tr. 
M%  S.part,  2.  cap,  8.  num.i/i^*  mque  4dnum.  74. 

f.  Verumenim  vero,  utcunque  haec  ita  difputen- 
tur  5  Ego  tamen  Ele£iorum  ac  CoUegii  Ele&oralis  inftttutiO' 
nem  minime  Imperatori  Otthoni  III.  {td  eo  demumfecu- 
lo,quo  Imperatores  ex  noftrae  Sueviae  Ducibus  creati fuc- 
runt ,  accidifle  cenfco.     Id  quod  praecipue  fub  Friderico 

II.  Imperatore,  absque  ulla  intervenientefingulariCon- 
flitutione,  (qualem  nulJus  Scriptorveridicus  allegare, 
autproducerepoteft)  fed  modo  latenti,  &  infenfibili- 
ter  quafi ,  cum  tacito  Ordinum  Imperii  confenfu ,  con- 
tigifle  dico.  Nam  fi  Germanias  Hiftoricosprobatosob 
oculos  ponimus,  omnes  fere  Imperatores  ,  ab  Otthone 

III.  usque  ad  Friderici  II.  obitum  ,  tura  ab  univerfis  to- 
tius  ImperiiRomano  GermaniciPrincipibus,  (tamEc- 
clefiafticis,  quamLaicis)  tum  etiam  a  quibusdam  Po^ 
pulis  cleftos  fuifle  animadvertere  iicet*  vide  Uilpcrgen- 

L  i  fem 


85  C^ipiit   IX. 

fem  SueviacAbbatem  ,  inChroyi.annoio^v  &  ann.  1106. 
ubi  icri  bi r ,  quodHenricm  I V.  ah  Epiftopis  &  Prinapihm  Ger- 
mnnidieleclmfHerit.  Orto  Frifingenf.  ChronJfbr,6-  cap.zj. 
aclih  7.C.2Z.  ut&de rehmgeftis Friderici. Ith.  2. .  cap.  i .  Qlio 
loco  tradit  :  FrtdencMin  Sut%'iA  Bucem  ah  omnihm  totim 
GermaniA  Princtpibm  eleciumfuifte»  Wippo  in  vira  Cun- 
radi  Salici  >  cap.  deele^K  Regis  in  oper,  Ptftorti»  Continua- 
tor  Sigiberti  in  Chron,  Anni  1126.  Guntiier.  in  Ligurin. 
Ith.i.  Goldaft-./;?  Conftit.  Imper.Latin*  tom  \,fol.  87.  acfoL 
^fp.  ac  \Ki  DvCic^efaJ^Utl^en. /^r/.  3.79/.  16.  in  margine  ibi: 

J^ierauf  (^epfer  ^uo)  bevuffen  {u^  allc  "i^vixi^in  mt>  fy^ 
porien^j^cfereiber  /  fo  bep  300.  ^a^ren  gelebt  ^aUn.  3jl 
«kr  eirt®et)ic^t/  unDDen  u^ralten  UrfunDen  ^uwiber* 

Gnuphr.  Panvin.  ^^  Comitiu  Imperii.  cap  6.   Lehman.  in 

Chron.Sptrenflih^^.  cap.ij,   Anton.  Qolzx.de  jure  Imp.th. 

47.  Matth.  ^onmsde Jurispr.  puhl.c.  2.  num.ii,  apud  A- 

iwm^s^vot.  I.  Michael.  SQhi^ttQX, de Origtn .Elecior.  thefi6* 

apud  Arumae.  W.  I.  ubi  fcribit:  Procedente  tempore ,  ante 

Carolt  IV.  £tatem ,  attritis  per  helia  civilia  famtliis  Suevicis 

dr  Franconicis:  cum  furor  &rahiesPontificumi  erga  bnpe' 

ratores  Romanos  magis  magisque  excandefteret ,  tum  demum 

fenftm  adfelos  feptem  modernos  Ele&ores  eligendi  poteftas^con- 

filio  Imperatoris  &  voluntate  Procerum  devoluta  ejfe  colligt' 

tur.  Arnifae.  deRepuhl.  c.  6.  Mart.  Rumehn»  ad  Aur.Buff, 

part.  1.  differt.  ^.in  CorolL  late  &eleganter  Befold.  de  ele- 

6iion.  &fuccelf.lih.  2. dijfert,  3.  num.  4.  &feq,  Dn.  Limnar. 

optime  deftatu Imper,  R.  G.  meritm ;  lib.  3.  lur. ^uhl. cap.\,  «, 

l^&feq.     ubi  Additiones  ejusdem.   late  Dn.  Herman. 

Conring.  delmper. Cerman.Republ.  tit. deEle&or.f.m.  106. 

Chrift^  Adam.  Rupert.  in  ohfervat.  SynopfHtftor.  Befold^  c, 

l%.foi  6f2. 

6»  Saneutrevettamur,  undedigreflTifumus,  ejus- 

dem 


Le  Conditlone  Ducum  -vd  d  mitum  &c.  8 ") 

dem  Imperatoris  Ottonis  III.  Jargitionis  auguftae  aliud 
cxemplum  occurrit  in  Theodonco  //.  HoUandis,  &  Zelan- 
diacComitejcuiO//^^///.  in  Anno  Chrifti  983«  Comita- 
tum  HollandiZE,  &  Zelandize  hcreditario  jure,  lingulari 
Diplomatc&indultucontulit;  tefte  Douza  AnnaL  Belg, 
lih.  8,y9/.4i2.  Knichen.  d.  c.  i.  n.  90.  Wurffbcin.  in  relat, 
hijior. part.i.foL  m.iy.  Quam vis  Comitum  Hollandia,  ^ 
Seelandts,  origincm,  Carolo  Calvo  Impcr«attribuatPetr. 
'^^xw^i.deOrig.  Holland.  Com.  Rej^tihl.  Holland.fol.  ^»421. 
Similiter  pra^diclus  Ottho  QWix^zizmBambergenfimcwTa 
fuis pagis ,  villis ,  ac  toto  diflridu  ComitiHenrico //.  ex  ftir- 
peBavariae  Ducum  conceilit  &  donavir,quam  Civitatem 
ipfe  Otthoy  prsdiumrui  juris,  nominatj  Quod  ex  Cy- 
gnxo,  Trithcmio  &  aiiis  rcfert  Andr.  Knicher.  deSaxort. 
nonprovocjur.  verh.  Eleiiorum.  cap.  i.  n.  p8.  &.fiqq,  Mar- 
ijuard.  Frcher.  deoriginePalatin.part.  i.cap.i^.foLioz, 

CAPUT    X. 
lUatio  ex  huy  quodjuh  OtthonibHS  Impp»  Du^ 

catm  aut  Comitatm ,  cumfuperioritate  territoriali  He- 
reditarii  ejfe  coeperint, 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

uSuhOtthonibu^JmperifPrin^  detentim,  quodexfuhje- 

cipes  &  Statm,  jurepro-  £ii6  exemplisapparet. 

prio ,  cum  digmtate  quafi  3  ^Duces  &  Comites  Imperii^po^ 

Regali.DucatPts,  MarchiO'  teftate^  territoriumfuum 

nattiSy  Comitatui&c,  ob-  hereditari}    ad  pofteros 

tinebant,  transmittendina£ii,nbi' 

2.  Dignitas  ifia  Statuum  Tm»  *vis  tn  Imp,  Bom.  mtiltipli^ 

periinongeneraliter  &  /t-  catifitnt, 

mt4ltane}invalmt,fedpe»  Ex 


gs  Caput  X. 

pX  quibushuGusquededudis  (quantumex  Hiftoricis 
■■— 'conjedlurarc  licet)  optimeinfertur,  quodPrasfedlii. 
rarum,  fcuofficiiautRegiminispermiflfionesfubOttho- 
nibus  impp.  randem  dclierint;  ac  Ducatus,  Marchio- 
natus,  Comitatus,  fimilesque  Ditiones,  ImperiiPrin- 
cipes,  &  Status,  jurc  proprio,  cum  dignitate  quafi  Rcgia, 
ceu  Autocratores  hereditariojureobtinerecoeperint;  Aft 
iiduciariaclientel^,  feu  feudi  lege,  fub  reverfionis  con- 
ditione  indefedu  prohs,  acfemperfalvo&  ilhbato  Im- 
perialis  Majeftatisfaftigio;  ficutihocexReiner.  Reinec 
tradit  ^Ti<^i.Ysi\Q\\zx\,dejur.territor.cap.i.num.\6.  104. 
&pajjim.  Daniel.  Heider.  in  a6i.  Lindav.  ^iX  'OiiX  ^^\sVir\i- 
^i^Uf.  f 2.  Ac  quod  )am  tum  fub  Otthonibus ,  Prin- 
cipes  &  Status  Iroperii  omnia  pene  territoriaha  jura  ac 
fuperioritatem  in  territorio,  ipfis  ex  benevola adione  ab 
Imperatoribusconceflbjhabuerint,  jequeacea^  qiaas  ho- 
die  ^StatibusImperiiexercentur,  apparetex  Diplomate 
Otthonis  lll.  Imperator^ ,  apudRefutatorem^c^DCcic^^^ 
t)0^f$*  'Difcurffot.  3^  De  quibus  hodie  vere  dicitur  illud 
commune  axioma .  Duces,  Marchiones  &  Status  Impe- 
rii,  inConfortium  Imperiiquafiadmiftbsfuifle,  uteo- 
dem  fere  jure  teneant  Provincias  aflignatas, quo  jure  Im- 
perator  ohm  fibi  retinuit.  Matth.  Wefenb»  Conjil.  27. 
num.2%.  Andr.Knkhcn. dejur.territ.c.i.num.^6\.  Gail. 
dePac.Pubi.cap. 6. num,io.  poftal. HiWi^Qt.inD.E.ltb.ij. 
cap.  9.  /;;  Not*  lit.  A. 

2.  HaecautemPrincipum&Statuumlmperii,  fub 
Saxonibus Injperatoribua exonsi  dignitas,  acterritoriifub- 
limitas,  non  generaliter,  &  fimultanee  invaluitpenes 
omnes  Imperii  Proceres ,  feddiverfo  tempere ,  ac  pedeten- 
lim,  prsfertini  Bpifcopis ,  &Abbatibus9  variis  titulis 

data 


Iflaf .  ex  hi<t  (juodDuc.  aut  Com,  her.faBifuer.  &c.     g  9 

data,&condonarp;  ©artne$i(!t)K/  ^cp t)cn  <Sacl^fifc^m 
j^cpfern/  aujffommene  Subiimation,  mcJjteinfimale/unJ? 
^ugUic^ ;  fen^er  ein^fMen  weip/  nacfe  unD  nacfj/  fonDerlicf^ 
t)ep  Den  Praeiaien  erfol^t/  mh  ^leic^fam  unvermercft  eirt;? 
^efcfjlic^en.  uti  (cnbir  Aiuh.  Rerponf.  Civir.  Fridberg. 
funlii>num.6.&7.  IdcmquetraditBcrum  Gerra.perH 
tifiimus  Danie!  Haider.  iff  A^.Lindav.fm^^i.tit*^^.  Id 
qudd  velexinde  palam  fit ,  cumetiam  poft  Otthonem  III, 
plurcs  illuftrcsfdmiliae,  Irapcrii  Romani  Dignitates,  cx 
Gratia  fubfequentium  Imperatorum,  vel  fuam  origincm 
fbmprermt,  vel ad  majus  faftigium  adfcendcrint.  Nana 
ex  Hiftoriographis  paflTim  conftat,  quod Henricus II,  Imp. 
circaAnnum  looi.  Alberto  Comiti  Afcaniae,  Marchio- 
Batum  @oIttt?et)e(/  conccftlt.  Brotuff.  inChron.fol.  2$, 
Similiter  Cunradu^ SaJicfu  circa  Annam  Chrifti  i02f. No- 
bih  viro  Adolpho  de  SaUnsglevtn  Comitatum  Oldenbur- 
genfem  in  feudum  dedit.  Hcnninges.  in  Stemmat.  Com» 
Oidenhurg.  Q^i  infuper  Ludovico  Barhate  AureUanenfi , 
Landgraviatum  Thuringenfera ,  ac  fiJio  fuo  Henrico  III. 
poftmodum  eledo  Romanorum  Impcratori,  Bavariae 
Ducatumcum  Burgundii^  Comitatu,  contuht.  Wjgul. 
Hund.  tnTdmtl. Bojar,part.\  f  ^i.  Leonhard.  Wurftbein. 
in  Hijior.  relat.  part.  4,  f  71.  Pari  modo  circa  annum 
Chrifii  iQ^6.Rudolphui  a Rheinfelden  Ducarum  Sueviae,ac 
poftcjusdemobituminacie,  Fridericus ab  Hohenjiaujfeny 
ab  Imperatore  Henrtco  IV.  obtinuit.  Quietiam  Ottho- 
ni  Naflbvio,  Comitatum  Gcldriae,  Zutphaniae,  jurc 
hereditario  largitus  eft ,  tcfte  praedi£b.  Wigul.  Hund.y»/. 
41*  ac  Wurffbein.  ^^//f^^^/^i^T^/.  71.  Queraadmodum  de- 
inccps  Imperator  Frtdericus  L  cognomine  BarbaroITa, 
2\\\s  ah Hohenfiaufen ,  Berhandum  ComitemabAnhald, 
ac  pofteros  ejus#  cum  Eledoratu  Saxoniascondecoravit. 

M  Idenei 


pQ  Caput  X. 

Idem  Henrico ,  patruo  fuo,  Marchioni  Auftrfae,  l)a$ 
4,artt)  0^crr>a(^  t)CrStt(?/  Marchiamque  Auftriam,  circa 
Annum  1106. in  Ducatum  ercxit,  eundemque  Ducatum 
cum  omni  jure ,  praefato  fuo  patruo  ,  perpetuali  fuccef. 
fione,  acliberisquoqueutriusquefexus,  inbencficium 
eonceftit*  Quod  laudabile  Friderici  I.  Imperatoris  fa- 
dum,  refert  Melch.  Goldaft.  in  Conji*  Imp  latin  f.  282. 
tom.i.  QniMxx^pQt Bogislao ^  Ducatum  Pomeraniae  cum 
titulo&  regalibuslmperiifeudij  Mt^  Hermanr^Oy  ejus- 
que  defcendentibus  mafculis,  ex  illuftri  Italise  profapia 
oriundo,  ad  cuftodiendos  Rheni  terminos,  Marchio- 
natumBadenfem,  cum  Juribus  Imperii,  gratiose  con- 
tulit.  Mart.  Cruf  in  vit.  Frider.  Barharojf.  foL  19.  Plura 
cxemplarecenferemeritohiciubfifto  j  qui  velit,  adeat 
Leonhard.  Wurffbein.  in  di^.  Relat.  Hijlor.  Imper.  Rom.foL 
n''j\'&feqq> 

S*  Equidem  hoc  animadverfum  eft,  ut  quam  pri- 
xnum  Duces  &  Comites  Imperii,  jurisdidionem  terri- 
torii  cum  jure  hereditarioadpofterostransmittere  coe- 
perint,  ubivisinlmperioRomano,  Duccs  &  Comites 
iuultiplicatifuerint,  adeout Jeptem  Duces  fimul  in  fola 
Saxonia  regnafte,numeret  Ecco inart.CzM  s*  im^HcflU 
Gryphiand.  de  VFeichbild*  c.  61*  num.  12.  Siffridus  vero 
PresbyterMifnen(is^«/W<f«z»  Saxonias  Principesreccn- 
fet,  prajteralios,quorumnomina,  perinopiamScripto- 
rum,in obfcuro permanfifle,  conqueritur.  Cranz.  lih.  2. 
Saxon. hijior*  cap.  1 6.  ac lib.  f .  c.  4.  De  Comitibus  Frifiae,& 
HoUandiae,  eleganterquoquehoc  tradit  Douza»  in  An^ 
vaLHollandJ*  5*.  Namcum  Ducis  primogenitus  in  pa- 
ternam  Ducis  vel  Comitis  poteftatcm  tituJumque  fucce- 
dcret,  caeteri  fratres,infenorcstitulosamplexi,exDuce 

(e 


7lUt,  ex  his  quod  Duc.  aut  Com.  her^faBifuer,        51 

fcComites,cx  Comire,  feDomiccJlos*  vel  Nobiles  ap- 
pe l !a r n n c.  C ra n z. //? Saxon. lib.^.c.if.  Ha m cl m . /'»  Chron, 
Oldenh part.i.€.\6.  quosfequitiir  Johan.  Gryphiind.*/. 
tr.  c.  6z.  nurn,  13.  Ita  quocjuc  Landgraviatus  Hajfnt ,  pec 
fobolis  multiplicationem,  \  Thunngia:  Landgraviatu, 
ac  Ducatu  Brabantix  feparatus «  ad  alteram  lineam  fami* 
li«  translatusfuir,  fccundumea,  quae  habct  Wilhclm» 
Dillich.  inChrm*HaJf.part.z.fuh  Anno\i\z.  &feqq  A5l4 
Hajf.  vom  Primogcnitur-  &tX\iUpaJpm.  K^iukiw^. deR.S» 
&E.  lih.  hclajf^,c4p.  li.n.  as.  &zi, 

CAPUT  XI. 
De  OtthonihHS  Impp. ,  ac  cjuod  beni  e^erint.Vi^ 

riiM  Imp.  R.G.  benemeritis»Ducatm^&  Comitatmjuere' 
ditanojure  ttfji  cum  Regalibus  conferre^. 

i  S  U  M  M  A  R  I  A. 

Sb  Att  Otthones  eorurnque  Suc^  ^,  Tum,  qula  charitas  L'her9^ 
cejforesprudenter  egertnt^  rum,  Parentes  ReipuhL 

tot  DuCatus ,  Marchwna-  amicijpmos  reddtt. 

tus ,  Comitatus y  aliasque  7,  Tumyquta omnes dom^nan-* 
dignitates  hereditano  ju-  di  cupiditates  pracidun" 

reconcedentes?  turtis,  qut  fpem  hahent, 

Z.HujusConceJfionis pertciilu.,  Ltheros  Juos  tn  dignitate 

altquot  rationibus  ampU-  munerum  quandoquejibi 

atur,  fuccejfuros. 

3.  Multum  minuitur  au^ori-  8.  Tum,  quta  amplifica  hujut 

tas  Impp.  &  Regum ,    ex         potejlatis  concelJio ,  impe" 
Vajallorumpotentia.  randifcuritatem  &tpfi» 

4 .  ^t^odvariis  exemplis  oftenm         ru  Impp .  un^  cum  Prnvin' 

ditur,  ciis ,  perpetuam  &  firm  am 

5*.  Hife  tamenon  attentls.con-  pacem  mtern-tm  prafiat. 

trarium  vertus  ejfe ,  alt-  g^Tumjquialtberalisperprtui 

oiuot  ratiombus  frmatttr,  H  2,               d^^cP^* 


4k  » 


p2  C4put  XL 

dtgnitatis  (oncejjloi  in  au-  parum ,  Imperio  R,  G.  dt^ 

gmentum  Imperialis   di-  cedibat. 

gnitatis  &gloria  inprimis  x  i ,  Infiiiutu  hoc  Imperdtorum 

'vergebat.  Exteri  quoque  RegesfecU" 

10.  Tum  deni^^j  quodtalimU'  ti  funt. 

ficentia  nihil^  aut  certe  iz.ld^exempUsprohatur, 

f^ JEiQtum  quxrere  hic,  ac  hand  immcriro  Politicus 
^dubitarepoteft  j  hn  Onhcr/ieSy  CAterique  fuhfequentes 
Imperateresprudenter  egerint y  dum  Imperium  Romanum  fir- 
mando ,  tot  Ducatus ,  tantasque  dignitates  cum  tnnumeris 
Regalihu^ yDucihustMarchionihmi  Cd-mitihus,  aliisque officia^ 
lihm  ^perpetuo  &  hereditario  ju  re  concefi/erunt  f  M  u  1  ti  fa  n  e 
€x  Italicis,  Gallicis,  &H.rpanicis  Scripioribus  cenfentj 
Imperatores,  hac  nirais  Iibcrali  concefllone,  folscifmum 
Politicum  commillfre,  eosque  in  hanc  &  communen:> 
PoHticorum  Regulam  impegifle  contendunt,  quadici- 
tur:  RegniBaroneSy  nimiapotentid  armandosnon  efife.  vide 
Campanellam  de  Monarch.  Hifipan.  c  14.  Pium  Mutium  /'» 
Comment,  Tacit.  Conjider,  35-7,  Herm.  Kirchn.  deRepubl.  di- 
Qut»  8.  th.  I.  Ut.  D,  Aeutiffimus  emm  poliriearum  adio- 
num  Cenfor  Trajanm  BoccaUni  fcribir,  Toccandeji  conma- 
fiOtChe i  moUi larght  Priuilegii ,  che  d'  aicumPrincipi troppa 
prodighi,  eranofiati  conceduti  d  i  vafialli  loro ,  in  un  mezz»^ 
viver  Uber&,  havendo  dato  loro  occafims  ^  diaffettar  tutta 
la  Uberta  j  ed  in  quefio propofito ,  feveramente  fiurono  riprefi 
dlcunipafifati  Imperatoridi  Germania.  Boccal.  in  Parnajfi^fik' 
fient,cent.i,Ragguagt.6» 

2.  Cujus  eonceffionis  periculum  hac  ration e  reprX' 
fcntat  Cyrus  Sponrone:  Perchefie  un  Princtpe  fia  i  Minifri 
troppo  grandi  ^  lo  fiato  quaft  infienfibilmente  va  fidrucciotan" 
do  neiprecipi^nos  Quod  exemplis  Moroveorum,  CaroUngo^ 
rum,  aliotunicjue  demonftrat  Gaval.  Guo  Spontonc 

Hfl 


D^  Otthen.  Impp.  ac  quodbene  egerint  virisy  &c*        $5 

nel  Govern  diStato.  lih.  8»  caf,i,  Magna  enim  juris- 
didtio  territorialis  B.ironura  ,  tandem  publicae  poten- 
tiae  Regis  longe  praevaletj  Quod  exemplo  Baronumln 
Romangia  &  Comitum  Rangonum  inDucatuMutincn- 
fi,  illuftrat  &  uberius  deducit  Scip.  Chiaramont.  neU. 
Rag,  diStatolih.  i.part.  i.  cap.  i^fol.  m.  297.  Pio  ^Awxionelle 
Conjider.fopr.  Jacit.  Confid.  35-7.  Lodov.  SQmiheod.tr.lih. 
fecond.  cap,  24»  &  zf.  Nam  optimi  mortalium  altifliraa 
cupiunt,  ficuti  loquitur  Tacit.  in  annaL  Ac  liomines, 
abundantia  bonorum  ,  &honorum,  corrumpuntur,. 
neccujuslibet  eft,  inrebustam  prolixis  ,  raagnamfor- 
tunamconcoquere.  D/tf«.  C^  HincSejanus,  adfum- 
mam  dignitatem  cvedus,  invadere  fadionibuslmpe- 
riura  tentavit.  Cornel.  Tacit.  lib.  f .  annal.  latc  Joan.  de 
Marnix.  Refol.  Polit  fe£l.  3.  Refol.  i.foL  m.  402.  Idco  eavc- 
ri  vim  &  opesPrineipibus  infenfas,  ut  aIibiTacitus/>i 
annaL  II. loquitur*  Acquamdifticulter,  imopericulofe, 
Vafailus  potens,  in  obedientiae  girum  reduci  poteft, 
Ilpunir  tl  diffettod'  unfervitoregrandet  chehabbiaperfon- 
ddmento  della  fua  grandezz^a ,  congiuntamente  il  valore,  U 
nohiltapropria ,  e  /'  amore  delpopolo,  euna  refoluzione  attor-- 
ntata  dipericoli  &  di  dubtj  vide  Matteo  Petregrin.  ^ell^ 
Pratt.Comm.  tra  Princtp.  & Servit» Itb.^.  cap.  11. n.  lo.  &  ii. 

3.  Praeterca  audoritas  Imperatorum  ,  &Regum, 
cxVafallorumpotentia,  long^minuitur,  ciimiliipro- 
priis  viribus  freti ,  fereintraftabiles  fiant,  &nopcogi- 
tata  tandem  audeant;  Touts  les  Princesfaillentencepoint 
(fcribit  Pettus  lAoiiihxm parlant  du Marefihalie Biron.)  de 
faire ceuxqui /'  aiment.Jigranas, qui  fontapresbien  en peine 
de  les  defaire ;  Parceque  f  amhiticn  monte  tousjursen  haut , 
&  quand  elig  recentre  un  courage  capable  defes  imaginatiom, 

M$  eMc 


p^  Caput   Xt, 

eHe  le  poujje  jmques  au  dernler  efc hellon,  Qu^3 m ob re m  fJU 
JpanuHex  vhiUpvu-s  I/,  diccrc  (olcbat :  Meliiis  effe  rccocn- 
peolaic  icrvitia  fidclitcr  praeftita  ,  quacunque  sequiva- 
lcntc  tamcn  liberalitate,  quam  nimia  digmratis  colla- 
tionc;  Vide  cgregie  diflcrentcm  Picrr.  Matthieu.  /*/>/- 
fiQtr,  de  Henr.  IV.  lih.  4.  Narrat.  3.  n.  'i.^voL  \fol  iw.  78.  In 
An^ljo,  Regno  fumma,  poft  Regcm,  apud  Comtftabiicm, 
confiftit  authoritas  ;  Cujus  poteftas  (cmper  tanta  fuit 
inhocRcgno,  ut  &  ipfis  Rcgibusiufpe^ta  fucrit}  ideo 
Rex  hoc  munus  rato ,  ac  ad  tempus  tantiim  conccdcrc 
folct;  tcfte  Arthur.  Duck.  de  author  jur.Roman*  apud 
Exteroi  Ub»  2.  c.  %.part.  3.  num.  14.  Hinc  evenit,  ut  T»/** 
carum Imperator ,  illosfolos,  qui  ingenita  virtureexcel- 
lunt,  foveatquidem,  non  tamen  permittat ,  utfihusin 
Statum,aut  bona  patris,  etiamfi  Bajfa  fit,  vel  Biglerbegius , 
hcreditario  )urc  fucccdat,  fed  utfibi  fohilia  >  quseira- 
perator  cx  bonis  patcrnis  ei  rehnquit  ,  accepta  ferar, 
ac,  utvitutemcolat:  Quodfiminusfecerir,  Rcgi  ,  iti 
artequadamignobili,  autmihtia  ab)c<^a,  fcrvirecogi- 
tur.  Quod  Turcarura  rcmedium  c6  fpedat ,  nc  Baronias 
crefcantinuno,  qui,  primadataoccafione,  abilladc- 
(cifcat.  Thom.  CampaneUa  deMonarch.  Hi(pan.  r.  14.  Be* 
{old.  de  Ordin.  Civ.  tit.de  nobil.  cap.  9.  num.  0.  infin.fil.  91, 
Ex  codcm  principio  ,  &  lllud  dcnominationis  arca- 
numprofluit,  ^^noAmxxmyttioTurcarum  Impcriocun- 
ftiabunodependcantPrincipe,  ideft,  Sultano:  Acnc- 
mo  fit ,  vcl  fiat  Magnus ,  aut  Nobihs ,  nifi  pcr  Principem 
folum,  uteomagisPrincipi  fintdevindi.  Boccaliniff»/. 
2.  Ragaagl.  91,  Iia  D.  K^uguflm  impcrator  ,  abAnio 
Philoiopho  cdodus  fuit*  Caeiarum  muhitudincm  per. 
nic»olam;;fle.  Undc  Caefarionem,  quifeexjulio  Cac* 
farc  ac  Clcopatra  conccptum  cfll^c  ja^itabat,  pcr  frau- 

dcna 


T^e  Otthon,  Impp.  ac  quodhem  egerint  viru^  &e,       p^ 

deminterficicuravit.  Sueton.  inAugufi,cap,  17.  ubi  Be- 
loaldus. 

4.  Excadem  ratione  de  Suionibus,  Oceani  gcntc, 
rceenfet  Tacitus  j  qubdapudeos,  nequeNobilem,  ne- 
queingenuum,  nelibertinumquidem  ,armis  prafpone- 
re,  regia  utilitas  permiferit.  Tacit.  de  morib,  Germ.  circa 
fin.  Befold.  in  Oper.  Polit.  dife.  de  ordin.  Ctv.  cap.  9.  num,  6, 
foL  m.  90.     Sicuti  econtra  Pnmores  laponenfeum  potcn- 
tiaaudi,  Regifuo,  in  Oppido  A/If//r^ ,  graviterrefeop- 
pofueruntj   Cumetiam  apud  Japonenfes,  Feudahere- 
ditaria  in  ufu  effe  foleant  j   tefle  Lud.  Molina.  de  luflit» 
&  lur.  Itb*  2.  dij}^  485.     Ita  quoque  BaronesGalliahQQ' 
runt,  impedientes ,  per  proprias  vires  ,   Monarchiam 
Regis  fui.     Et  Scanderhegius  Turcarum  Imperatori  va/- 
ria  bella  intulit.     Item  Principes,  Tarentini  & Salerni , 
in  Regno  Neapolitano  ,  varias  diffenfiones  inteftinas, 
ob  virium  incrementum  ,  movere  aufi  funt»     Thom. 
Campanell.  di^*  cap.  14,     Qua  de  caufa  ,    prspotens 
Kobilitas,  abfolutisRegibusfemperexofafuit.  Trajan. 
Boccalin.  cent.  2.  KaguagL  43.      Ideoque  Hotomanntt^ 
confuetudinem  hanc,   qua  feuda  dignitatum  ad  here- 
dcstransmittuntur,  graiiterreprehenditi  utexclaraet. 
Uihtl  abfitrdius  dicipotuijfe.  Hotoman.  difput.fieud.  cap.  1 8. 
&a!iquatenuscumeoBeroId  inThefitur^Praii.lit  L,  verho 
iS^iXi*     Qupd  ccleberrimus  Hiftoncus  ,    &  Politicus 
Italiae ,  novo  exemplo  Ducis  Braganti^y  potentifTimi  Re- 
gni  Lufitaniae  Principis  >    bonam  iflius  Regni  partcm 
poflfidentis,  confirmat,  &  roaximumHifpanorumerro- 
rem ,  prxfertim  Phtltppill  Regis*  in  eo  notat ,  quod  tam 
potentem  Rcgni  Praetenforcra  &  semulum,    Philippus 
11«  poft  occupacionem  Portugallia»  cruddi  pictate  fo- 

verit 


p^  Caput  XI, 

vcrit  &  tolcravcrit,  adducendo  ratimicm  faris  pondc- 
rofam !  E(fendoche  dove  lapoten'^^  troppa,  non  emaitanto, 
ehe  hafli  lafede.  Vittor»  Siri  nel  Mercur.  deitempicorrent, 
tom.  I.  lib.  i.fol.  m*  119.  Vide  imprimis  Pctr.  Mathfum 
inHjlor. Henr* IV.  tom.  i.  lih.  4.  Narrat.  3 ,  num,  %.fol  7  8.  Lu- 
dov.Sctt2Lhderation.Stat.lih.2.cap.Z4.&  2  f^Scip.Chia." 
ramont.  eod.tr. Ifhr.zpart.  i.  cap.  i^.foLm.Zgy *]ozn.  dc 
Sanft.  Maria.  in  RepuhL  Chriftian.  cap.  ii.pertot.  ^oan.dc 
Marnix.  Refolut. Polit.fe^.i.RefoL  i.  foL m.  \02.& 403. 

f.  Hijcetdmennonattentu ,  conftanseft,  omniuro 
JurisPublici  Conrultorum,  fentcntia  ,  quam  pruden» 
tiflfime  egiflc  Imperatorcs,  quod  dcvi^las  Provincias» 
&  curo  eis  arbitrariasdignitatescum  tituIoDucali,  aut 
Comitiaii ,  inpcrpetuas,  ac  ad  Hcrcdcs  tranfitorias, 
(refcrvata  tamcn  fibi  fidelitatc)  convertifTent.  Haec 
cnim  bcneficia  &  dignitates  in  praemium  veteranorura 
militum,  proptcr  tot  labores  exantlatos  in  Imperiifa- 
lutem,  hercditario  jure  concefiafuerunt.  arg.NoveH^ 
iie.inprinc»  CumImperatormiIitcs(finequibus  Rcfp, 
tuto  fubfifterc,  ncc  pacatevivercpoteft.  Guerr.  Pifon» 
Soac.  defeud.c*^.  Baro  Enenkel.  de^riviLmilit.lih,Hntc9 
deveteran.  n.\6&feqq.)  Beneficiorum,  &  ampliorum  di- 
gnitataracollationc,  perenni,  &quafijeterno  vinculo, 
obfequentiores  ,  &  adverfus  quoscunque  hoftcs  (ur- 
gentibus  Impcrii  fatis)  alacriorcs  fibi  reddiderit.  Fer- 
rar.  Montan.  defeud. lik  i.cap.  1.  Vult. eod.  tr. lih.  i.  cap.  14* 
Cum  enim  militaris  res  fcmpcr,  &  jam  nuncquoquc 
ampiiffima  poftulct  virtutis  prsemia  :  ut  qua:  opcram, 
&  excrcitationem  requirit  continuam  ,  ac  pro  Rcip.li- 
bertate  cQncertare  dcbcat.  Novell.  116.  Oldcndorp.  dc 
4^,  clajf^,  de  cUef$t.  MClion.  Igitur  «quum  cft,ut  dcf  rovin- 

Ciij, 


"De  Otfhon,  Impp,  ac  quodhen^  egermt  viris^  &e.    p  7 

cii*?,  fuontngninc  partis,  ccrta  loca  quoqueeispcrpetub 
conccJantur.  Ferrar.  Montan.  defeudisJib.  i.  cap*  i.  Rein- 
Jcing.^  /?.  S  &  E.Uh*  i.clajf  ^.c. 16. za^.&z^^  Nihilenim 
Principis  Majeftatedignius,  quambenemcrentibusbe- 
nefaccre  :  per  i pen.jf.  de  dmat.  tntervir.  &  ux.  Norder- 
11) a n .  dcjur  Princtpatus.  thef.%% .  lit.  A.  11 1  q u i  clari  fu n t 
meriris,  djgnitatequoque,  &  divitiis  fplendefcant.  Caf» 
fiodor»  Uhr.  i.  epiJlol.Refcrtpt ,  ij-.  Vult.  defeudis.  Uhr.  i.  cap, 
14.  £t  hoc  laic  deducit  Joan.  Bapft.Larrea  allegat.fifcdU 
%.num^\t>  &  (eqq.  Quod  probe  animadvertjt  impera- 
XOxCarolm  IV.  in  /Aurex  BuIlaE-ordmatione,  dum  dc  Ele-  « 
d:or)bus  ita  cnjphatice  fcribir ;  Horumenirn  prafidio ,  dex* 
tra  Impni.tUs  potentijL  roboratur*^  0)?it  Wdc^Clf  .^Ulff/t)C18 
(^ewalt  ^cpfcrlicf^vr  ©{acfet/  ^i^mUtXOXX^*  Aur. BulL 
Carol,  IV  tu  y. 

6.  Tnm  (fcundQ,)  exinde  vifum  fuit  Tmperatori- 
bus,  bcncii.iUiii  i^arrum,  etiaminipforumyf//^j  propa- 
gatum,rcdditurum  patres  lleipubHcx longe  amantiorcs» 
&  ad  obeunda  pericula  multo  promptiorcsj  Charitas 
enim  Uberorum,  Parentcs  ReipubJicae  lcnge  amiciores 
reddit:  ac  propter  affcdum  naturalem,  Patres  magisin 
liberis  terrenrur/^^r/.  %.D,quodmet.  cauf  Alber.  Gentil. 
decrim.MaJeft.difput.j.fol.m.  iig.  Menoch.  confl.  90.». 
2  [9.  Ego,  adMartin.Rumelin.  Aur.BulLpart.  3  djfert.^, 
thef-^.foLzoi.  Ideotanto  mag;s  Patres  ad  virturis  ftu-* 
diumexcitantur,  dumgratiam  bencfaClorum  non  cum 
ipfis  perituram  videnr,  ut  aUbi  Seneca  fcribit.  Bachov. 
adTreutl.  dijput.  32.  thefi.  lit.  K.  Nam  fortiiis  pugnabit 
proPatria,  &nequidemoccumbere,  fiopuseft,  recufa- 
bitis,  quicogitaverit,  fibimortuo,  in  bencficiofuccef- 
furosliberos#  inquibusetiamipferenatus,  6cfibi  quad 

N  fuper. 


5)8  Caput  XI. 

fuperftes  futurus  fit.    Vulre;us.  de  jurisditiion,  in  frsfar. 
Nonenirnrecufabirnioripro  Pacria,  in  quafcir/eipratp' 
perFilios,   &  Succeirores  Feudi ,  renafciturum,  &.  fibi 
quafi  fuperftitera,  per  fanguinis  Succeflbrcs,  futurum 
Paul.  Pic*aMontcPico  ^jsf/zV.  \^Jtb.i.  feud,fi.i.   Cunr» 
Rittershuf  defsudisr  libr,  i.  cap.  \i  num,  i.      Prsefertim,, 
eum  extanta,  in  filios  heredes  traiifitura  liberalirate,. 
animadvertebant ,   eorum  familias  eo  iliuftriores  con- 
fervari.     Raro  enim  fato   fempiternae  potentia:,  juxta 
Tacit.  lih.  3.  Annai  Nicol»  Vernul*  adTacit.lib.-^.  obferv, 
Polit.iz,  pertot.     Simiiiafere  dcFrancix  Ducbus  here- 
ditariis,  habent  Girard  Sr.  du  Haillan.  de  l*  Ejiat  &  af 
faires  de  France  L^.f  iig.D.   Credivlcrunt  pr-^rerea fum- 
mi  ?nncipes,cum/m/>er.i^iexandroSeverOj  hofcelm- 
perii  Status  &  Proceres,  ad  tucndum  orbem  Chriftia- 
num,  attentius  milii.ituros,  (ifua,  &  luorurn  jura  & 
rura  potiiis  ,    quam  aiiena,   defenderent  j  De  quo  ita- 
Lawpridim  fc r i b i t :  Sola  {\n(\\ji\x)  qu^  de ho/iibus captafunt,. 
ImitaneisDucibm,   dr  mditibm  concefjit ^^  itaj  ut  eorumef- 
fint  i  fi  hertdes  commilitarent ,   nec  unquam  ad  privatos 
pertinerent\  Dicens;   EosattentiiismtlttaturoSyfi&fud 
defenderent*  Lsimpnd*  de Alex.  Sever.  Imper*  Ammerbach. 
inEptfi\adZaf  Arnifae.  dejur.  Majeft.  lib.  2. cap  4.  num.  ij*. 
fid.  322.  Balthaf  Ayala  dejur.  BelL  &  jur.  offic.  belL  libr,  r. 
Petr.  Gudelrn.  ^f/if^^./^^r/.  1.^.2.;;?.  i.    Joan.  Bapt.  Lar- 
rea  allegat.ffeaL^^.num,6.ii.  ii.&feqq.  magis  vero  ad 
propolitum  alieg.  %.num.i6.&ij.  Ubi  rradit,  quodRex 
Hifpaniae ,  honore  &  prasmiis  afficiens  Magnatcs,  eos  ala- 
Gtiorescfficiat,  utquamprompte  fead  pericula  confe- 
lant.     Ideo>  QumCunradus  Salicus  Im^Qt^iox ^^Wos  ^ 
nepotes,  quorundam  Comitum  &  Vafallorum,  adfuc- 
ceflionem  paterni  beneficii,admiferat,  eare  (inquit/T^- 

fo,  an- 


l^e  Otthon,  Tmpp.  ac  quod  hert}  egerint  viris,  &c.      99 

fOy  anriquiis  Hiftoricus)  militum animos admodum  fihicon" 
eiliavit,  Wippo in vitaCunrad  Salic.  Nicol.  Burgund. de 
BleB.Bavar  foL  106.  Refte  proinde  Theopompm  uxori. 
obiurgannfe,  quod  Regnum  Iiberis  non  ea  Majeftate, 
quapoffct,  reliclurus  vidcretur,i^4^f/?/%f  (inquit)  «z^^ykr, 
quoddtutumiu^,  vide  Plura^rch.  invita Lycurg.  quod  refert 
Paul.  ^nCdeRepuhl.  lih.  2.  cap,  7,  num.  4. 

7.   Quibus  rationibus  accedit  (tertio)  quod  Comi- 

tes,Baroncs,aliiqijeImprrii  Statnshctcditarii,  mtniis ft^ 

•^•.'>;?/in  Subdjto^ ,  &minus  lladcbunt  corradendis  opi- 

bus,  omnekjLTcd  jrni'  3ndi  ciipiditarcs,  &  ilkccb/ajex- 

inde  pracidcntnr,  cum  ipcm  habcant,  ctiam  Liberosfnos, 

in  ousdtiii  fnunc.isdignirat  m,  (ibi  fuccciruros,  quam 

qui  ca  dcfiirMUPrur.      Qu^od  jam  oljm  quoque  rradidit 

CardinaliiCufmm:    Excacaura   tcmporariasdignitatcs, 

&prov'incias ,   ab  Impcratoribus  hercditario,  &:  perpe- 

tuo  jure,  conccilas  fuifle,   ut  parrcs  minus  avaritisftu- 

dcrcnt,  habentes,dcfucceffioneinofficio,certitudinem^ 

Et  ut^orum  fubjedi ,  mintis  tunc  gravarentur  per  Pa^ 

trem  ,  quando  &  ipfis  fui  pofteri  praeefle  dcbcrcnt.  Card. 

Cufan.  deConcord.  Cathol.  Ith.  j.  cap.2%.   Hcrm.  Vult.  dejum 

Yudi^. inprafattone*  Cunrad.  Rittershuf.  de  feud.  lib.  i.c. 

II  num*  I.  late  Reinking.^.  R.S  crE,  lih.  1.  clajf^.  cap.6, 

num.jz.&fjcf.  Conferhuc  quoque  traditaa  Kein»  Rei- 

nec*  de  Capttul.  Caf  th.  49.  diJpKt,  Bajil,  vol.  4.      Proinde 

fuadet  T-^^w^C^^^/^/i^fii^^jadtirmandam  Hifpa^$rum  po- 

tentiam,  ac  ne  tam  vaftum  Regnum  dilabatur,  ipfi  Rcgi, 

ut  Barones   cujusvis  Regni  Baronatibus    remuneren- 

tur,qui  poftmodum,  quafiparticipes  Regni,  fumma  ope- 

raannitantur,  ut  illud,  fub  AufpiciisRcgisfui,  tuean- 

turj  Semperquediligatviros  prjeftantes,  &adhonorcs 

N  2  cve- 


10  o  ^^/^^  ^^* 

cvehat.  Multum  cnim  (ait)  adjumenti  BArones  Regi  in- 
hocferunt,  quod  (i  expeditio  aiiqua,  Baionum  culpa, 
miniis  profpere  fuccedit,  confeftim  opealiorum  Baro- 
num  >  &  Statuum  Regni,  reparari  poteff,  Id  quod  Tur-^ 
ca,  exhocdefedu  prseftarc  nequit,  qui,  ubiinfigniali- 
quadade  affedusfuerit,  proriniisviribusexutus,Baro- 
nes  nullos  refiduos  habet ,  quorum  opera  in  intcgrum 
rcftituatur.  Sicuti  Darius  ab  AjexandroMagno,&  Sul- 
tanus  ^gyptius  femel  a  Selymo,  vi<Stus,  prorfus  fuc- 
cubuit.  5unt  verba  Thom.  Q2iWpz.nQ\L  de Monarch^  Hi- 
lpan>  cap.i^  fer  tot.  ac  cap^io .foi  m^zgo. 

8.  ConcelTionis  hujus  amplificae  poteftaris  ratio^ 

(quarto)  S>LhxQ  eflepoteft,impcrandiy?^^r/>^,  &  ipfo- 

rum  impcratorum,  unacum  Provinciis,    perpetua  & 

firf»aPax  mtcrna.     Sapientifllmus  enim  Imperatox  Ca- 

rdus  lM*   cx  Supericrum  tcmporum  hiftoriis.  animad* 

vertens,  Praefides  ,  Duces,  aliosque  fupcriores  Magi- 

flratus,  &  Officiales,  quos  Imperarores  Conftantino- 

politani   Occidentahbus    Provinciis  pra^feccrant  ,   ad 

feditiones  concitandas,  admvadendas  Provinciascon- 

creditas ,  &  ad  jus  Imperatorium  ibidem  ufurpandum^ 

femper  fuifle  pronos ,  &  procliviores:   Quae  tentandi 

avidiras  crefcebat  ex  opportunitate,  &  minuspericulo- 

faoccafione  diftantiae  ioci,  &  firus  :    Quippecum  bas 

provinciiE  a  fede  Imperatorum  (qua?  a  temporc  Confian- 

tniUagm  Conftantinopohordinaria  fuerai)  longc  rc- 

n?,ocaeerant,  ideoqueauxiliariaarmoriim  remediaeotar- 

d.oraincedebant.   Didiceratexindelmperator,  hafcefe- 

d  tiones  intcftioas,  &  mde  excitas  tutbas,  dediftfe  oc- 

cafionem  Barbaris  Gentibus,  invadendi  Imperium  Oc- 

cidentis,  idque  tandempcnitusabolendi  j  Sicuti  exhi- 

&oa^ 


t)e  Otthon.  Tmp.  ftc  quod  hene egerint  vim,  ^c.     lor 

Hioricis  Scriptoribus  a  Confiantino  M\  usque  ad  Impera- 
xox.Q.mLeG)icm \.  patefcit.  Sigebenusin Chron. ad /in.  802* 
Yidc  Sabellic,  in  Rapfed.  ennead.  8.  lib.  S.pajjim.  PJatina,  in 
vita  Pontffic.fab  Bomfacio  &  Leone*  Hoc  malum  priB- 
caverc  dciideransC,<^/'tf/;^iV/^^;?/^/,  reftituto,  &  ftabilito 
Occidentis  Iroperio  ,  prudcnti  confilio  ufus,  de  jurc 
Imperarorio,  tam  quoadpoteftatem  ,  quamquoadre- 
ditus  Provinciarum  aJiquid  ceQir  (arg.  Novell.  i^.inprdt» 
fit.)  fatius  cile  cxiftimans  ,  Praefides  &  Gubernatores 
a  fe  conftitutos  ,  omnibus  cupiditatum  illeccbris  prje- 
cifis,  hanc  potcilatemin  eos  transferendo,  ardiusfibi 
hoc  modo  devincire  ,  quam  omnia  abfolute  fibi  reti- 
nendo,  fingulisfcremomentis ,  de  fumma  rerum  pe- 
riclitari :  Penfitaos,  acrius  eos  militaturos,  fi  fimul  eriam 
iija  defendcrent  5  juxta  Lampridium  tn  Alexandr .  Sever, 
ac  Wipponem  Hiftoricum  antiquum  ,  in  vita  Cunrad, 
Salic.  Refcrvato  fibi  juredirefti  Dominii,  acfidclira- 
tis,  eumfervitiis  militaribus,  fibiabhis,  quibus  utile 
dedit,  prsftandaj  Interim  ipfo  Imperatore  univetlali- 
termanenre  capitc,  &  principe  Imperii,  a  quocsteri 
Pfincipes,  ceuPraefides  perpetui,  jurafuaregnofcerent^ 
Quofaciunr,  quce  tradit  Janus  Doufa/;?/^^;;^/,^^^^/;^/^.- 
lib.<^,foLm.zv6  z\7,&ii6.  Hincfadumeft,  ut,  ciim, 
QimQCarolumMagnum ,  Imperium  RomanumfuiflletMo- 
narchicum ,  idemquc  Monarchice  gubernatum  ,  id  qui- 
dematempore  CaroIiM.  hucusque  Monarchicum  per^ 
manlerit,  fed  cujus  gubcroatio  dt  Ariftocratica,  quse 
ab  ipfo  Staru  Impeni  eft  alia.  Quam  rationem  optime 
deducit  Herraan.  Vult* dejurisdi^.  in dedicai. 

9.   Haec  (quinto)  liberalis  conceflio  perpetuae  di- 
ftiitatis,  in  augmentuna  Imperialis  dignitatis  &  glorise 

N  i  impri^ 


I(3i2  €ap0t  X7. 

imprimis  vergebar.  Quippe  per  hanc  t^m  munificam  ♦ 
&  prolixam  Iroperatoris  conceflTionem  ,  Majeftas  Ira- 
peratoris,  magis  honorahilis  ,  magisque  ftupcnda  quafi, 
efficitur:  ]uxX2iii::2(i\t2.^^\(i\ in cap . mtelle^Io . n.  y X. dejure- 
jur.  Befold.  de  appell  cap.  2.  §.  if.  injin.  Quantocnim 
quilibet prjEcftmajoribus,  &:dignioribus,  tant6&  iple 
major  &  auguftior  habetur,  tradentc  fuftinian»  in No^ 
veM  if.  inpr.  Bart«  Chaflan/»  Cathalog.glor.  tnund.part,^^ 
Confii.  19.  Aud  P.erponr.  Civit.  Fridbcrg./>/y»c7.  i^'.;?//^», 
13.  Cafp.  Klock.  de  Contrihut.  cap  \.n.ii.  &feq.  Nam 
cx  dignirate  fubjedorum  ,  pr^lucct  Imperanris  Maje- 
ftas ,  poft  AffliiSt.  Andr.  Knichcn.  de  autocrat,  Jmp.  Rom* 
cap.unum.  319.  Q^uod  inRegibus  Caftellifummoperc 
laudat,  &  deducir  Joan.  Bapt.  Larrea.  allegat.fifcal.  8.». 
16.  &  17.  Unde  Carolum  V.  Imperatorcmgloriatura 
fuiffe,  Hiftorieireferunt,  fc  inahisRegnismancipiis& 
fervis  ;  in  fola  vero  Germania  fe  Regibus  imperare* 
Reinking.  d  R.  S.  &  f.  Itb,  i.  claf.^,  cap.  16.  ».73.^24. 
Quod  confideratum  quoque  fuit  in  !X.  X  $U  (5pcir/ 
deAnnoi^yo.S.aUMnnaW^I  inverbis:  t)Cm.5.Didm. 
DCcic^  ^U  S*^rcn  unD  QiBoIfa^rf.  Qiiemadmodum  enim 
fpecifice  Monetae  cudcndas  Jus  &RegaIe,  imperator 
Statibus  Imperii  ,  in  honorem  dignitatis  conceflitj 
Ita  quoque  revera  de  aHis  fuperioritatis  juribus  dici 
poteft.  vide  quoque  Befold.  d  tr.  deapellat.  cap.  2.  §.  if.  ac 
JateBcrnhard.Zieriz.^. /'r/«r/^/!r«z/>;'^r^^^/;'z/.ap.  Arumac 
vol.  udifcurf  lur. PubLi^.fol.m.  1073. 

10.  Ethse  (profexto)  ImperatorumDonationes,  & 
Largitiones  Ducatuum,  Comitatuum,  Viris  de  impe- 
rio  R.  G*  bencmeritis,  eorumque  pofteris ,  heredita- 
liojurefato^  eo infuper  favorabihores  fuere,  6c  eo 

luben- 


DeOtthonJmpp  acquodheftecgermtviris ,  &c.       105 

lubentiijs  ab  utrisque  conccflae ,  &  impetratae ,  quod  ta- 
limunificcnria  nihil  autccrtcparum ,  Imperio R.  G.  dc- 
cedcbat,  autdcpoteftatc Impciatorum quippiam immi- 
nuebaturj  QiJoniampIurimaeProvinciae,  &Diftridus» 
Virisftrcnuisinfeudum  ,  cum  tituIoDucatus,  Comita- 
tus,  aut  Marchionatus  ,  datae  fuerunt  ,  quae  ope,  & 
opcra,  manu  militariipforum  Ducumacmilitura  vetc- 
ranorum,  Hoftibus  Imperii  ereptae  ik  equibusBarbari 
eje£ti  erant.  In  quarum  tutelam  neceffario  tam  ftre- 
nui  Viri  requircbantur,  quo  Romanilmper.  pomeriaab 
hofticis  incuifionibus,  fcmper  farta  teda  permanerent^ 
J a  n .  D  o  u fa .  /»  AnnaC.  Holland^  L  ^*f.  217.. 

II.  Et  hoc  Imperatoruminftitutum  ,  Exteriquo- 
-que  Regcs,  ad  firmandum  fibi ,  &  fuogeneri,  &fuae 
Genti  Imperium  ,  fccuti  funt  j  Qui  Illuftnbus  Viris 
fuae  GentiSr  devidarum  terrarum  dominia,  jureherc- 
ditario,contulerunt.  lSIamdeZ)^»/^/?f^/^/i^traduntHi- 
ftorici,  Bufirium^  qucndam  exDaniaeNobihbus,  Regi 
WaldemarQ<X\y^\^^,  dumComitum,  fiIiumfuum,.incon- 
fortem  Regni ,  aftumere  volebat  :  Quoniam  Rex  di. 
gnitatem  Regiam  ,  quae  hadenus  Procerum  eledioni 
fuberat,  heredirariam  facere  inftituis  ;  ii  inproximos 
beneficio  impenfo  perpetuitatem  induxeris,  tibiin  rc- 
liquum  obligatiores  efficeres  ,  ut  ad  liberos  quisquc 
fuos  adminiftrationcm  acceptam  transmitteret  ,  tra- 
denteAIbert  Qx2lv\z.  HiJior.Dania,c,2^.ltb.6.  Eadem 
rationc  in  Hi/pania ,  Henricus II.  Caftilliae  Rex ,  cum  fpu- 
riuseflet,eoqueRegnumfibi,  &fuaepofteritati,  firma- 
ret,  Barones,  &  Proceres  Regni,  magnis  dominiis  do- 
nando,  condecoravir,  exquoturbulentotempore,  No- 
biles  &  Barones  Hifpaniat  valdcdaiorcs  ,   &  potcntio- 

res 


to4.  Caput  XI 

rcs  £fFe£l:i  fant ,  non  fine  Rcgias  eoronxdiminutioncc 
Roderia  Sandius.  hifior.  Ht(pan  part^  4.^.  19,  Itaquo- 
qucin  Annalibus^^wW/^eijgimus,  cUurmmll.YtdiVi' 
corum  Regem,qu6  (ibianimos  Burgundiorum  concilia- 
ret,  nevedcfiderio  Regum  fuorumampiiListenerentur, 
Duces  in  Burgundia  ,  6c  Aultrafia  creaffe,  calege,  ut 
revocari  ampliiis  non  poflent,  ac  iniiifce  dominiis,  & 
Ducatibus  {uccelfifle  Fiiium  Patri  Vernario  Godinum , 
in  quo  finem  Duces  illiacceperunt  Paul.  ^mil.  deReh, 
gefl^Franc.  lih.  i.  Quae  &  fimilia  excmplarefcrtquoque 
Vincent.  Cab.ot.  dijp  jur.  Civil.Ub*  z.c,  30. 

12.  Pari  modo/«  Francia  Rcges,  jam  antc  Cape- 

tum,  DuccsNortmannijE,  ComitesFlandriae,  Tliolo- 

fae,  &  alios  conftituerunt,  qui  dignitates  &  bcncficia 

fua  ad  pofl:eros  fuos  transmittebanr.   Cabot.  ^/^.//^.  2. 

c.  iO'fol.  394.       Qu^od  fimili  modo  Capetum  ipfum 

confl:ituifle,  &exbeneficiis  tcmporariis,  perpctuoscf- 

fecifle,  tradit  Franc.  Hotoman.  deVrancoGall.c,  16.  Co- 

nan.  lih.  2.  Comment»  cap.  9.     Similia  fere  de  Ducibus, 

&ComitibusGalIiae,  refert,   Girard^  Sr.  du  Haillan.d?<f 

/'  Ejiat  &  afaires  de  France  lih.  4.  foL  329. 5.     Idque  poft 

mortem  Caroli  Rcgis  fimplicis,  pafllm  in  Gallia  ihtro- 

dudum  fuifle,  teftatur  Pitlioaeus  /;'.  dePalat,     In  Ger- 

mania  vcro  ,    dignitates  hafce  ferius  hereditarie  fuiflc 

conccflas  ,    tradit  Hcnr.  Meibon.  tr.de pagis Saxonjnpr* 

Joan.  Douza.  i»  AnnaiHolland.  quos  refert  Joan.  Gry- 

phian.  deU^eichhild.  cap,  13.  n.  7.     Ad  cxemplum  quo- 

que  Otthonum  Impcratorum,    Angliae  RexHenricmH* 

militibus  fubjugatam  Hiberniam  ,   illis  ipfis  diftribuit, 

&  quidem  jure  hcreditario  concefllt ,  qui  in  ipfa  expu- 

gnatione,  tanquam  belli  Duces ,  ftrenue  operamim- 

pendc- 


t>e  Otfh.  Tmpf.  ac  quodlenh  egerlnt  vrrts,  &t,       lo  f 

penderunr;  Qooriim  agmen  ducit  Richardus,  cognomi- 
iic  Strongehovv ,  Comes  Striguliae*  didusab  aliis,  Pem- 
brochia,aricftantc]acob.  Waraeo.  Eq,arm.  in  tr.delfl» 
hernia ejmque mtiqutt,  cap.  ij.pertos,  Idem  Henrictis  lU 
Rex,  Hugoni  de  Lacy  fuo  Generali  exercitus  contra  Hi- 
b.erno5,  obiirenue  fjavatam  operam  militarem,  dono 
dedir  terram  de  Midia,  in  Hibernia,  cum  omnibus  rcgali- 
bus  ibdemrceiififisin  DiplomateF.cgio  jureperpetuo 
ad  Heredestnnnturam  ,  QjToddiploma  refcrr  mododi* 
^us  Warius  in  dt^  tr  cap.  ij^  {JMalcolmm  H  Scotiac 
Rcx,  Anno  1004.  per  donationem,  leu  poriusconrra- 
^ummutuum  ,  (qui  Synad«ymacontmet)omnes  Sco- 
t-iae  Diiiones,  &' piovmcias  fuis  xVlilitibusdiftribuit,  ut 
iint  ejusdem  Va(aili»  eidemque  prxfl-ent  obedientiam, 
fervitiamilitatia  ,  tutciam3:cuftodiam.  Itaenim  legi- 
tutinc.  i.Legum-  M.tlcjlmtlL  DominusRexMalcolmus 
dedit  <Sc  diftribuit  totam  tcrram  Regni  Scotiae  homini- 
busfuis,  6c  Valallisj  Ec  nihil  fibi  retinuit,  mCiRegian$ 
Dignitatem ,  vS:  Monccm  PUciti  in  njtUa  de  Scona,  (quo  in  lo- 
cojusdicere,  &;  homagia,  &  fervitia  militaria  recipcrc 
pofTit^ )  Et ibi  omnes Barones fibi concc^zmniWardam^ 
^Relevium  de  hereditate  cujuscunque  Baronis  defun^i, 
adfuftenrationemRegis,  ideft,  ad  krvitia  militaria,  & 
certam  pecuniae  fummam.  Ita  Joan.  SJj^eneus  intr.  de 
Reg,  Majefi.  Scot*  tit,  de  leg,  Malcolm»  2.  cap.  i .  uhi  nosata  ^j^ 
dern  Skenei, 

CAPUT  XIL 

De  Ecckfi^fiicis  Imperii  Statihw,  torum'^  * 

qut  origine^. 
S  U  M  M  A  R  I  A. 
I.  Impp.  liheralitoi^edetentim         &  Cterimqu^jue  franfi' 
ad  Bptfeopos ,   x^hhates         w. 


106  QapHt   XIL 

2.  ^od  ex  hijlorica  Germa-.  fecuUrihm  Magiflratilm 

norum  antiquitatepate-  relinquebat. 

fcit^  6 .  'Epifcoporum  conditiofu  hL  m-  • 

3»  Vnde poltticis  negotiis  ajjke-  douico  Pio  Imperat.  Caro- 

ti^varia  territoria  ^  cum  liM  filio. 

poteftatefeeulari,facillob»  'j^  Suh  lf)?perat,CarcloCraJ]Oy 

tinnerunt,  titulum  Vriy,cipdern^ve- 

j .  An  Epifcopi  hancfecularem a  rumfine  re , Principatu  ^T 

Carolo  Af.  acceperint  ?  territorio,  habuerunt, 

4 .  Caroli  M,  tempore,  nuiim  E-  8 .  Vucis  'uel  Comitis  nuda  ap- 

pifcoporum^  infubfriptio-  pelUtione  ,    nemo  ftattm 

ne  Itterarurn,  Princtpis  ti-  Duxy  vel  Comesfit,  nec  fu- 

tulo  utehaturfed  eundem  periorttatem    temtortale 

acquirtt, 

QUamvis  Epifcopi,  qMatenus  Epircopr,  per  fe  non  ha^ 
beant  lurisdi^iionem  fecularem>.  aut  aliam  aliquam 
poliricam  (ijgiiitatemj  ficurihoc  jureCanonicoexpedi- 
tum  eft ,  per  cap.  Lator,  j-.  X.  quifil.  [int  legitimt.  /♦  t.  x  Ne 
CleriCs  veiMonach.  W  i  n  tzl  e  r.  dejurisdi^.  Epifcop,  Germ  tit, 
20.  Thom»  Miciiael.  dejurisdiB.  concL  ^.  fub iit,  A.  Erafm, 
a  Chockicr.  tr. de adnjoc.  quxft  47.  Daniel  Haid.  in  Apolog. 
pralim.  }*fi6.  uhiiattusdifferit.  Attaraen usque  huc enax- 
ratalmperatorumauguftaUberalitas  fecularispoteftatis, 
territorii cum  dignitare,  in  praecipuis  Gcrmanorum No- 
bilibus  terminatanon  fuit,  {^^  fucceftu  temporis,  pede- 
tentim  zAEpifcopos*  Ahhatesy  &  Clericos  quoque  tranfivit, 
Katio  autem  &  caufa  erar  veterum  Principum  devotio  & 
ZelotypiainReligione,  qui  omnia  tum  demum  redc 
proceflura  credebant,  (i  Religionis  Antiftitesfuisconfi- 
li's  przefentes  haberent,  inquit  Petr.  Heig.  Itb.  i.  quAftJl- 
luftr.  4.  num  61.  late  &  eleganter  Schiiz,  injur.  PubL  di- 
§ut,  s.  th.  6»  lit,  A.  Matth,  Stephan.  dejurisd,  Ith  ypart.u 

i*  14- 


t)e  ^cclcfiajlicls  Tmpertj  Stdtthm^  &c,  107 

€.  14.  num.  16.  Laurent.  0\\m. de  jur.EpifiopaUh*  igMt.S, 
Chrift  Bein dorf.  dc Roman*  Oerm.  Imper. KSdrchie^. Epijcop, 
thef.  9  8 .  apudArumdt* 

2.  Namin  anriqnis  Germanise  Annalibusitalegi- 
mus :  CarolmM  &Liidovicus»  AquJsPalatium,quodtunc 
fedespjimaria  Francixcrat,  petentes,  fequenti  verodie, 
quid  confuitiiis  dc  populo  ac  Regno,  k  fratrc  relido, 
agendum  vidcbuur  ,  ddibcraturi^  £t  primo  quidcm 
vifumeft,  ut  t^Vi\  adFpiliopcs& Sacerdotes ^  quorumade- 
rat  maximapari», contcricnt  j  U  t  eorum  confultu, velut 
numine  divino,  harum  rerum  exordium  atque  autho- 
litas  prodcretur.  Et  hoc  iliis,  quoniam  meiito  fatutn 
videbatur,  commiffumeft.  &c.  Solitomoread  Epilco- 
pos,  Saccrdotesquerem  referunt,  ut,  quocunque  divi- 
ria  au tlioritas id  vertere  vellet ,  n utu  ipfius libenti  animo 
prajfto  adclTent.  Nithard.  in  Chron.lib.  4.  k princip*  fol  m. 
476.  apudPithoae.  Quodexeo  formaliter  quoque  re- 
fcrt  Chrift^Lehman.r;?  Chron.Spirenf.fib.2,cap.i^.fol.Z,A. 
Quodfequentesquoquelmperatorcs,  &  Reges  Franciae 
peregerunt,  adeo,  ut  indiesmagis  magisque  Epifcopos 
fecularibus  negotiisiefe  immifcuifle,  legarausapudFro- 
doard.  in  Chron.  Franc.  adAnnum  923.  &feq.  pajpm.  Ra- 
tiones,  curhocablmperatoribusfadum  fuerit,  recenfet 
quoque  Card.  Cufan.  in  Concord.  Catholjib.  3.  c.  27,  Aru- 
mae.  deComitiiscap.  4.  num.  g%.  Patet  enim  ex  hiftorica 
Germanorum  antiquitate,   qubd  Ecclefiaftici,  ^cp  ^Cll 

g-rdncfifcfem  ^cpfcm/  itt  ^ert  atf^emcmeit  Dvcic^6:J^3[?er^ 
famblungen/  (&amant)onOve(igion6^(Sac^cn/  ^utcr)>o^ 
(iccp  /  m^  Difciplin,  ^crat^fc^lagt)  mie/unD  ncbcn  De« 
3icicl^e^Ofiicieren,  ttnD®t4nt)en/  Seaion^aUCfeOieot^rijlc 

O  z  etcU/ 


loT  Cdpttt  xir, 

©tc(f/(Semitn/ttn^®i^/nac^  t)cm  ^dttigge^ah»  %\x^ 

Unicr  ^Cm  complexu  verbi,  (Principum  Regm)  bc^rijfctt 
gCtPCfcn.  Quod  latius  enuclcat  Daniel  Heider  in  A&is 
JLindai'* Lit.  RR.foL^Z6.  Ae  Lchm^kn, i^ Chrm.Spfrenf  lib. 
z.cap.if.  Adco,  ut  vix  ullum  bellum  fuiieptum  ,  vcl 
praEliumcommiffumfuerit  ab  Impcratoribus,  &  Regi- 
busFrancieis>  cui  Epifcopi  non  interfuerint,  quifimul 
arma  quoquegcrebant.  Sicutlplnribusconllar  ex  Fro- 
doard.  /« Chron ad Annum  gz^  ^ pajfim,  Idque  inter  an- 
tiquasEcclcfiieGallicansE  qticrelas,  latiusrecenfet  Joan. 
Filefac  Theolog.  Parif  in  opufe,  tr.  deEcclef.  Gallican*  que^ 
rel,  fol  m.%jo~  &feq.  acdeauthorit,  Epijcop.  c.  4.  §.  ^.fol.  /». 
143.  Dequa  Ciermanorum  devotione,  &  reverentia 
crga  Clericos,  jara  olim  teftari  fuere  Jul.  Ca^far.  lik  6.  de' 
IBelL  Gallic.  Item  Tacit.  de Mmb.  German,  dum  aip,  cap.  u. 
Vt  turbAplacuit ,  conftdent  armati  y  (tlentium  per  facerdt- 
teSi  qmbui  tiim  &  coercendijtts  eU,  imperatur,  Et  cap .  7 .  C«- 
Urumnequeantmadvjertere  ^  neque  vincire,  nequeverbero-^ 
r^t  nif  Sacerdotibus permijfum :  Non  quafitnpcenamy  nec  BUm 
eujujfu^fidvelut  Deo  imperante.  Jodoc.Willich.  in  Ccm^ 
ment.  demoribta  German*  Qui  mos  per  tot  Imperatores* 
Francos  ad  CaroIiM.  tempora  usque ,  facile  pcrduravir.> 
vide  Arumae.  deComit.  c.  ^,num.  98.  &feqq,  Chrift.  Lch-- 
inan.  in  Chrom  Spirenflib.  z.  cap,  15-. 

3.  Sanepraefati  Epifcopi  Gcrmaniae,  politicis^nci 
gotiisindiesafTueti,  unde  &ipfi,  circa  honorum  aucu- 
pia,  folliciti,  ut  confilio  fuo,  erga  Imperii  utilitatem  ,. 
alacriores  fie rent.  (Ac  quo  etiam  cwteripromptiores  ad  obfi^ 
quium Jmperiak  cmfurgerent)  varia  territoria ,  diftridus ^ 
feuda,  Comitatus,  cumpertinentiis,  ac  potcftate  fae.- 
sulaa^  Keli^ionis  f^cie  in,  ambitioncm  ddapil,  im*. 


tie  "Eccleftafiuis  Inifeni  StaMm,  (H^i,  i  op 

periali  libcralirate  faeile  obtinuerunc  j  QuenaadmGdum 

fianc  caufam  ,    in  Diplomate  conceflionis  juristerrito» 

fialis,  LeomEpijcopo  VercelUnp  y  Anno  999«  datoipfelm- 

pcrator  Ottho  IIL  enarrat  in  verbis :    Ottho  Imperator^ 

4on2LV\x.Leoni  Epifiop&,& ommbm fitufuccejforibta,  inperpe^ 

tuumy   totum  Comitatum  VerceUenfim  in  tntegrnm^  cum 

$mnihm  Cafiellfs,  villts ,  pifcationtbus ,  venatsonibus  ^  ^lvii , 

pratis ,pafcui^,aquis,  aquarum^decurfbtts,  &cumomnibtis 

publtcii  pertinentiis  ,   cum  mercatis ,  cum  ommbtts  teloniis , 

€um  amnibmpublicisfun£lidnihu4 :  adeo ,  utliberam  habeant 

j^otefiatem^Placitum  tenendiy  Legemnovamfaciendi,  omnem^ 

'  quepublicamredditionemhabendi,  exigendi,  fecMndumpre*. 

friam  voluntatem  ,   &  poiefiatem  judicandi :  ^uia  omnem 

potefiatem  ,    &  domimum  puhltcum ,    quod^  ad  Nospertt- 

nmt,  in  potejiatem ,  &  dominium  S.  VerceSenfis  Ecciejia, ,  ^ 

Leonis  nofiriEpifiopi,  &  »mnium  fibi  ftucejforum  dedimus  ^ 

targtti  fumus ,   &  omnino concejpmm  inperperuum,  Quod 

lefert  Refutator,  t)«^IXc^6*2>0^tdDifcurf.7^/.3.  Ean- 

dem  quoque  &  Prsfato  Diplomati  fere  fimllem  dona- 

tionem  perfcripfit  Pontifex  Fafchalis  z*  An.  M.  CXI.  ad 

Imperatorem  Her.ricum  V  dum  ait:  Pr^decejfiresvefiri  ^ 

'BcclefiasRegmfut,  tantis Regaltumjuorumbeneficiis ,  amplsA' 

runt,  utRegnumEpifioporummaxime,  &AbbatumPraJidi^j, 

communirenf^     Quod  refert  Mekh.  Goldaft»  inConflit. 

Imper»  latin.  tom.  i.fol.  2f  f.  §*  4.  Vide  omniuo  Ziercz.^iP 

fiJCprarogat.lnpnmisvctb Sehiiz  injur.pubUdiJfert*z.thef 

6.  lit.  A,     Quod  meliiis  &  clarius  elucefcit  exliterisrc- 

verfalibus  Pontificis  Caltxti  It.    l mpcrsiton  ffenricfi  V^ 

An.M.  CXXII.  traditis;  UbiPontifexMaximusingenud 

fpopondit ,  imo  ftipulatus  cfthifceformaHbus:  Epi/cfi» 

pus,autAbbas,  Teutonici  Regni  Regaiia,perfieptrum,  JTere^ 

$ipiaty  &  ^u<i  exhis  tibi  debef  >  factat  3  Bx  aliis  veropartibm 

Q  i  Im^em 


Imperli  confecratus  t  infrafix  menfis  ,  RegaUaperfieptrum^ 
a  Te  recipiat.  Dequibm  vero  mihi  quertmofnum  fecerit ,  fi^ 
cundum officium meum ,  dehitum  auxiliumprdijtaho,  Qu o d 
refert  Abbas  Urfpergenfis  i»  Chron.fuh.  Henr.  F.foLm. 
204.  Et  hoc  latius  deducit  Dan.  Haid.  in  Jpolo^.^it 

Oia(fi^x>6^t*cap,  2/0L 130. 

4.  Casterum  fccularis  poteftatis  &  dignitatis  ori- 
glnem,  &prim2Evam  largitionem,  vixell,  ut  Epifcopi 
&  Clerici  Imperii  Roman*  Germanici ,  C4roio  M.  acce- 
ptam  ferre  pofTmt  :  Caroli  enim  Magni  confuetudo 
non  fuit,  integras  provincias  cum  Imperio  Ecclefiis 
donare,  fed  pecuniam  tantum&mobilia,  quandoque 
etiam  praedia  ,  ex  quibus  Epifcopi  &:Presbyteri  fefe  fu- 
ftentare  poflfent.  Itapraedam  inPannoniainbelloHun- 
garico  repertam  per  Epifcopos  &  Monafteria ,  Iibera- 
liflima  divifione  diftribuit  Eginhard^  in  vita  Carol.  U* 
apud  Tuft.  Reuber.  Herm.  Contrad.  Suev.  in  Chron.foL 
\29,fubAnno%QQ.  Ita  in  teftamento  ,  fivecodicilhs, 
aurum,  &  fuppelledilemfuam,  Ecclefiis  divifit;  quod 
videfis  apud  modo  didum  Eginhard»  invitaCaroliU.  in 
fne.  Lindenbrog.  in  Chron.  Carol.  M.  f.  146.  Joan.  Gry- 
phiand  de  VVeichhild.  cap.  z%*n.g.&  lo.  late  Andr.  Kni- 
chen.  in  Encjelop.  Brunf  cap.  i.  num.  i^j.  &fiqq^  Hinc 
Vadianm  fcribi  t :  Donarunt  quidem  etiam  Reges  Francia  (Mo- 
tiafterioS.  Gatlt)fedperparce ,  necexprejfa  ullodiplomate ,  aut 
uilis  chartis  indicata ,  ante  Ludovici  Piitempora.  Vadian.  de 
CoUegn&Monafi.  German.  lih.  z.foL  f2«  70«  J^'&p^Jf*  Et  latc 
hoc  refert  Dan*  Haider.  in  A6i.  Lindav.  lit.  tttttt  foL  Sf^. 
Idem  &fimilia  de  fucceflbribus  Regni  Francia:,pr2Efertim 
de  Rege  Riidolpho  conteftatur  Frodoard.  in  chron.  ad 
Annum^z^,    Ac  nullus  extitit  Epifcopus,  aut  Abbas* 

in 


De  EccleJtaJiicU  Impem  Statthm ,  &s.  lil 

i  in  Imperio  Romano  Germanico,  qui  defccularipote- 
ftate  &  jurisdidione  territoriali  <^C^r^/i?A/<af^;?tfobtenta, 
fundamcntalidemonftrationegloriaripoflit;  (ScntJettl 
fie^abcnaitcfj/  nocfj  (an^c^^it  nac^CaroIoMagno  %« 
^cljirm^cnn/ unD^a(lcnt)d^tge^a^t*  OmniaenimMo- 
naticria,  lum  temporis,  fuoshabuerunt/^^w^^/^j,  ita- 
quc  non  abrokue,  ut  Principesinfecularibus,  fuijuris 
fuifle,  certumeft,  proutrefert  Joan.  SturopfF. /»C>&r^», 
hthet.tit.  de  Turgav.  lib.  f»  c,  i*fol.  ff .  verf  292.  &  cum  eo 
Danfel  Haider.  /»  //^/.  Lwdav.foLf^Jtt  SS.  Mart.  Mager. 
de Ad-voc  Armat.  cap.j. ».300.  Hofpinian.^e-Oy/^.  Monach 
lib.  4.  r^f^.  21.  Lare  idem  Dan.  Haid.  m  Apol6gia^it^iK\$P 
X)^^%*  mcnit. pr^lim.  i.f  17.  Quamvis  diifentiat  Theo- 
dor,  a  Nicm.  de  jur^  Imperat.foL^o^.  apudSchardium. 
quem  refutat  Gryphiand.  de  VVeichhtld.  cap.  29.  num.^* 
&feq.  Siquidem  ipfe  CareltnM.  Ecclefaftieisperfonis, 
Prote^ores,  Comires,  &Magiftratus,  juftitiamadmi- 
jiiftrantes  ,  eosquc  protegentes,  illis  adjunxit.  tefte 
Aimon.//^.4.  Hifl.  Franc.  cap.  i.    Meibom.  ad  VVitichind. 

fiU  m*  nt.&nj.  Cujusinftitutumfiliusquoque,  Lu^ 
dovicm,  fequutus  eft,  ac  Hngulis  EpifcopisComitesafi 
fociavit.  An(Q%\s. hi^vr.Uh .2.£ap*6.  &  2^.\zdi2inmin Ala» 
mann.  tom.  i.foi.  izi.actom.-^.foUi^^Kmzhtn^dejur.ter- 
rit,  cap.  I.  num.  14,  &  15-.  Daniel  Haider.  in  difeurfv^ti 
OCcicfe^vdgtcn.  Ut,  Nn.  fil.  tu  Idque  pcr  plures  annos, 
in  RegnoFranciae,  perduravit.  VideFrodoard./«C/&y^;j. 
/tdAnnum  92  6.  &paj]jm. 

f.  Praeterea  nullus  iftius  fecuU  hiftoricus  repcri- 
tur,  qui EpiiGopos,  vel  Abbates,  in  (pccie,  Jurpcn/  feu 
Principes:  {^dlolummodo Summos Rontifces  ,  Pontifces» 
t/tfeopos,  FrafuleSy  Abbates,  Pmchosy  &  Sacerdotes  vocarit. 

Fro- 


ni  Ca^ut  Xlh 

Frodoard.  nd  MButn  Annum  926.  &feqq.     CdroUemm 
M,  temporc  Epifcopi  vox  ufiratiorerar  ,  qiicravis  Pres- 
byterum<iefignans.  Gryphiandr.  de  VFeichbild.  cap,  2^. 
Kum>  ir.     Nec  quisquam  ,    tum   temporis  Epifcopo- 
rum  in  fiibfcriptione  literarum  ,  Principumulo  utiprac- 
fumebat  ,    fed  eundem  fecularibus  Magiftrabus  relin- 
quebat.  Lchman*  in  Chron,  Spirenf,  lihr,  2.  c»  i6.foL  80. 
€ol.  2.  Daniel  Haider.  in  di£i.  A^,  Lindav.fol,  5-86.  lit.rr. 
Prasterquam ,    quod  de  Binis  hifce  Ciericis  nomina* 
tim  Hiftoricitradunt,  {cW.Richardum ,  HerbipolenfimEpi- 
popumt  WipinOi  Caroii  M.  Parente,  adterrendos,  &di- 
firingendos  contumaces,Z)^^rw  Franconia  faiutatum  fuiG- 
fe»  Hiftor.  Ecclef.  Madgdeb.  cent.  8.  cap.  10.     Eidem 
quoquerem  divinam  facienti ,  evaginatuminaltarigla- 
dium,  antefeponere,   conceflumfuifle,  traditKranz. 
in  ^etropol.proasm,  &  Itb.  i.  cap.  9.  Marr«  Mager.  d.  tr.  cap. 
y.num.so^.  &io%.  Be(o\d*tnthe/aur  pra^,verb.^^ttl$ 
hut^*     Abbatem  item  HiUrimontanum,feu  Campidonenfim^ 
jam  ^  Carolo  M.  Comitatum  Campidonenfem  ,   (qui 
antea  proprium  J  udicium  Provincis ;  citt  cp^itt  Xattt)  ^C^ 
Yic^t/  habuit)  cum  omnimoda  jurisdidione  territoriali 
accepiife,  refert.  Brufch.  de  Origin.  Mona^Jib.^^cap.iu 
Kranz.  /»  d.  tr.  de  LMetropol.  tnproosm.  Befold.  latiusin  The^ 
/aur,  Pra5i.  lit,  A>  verb.  %^ht*  num.  11.      Undc  commu« 
nes  ifti  verficuli  orti : 

Herbipolisfolajudicatenfi&ftola , 

Campidona  folajudtcat  enfi  &JI0U* 
Quos recenfet Martin  Mager.^./r.^.  7.»/;?^.  504«achoc 
poft  cumDan.Haid.  d*A6i,Lind.f.^zJit.RR.  acinApolog, 
prdim,  z,fol.  12.  SuccclTu  temporis  Ottho  I.  Imp.  prsc- 
dam  bellicam  Clericisdonodedit,  aliasquc  regias  villaf 
Epifcopis  conccfljt.  Carol.  Uzoa^deRegnJtat.Ub^j,  Mc- 
^fec.  w  Cbr.  Carf  6f  8. 

6.  Quam- 


I>p  Ecdeftitjlicis  Impertt  StMibu^,  &cl  iij 

6.  Quamvis autcm  Caroli  M.  filius,  LudovicmPius^ 

patris  fuccenbr  in  Imperio,  ob  maxtmam  in  Reiigione 

devotionem ,  &  venerationem  crga  Clerum ,  ipfis  Epi- 

fcopis aliisque  Pracpofitis  Ecclcfiarum ,  certos  fundos  & 

rcditus  afiignaverit  ,   eosque  cum  titulo  Principiscon- 

dccoraverit ,   de  quo  Helmold.  Ukr.  i.  hi/ior,  ca^.  4.  ira 

iQnhit^Ludovicui  Pius.maxima  liheralttate  ergaDei  cuUunt 

ftfiis,  in  tantumj  ut  Epifiopos,  qui^ropter  animarum  Regimeny 

Principesfint  coeli ,  ipfieeosdem  mhilominus  effecit  Principes  /?^- 

gni*      Qujn  &  Gothofiredus  Viterhienfis  nominatim  re- 

cenfet,   quibus  donariis  &  Regiis  viilis  Epiicopos  ma- 

d:averit.     Ita  variis  verficulis  enarrat  in  Chron  fiuh  Lu» 

dov,Pio.part.  7«Dan.  Haider.  inapolog.pralim*  z.fiol^m.  if. 

Adeo  quidem  ,   ut  Epifcopi  &  Abbates  Regni  Fran- 

cijE,   tanquam  procercs  Imperii,  Ludovico  U.  &  Carold 

Calvo  Imperatoribus,  in  Regiminis  ingreffti  Sacramen- 

tura  fidelitatis  prxftare ,  obligati  eflent:  ficuticonftat 

cx  Anni  DCCCLXXIII.  praeftita  formula  profcftionis 

Epifcoporum  m  verbis :  ^uantumfiiero  &potuero,  adju. 

uante  Domino ,  confilio ,  &  auxilioficundum  meum  minifle" 

viumfidelis  erOyUt  Regnum,quod  vobis  Deus  donavit  .vel^ona" 

verit^  adipfitisvoluntatem,  &  fian£ia  Ecclefi<£^  ut  debitum  Re- 

gium  honoremveftrum habere >  obtinerey  & continerepoffitis» 

AuthorProcIam./?^^.  Crf;W/  apudPithoafioLm.  j-op.  Hinc 

tamen  minime  inferripoteft,qu6d  Ecciefiaftici  i  prjpdi- 

(Xo  Ludovico  Pio>cum  utulOyetiamRegalia,omnem^  /uru^ 

di^ionem territorialem ,  in  fundis  & diftridibus firaul  ob- 

tinuerint,  accumcfFeflu  Principcs  Imperii  extirennt, 

prout  cenfet  Cacheran.  dectf  30.  ».  5*.  &6,  Matth.  Ste- 

fhzn.eiejurisdi^Mb.itpart.ucap.  i^^.num.  ^.Sixun.deRe^ 

gal.  ifh.i.cap, ^.n.izf.  D2n*Ha\dcr. di^.  l pag.  16.    Aut, 

quod  de  univexfa  junsdidione,  inftar  Laicorum  Prin- 

P  cipumj 


114  C^/^/  XIL     . 

dpum,  invefiitifuerint;  utfcribiiCranz, //^.  uMetropol 
cap.  23.  Paurmeift.  dejurisdi^,  lib.  i.  r»  20.  num.  lo^  Sed 
proPraBfidibusProvinciarum  habericoepcrint,  uttradit 
Hotoman.  cmJiL  z^^num.%,  Wc\^. qujsft.illujir.^.num.^:^, 
Itb*  I.  Hopping.  dejur.  Frote^.th,  fo.  innotJit.  C  quos 
fcquitur  i\4art.  Mager.  d.  tr.  cap.  7.  nurn.  320.  &  fiqq.  Ca- 
fpar.  Klock. ^<? CCntnbut.  cap. 4.  »^«¥,  149.  Befold. /»  T/^^- 
faur^Praci, lit^  B.  verb.  <25ifcl^o(f.  ».  62.  Ac  quamvis  iioc 
afferat  &  deducere  conetur  Refutator  ^ce  Dicicl^6t)0gte* 
Difcutf  ^.  i./^fr/^A  Hoctamenitaabfolute,  &tampin- 
guimodommimeadmittipoteft.  Nam  eifi  quidam  ex 
Epifcopis  illius  feculi  ►  Principii  //>^/(?  condccorati,  &  ho- 
norisgratiaitaablmperatorevocati  fuerint,  nullum  ta* 
menDucatum,  aut  Comitatum,  cum  fuperioritate  & 
]urisdidionefeculari,fimulobtinuerunt,  id  quod  plu- 
ribus  antiquitatis  teftimoniisenucieat  Chrift.  Lehraan- 
Chron.  Spirenflih.  2 .  cap.  1 6  fiL  S  o ♦ 

7.  Proindelmperator  C,tfr<?/j^O'<7^,  inConftitn- 
tionedeexpeditioneRomana  (aMarquar.  FrehcroCp»?- 
mentariolo  illuftrata)  Ecclefiafticos  Antiftitesprimarios, 
Spirituaies Principes  nominzx.  Idcoque  titulurn  Princi- 
palcm  habuerunt>  attamen  finere,  Principatu,  &  terri- 
torio.  Ac  benedici  potcft,  Epifcopos  eo  tcmpore  fc- 
cundum  tantum  dignitatis  cingulum  ufurpaftc;  juxta 
Art.  iJihr,  i.  (Sdcljf.  iartDrccfet»  Laurent.  Ohm.  dejur.  E- 
pipop.  th.  10.  Joan.  Qit^^\\\2iV\(i'>.deVVeichhild^c.zr)>num.v\* 
Vide  tamen  Diploma  Ludovici  I.  Regis,  apud  Martin. 
Mager.  de  advocat*  armat.  cap.  f  ♦  num.  1 1  o.  U  nde  Vadia» 
tius  fcribitj  QuodRedes,  &  ImperatoresFrancorum,  & 
Germanorum,  in  concedenda  &  donanda  jurisdidio- 
Jiefeculari,  etiami?^  (ficutivu]g6vocatur)tte3?iDcr{' 


'De'Eccle/i4j}icls  Tmpeytl Statthu^y^c,  iiy 

a<Hc^rtic^c4>t>ri3fdf/  CathedrisEpifcopalibus,  &  Mo- 
narteriispenitusabftinuerint.  Ethocoptinoa  fane  Rati$m 
ve&irttentione\  Vetuscnim  &nieclixa?tatisRehgio,lon» 
gemaximeab  Imperio,  &  fanguinis  judicio  abhorruit» 
Quod  etiam  oppida  pJeraque  Germaniae  multis  feculis 
fecerunt»  Vadian.  inEpifiol.  ohfcur.  verh.jignif.  apud  Gol- 
daft.  in  Antiquit.  Aleman.  tom,  z%fart^  i  .foL  m  84. 

8.  Equldeminyurecertumeft,  qubdtitulusDigni- 

tatis,  puta  PrincipalUi  Comttialis-,  Territorium  ac  fupe- 

rioriratem,  non  iliicoinferat.   Namfi,  vel  Papaaliquem, 

fub  titulo  cujusUbet  dignitatis,  tu^im  ex certafeientia ^ 

verbo,  eonftitutione,  vel  literisnominer,  honoret,  aut 

tradetj  non  videtur  ei  illara  dtgnitatem  conferre  nec 

novum  Jus  tribuere.  per  C\tm.  jt  Ponttfex  III  defentent, 

€Xcominun.  text.  in  cap.  <^\.  fi  Papa.  lo.  de privtleg*  in  6' 

Qupd  pluribus  deducit  Fab.  de  Anna.  confil.  66.  num.  17. 

&fecjcj'  qucm  fequitur  Daniel  Haider.  in  A6i,  Lindav.foU 

^Sj.ltt.RR.     Quemadmodura&  Ducis,vel  Comitisiio- 

minatione,  pernudamdcnominationem,  nemo  ftatim 

Dux,  velComes  fitj  nec  fuperioritatcm  territorialcro, 

hac  appellatione,  ^cquiniy  pci  tcxu in  Clemfefeemmus.  de 

fent.  excomm.  uti  refpondit  Ludolph.  Schrader.  €on(il.  if. 

num.%.lth.i.  Tlrzqncli. denohilit.cap.6.num  2^.  Adrian. 

Gyiraan.  Symphor.  tom.  ^.part.  i.  vot.  30.  num.  102.  Et  la- 

te  hocdeducit  Dan.  Hsndet.indi^.  A^.fol'  3,%^,     Prout 

ctiam  hodie  in  Italia ,  &  alibi  paflTim  Epifcopi,  Ahhates,  & 

Canonici,nudo  titulo,absque  ulla  pr2ebenda,vel  diceced 

reperiuntur ;    Qui  vocantur  Epifcopi  nulla  tenentes, 

Abbates  titulares,  Canonici  m  herba  praebcnda  tcncn- 

tes.     Etdeeisdici  potcft,  ut  de  Regc  taxillorum  ludi, 

de  Cardinahbus  dc  Ravcnna,  &  dc  Do£toribus  .absque 

P  2  iegc. 


ji^  C4fMt  KIIL 

legc,  inquibusfunt  nomina,  absquejuriseflFedli!  jSIcuti 
fc.ibit  DonGarfia  hfu\^n\\. de Magijlraf. Itb. /^. cap.io. n.z, 
&fcqq .  vid e  A  fcan.  lam b  urin .  d^  jur*  Abhat.  tom.  j .  dijf. 

CAPUT    XIIL 
fZ)/?  Condimm  Epifiopcrum  ,  ©*  Ahhatum^ 

fub  QtthoneM.  a  quo  primipalem  poteftatem  cumter" 
ritorialt  lurisdiSiione ,  habere  in^ 
coeperunt^ 

S  U  M  M  A  R  r  A. 

I.  Sub  Arnulpho  &  Filio  ejus  dam  hanc potefiatem  alli^ 

Ludovico  j  Oppida ,  Viciy  ciebantur. 

&Ducatm,  Epifiopisper-  f.  Cujminftituti  ratio  &Te* 

mittebantur.  fiimonium  affertur, 

%.  Bruno  Archiepifc.  Coknien-  6.  Succefidres  Otthonis  L  huju^ 

fisi  Ducatum  Lotharingia,  exemplum  imitatifitnt^ 

curaficuUripotefiate  ob'  7.  HMjura  poflmodumfinfim 

tinuit.  adAhbatesfuere  devoluta^ 

^^lademjuraGisleruiEpifiop.  %.  Abbatifia  quoque  ejmmodi 

Magdeburgenf.  ab  Ottho-  jurihm  honorabantur. 

ne  L  Imperat.  conficum  9.  Abbattffn  \n  ^Hx  mt  5?U 

f/?.  t)er  S9?iln(!cr/  pofieriori 

4.  Horum  exemplo  aliiEccle^  <ivo,  cumficulari  etiam 

fiafiiciViri,  adadquiren^  potefiate  datata  fuerunt^ 

POrro  ,  lapfis  Francorum  rebus »  prseferrim  poft  \m^ 
^ti^loiQm^^rnulphum,  &  Filium  ejm  Ludovicum , 
ita  largae  faftse  funt  Principum  donationes,  utoppida 
etiam ,  &  vici  Epifcopis  concedercntur ,  &  Ducatus 
qiioque  Epifcopis  permitterentur.  Vadian.  ^<f  Q%.  d* 


De  CflftJitme  'Epifcoporum  &Ahl>4fum,  &c.         117 

Uanaften  lib,  i,foL  gi^Jnprincip,  apud  Goldaft.  /;;  AUman, 
Scriptor.tom.z.  \m^ctz.ioi cmm  OtthoMagnu^ ^  ut  ante 
erga  feculaves  Prineipes  &  Comites  ,  pariter  fcre  au- 
guftali  largirione  ,  Epifcopis  quoque  aliisque  Impcrii 
RomaniPr^Efulibus,  omniumprimojurisdiftionemfe- 
cularem  terrirorialem  cum  Regalibus,  concedere  pri- 
mum  cepit.  Sicutiapparet  ex  DiplomatibusabHenric. 
Meibomio  congcftis  inVVttikind  annaL  Reiner.  Reinec. 
adannal.  Carel  Magn.  lih.  4 . y.  63  kQde Saxon*  origin .foLi^ , 
Et  hoc  ex  Andr.  Kniclien.  de  jur.  territor.  cap.  i.  num.  ij". 
Reinking.flff /?.  S,  &EJth.i.  claff.a^.  cap.  9.  num.  3,  Limnae. 
tnjur.puU.  lih.  3.  cap,  3.  ».  i.  Philipp»  Knipfchilt.  dejur* 
Civit. Imp.lih.  i.  cap.  f*  num*  9.  Dan.  Hcider.  inapolag.prx-^ 
lim.^fol.m.ij^,  Contrarium  teftimonium  Leodienfis 
Abbatis  Hiftorix  ,  &  Modoalti  Tuverenfis  Epifcopiy  rcfert 
Hcrm.  Conring.  de  Epifcop.  Cerman.foL  169. 

2.  l^t  (\mdcm  BrunOy  Archiepifcopm  Cohmenfls^t^x^ 
thonisI.lmperatorisFrater,  Virvita,  moribus,  &ge- 
nere,totus  nobils,  (uteum  Theodor.  deNtem.  devocat.Jm^ 
dultuCaefaris,  primusexEcclefiafticis  Germanis,  Du- 
catum  Lotharingiae  ,  cum  Dioecefi  Colonienfi,  fimul 
cum  feculari  poteftate  obtinuit,  ac  pariter  judiciogla- 
dii  temporalis  ,  &  Regimine  baculi  paftoralis  ufuseftj 
Qiiodinftitutum  teftatur  Witikindushifceformalibus: 
Henricus  Imperater  ,  flium  habuit  tertium  Brunonem^ 
quem  fummt  PontificU  y  &  Bucis  magni .,  vtdimus  officium 
gerentem.  Witichind.  Monach.  libr.  i  annaLfoL  10.  ubi 
Meibomius,  Quiadverba:  terttum  Brunonem ,  ultcriTjs 
adjicit  :  Colonienfem  Archiepifcopatum  indcprus  cfl:; 
Anno9f3-quadignitatenoncontentus,  pofl:quinquen- 
jwum  Ducatum  Lotharingiae,  a  fiatre  Augufto,  fibi  com^ 


ti8  Caput  XIU, 

mittipaffusefl:,  Infolemhocerat  ^  utnunquamAntelnCer^ 
fnaniaauditum,  QuodlatiLisperfequiturChrift.  Lehman. 
in  Chron. Spirenflth,  4.  cap.  ^,fiL  173.  cap.  2.  Et  de hoc  Bru  - 
none  mentioneraquoque  facitPaul.  ^mil.  Veron.  ^f/?« 
Francdib.  9.  Theoder.  de  Niem.  deprivil,  &jur.  Imper.fol. 
%\z,interoper.Sim,Schard.  Undcadditionarorad  Witi- 
ehindum  Meibomius  fcribit  in  eodem  loco :  Exemplunt 
Brunonisficuti  /untpojlmodum,  exPralatii,  aliiquoque-^  <S3^' 
reltgtone  negleBa ,  defirtave,  addominatum  &  imperiumfifi 
converterunt ,  fimilioresfadiSatrapis,  quam  Sacerdoti- 
bus.  Meibom.  advyltichind.  annal.fol  m.  f  4.  Verunta- 
men,  quararaalamgratiam,  fratri  Otthoni,  retribue- 
rithicBruno,  refert  Dithmar. //^,  2.  Hifior.  Georg,  Fa- 
bric.  deorigin»  Saxon.  lih.  3. 

3.  Idem  de  Otthonel.  Imper.  &  ^piCcopo Magdebur' 
g^np^  Gislero,  inChron.jur^VVeichhild  prxmilfo,  lcgitur: 

t^acfe  \\m  (ii(x^  ifl  /  ^ifc^ojfcn  ^l^crtcn  ^cn  Sr(?cn)  warD 
€in^ifc^offgcnant/  t)cr®ifc{cr*  t2(nt)cnfclNnk^dntcrt 
t)ic  ^ifcij^ffwc(tlicfec  ®cric^t§u  ^abcn/unD^uric^tcn»  Unt) 
t)a5  pcn^  crflliclj  (xn  fcin  <2S)ruDcr  Bruno,  ju  CoKn  /  unD 
^ifcfeoff  ®ifc(cr  $u  0)?agt)cnl>ur^/  tcfa^l  ^cpfcr  ^tto  Uaa 
J^cr^o^t^umb  m  t)cr  &o  ju  ©c^art^am*  i.  €.  Poft  hunc 
(fcii.  Epifcopum  Albertum  primum)  Eplfcopus  crea- 
baturj  didus  Giseler.  DehincEpifcopijudiciafecularia 
cxercere,  caufasquedecidcreinceptabanto  Idque  pri- 
mumfecitFraterejusBruno  Colonixj  Otthoverolm- 
per.  Gislero  ,  Epifcopo  Magdeburgenfi,  Ducatum  ajd 
Albim,  Sehartoviacgubeinandum  reliquit.  Reiner.  Rei- 
nec  de  origi.n^  Snxon.foL  14.  Befold. ^/<?  Majejiat.  cap*  3.  n*  7. 
DanicL  Haider.  in  A6i.  Lin^av.  lit*  SS.  pag.  j-s/.  Itaquc 
ImpcratQrO//^i>  Archiepifcopo  Magdeburgenfi,  Burg" 

gravtatM 


Be  CmditioHe  'Epfcoporum  &  Abhaitfm,  &c,        \  ip 

grdviatm  Magdeburgefifis  praecipua,  &  potiora  bona, 
(cxcepto  tamen  banno  fanguinis  &  Rcgalibus)  contulit 
Pomar.  Chron.Saxon.Ruhric,  tJOm  !Ramcnber  pfalf^^ra? 
»cn.7^/'i63.  prseallegatus  Haider./»  ^r/?^;|yrt)0nt)CnI}vcicfe6^ 
X>^^XiX\Jtt,ZZ.foL  65.  Et  hoc  Viris  iflius  ten^porisfecu- 
laribuscordatis,  mirifice  fadum  &contra  ordinem  ju- 
ris  introdudum ,  acconceffum  effe  videbatur.  Proinde 
inChron.Brfurt^M.S.  emphaticefcriptum  reperitur  j  ©a 

lc^umctt  ^«crjl  W  ^ifc^ojfc  m\x\M\i  Dvccljtc  i\x  ^a^cn/ 
Daa  Daiic^tc  ^(maX^  un^iUtc^  manc^cn  OJ?ann:  quod  re- 

fert  Joan.  Gryphiander.  deVVeiihbtlduap.zi.num.w,  dr 
Jjeq^>  ex  Rcinec.  de  ongin,  Sax.fol.  14.  JBefold.  de  Majefiat. 
(ap.i.num.j, 

4.  Quo  Brunonis  (^  Gisleri  Epifcopi  exemplo, alii  Ec- 
clefiaftici  Viri,  animo  capedendam  tcmporalem  digni- 
tatem,cum  potcftateconcipereinceperunt»  Unde  Va- 
dianus  fcribit:  Vofied ambitiolicentiA »  & regnandi fiudium 
tn  caufafuerunti  ut  etiam  Monachi ,  &  Epifeopi  alicubi  im- 
perta  miKta^  &  mera  appetere»  aucupari,  velmercari ,  &  fua 
facere»  vel  reclamante profefpone ,  veritinon  fuerunt.  Va- 
dian. a pud  Goldaft. inAleman.  antiquit.  tom^i.part.  i.fm. 
84.  Praedidus  Ottha  I.  Jmperator  alios  infuper  Eccle- 
fiafticos>  Ducatibus,  Comitatibus,  aliisque  fundis  & 
pagis,  cum  lemporali  poteftate  &  jurisdidione,  arquc 
auguftaliberalitateditavit.  Fercenimtunclmperatorea, 
quae  Comitibus,  ac  Ducibus,  ceu  Magiftratibus  adhuc 
temporariis  ademir,autalia  cx juf^acaufa,  veluti,  mor- 
te>  veldelido>aperta  erant,caEteraquejura,  quaein  Ci- 
vitatibus  habuit ,  Epifcopis  tradidit.  Wilbald.  Piirehen- 
mayr.  ConfiLCMaximiL  L  in  Epif.z^  Joan  Baptift.  Egnat* 
foLioi,oper,polit.  Rcfutatt>^|  '^^i^$Vt>^X$l dife. §A.fol.u 


J20  Caput  XIII. 

&  2.  Ita  Colonienfis,  Moguntinique  Archipraefules ,  ut  5c 
Epifcopi ^/^^»/?J ,  aliiquccompiuresjin  Civitatcsantca 
aOucibus,  velComitibus  gubernatas,  Imperium  ,  ju- 
risdidionemque,  velomnem,  velincafibusfaltim  qui- 
busdam,  juxiabeneplacitum  Imperatoris,acqui(iverunt ; 
Vide  Kyriandr. in  AnnaL  Treviror  p4rt. utt.fol  28f ♦  &feqq, 
latius  per  exempla  Daniel  Haid./«  Difiurfv^n  Uti  OCctC^S^ 
)09^UfoL  68.  &fiq.&foL  83.  Chrift.Lehman./;^C^r^;/..$'^/- 
renf.lih.  4.  cap.  3.  huc pone  Addit. adhoc  cap.foL  f.  & 6. 

f .  Hujus  inftituti  Rationcm  &  Tcftimonium  ,  ex 
antiquiflimofcriptore  rcfcrt  Theodorusde  Niem.  hifcc 
formalibus.  Otthoeniml.  omnihtis peneCathedralthm  Eccle^ 
fiiSy  inltalia^  Gallia,  Germania ,  Burgundia  &  Lotharingia, 
conflitutis,  multasCivitates,  Cafiray  Oppida»  Villas,  &  multa 
aliadominia  ytemporaliaJHra ,  &  jurisdicliones  donavit^& 
omnthm  illis  Ecclefiis  propria  infignia  perpetuo  deputavit  5  Ar^ 
chiepifiopos  quoque ,  &EptfcopoSy  Ducatihus ,  Comitatihus& 
Baronitscommunivit,  quihus  Nohiles  &  potentes  VafitUos  fuh^ 
jecit ,  quofemper  effent  ad  refiftendum  etiam  manu  forti  pa» 
ganis ,  &  hareticis,  in  oportuno  tempore  fortiores ,  hic  &  ve* 
nerahilem  Metropolim  Magdeburgensem,  & omnes ejtss 
fuffraganeos ,  fcilicet  Brandeburgensem,  HavelbjbR- 

GENSEM,    MlSNENSEM,   ZlZENSEM  ,   f //<«  »«»f  NaUM- 

BURGENSis  nuncupatur y  Mersbergi-nsem,  filennei 
Cathedrales  Ecclefias ,  tn  proprio  eju6  patrimoniali  heneficio 
&  dominto ,  in  dtverfis  bcis  in  mediterranea ,  &  orientali 
S^Koniis,  de  novo  fundavit  \  Et  valde  multis  OPptdis ,  Ca» 
ftris ,  certis  jurihtts  ,  &  jurisdt^iionalihtts ,  atque  altis  honis 
temporalihfts ,  pte  donavit  &c.  Et  eosdemArchtepifiopos,  & 
Eptfcopos  ^  primasfidesetiamin  temporalthfts  ^  inter  Prtnctpet 
/eculans  h4herefiatuit^&  decrevity&c,  Necnon  Moguntinen- 

fim. 


Tie  CQnditlone  Epijccporum  &  Ahhatumy  &c\         iir 

fem ,  &  Trevirenfem ,  &  Leodienfem ,  venerandas  Metropoles 
fundavtt  5  &pluresal/as  celthres,  &  injtgnes  Ecclejias  Alemanm 
vi£}  adinjiarmaqnorum  Principatuum,  in  honis  temporaUhm^ 
dilatavit ,  &.  ditavit.  Thcodor,  de  Niera.  deprivtL &jur, 
Imper.  tit.Juh  Otthon.LjoL  8ii«  &  Si2.  inoper.  Sim.  Schard. 
Sic  quoqus  Carolus  Sigonius  fcribit  :  Ecchjiajiicorum 
honorum  amplitudo^  maxima  erat  tempore  Otthonumjprafer" 
tim  veroEpiJcoporum ,  quorum  &  reverentiajumma ,  &jut' 
in  CivitatihmfemperampliJJimumfuit,  Sigon.  deRegn.  Italix, 
lihj, 

6.  ImperatoremOtthoneml.Succefrorcseiusdem, 
CtthoneslmperatoreSyfilim,  &nepo5 ,  aequah  largitione  er- 
ga  Ecclefiafticoslmperii,  fecutifunt;  prout  ex  hiftoriis 
pafllm  legimus.  Imprimis  autem  ledu  dignifllmum 
cft  diplomalmperatoris  OtthonisIlL  QupLeoni,  Vercel' 
/p»/?  Epifcopo ,  more  praedecefTorum,  ac,  quo  caeteri 
promptiores  ad  obfequium  Imperatorum  confurgant, 
totam  Civiratem  Vercellenfem  ,  acintegrumComita- 
tum ,  cum  omni  publica  poteftate ,  ac  omnibus  publi- 
cis  pertinentiis  i^  e.  fuperioritate  terriioriali  a  Scregali- 
busin  perpetuum  conceffit:  quodextatapudBaron./^^ 
Anno  999*  Idque  refert  Refutator  t)Cp  OvCicfjetJO^te  Z)//?. 
foL  3.  Parilem  donationem  praedidus  Ottho  lil.  £^/- 
fcopo Pajptvienf  comnlit,  tali  tenore.  Ut  Praeful  Chriftia- 
nus,  fuique  fucceflbres ,  omnem  publicamrem  totius 
Civitatis  Paflavicnfis,  mercatum ,  monetam ,  bannum, 
telonium  ,  &  totius  publicae  rei  diftridum ,  hadenus 
nobis  (Othoni)  in  eadem  Civitate  pertinentem  ha- 
beat,  &  firmiter  intra  Civitatem,  &  extra  perpetuali- 
tcrexerceat.  De  quo  Chrift.Gevvold./;?  MetropoLSaliS' 
hurg,foLi6i.  ltaquoqueEpifcopatus.5«»/r^»/^j,  dtribus 
Occhonibus  Imperacoribus^  priviiegiuna  terricorii  fu- 

(^  perio- 


J2S  cdpuf  XI  ri: 

pcrioritatis  in  fecularibus,  ac,  quodfibipublicumiudi-- 
ciumfacerepoffit>  obtinuit.  Dcquo  Lchman./»C^/'tf«. 
Sptrenf  lih.  4»  cap.  j.foL  296*col.  i.  idque  rcfert  Haider.  m 
^ii6i$V0^tDifurflu.  Ggg.f  75-.  Pliilipp.  Simon»/»C^m/. 
SpirenffoLm.z/i^.     Similiter  EpifcopatusCurienfis,  in 
Anno  1170.  ab  Imperatore  Friderico  Barbaroflfa ,  Prin- 
cipalem  dignitatem  obtinuit.  Guler.  in  Rhdtu  Itb.  g^foL 
134.     Pari  modo  iriihelmus  Kom^oomm  Rex,  Witic- 
kindo,  Ecclefiae  Mindenfis  Praepofito,  in  Anno  12^3. 
regalia  ,   &  adminiftrationem  bonorum  temporalium 
ipfiusEccIefiae,  rcgia  benignitate  conceflit ,    ut  ea  de^ 
caEtero,  tanqnam  Pnncepslmperii,  adminiftret.  Joan^- 
Vii\oY.in  chron.  Uindenf  Bt  hoccxeo  DanieiHaider.  diH^, 
Bifcurffol.  w.  6  7 .  //>.  XXk 

7.  Epifcopis  poftmodum  Ahhates  (\\xoQ[\xt  in  obti- 
fxendisComitatibus,  pagis,  &fundis,  cum  jurisdidio»^ 
ne,  aliisquc)uribusfccularibus,proximeincefferunt. vi-- 
de Lehman.  inChrm* SpirefifUh*  4. c.  i.fol.  276.  A>     Sub^ 
limitas  enim  fecularjs  a  Francis  Imperatoribus  Eccle- 
fiafticis  concefla ,  non  generalitcr ,  ad  quosvis  pertran- 
iivit,  fedfenfimhuic,  velilli  Abbati,  collatafuitj  Nam  .. 
de  Ahhate  S.  Galli^  quod  in  Anno  1204.  Principalem  di- 
gnitatem  obtinuerir,  fcribit  Cunrad.  de  Fabar. />?r^i^. 
S.  Gall.  StumpfF.  Chron.  lih*  f.  cap.  6.foL  307.  Urftis.  Chron. 
Bafil  lih.  i.  c.  \6.foL  116.     Simili  modo  Abhoi  ^Um  &'tt^^ 
fiMl  in  Annoi274*Principistitulum,  Imperatorisgra- 
tia,  iLnpetravit.  tefte  Chrift.  Hsnmsin.  in an^aL  EremiK 
pl.  260.  quos  allegat  Dan. Haider.  inA^.Lindav.fol.  f 2.- 
Kudolphubl.  Imperator,  Anno  1286.  Grtholpho,  /^^i 
hatiButfnfiy  adminiftrationem  bonorum  temporahum,' 
ucsiaiavoj:j6.cofltulit  ,^  ac  Principatura,  per  invcftitu-- 


Ve  Conditione  Bpi/cop6rum  &  Ahhafum ,  &c,         125 

Tam ,  collatis  regali  fcept^ro  regalibus,  concefllt»  Quae 
duo  diplomata  refert  Hund.  m  Metropol  Salisburg.tom.  2. 
Sffhric.  Beur.fol.  i^o.d'!^^^  Eaquerecenfet  Haider. <//^* 
OifcHrfUt,  o.foL  46*  De  Abbate  &  Monafterio  S.  Hai-^ 
weranit  Ratibbonjcdegentc,  legimus,  qu6dcirca/f/i/?iy«i 
131}.  lab  Hcnrico  Imperatore>  ab  ejusdcm  filio  j  tunc 
BohemijeHege,  Ptincipaiem  d»gnitatem  cumrcgalibus 
acqoifivenr;  De q'io  Hundius inMetropoL Saltsburgaom, 
2.  fiib  Ruhric  S.  Haimerani  fol.  ^6%^  Haid e r .  /;;  Difcu rf  JOOll 
^iX^&^^^i  fol.  40.  iit  H.  De  Abbvtibus  quoqiie  F/^^ 
denlihm  ,  Hi/fhfeiden/ibus,  Campidonenfihus ,  Murhacer>fi^ 
hmyPrumerifihuSiCorbtjenfihm  Stahulenfibmt  necnonPraf- 
^o^\i\%Elbanger^fibm ^  6i.£erchroltgadenfibm ,  Decretorum 
Iraperialiu  lubfcriptionesteltantur,  quod  feculodemura 
iupcriori  a  Pr^latorum  ,  propriefic  didorum,  ordinc 
;feiundi,  &  parem  cum  reiiqnisPrincipibus,  infubfel- 
liis  Ecclefiafticis ,  vulgo  ^er  ®cip(tc^m  ^ancf  /  dicen-, 
4iaB  fentcntiae  poteftatem,  in fohdum,  obtinuermt  j  pro- 
ut  demonftrat  Tiiob.  VnMtmti^QudeluriseiiUJib^z^cap. 
9.  num.j>  &fi^^* 

'8.  Epifcoporura  &  Abbatum  cxemplum  infecutx 
ifant  fucceiTu  temporis  Abbatififa ,  & Canmifpi^  quae  ad  au- 
cupandas  quoque  Principalcs  dignitates ,  aiiimum  ap- 
pulerunt.  Imo  jura  quoque  temporala  in  fubditos 
iaos tandera  acquifiverunt.  Ade6,utiuter  Abbatiflas im- 
petratse  dignitatis  Principalis  omni um  fcr^primumlo- 
cum  obtinere  poftlt  AhbatiffaLindavienfisadLacumBoda^ 
nicum ,  de  quo  fequentia  refert  Cafpar.  Brufcliits  Egra- 
iius  Anno  DCCCLXVl*  Monafierium  Lindavienfi  noviter  ab 
Adelherto  Comite  a  Rorhach  fund*i  tum,  ah  Imperatore  Ludovi- 
C0 II.  CAfkris  LothariifiUot  datisprivtlegiis,  ac  i!iiyi^tnfuper  it$ 

^^3k  fontium 


IJ4.  Caput  XI 7  K 

(bntium  yef:!{ium  cdncejjoi  corifirrHatur  \  AdditaprAtereaifta. 
dignitate ,  ^  prdirogatfvafinguUriy  ut  ^bbatijfa  ejtis  loci 
cum  aliii  S.  R,  I.  Ecclefiafiuis  Prdatis ,  Princeps  cjfet  S.  R.  I.  cui 
in  Publicis  Pompis  liber  deberet  pmferri.  ^^emadmodum 
BucHAviENSi  etiam  Abbattjfk  in  celebrioribm  Pompis  Li- 
EER  &NuDUS  Gladius  anttquttus  anteferri  eH felitus» 
Hsec  Brufch.  tr,  de  Monaflet*  Germ.fub.  Rubr .Lindavienfe 
^Monafieriumfol  m^  jg>  B. 

9.  Veruntaraenhanc  AbbatifTaminLindavia,  an- 
te  duccndos  annos  Principalem  titulum  nechabuifle, 
ncc  fibt  fompfifle ,.  nec ab  aliis  ita  honoratam  fuifle  >  tra- 
dit,  authoritatevariorum  documentorum,  DanielHai- 
der,  in AUisLindav. fol.^i.poHprincip.  Similiferemodo,^ 
fed  pofteriori  aevo,  Abbatifi^Monafieriorum  fitperioris  c^in- 
firioris,  Ratisponae in  Bavaria  fitorum, ^hiX:  Wttl)  TJiDCirs? 
0J?6n(?Ctr /  regnante  Imperatore  FridericoIL  circa  Annum 
M  CCXVL  Principes  &  immediati  Statuslmperii  no» 
minatae,  &cumfecularipoteftatedotata^fuGrunt,  ficu- 
ti  teftatur  Wigul.  Hund.  in  Metrop.  Salisburg.  tom.z.  Rubr,. 
5?it>cr^SiJ?ttn(lcr.^/.  f 91.  Quod  Diploma  rccenfet  Dan. 
HM.inDi&.Difiurfxtm^^iXC^^^CO^tm.Lit.lfol.  41.  Ubi 
tamen  notandumeft,  quod  hae  Principes  Abbatifije,  m 
publicis  Conventibus  minime  fcGulaiibus  Principibus 
accenfeantur,  fedPrslatisImperiiproprieficdidis,  an- 
numerentur  ,  cum  quibus  unius  folummodo  Principis 
vicemfuftineant,  acPrslatisquoqueinadibuspublicis 
cedunt,  ficuti  ex  fubfcriptione  Receffuum  Imperiipa- 
tefcit.  Vdimmci^Qi de  jurisdt^.  iib.z.  cap.g.  num.y.  Daniel 
Haider  in  AB,  Lindav.f  m.  5-6.  Dn.  Limz:us inlur.PubL 
Piura  exempla  reeenfere  fuperfedeo  ,  qui  alia  infuper 
defidcrat ,  adeat  Cafpar.  Brufch.  de  Monafi.pafftm.  Leon- 
iiatd»  WurfFbcin.  in  KelatJmper.part,^.  Haider.  tn  di£i,  D/-> 

fcurf. 


"De  Condtt*  'Eplfcopor.  &  AhhAt.  &c\  \^^ 

Jcurfliit,  H.  &fiq»  acin  A^is  Lindav,.  in  Indtce  IV*  Ahhas& 
/verho  Epijcopm,. 

CAPUT   XIV. 

De  jure  Adnjocatu  t)on  ^affrtttJogfcijett/' 

&  de  AdvocatU  ipfis. 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

•I.  Ah  Otthone  Magno^mque  ad  gno  Francorum,  Advocati 

Fridericum  II.  Impp.  jm  dahanturm 

ordinandi  &  pr^ficiendi  6>AdvocatorumpoteftasUx}or 

Advocatos  Tutelare^,  (jr  fuit  in  Ahhatijfarum  ge^ 

Ficedominos  y   in  Bpifiop.  Jlis&JaBis. 

&  Monajlertis  Jihi  refer-  'j.Advocatiomnemlurisdi^io^ 

varunt.  nem  in  territorio  Monajle^ 

2.3»  .^od  exemp>lis  compro-  riorumexercuerunt, 

hatur,  g.  TemporeFriderici  Ihplurimi 

4»  Ojficium  Advocati  in  qua  exEpifiopis  &  Ahhatihus, 

confiftat  f  Advocatiis  hifie  tutelari' 

f'*?^^  ^^  ^^^fi^P^fi^^^ii^  ^^-  huSiJeJe  exemerunt* 

QUamvis  Epifcopi ,  Abbates ,  & alii  Ecelefiarum  An- 
tiftites,  Otthonis  I*  aliorumque  Imperatorum  largi- 
tioneregia,  integrosDucatus,  Comitatus,  acDomina- 
tus  obtinuerint,  fimuIqueinlmperiiPrincipumnume- 
rumalledi,  aceandem  dignitatem  gratiose  impetravc- 
rint ;  Ade6>  ut  eis  cum  Principatu,  vel  territorio,  etiam 
jura  fuperioritatis  cinc  X>^\i\^i  adminiftration,  unt)  aVii 
•OtngfcU/concefiafuifle,  dici,6cvideripoflinr*  Atta- 
mcn  Advocati,  Patroni,  feu  defenfores,  Die  ^a(?cnvo^t/ 
jamdudum  ab  Imperatoribus  conftituti,  cuin  hac  cre- 
£^one^   &  fublimitate  dignitatis,  EpifcopiSp  aliisque 

C^j  Eccie* 


Ecclefiafticislmpcrii,  fimul  adempti,  acpcnitus  fublati 
nonfuerunt.  Nam,  ut  de  Caroli  Magni  tcmpore  ta- 
ceam,  ah  OttkoneMagnOy  (fub  quo  feculans  poteftas  in  Ec- 
defiafticos  transferri  cocpit)  usqucad  Friderkum  //.  Im- 
petatores,  ceu  Suprcmi  Ecclefiarum  Advocati,&  Patro- 
ni,  in  Ep>fcopatibus&  Monaftcriis,  m^  irt  allen  ^oc^is 
fliff^n/  fusordinandi,  ^^t'<s,^z\Qti6\AdvocatosTutdare$^ 
&  Vtcedominos  fibifolis,  &  quidem  integre,  refervarunt- 
Vide  Vadian.  in  Alemann.  tom*  i.foL  131.  &  tom.  %.  foL  ij:. 
Chrift»  Lchman.  in  Chron.  Sptr^nfUbr,/^,  cap.  zz.fol.  jfS. 
Martin.  Mager.  deAdvocat.  armat.  cap.  f . num.  348.  &feqq.. 

Sa«rt  o^woUn  t)<n^ifc^o|fmtttt^^c^Men/  fubOttho- 

nibus,  &fequentibus  Impcratoribus,  ^an^C  J^Cf^o^^ 
l^ttrtiW  ®rat>:  ttnt)J5cnfcfeaff(cn/  attc^etdDtc/  »ergabc< 
n)ort)ett :  2tttcfe  etwann  atte  ^\>x\^h\X  ein^erattntt/  fo  fepnt) 
t)ocfe  t^nettt)ie:^a(lent)ogte9en/  nicfetdkicfj  ^ar  a^genom^ 
men/ font)erttt)ie  ^eof.  ©iiter/  Regaiia,  gonw-  noc^  citt^ 
gerattttte  %i\i  t>ettt  Dleicfe  t)or^c§a(tett  tt?ort)en«  !♦  e«  Licejc 

cnim  Epilcopis,  atque  Abbatibus,  fub  Otthonibus,  & 
feqq.  Impp.integri  Ducatus,  Comitatus,  Baronatus,ac 
Civitates ,  cum  omni  Jurisdidione,  donatae  fuerint :  Ad- 
vocatiac  tamen  non  penitus  ipfis  ademptae,  vcramBona 
Impcriifcil.  Rcgaiia,  Vedigalia,  &c.  adhuc  diu  Imperio 
rcfcrvata  fuerunt.  Quod  latiusdcducit  Dan.  Haider./>i 
ApoUg  pr&lim.  i*fol.  m>  19.  &feqq.  Herm.  Conring.  de  Epi- 
fcop,  GermfoL  w.  1 6p  ♦  &feqq' 

2.  Ac,  utidpaucispercxemplailluftretur,  Ottho  l, 
Imperator,  primo  Archiepifcopo  Magdeburgenjt  ^  Burggra- 
yiatus  Magdeburgenfis  bona  potiora,  (cxcepto  banno 
fanguinis ,  6c  regalibus )  contulit  5  Nihilominus  tamen 
EpUcopatui^Burggravium  fimulpio  perpettto ,  Sc  fupr^- 


Defure  tdvocatu  loon  ^afleitWdf <9^tt/  XU         127 
it\o  Advocato,  praepofuit,  Poraar./»  Chron.SaxRubr*^ot}Ci 

5?amcii/  ^tmpt  unDUnwrfc^ciD  Dcr  Pf<i|^5r<»Den.>/.  163. 

Quac  advocatia  poftmodum  per  aliquot  fccula  duravit  j 
iicuti  ex  jure  VVeichhildico  in  artie.  13.  &  14«.  deprehendc- 
re  licet  5  quod  annodemum  isoo.prasterpropter^com- 
pilatum  eflevidctur.  tefte  Joan.  Gryphiandr.  de  VVeich- 
hild*  cap.^i.  Parile  PriviJegium  Advocati^  Ecclefia?  & 
Epifcopo  Hamhurgenfi  QOtiQ.t^\i  modo  diftus  Impera- 
tor  OtthoMagnus,  quodvidefis  ap.Meibom./»  notis  ad 
VVittechind.  in  Diplom.fol.  \i6*  Ita  Epifeopatus  Curienfis ^ 
licet QiiczAnnumuyo,  Principalem  dignitarem adeptus 
ftjehtj  Non  minustamen,  Advocatiacjusdem  Epifco. 
patus,  illoipfo  tempore,  ^  Rudolpho  Gomite  PfuUen- 
dorjfenfi y  inFridericum  Suevia,  Ducemy  Friderici  I.  Impe- 
latoris filium,  pro  le,  &  pofteris ejus ,  transJata fuit,  teftc 
Guler.^'»  Chron,  Rhat,  lib.  g.fol.  134. 

3.  Parimodo,  quamvis  Imper.  TridericmL  Abba- 
tiam  S.  Marix/>^  Pataviay  adipfutn  Imperium  pertinen- 
tcm,  Bezto  Stephano ,  ac  Epifcopatui  Patavienfi ,  contra- 
diderit^per  expreifum  tamenexcepit  didae  AbbatijE^^i^^?- 
catiam,  quamfibi&fuisfucceflforibus  ,  Regibus,  &im'- 
peratoribus,  cum  omni  integritate  confervavit;  juxta 
diplomatarclata  ab  Hund.  in  MetropoL  Salisburg,  Rubric* 
tpiftop.  PatavienffoL  iji^&fiqq.  idque  refert  Daniel  Hai- 
der  in  Difcurf  von  3^Cic^$\)d^tm.  ///.  L.foL  44.  Abba- 
tia  Sangallenfisy  etiamfi  Princjpali  dignitate  fulgeat,  ac 
|am  diii  hanc  prxcellentiam  ab  Impcratore  Phtlippo  ob- 
tinueric :  attamen  eidem  Impcrator  Rudolphus  l.  mp- 
j?e  Majorum,  Advocatum  tutelarem  dedit,  Vlricum 
deRansvvang.  tefte  Vadian.  de  Abbat.  S.  Gall.  fol.  116.  ae 
StiimpfF.  rer.Helvet^  lib»  f,  ca^,  ^.foL  3 05.     Ac  hse  Advo- 

catia?> 


T%- 


128  C4put  XIV, 

cati«,  quandoqiieab  Imperatoribusin  Teudum  conceflle 
fueruat ;  Conftat  cnim  ex  hiiloriis,  quod  Monalkrii  AU 
tauh,  in  Bavaria  fuerint  olim  Advocati  Comites  deVO" 
geny  qui  hanc  Advocatiam  a  Romano  Imperio  in  feu- 
dumaccipicntcs,  eandem,  usquead  temporaFridericil. 
Imperaroris,  poirederunr.Hund./;i!A/^/r^/'^/,^^//if^,  tom  2* 

nuhr,  %{mi\*f.  2.  &  3.    Ac  m  ^apnfcfj  @fammt>itc^* 

Ruhr»  ^ra\)ett  t>0»  ^Si^i%fol  wt.     Plura  Exempla  col- 

lige  ex  Mager.  diB,  c.  f .  a  num,  345*.  & plurmis feqq,  ac  ex 

Daniel  Haider.  Z)//?^^»onDCdc^6»(5BtCtt.  lit.KfoL^i,  & 

feq,  aclit.  zz,foU  68.Erafm.  a  Chockier»  tr.  de  Advec  .faffm, 

4.  Sane,  haec  feudalis  Advocatias  conceflio  hoc 
emolumentum  habebat,  ut  Coenobium,  quicquid  Im- 
peratori  praeftare  debuit ,  id  omne  eidem  Duci  aut  Comiti 
invcftito,  praeftareteneretur.  Hund.  di6i*  Ruhr.  %{t<x\^\ii 
foL  4.  £t  hoc  cx  eo  Haider  i)Ott  '^tk^$X>^Un*  lit.  K.f^i. 
lit.Dd.foL^z.  Caufis,  curolim  Imperanores  Monafte- 
riis,  imoetiam  Epifcopatibus,  Advocatos  Laicos  ad- 
junxerint,  exantiquitate  Germanica  varias  tradit  Mar- 
tin.  Mager  de  Advocat. armat.  c.  5-. num.  \o6.  &feqq.  Qua; 
praecipue  ex  Advocatorum  officio  dignofcuntur.  Ojp» 
€ium  autem  Advocati  crat,  &  adhuc  hodie  paffim  con- 
iiftit,  in  procuratione,  defenftone,  &adminiftrationc 
alienaeperfona?,  caufae,&rei,  a  fuperiore,  velmanda- 
tae,  velpermiftae.  Adeoque/W/^^quoquemunusfubire 
tenebantur;  fecundtim  Petr.  V\t\\2^*  de Comit.  Cham^an. 
Joan.  Y\\Q(zQ.de authorit*Epifcop.  cap.  4.  §.  ^.foim.  146.  & 
fiqq-  Meibom.  ad  VVitichind.  in Diplom  foL m.  ii6.  &feqq, 
Knichcn.  dejur. territ.  c.  4. num.  368»  &feqq.  Hoppi ng.  de 
jur.  proteSi.concl  i  f .  Itt.B,  Wehner.  inobferv.  verk  93ogtep» 
m  ^rincip.  latiflimc  Daniel  Haidcr  in  A^,  Lind4v.foL  330. 

&feqq. 


jyejnve  AdvocaiU  mn  Sa|l^ni?0<J(epCtt  tC»       12^ 

^fiqci*  ut  &fo(^  f76.  &  feqq  Mart.  Magcr. .5//V?.  cap.^^  n, 
106.  &feqq*  Finckdthauf.  dejur.pdtronAt.c.i»  ».19.  &Jeqq, 

f.  Namin  RegnoFrancorum  EpircQpishacprxcipu^ 
decaufa  Advocatidabantur,  ut  eilent,  qui  fecularium 
rerum  9   &  ad  vidum  quoque  perrinentium  curam  & 
follicitudinem  gererenr ,   redituumque  <5cpracdiorum, 
&fervitiorum,  &decimarum,  &(iquiEalia;uraColle- 
giorum  eflTent,   rationem  reddcrentj   minime  interim 
negleda  Epifcoporum  voluntate,  quibusquideminvi- 
tis ,  &infclis,  nihilagebatur.    Et  jubebat  Cafim  Synodi 
Maguntiacenfis  AKno  993.  habitse  5  Ft  Epifcopi  &  Abbates 
€uram  omnem  admtmftrationemqtteiqudiadvi^um  &  alimo» 
mam  attineret ,  Advocatis  relmqucrent ,  quo  minus  aprofef 
Jtonisinftituto y  cuijuratiejjent  y  avocarentur*  Quodrefert 
Vadian.  in  Alcman*  tom.  i.foL  if.  late  Joan.  Filefac  TheoL 
Parif  deBpifcop.  authorit*  cap.  4.  §.  4..  Urftifi.  Chron.  Bafi- 
henfltb.  i.  cap.  ^.infin.L.chm^Vi.inChron.  Spirenf  lib . 2' c* 
36«/^/.  142.  Ac  de  AdvocatimunerevideintegrumCon- 
fil.  Argentor.  ^j.per&voL  i.&iHsilder.in  A^.Ltndav  Li/. 
^aaaaa.foL  S72.  Prasterea  de  Advocatorum   cfficiofe- 
quentiaextant  in  Capitularibus  CaroliMagni:  Dffin/o-. 
res  Ecclefiarum  adverfus potentia^  fecularium  vel  divitum»ab 
Jmperatorefuntpofcendi.  Capitul*  lib. f.  cap,i\.    Pro  Eccle- 
fiarum  cauds ,  vel  neceflitatibus  earum ,  atque  fcrvorum 
Dei,  ExecutoresvelAdvocati,feudefenfores,  quoties 
neccflitas  ingruerit ,  a  Principe  poflulentur,    &  ab  eo 
fideliter  ,  atquehbenter,  juxta  Canonicas  fandtiones, 
fideliflimedenturCapitular.//^.  7.^.303.  Videpluraapud 
Lehman.  di6i*  cap.  i6.fol.  141.  Martin.  Mager. deadvoc.  ar^ 
mat,  cap.  f . ».  33  8.  &fiqq. 

6.  Quod  €xemplo  Abbatis  &  Monaflerii^^af^ 


130  Caput   XIV» 

rfenm(5  illuftratur.  '^'^^'(^  <^^^  ©ratjctt  i\x  D^^cmpein ; 
^xocci%\\)Xi&iX\  unt)<23cirn^art)/  @>cbrilDcr /  ^cnn ju 
J^cim^cr^/unb  @rat>c  Ulriclj/auff  Dv^cinpcin/  ^cm  ^lojlcr 
|u  :^a(cf  cnricf  ^  an  Dcn  ®tttcrn  ^u  ^cfjonDcn  vil  UbcrDru^ 
angct^an/  Dcrowcgcn  ^cpfcr ^.uDwi^  i a  A n no  i? 2 f « ®rau 
griDcricfe/  unt)  ®rav  CunraDcn/  ^un  'QIBcringrcDc/  ©ct?at^ 
tcrn/  aufanfuc^cn^tbtCunraD^auffcrlcgt/  unDbcfo^lcn/ 
t)C6€(o(lcr^@utcr$ufcrjatrcn/  in(Scfju^§unc^mcn/  un^ 
ipiDcrmdnnii}iic[^e  gcwaltfamcn^ini^riff  $u  \?crt^aDigcn/ 
t)argcgcn  i^ncn  Dae  €(o(icr  fa^rlicb  ^unDcrt  iot^i^cr 
SiKarcf  awBc^^n/  auffDrcp^^^r  (an^  augcfagt*  h.  e.  Cum 
enim  Comites  in  Riieinftem,  Aibertus  &  Berliardus,Fra- 
tres,  DominiinHeimberg,&ComesUlricus,  ioRhein- 
ftein,  Monafterio  in  Walckenried,  inbonis  in  Schon- 
den  (itis  rauhum  moleftiae  caufarent,  adeo  utlmpera- 
tor  Ludovicus  Anno  ijzf.  Comiri  Friderico  &  Cunra- 
doin  Weringrode,  Patruelibus  ad  requifirionem  Ab- 
batis  Cunradi  ,  in  mandatisdederit,  curam  bonorura 
Monafteriihabere,  inque  tutelamrecipere,  atquecon- 
traomnes  injurias  defendere  ,  ita  ut  Monafteriuman- 
nuatim  centura  marcas  aun  puri  exolvere  ,  ad  trien- 
nium  promilerit.  Cyriac  Spangenberg.  inChron.  Mans^ 
feld.  cap.  281.  HsEC  Advocatorum  poteftas  <5c  juris- 
didio  latior  erat  in  AbbatilTarum  geftis ,  &fadis,  ut- 
pote,  quibus  olim  non  licuit  ,  nefciis  fuis  Advocatis, 
ullum  eontraduum  ,  aur  padorum  genus,  quod  modo 
intabulas  referretur,  perficere»  Vadian  de  CoUeg,  &Mo>- 
na^er,  Germ^part.  i.fol  zi,  num^z.  Csterumcaufam 
feu  oflicium  hujusmodi  Advocati  defignat  Wilhelmm 
Romanorum  Rex,  in  Diplomare  Anno  i2f3  EpKcopo 
Mindenficonceflb,  inverbis:  Ne  honaejmdemMtndenJjs 
EidefiiQ^  quaminnojiram,  &  Impersiprote^tonem  Jfecialem 


TajuYc  Ackocatu  H>tn  SajJcniJpgt^pcn  M*  \\\ 

recepimtis,  hofiili  Ucerentnr  tncurfuy&  improhorum  infultthus 
dijppentur  a  p.  | oa n .  Pi fto r.  /«  chron,  Mtndenj.  tn  oper,  vol.  u 
Pari  modo  Lupoldui  a  Babenherg  ,  Epifcopus  Bambcr- 
genfis  deZelo  veterum  Principum  Gcrmanorum,  fcri- 
bit:  Henrici  V.  Praedeceflbres,  &Reges,  exhoc>  quod 
erant,  ut  plurimum  Patroni,  feu  Doratores  Ecclefia- 
rum  Cathedralium ,  &  majorum  Monafteriorum  Ger- 
maniaE ,  inveftituras  Epifcopatuum  in  ipfis  Germaniae 
partibus,  usque  ad  tempora  eiusdem  Henrici  ,  facere 
confueverunt.  Lupoid.a  Babenberg.  deZelo  vet^Pr.  Ger- 
man  cap,%.  apud  Simon.  Schard.^/.  436,  yideCoring, 
de Eptfcop.  Germ.foLm»  69.  &feqq, 

7.  Prsterca  Advocati  ,  omnem  jurisdi£tionera  itl 
territorioEcclcfiafticorum,  feu  Mcnafteriorum,  exer- 
cebant:  Ita  tamen  ,  ut  de  provenribus  tifcaUbus,  feu 
rauiais,  \>01l5wc(/  Un^  ^Ujyert  /  Abbates  unum,  Pro- 
tcdoresvero,  feuAdvocati,  alteriHTkreciperentfemif- 
fera»  UtexTriihem^Chron.  S^onhQ^ci)  fuh Anno  ijzf. 
obfervavit  Andr.  Knichen.  dejur.  terrttor.  c.^.num.  334. 
'Wchnct.  in obferv  verh.  ^^^U^  Manki.  Mz^et.deadvoc, 
armat. cap.  u.num.  ^g.&jo,  Lehmar.//^.  z  Chr. Spirenf 
c  i^.folyi^.  &pajf.Qon(i\.  Argentor.  87.  W.  2.  Ubifub 
nam.  4.  diffetcntia  intcr  Advocatum  Ecclefia? ,  &  Pa- 
tronum  Ecclcfiae  refertur.  Idem  tradit  Joan.Filefac  d. 
tr.de  auBor.  Epifcop  cap.  ^.per  tot.     Satirt  &Cr  .^a(lcnv^gC 

2tmpt  ^cwcfcn/  nic^t  nur  Dic  ^(ifft  \xx(^  illdflcr/  fam]?l 
i^rcn  icutcn  unt)  ®utcrn  /  \)or  ungcrccljtcn  ® cwalt  ^u  \>u 
fcfett^cn ;  "^vmoX  xm  mx>  aujfcr^alb  ^iccfetcne  ^u  v)crtrc«cn/ 
fowoli^rc  bur^crlicfjc®cricfet/  DaficDcrcn  ^c^ak/^u^e^ 
fi^cn/fonDcrn  auc^  i^rc^auf  f)altun^/t)cf;  cinncfmcn^/  unt) 
att0B^&cn6fic^$u^c(aDcn/unt)t)cmi{cpfcrt)cptvc0cnDvccfe^ 

%  %  nuna 


Ux  Uvfac(jcrt/  Damie  fie  t)m  ^cpfern/  uitt)  ^tdnigcn  t)<wrum^ 
Dvccljnifcfeaffe^ci^en/  mic^  fcllnge  Mm^  fu  /  leUcr^cit  tici: 
0tifft :  unt5  (E(d(!cr  ^erm^cna  '^ifTcnfc^afft  ^akn/ttuD 
fic  in  vorfanent^cn  t^ot^icn  nacfj  ^cfcfeaffcn^cit/  fokfecrt 
9^crmoB^J^»^/^'^^«^'  w«^  Ovepf?BC(t  anlcgen  m$^m :  ®  anri 
fo  xoo{  t)ie  Q&i(l^um&  /  ale  (Eloper  ^u  ^lric^e  unD  JriDcne^ 

gcitcn  Ordinari ,  unt)  Extraordinari  ^tCUrcn/  crU^crt 
ll]UJfcn*i.e*Officium  namquc  Advocatorurafuit,  non 
folum  Epifcopatus  ac  Monafteria  ,  cumperfonis,  eo- 
rumque  bonis ,  con  tra  vim  inj  uftam  defendere  5  proque 
iis,  taminquamextrajudiciumagere,  &nonfolumju- 
lisdidionem  eorum  civilem ,  fi  quam  habuerunt,  exer- 
cere,  verum  etiam  Oeconomiam,  tam  accepti  quam 
expenfi,  adminiftrare,  atquelmperatoriobidrationem 
reddere.  Et  lioc  ultimum,  coeteraque  eapotiflimum 
4ecaula,  ut  Imperatoribusac  Regibuspropterearatio- 
nem  reddant,  HiqueEpifcopatuum  atque  Monafterio- 
rum  facultatescognitas  haberent,  colledasque  pramo- 
do  facultatum  iis  indicere  poITent^  Epifcopatus  enim 
acMonafteria,  tam  belliquam  pacistemporc,  &ordi- 
narias  &  extraordinarias  coiledas  praEftare  obligabantura 
Quod  latepoft  Lehmannum  diSi.cap.i<;,  & i6>per m*^ 
Hundium,  ex  antiquitate  eruit  Daniel  Haider  mDifi,^ 
DteiC^6t)0gt  y»/.  8.  f  3-  &fiqq'  Ut  &  mA^.  Undav,  lit.pp,  u 
fol.  j-y  6«  &fiqq'  Et  latilfime  quoque  hoc  deducit  Mar- 
tin.  Mager.  deadvocat.  armat.  ca^.  11.  nam  3»  &plfeqq.  Be- 
fold.  in  Thefi  PraB.  ht.  K.  verb.  ^(X^imo^t  8.  Paurm.  de 
juriidiSi.  Uh.  2.  cap.  9.  num.  22.  &fiqq.  Reinking.^.iJ  J".  & 
M,  lib,  3 .  cla/f.i.  cap.  9 .  num.  7  f.  &fiqq. 

S.  TemporetandemFW^m«7/.Impei:atoris,  Ad- 

vocatias 


T>e  jure  AdvocatU  t?on  ^ajtcttDO^t^p^tt/  it       135 

vocatiashafceturclares,  pIurimiexEpifcopis,  &Abba- 
tibus ,  vel  grandi  pecuniae  rumma,vel  quocunque alio  ti- 
tu!o gratiofo  redemcrunt ,  &  ab  hoc  jugo  fcfe  in  totum 
eximere  padjm  perrexerunt.  Quemadmodum  diplo- 
matibus  &  exemplis  variis  hoc  teftat  ur  Stumpff  /«  Chron» 
HelvetJib.  y  cap.  ^.foU  306.  Vadian.  de  Monafter.  lib.  z.foL 
103.  M.2i%Q.x*deAdvocat.armat.cap.i»num*i2*&fe^(j.  Et 
hoc late  dcducit  Dan.  Haider.  di&,Difurffoi  y^.lit.  Eee, 
Fff  &  feqq.  Unicum  falrem  hujus  Advocatias  exem- 
pium  referam  de  Epifcopatu Mindenfl y  ab  Imperatote^/^//. 
helmo  i2f3.  fads,  exdiplomategratiofo:  in  vcrbis:  Re^ 
galia^  &  admimflrationem  bonorum  temporalium  ipfiui  Eccle- 
fit&  fibi^(h.e>  We^ektndoEptfcopo)  concedimui,  debenignitate 
RegiaMaje[iatiSi  utdeccetero ,  tanquam  Princeps  Imperit ,  bo» 
na  ipfim  EcclefiA  adminifiret ,  ordinet  &  difpenftt ,  prout  me* 
liusadutilitatem  ipfim  Ecclefiavidebitur  expedire.  apud  Pi- 
flor.  in  Chron»  Mindenfitnterfcript.  vet.  Germ.f.j/^/^.  vol.  i, 
Dan.  Haider.  in  Apolog. prdtm,  i.fot.  m.  20.  QiiaB  caufa 
eft,  uthodienuUi  ampliusEpifcopicxiftant,  &  vixullus 
Abbasimmediatusreperiatur,  quiamplius  fuos  habeat 
Advocatos,  fed  inftar  rcIiquorumPrincipum  &Comi- 
tum  fecularium  Imperii ,  plena  territorii  fupcrioritate 
gaudent* 

CAPUT  XV. 
Qt^dcumPrincipalt  dignitate  Epifcopis  cou" 

cejfa  y  non  omnia  fimutRegalia  tranfierint  y/edfitcceJTtf 
temporis  tandemacquifitafuertnt^ 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

I.  'Epifcopis  ac  Abbatibm  Rega-         ceffa ,  fid  fmperio  Roman$ 
Uaprimitm  mnfuere  con^         adhuc  diu  refirvata. 

R  3  z^Pfffiz 


134  ^'^P^^  ^^' 

2^Poflmodo  terntorialem  hanc  4 .  ^od  Exempltsprohatur, 

potentiam  &  immunita-  5-.  Invefituntur  quoque  hodie 
tem  unus  aut  alter  citius  cum  omnimoda  lurisdi- 

acquijiverunt.  6lione^ 

j.  idqueveltitulo  donationUy  6,  PrincipesEcclefiaJrici  ratio» 
velpreciOy  velquocunque  ne  honorum  feculanum 
alto  modo,  Imperatori  fuhfunt, 

CAne  circahancmateriam  &  hoc  obfervandum,  licet 
'-^olim  Imperatorcs  Epifcopis  &Abbatibus,  adExera- 
plumStatuum  Imperiifecularium,  fua  largitionePrin- 
cipalem  dignitatem  ,  cum  publica  poteftate  exercen4i 
in  fuos  fubjedos^  concefferint  j  Non  tamen  fimul  cum 
territorio,  &  dignitate  omnia  quoque  Regalia ,  indiffc. 
renterin  Ecclefiailicos  hofce  tranftuierunt;  fed  ea  raro 
concefla  &  fpecialigraria  impetranda  erant.  SanttC^ 
fcpnt)t)mgd|ltic^cn  ^ifc^offm unt)  prstatcn/  ^icRega- 
lia,  a{$  gcmctnc  ^cpfcrl.^ufcr/  namMtcljgoU/  ^^mi^J 
unt)  t)cr^ktd>cn  (lammcrgcfaU/  \n  i^rcn  ©c^ictcn  nic^t  mif 
cin^craumbt/  unt)  tt(>crla(fcn  -,  (5ont)crn  Dcm  /).  G^Com. 
Oicicf?/  noc^cinc^cncgcifvor^c^aUcn/  unt)  cingc^cimbj?. 
i.  c.  Epifcopisenim  6c  Pra;latis,  ejusmodiRegalia,  ceu 
Bona  Imperii  communia  ,  Veftigalia  nempe,  Juscu- 
denda;  monetje,  &  fimiles  reditus>  inillorum  territo- 
riis,  non  fuereconcefla,  fcd  Impcrio  Romano  adhuc 
diu  refervata.  Daniel  Haider.  in  Difcurf  Don  DJciC^^^ 
j^^^Ufol*  II.  Erant  enim  oiim ,  &  ab  Imperatorum  Ger- 
roanorumorigineRegalia,  eajura,  quae  Imperatorio  fi- 
fco,  ubivisin  Iraperio,  competebant;  Unde  Giinthe- 
tus  inLigurino  iih*  8.  camt*  lihera  Romano  hquerunt  omnid 
Regno,  ^eCold^inThefiur.  Pra^ic.  lit.  R.  verh.  Regalia.  24. 

®annt)ie  S^nigc  in  SScutfc^iant)  Dcr^irc^cn/  unDtJcn 

©cif?;^ 


^}fd  cum  Prifscip.  dignit.  Epifcop.  conceffky  &c>      13  j- 

®ci(!(ic^cn/  fonbcrdc^  Dcn 2lei>bun/  x<\i\i\  (cic^f (ic^  ^dnta^ 
( jc^c  Rega  1  i  1 ,  ( wic  mo<xi  \i%x  ^(x^  '^ort  ver  jlc^t)  (jcfcljcncfc : 

f©a^cri)cie^crf  Regal,  bcpDcn  Hiftohcis,  &  Scripto- 
ribusrcrum  Germanaram,  ^i^auff^Cpfcr  HenricumtJCtt 
V.  nicljf  {)a(D  ^U  pn^Ctt»  i.e.  Imperatores  enim  Germani, 
Ecclefiis  &  Clcricis,  prasfertim  Abbatibus,  non  facilc 
Regalia  (prout  nune  voculam  iftam  intelligimus)  dona- 
lunt:  Undevoxifta,  apud  Hiftoricos  &  Scriptores  re- 
rum  Germanarurn  ,  usque  ad  Henricum  V.  raro  depre- 
hcnditur.  Uti  cenfet  Chrift.  Lchman.  in  Chron.  Spirenf 
lib.  2.  c.  lyfoL  139.  Acanteeum  Vadianus</.p C<7^<f^  &  Mo^ 
itafi.  German,  libr.  i.fol.  1 9 .  fcribtt :  Hodie non  nift  Regaliumy 
ut  vQcant ,  nomine  fidem  Abbates  Regibus  pr£jiant,  Quod 
nomen  anteannos,  ni  fallor,  trecentos (hodit  quadrin- 
gentos)  Monafterianoftra,  longetuma  Dominatu  alie- 
na,intotum  ignoratunt,  nuUamagis  causa  praefentatis 
Abbatibus  j  quam,  ut  fideles cfle  fuas  fundionis  miniftri 
pergeren t.  Quos allcgat  & fequitur Daniel  Haider in Di» 
fcurfvm  !Xcic]fe$v^^fcn«  ///.  Zz.fiL  6%. 

2*  Quamvisautemcontrahanctraditionemexpar- 
tedubium  movere  polTit  diploma  Caefareum,  Otthonis 
lll.  Anno  999.  q\io Epifopo Ferce/Zenfi  otnniz  j\ita>  &  per- 
tinentiafecuiaria,  ab  iploimperatorein  Comitatu  Ver- 
cellenfi  poflefla,  donat ,  &  omnes  fere  regaliorum  fpe- 
cics  ibidem  enumerat  5  Nulla  tamen  unquam  fit  mcntio 
RegalJorum  ,  feddidus  Comitatus  tantum  cum  omni 
publtcapotejiate y  &  cum  omnibus  publicis  fundiombus 
conceff^us  fuit;  quodrcfert  Refutator.  l)C^  OCcicfeet)O0f$ 
Dtfiurf  §.  i.fol.  3.  Praedida  tamen  ego  folummodo  de 
quibusdara  maximis  Regaliorum  Ipecicbus,  nempe  de 
VcctigaUbus>  Monetis,  Colk^is,  Metcatis,  &fimili- 

bus. 


136  Captit  XV. 

bus,  ab  Impcratoribus  in  Monafteriorum  tcrritoriisn- 
biipfisrefervatis,  capio:  cum  jam  dudnm  ante  Impe- 
ratorem  Henricum  V.  de  praecipuis  Regalibus  Ecclefiafti- 
cis  aprsedecefToribus  Imperatoribus  concefils,  abeisvc 
usquehuc,  cum  maximo  Imperii  detrimcnto  poircflis 
eonqucftum  fuerit.  Vide  privilegium  Pafihalis  Papse Hen^ 
riceV.  Anno  iiii»  conceflura.  §.  Pradecejjbres  IV.  apud 
Goldaft.  Conjiit.  Imper.  latin^foL  2ff.  tomA.  Ideo  tan- 
dem  in  Ann.  iiio.  inter  Imperatorem  Henricum  V.  &  Pa- 
fchalem  IL  Pontificem  publico  pa£to  conventura  fuit,  ut 
Epifcopi ,  Miftae ,  Monachi ,  praedia  ftipendiaria  ,  fi- 
fcos,  ReipubLnervos,Arces, Civitates,  Urbcsj  Oppi- 
da,  Vicos  regios,  Caftella,  Reipubl.  &  Cscfari  redde- 
rcnt ,  omniaque  Regalia  Imperatori  dimitterent,  neque 
inpofterum  invaderent  Civitates,  Ducatus,  Comita- 
tus,  monetas,  vedigalia,  mcrcata  ;  fed  decimis  conten- 
tivivantj  Quas  conftitutiones  &  conventiones  refcrt 
Melch.  Goidaft.  Conftit,  Impp.  latin.  tom.  i.fol.  zfz.  &  feqq* 
HincSturapffiusfcribit:  Sa^  ^Cp  ^Cpfcr  gnDcricfj  Dc^ 

Qlnl^crngeifcn/  il^cr  <25ifc^offc/  ^tcbbtc/  mti  i^rc  ^uv^ 
fcfeafftcnt)icIX^m»^cpfcr  Dic|o§c  ^\>x\^U\i\><fyx{m*  i.c. 

Quodtempore  Friderjci  fecundi,  Imperatorcsfuperio- 
rem  Jurisdi6lionem,  in  Epifcopos,  Abbates,  eorum- 
que  territoria,  rerervarint.  inChron,  Hehet.  libr.  4.  cap. 
70.  Quod  tamen  Ego  cum  Befoldo,  de  hoc,  vcl  il- 
lo  Epifcopo ,  aut  Abbate,  verum  efle  intelligo  5  Si- 
quidem  etiam  hoc  certum  eft,  quod  unus  aut  alter  ci- 
tius  potentiam  territorialem ,  &  immunitatem  acquifi- 
verit.  Befold.  de  Civitat.  Imper.  num.  2.  in  oper.  Polit.  Prae- 
tcr  Imperialia  praedia  olim  quoque  confuetura  erat 
Imperatoribus  in  Diceccfibus ,  &  Dominiis  Epifco- 
porum ,  &  Abbatum ,  principali  dignitate  audorum , 

ctiam 


^uoJcum  Vrlncip.  dtgmt\  'Bptfcop.  c^yicpjfa,  ^c,    137 

^ti^mfifetl^s  homines  llbi  rcrinere  ,  Ht  jurisdidion  ^ct 
frcpCtt  ^anDfajycrt  ;  Qaord  cx  variis  documentis  Henrici 
Pii ,  Cunradi ,  Ht  nrici iU.  J  m  pe ra tor u m ,  e vincit  Daniel 
}:iz^idctJn diSi.DifcHrflit  Aaa.fil  6ij,&  70. 

3.  Qiiemadmodum  autem  Epircopi  &  Abbates, 
Tariis  modis  a  jugo  Advocatorum  ,  feTe  pcdetentim  li- 
berarunt  ;  Ita  qnoque  ^r^vAXiminrectnuumlmperialium 
partcm,  in  c^^riim  t<ii''(;c'rio  adh'K  funcrcxiftcRtiam, 
iDcr  ^'cpfcrf.  ^^urcrr  RegaJium  tm^  (i^cfall/  ab  Impera- 
torjbus  tiiul  >  <i<'uationis  icquilivcrunt  ,  vcl  prctio 
impcravc.  jr,t.  autquowuiiquc  al.o modu  rcdcmcrunt^ 
\\^Adti'oeinis^  JBpifcopus.  l^atavKnfis,  qnandam  parteni 
t clo n ii ,  1 '/»  " '?  .nria  Ci  v i  r a  1 1- ,  a b  Otthone I.  I m  pe ra to re  > 
in*bcn':^fiCiJ..*,  asquc^^dubifum  vita;  fua?,  tenuit.  Poftea 
OthofecunditSy  Anno  076.  ImperatOT,  praedidumtelo- 
jiium  EpifcopoPjliorino,  &  e;asdem  Ecclefiaetanquam 
inprOprmm,  iure  IrBperiali,  conccflit;  Utiexdefupet 
conccflb  diplomate  conftatapud  Wigul.  FJund.  inAd- 
(dtt  Metrop,  Salishurg,  Rubr.  'Epifcopi  Patavienfes .  fol  35-8.  Et 
hoccxeo  Dan.  Haider  di6i.  Difeurf  lit.  Bhh  foL  ju  Pa- 
ri  modo  Ottho  //.  in  AnHO  980.  Hildeprando ,  Fpifeopo  Cu- 
rienfey  veaigalPontis  (fo^«vE(CV)Ci5t>crt)ic5Wapradc^cO 
quod  turntemporis  ^  Mercatonbus  Camera?  imperia- 
lifoivebatur,  auguftalargitionetradidit,  unAcumprx- 
dicti  Pontiscuftode,  liberis ,  omnibusqucpropriisho- 
Hiinibus  tam  mafculini ,  quam  foe  niinini  generis,  q'ios 
Impcratorindiftridu  Clavennae  ponTidebat  5  juxta  Gii- 
ler.inRh^tia,  lib, %.fel.iio,  Itaquoque  de Vcdigalibus 
& ftationibus  Bptfcopatus  Sftrenfes  iegimus  ,  quod  1  us  exi- 
gendi  ve6ligalibidem,  adtiuclub  Imperatore  HenricoV, 
ad  Impenalcm  Cameram ,  fcu  -^iratium,  pcninuerit? 

S  Quoi 


13«.  <^apHt  Hr. 

QuodjusafelrDpcratoredemumZWt^w^/r.  Epifcopatm 
Spirenfi,  pro  4fooo.  florcnis  hypoihecjE  fubnexura, 
^  CaroloverhlV,  penitus donatum  fuit. Lehman.  in  Chron. 
Spir. Itb» 4.  f^.  iZ'fiL^6^»  €oL  i. ac  c,  i.f.ig^» 

4.  Similiter  'Epifcopm  Bapleenfis  Ortliehim,  An no  de- 
mu  m  1 1 4  9  ■  a  Cmrado  tertio  lmperdti)re,  j  u  s  m  o  n  e  tsB  i  n  B  a- 
filcacudendae,  obtinuit*  Epfcopm  \x.tm  Attguflanmyizi^ 
quardus  dc  Ov4tt^€0^«  didus  t^dMittJtr  /  argenti  (non; 
etiam  auri)  fignandi  copiam  a  Carolo IF*  Imperatore  impe- 
travit.  Miinfter.  in  Cesmograph.  lib*  3.  cap.ia^i  foL  ^Sj^CS"- 
far.  in  Chrou.  A^gufl.part.  2.  cap.  6.foL  iii.  AJiiEpifco- 
piabaliislmpcratoribus,  citiiisauitardius,  Regaleiftud' 
acqui/ivemnt-  Vide  Arnifse.  dejur.  Majejlat.  lih.  i.cap^j» 
ntim.  6.  Joan.  Y<i2.^\.dejur.  Monetar^claJ].  i.  Theor,  6.  litoI>, 
^Theor.  j.lit.B.&E.  Haider,  di^.  Di{curflit\Ccc.foL  72, 
ItaquoqueO/ife^7^ /;5^/>m/,  bic Dvcic^ejleur /  oliralmpe- 
riali  fifco  propria  ,  ut  &  jurisdittio  tbreftalis ,  cumjure 
venandi ,  huicvel  iiUEpifcopo,  autAbbati,  titulohy- 
pothec2B,aut  donationis,  ab  Imperatoribusconcefla  fuitj 
qualia  exempla  Epifcopi  PtUgrini  Patavienjis ,  &  Abbatis 
S.Ga/li,  rccenfet  ex  Hundio,  &  Stumpffio  DanielHai- 
der.  di^.  Difcurflit.  RR, SS.  & DM*foL6/^. 6^.&7U 

f.  Eodem  modo  &more,  Ecclefiafticiin  ImperiO' 
Romano  GcxmQimco  Jmperium  &potefdtemfecularemy  in 
dominiis  fuis  obtinuerunt,  ac  in  Principes,  &  Siatus^ 
Imperii  recepti  fuerunt  ,  Adeo  ut  hodierno  Imperii 
Statu ,  eadem Regaiia,  easdem  Jurisdidionis  territoria- 
lisfpecies,  Epifcopi»  Praslati,  &  Abbates,  infuo  territo*- 
riopoflideant,  quafPrincipcs,  Marchiones,  Comites,, 
aJiive  Imperii  Status  fecuUncs  habenr./^y?  BU  dlex.  R^ 


J^&dcum  Vrinclp  dignit.  Epifcop  conccjfa,  (^c*        159 

mdn.  &alios Modeft.  Piftor.  conJiL 49.  n*y  vol.  2. Sixtin.^i^ 
Regal  tib.  i.  cai>.  4.  Kumy  123.  &f€qq  \\x\udefeud  lib.  i.  cap^ 
i-  num.  7.  Thom.  Michaei.  de  lurisdicl,  Concl.  1%.  Itt  A^ 
Herman. Kirehncr. decfficidCancelUr  lih.  i.cap.  a^.num.  Sf» 
&%6.actr^deL€gat.  lib.i.cap.i*num.},\.  Qjaiinvcftiun- 
tar  q-ioqiie  cuin  omnimoda  juTisdidione  ,    mtt  OUdS 

tt>eft(icfeert/  oberXanDafrtrfliic^ctt^brigfcit.pertext.  Aur. 
Buiif^/  26. inprinc. *5Bann fic i§rc .^(5ni^(ic^^ Xc^cn vont 
.Sdnt^  /  ot>cr  ^cpfcrnc^mcn  /  o^cr  cmpfa^cn.  &  §.  S^ax^ 

Xi<Xi\  %* X  de  A n no  1«,  o o  §.fuh, Rubr  Dcr  tClUfc^  -OrDcrt* 
Andr.  Q^A.de pignor.  cap.  7. num.  i.  Cluten  in  Syllog. cort* 
ciuf  '^.  raunuciitcr.  de  jtrtidtci  lib  i.cap.  26.  n.  18.  Rein- 
king.  de  R  S  &E.  lih.  i.  clajf  ^^cap.  g.num.  28.  Quodde- 
ducit  elcgantcr  exantiquirate,  Henning  hxinix.dejur^ 
MAJeft. libr.  2 .  cap.  o.fol  rn.  39 7.  Ac  om nes  Epifcopi cle£ti, 
Regaha,  inipibinveftituraeadu,  peiy^<'/'/A-/ywaccipiunt, 
juxta  hterasrevcrfales,  Impcratori.^<?;7W^/^»aPontifice 
Calixto  datis  ;  apud  Urfpergcnfem,  in  Chron*f.  204. 
Danicl  Haider  inapolog.cap.  z.fil  m.  130.  Hund.  in MetrO' 
_poL  Salisb,  Tit.  de  Epifcop  Frtfing  fol  «r.  44.  v.id«Goldaft. 
in  Confiit*  Latin  tom .  i  fol  y  3«  A  c  i n .  Rational.fol.  y  7 .  M  a  r  t h. 
Stcphan.  dejurisdi^i.  Ub.  3  part.  i.  cap.  i^.num^  ip^Scrtt^ 

«acfe  auc^  attc  §(5U/  nnt)  allc  CS^iJn^/  Dic  \n  Dcm  Ov^m. 
DvcicfefcpnD/  ^incm3iam».^dmg^u  c§(5rcni  UnDivcrfic 
^abcnwitt/crfcpcpfaff/  oDcrXap/  fcl^igcvonDcmOvdm* 
Otcic^cmpfa^cn;  i.c.  Accumommavedigalia,  oinnes- 
quemonetae,  qujein  ImperioRomanorcperiunrur,  ad 
Regcm  Rom.  fpedent  ,  quiquc  eahaberevelit,  fiveis 
(itClericus,  fivc  feeularis  ,  ab  Imperio  rccognofcerc 
tenctur.  ait  HX  ©C^tt)akn?@piC0C(.  tart.  1.  cap.  12. 

^  Proinde  Principes  Ecclcnaftici ,  ratione  bono- 

S  2  lum» 


2^0>  '  C4fHt    XK 

fum,  &jurlum  fecularium,  Iraperatoremrecognofcunt: 
fuperiorem,  quiea  ratione  in  Ecclefiaflicos  lurisdtiiio- 
»em  exctQCt.  per  z^^^.fiEftfcopus  i8.  diflin6i.  Gail.  dePac. 
Publ.  lib*!i.  cap.  8.  num.  8.  SchurfF.  canfil  ji.num.  2.  &feqq^, 
eent.i*      Qnde  a  fententia  Archiepifcopi,  vel  Epifco- 
pi,  provocatur  ad  Cameraro  ,  autadAuIicum  Ca^faris 
judicium  Gail.  //^.  i^^^wso-».  2.  eleganterPetr.Surd. 
confiLzjf.pertot*.  Cachcran.  cenfii.i,num,  if.  lare  Andr. 
Knichcn  demve/iit. pa^.verb.  Ducumc^-z^num.  \o.&  lu 
Hennig.  Goedden.  r^?;?/^/.  5-9.  num.z,     Gujus  prxjudi- 
cium  refert  Audt  decif  CAmer.  iit.  appeliarequibu^,foL  3I0. 
Wcxot '  deexempt»confiL  ^.  infin.     Ac,  ut  reliqui  Prin- 
cipes,  &  Status  Impcriipolitici  ^  ratione  bonorum  feu- 
daliumlmperii,  ejusdenis.  cumil]is>  conditionisfuntj, 
iicuti>;inftaraxtamati5,  hodieinlmperio  Komano  Ger- 
manicopradicatur..    Wit^i\^{\C\ii^X:i.\aUt\\iX)n\> !  X>m 

m^m^i^J^iX}U  Otdm.  OicicfeeRcgaiien,  «nb^crlii^fci^ 
mi  oDcr  tt?eit(icfee^t>t:igfcitcn'/  t>cm  Jpcpf ♦  ^cic^  tmtcr^ 

tiuorffctt/  writ  t)c(Tc(^cn:&(icDcr»i.e.OmnesEcclefiaftici» 
Praelati,  rationeilegaliorum,  aliorumqucjurium,  five 
fecularispotcftatis,  ImperioKomanofubfunr,  ejusque 
membra cenfentur.  Gail; d.chftrvat: lo.num,  1. Etobfervo^ 
3.7.  num.io.  lih.  !♦  Heig.  qti^ft-  tUuftr.  4  ».^3.  Itb.u^ n\t»  de- 
fiud:  cap:  f .  num.j.  late  Cafp.  Klock.  de  contribut  cap.  4., 
m  17 u  &  fi^f'  Martim  Mager.  de  advoc*  armatcap^.y.»^. 
299. &feqq* Befold. in ihefaur.VraB: lit. B.  verb  ^ifc^off. 
m  62-foLii2.  Ac dejurisdi^. Imp:. cap.i^y,  Georg.  Ritter. dc 
homag*  c.  4.  num^  70.  AdeoqjucEpifeopi,  &  Abbates» 
imperii,  hodiernojure&modo,  propterRegalia,  Bona* 
feudalia,,  &alia,  ablmperio,  &Imperatore,.  jurapot 
itella,  intemporaUbus,  ipfi  Jmpcratori  fubfunt,  eique: 
«hsdiie tenentur.  arg.  text^  in.c4p.fivobis»  28.  VbiGloJJaim 

vedk» 


^mdcum  Trimip  dign\  "Epijc,  cmcejfa,  drc.        i^r 

verh.Regta.  (qusfimulcontraria  folvit)  Z)//?/>^.  i.  Un- 
de  extruitur,  quod  Epifcopus  magis  obedire  teneatur 
prseepto  Imperatoris,  vel  Regis,  quam  Mctropolitani, 
^Qtxtwincap.fivobu.  i%,ibi,  nifidi  Rcligiofis  Imperato- 
ribus  ,  vcl  invitati,  vel  vocati  fuerint.  caufzi,  qudfi.  g. 
arg  text .  in  cap.  cu  mparatiM,  X.  de  a^pellat,  Henning-Goed- 
6cn.con//l.f9  num,z.  VziumQi^QT, dejurisdi^.lth.z.cap,^^ 
^omw^-  de Epifeop  German.  Dan. U^iidev.  in  Apolog.  cap  lo, 
fol.  m.i^i.  Matth. Stepha n.  de  lurisdi^.  libr.  3.  part.  i. cap, 
i^.num.  18  &feqq^  Dn.  Amic.  Jcrh.Jacob.Speidel./»i^^-- 
cul.  verh,.  ^ifc^ojf.  \z%.foL m.  ly^, 

CAPUx  xvr. 
^n  hdc  hheratitits  erga  Eptfiopos,  €5*  Ahha:-' 

tes ,.  Imperio  R.  G,  proficuafuerit ,  nec  ne  ?  ^bi  mores 
aliorum  Regnorum  recenfentur*. 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

l^FrofufasImpp.donationes  iw  ^.Idem  de  Clericorumindecen^ 
Ecclefiaflicos  coUatas^  Poli-  te  avaritia  legitur. 

tici  jam  dudum  reprehen'"   6 .  ^ua  profufa  largitiones ,  in 
derunt.  maximum  Rom.  Imp.  de» 

'%,Epifiopi,plehe  contraOptima^'  trimentum  tetenderunt, 
tes  tnfiigata,  brcvi  uhique  j\  InPolonia., Hungaria,&BeU 
eos  dejecere^  ac  omniafuA  gio ,  Archiepifiopi  &  Epi^ 
ditionifubegerunt.  fco^i,  feculart  quo^  utun* 

^^Otthonis  Frifingenf  locus  fum-  tur  potefiate  in  territorik 
per  hoc  adduatur.  fibifu  bje&is. 

s^.Epifiopi,  olim  variis  arti^  S.  Inaliisvero  Regnis ,  h^cce 
htiSyhasmunificentias  ah  '  terrttorialis  /uperioritas 
^M*  ^torfirunt'.  valde  prmfafuit. 

S  3,  p,  Tcm'-^ 


C4i  Caput  XVh 

9.  Tempore  Hunnorum,om*ies         Prmcipatum  hahentficu^ 
BccleJiafiicA  perfin<t ,  ad         larem. 
fdelitatis  homagium  pra-    ii^AnficundHm  jm  diuinum, 
fiandum,  ebligatierant.  Epifiopi,  CAterique  Eccle^ 

10./»  ^allia ,  Epifcopi ,  fimul  fiaftici^fecularispotefiatis, 
funt  ParesRegnii  fiu  Pai-  ^  ac  domimorum  tempora- 
res  de  France .  liu  m  ,  capaces  eJfepofjiHt  ? 

II, Inltalia^Epifiopiy  titulofe-  quodafiirmatnr, 

renifiimi  honorantur ,  fi~   i/^Jdg^ex praxivetufiijfima, 
cnlarem  tamenpoteflatem    i  y .  Non  temere  rece^endum  ah 
mnhahe^t,  eo,  quod  diu  aquum  vim 

11,  In  Hijpania ,  nuUi  Epifiopi ,        fumfuit, 

/^y^terum  Imperatorumlargasnimis,  &profuras  lihe' 
^ralitateSi  &donationes,  tam  domi^niorum,  &  redi- 
tuum,  quam  regaliorum ,  &  fecularis  poreftatis,  in  Ec- 
clefiafticos  collatas,  jam  dudum  plutimi  Politici  conquc- 
fti  fuerunt :  Ita  enim  dc  hac  profudone  Petrui Berttus  fcti- 
bi  t :  Equidem  cum  profufas  iilas  Clodovdi ,  Pipini ,  Caroli  Ma- 
gni,  LudoviciPii,  aliorumque  largitiones,  video ,  fubit 
animum  meum  dubitatio ,  utrum  ne  iUiplm  Chrifitanita" 
ti  profuerint  donando,  an  ohfuerint  ?  Petr.  Bertius  Com- 
ment.  rer.  Germ.  iih.z.  cap.  i.  Ac  quod  \  prifcis  Imperato- 
nbus  (concedendoEpifcopis,  &Abbatibus,  tantam  £c- 
cularem  poteftatem,  cum  tam  amplo  territorio)  confi- 
lio  Principum  vere  pcrnitiofo ,  fadum  fuerit ;  jam  diu, 
QintQPetrumBertium,  conftanti  aninio,  querelabundus 
tradidit  Willibaldus  Pircheimcrus,  Imp.  Maxim.  I.  Coa- 
fiUarius,  inEpifiolaadloan.  Bapt.  Egnatium  Venetum,  Qui 
hic  adjicit  ver ba :  Pr&ctpue vero  tUa6  (Civitates  Imperii)  af" 
fiixit  Epificporuminfilentia ,,  &avaritia^»onficm  acflamm^ 
quMtamcmnBa  hauriens* 

2.  Cum 


An  hdc  iiberalttas  erga  Epifap^  &  Abbat.  &f.      14  3 

2.  Cumcnim  iniperatorcsprifci,  Principum  con- 
lilio  vere  pernitiofOy  jus,  quodipfi  in  Civitatibuslm- 
perialibus  habcbanr,  Epifcopis  conccfTiflcnt,  illihaud 
frgnitertantomunereufirunt ;  fedciimprimumplebem 
eontra  OptJmates  inftigaflent,  brevi  ubique  cos  cjecere, 
acindcftultoopprcflbpopulo,  omniafusB  ditioni  (ube- 
gerunt.  'Wilhbald.  Pirchcimer.  ^e  cenfura  RerumpL  Ger- 
man.  in  oper.  ejmd  Poltt.fol  201.  quod  rcfert  quoque  Joan» 
'L\mri-£*in/ur-publ.  Itb.  7.  cap.  i.  num^ig.  Eosqucfcquitur; 
Refucator  tCp  OlciC^evogC^.  Dtfcurffolz.     Eandem  que- 
relara ,  jamantealiquotfccula,  iplosquoqueEcclcfiafti- 
€os  cordatosgefljflxj  Unum,velalterum,  tantura  tefti- 
monium,  prxcipuorum,  &ejusdem  temporis,  maximae 
Authoriiatis,  Scriptorum  ,  aflferam;  Audi  Cardmaletn 
C  u  fa  n  u  m  r  Temporalia  Ecciefarum ,  quid profrnt  Retpubli' 
€a?  qtndlmperto?  quidfubditii  .<*  certeparum ,  aut  nihil.  De 
temporalihus  omnis  cura  ^  deffiiritualibu^nulla.  Illud,temp0' 
raluDominti  j  Ecclefaficorumreg;men,  multum  Retpubl.  (^ 
fubjeSiis.,  obeH.     Curia  Romana  attrahtt,  quicquidptngue  eUy 
(ex  invejittura)  &  ob  id ,  quod  Imperium  contuiitpro  Dei  cul^ 
ttty  &  bonopubiico  ordinarunt  fanSiifpm^  ,avaritia  i  &  cupi- 
dttate  exorta ,  palliatis  rationtbus^  (^  novis  adtnventionibus,. 
totaliter pervertitur,  &  imperiale  efficiturpap^ale^  &ff>tritua' 
le  temporale.    Card.Cu(anus<af(f  concordant  CathoL lib.i . cap* 
2^*cumcap.feq*  inoper*  Simon.  Schardiij'^/.  657, 

3«  SimiHa  quoque  tradidit  Otthoy  Pri/ingenff^fiko^ 
pns,  ImperatorisFridericiy^nobarbi,  Patruus,duraait: 
Kegnorum  mutattonefy  ^  ad  ultimum  imminutiones  ^  quis 
fru6iHsfequatur  f  quia,  non  (ine gravi fcandalo ,  dtc^repoffu* 
must DeOy  apudquem nihilinutiliter  effluerepoteUy  relinqua^ 
mtHt   Nm  defum  tamett,  ^ui  dicunt  j  Deum  ob  hoc ,  Regnum 


.144.  '^^P^^  ^^^- 

immtnut ,  voluijfe,  ut  Ecclefiam  exaltaret.  Regni  quippe  nn^ 
yibusyac  hcneficentta  Regum  exaltatam ,  ac  dtlatatam ,  nemv 
amhioit  .Ecclefiam.  Conftatque^eamnonprimintAntumKe^ 
gnnm  humiliartpotuifi},  qudm  ipfG.ohamoremfacerdotn^evi- 
fieratOy  acvinbm  exhaufio,  non  ejustantum,i£i eH,/pirituaIi, 
fidfuoproprio ,  materialtfcilic*  gladiQ  percufifum ,  defirueret, 
^uodjudtcare^veldtfcutere^fupra  noflras  vires eH*  Videntur 
tamen  Sacerdotes  culpandiperomnia^  /quiRegnum  fuo  gfadio, 
quodex  Regum  gratia  habentyferire  conantur.  Etpauto  poH, 
Regno  decrefcente  »  Ecclefia  in  magna  authoritate  fietit\  ita 
fcribit  OtthoMfingenf.^//?tfr.//i^.  7.  in proleg.fdl.  m,  128. 

4,  Alitcr  ^neas  Sjlviu^  ^  qui  poilmodum  Piusll. 
PontifexM.  tradit,  Mathildam,  RomanoEpifcopo,  te- 
ftamentolegalfe  id,  quod  patrimonium  Petri,  nomi- 
nant,  tuncque  vocem  iianc  de  coelo  auditam ,  magni 
Virireferunt :  Hodtefiminatum  efi  in  Ecclefia  Dei,  -vene' 
num afpidum.  tefte  Nicol.  ^o^t.decif6g.m  2.  &LAventin%  ^i 
Annal. Bojar.lib.  6.foL m.  609.  Verilfimum  exiftimans  il- 
Jud ,  Sulpitii  Severi,  dictum  ;  Auro  (nempe)  non  jlrui  Eo- 
tlefiam,  /eddeftrui*  Ethocmulto  raagisdicendumeft, 
cumEpifcopioHm,  variis  artibus,  hafce  munificentias 
ablmperatoribus  invitis,  extorferint.  Extant  quoque 
apud  Chrifiopherum Bronverum ,  de  fyderibus  Gcrmaniae 
invita  Meinvercii,  Paderbarnenfis  Epifcopi,  dignauri- 
queledu,  accuratedefcriptsartesilhusM^/;?'!;^;'^//,  qui- 
bus,additandamEcclefiam  fuam,  bona  compkira  Hen* 
rico  Imperat.extorferit,  tanta  interdum  pcrtinacia  ,  ut 
Imperator  tandem  in  haec  verba  prorupcrir ;  Tu  odtum 
Deiy  omniumque  San^iorum.  habeas ,  quod  me  honis  concefps 
€um  detrimento  Regni , /poliare  non  cefias,  Quod  rcfert  i3fl, 
Herrn,  Conring.  de  Eptfiop,  Germ.fol,  m,  164. 

f .  Paria 


L^/7  hi£C  lihcralitas  ergii  l^pljcop.  c^  Ahbat,  &c,     145» 

5".  Pariade  Clericorurj  indecente  avaritia,  &po- 
tcntiafeculari,  conqueftus  jamfuit,  tcmporc  Ludv.ivi 
Imperatoris,  Thcganus,  Epifcopus  Trevirer/fis ,  de geflis. 
Ludov.  Pti.num.  /\.<\,.apudPitho.f.ii^.  Lehman.  diCi.  Chron. 
Sftrenf.lih.  z.cap,  ^i.fol.  173,  A,  Plura  fi  dclidera';,  videfis 
fcriptumGabr.  de  Barlicti  apud  Goldaft  in poIit„  Imper, 
part,  8.  traci.  i,fol  m.  440.  &  fcqq»  Hcnnmg.  Arnifae.  de 
immunit.  EccleJ.  c.  4. num.  f ♦  &Jeq(j*  Adi  quoque  citatutn 
Chrift.  Lchm.  ia  dicl.  tra6i.  lih.  4.  r,  3.  per  tot,  ac  lib,  f .  cap% 
102.  Kwxsx^^.deComitiis.cj.iig.f^^^.  Adde,qu6dde 
Monachorumavaritia,olim,antc  ahquot  fccula,  femper 
gravisquerelafaerit»  Nam,  utintcraiia,  unicumtan- 
tumexemplum  adducam  5  refert  Cunradus  Faharienfs, 
in cafihusMonaJlerii  \  Quod  cum  Cunradus  Abbas  Mona- 
{iecii,inanlam,i  Frid.Imp.  tertiavice  vocatus,  fefe excu- 
faQct,  in  cundcQi  cumforte  ofFendifTct  HenricusRex, 
ImperatorisFilius,  jocofa  qusedam  verba  erudavit,  in 
huncmodum:  Domine  Ahb.ts ,  necejfariam  adinveni  ve- 
JirA  infirmitati  medicinam  j  accipiatispro  anttdoto  quadrin- 
gentas argenti  marcjts ,  credo  enim  ,  quod,  rece.pt atione  talis 
potitii .,  d tertianis fehrihm )  poterttis  continKo  liherari.  Adi 
Mcich.  Goldaft.  in  Notat.  adS.  Columhan.fol.m,^^,  Bapt» 
Platinara  in vit, Ponttf  fuh Marcelim*  I, 

6.  Hafcc  profufas  bonorum  temporalium ,  cum 
fecularipoteftate,elargitiones,  in  maximum  dctrimen- 
tum  Impcrii  Romani  tcndere,  fubfccuti  Impcratorcs 
probe  animadvcrterunt ;  Ita  enim  de  Impcratorc  Hen^ 
rico  /r.legiraus  i  Quadam  die,  dum  ipfe,  cura  fuis  fcur- 
ris,  morarcturin  cubiculo,  &  Epifcopi  cxtcrique  Prima- 
tes  excubarent  in  veftibulo,  fertur,  illisdixijTe,quicon- 
fcii,  &  fautoies  erant  fuae  ncquitiae :  Ecce  if^funt,  qut  Re^ 

T  gni 


146  CAput  XVL 

gni  meidivitiofhabent,  &  me,  meosque  omnes  in  paupertate, 
reltquerunt ',  ^odJitUh  de  medtofmjfent  ahiati ,  Ego^cuTf- 
€iique  meifamiliares ,  citopojfent  fiert  dtvites.  ^uapropter^fi 
'viriefiis ,  &divitias  hahere  cupitis,  ijlos  tjunc  inermes,  arm<u 
ti fortiter  tnvadite  ^  &  omnia,  qu^,  tlli  pojfdent ,  accipite, 
AuC^.  U\{{ot.he/lSax,foL  121.  Lchman.  df^.Chron.lth.j^. 
cap.^^fol  ijl^B.  Proindc  Succeflbr  e;us,  Henrict^s  K 
Imperator,  cum  Pontif  Pafchali  IL  fingulari  conventio- 
nepublicapaduseQ,  utEpifcopi,  Monachi,6{  totusCic- 
rus,  Civitates»  Arccs,  Oppida,  vicosRegios,  aUosve 
redituslmperii,  cumomnibusregaHbus,  &  fecularipo- 
teftate,  ceu  Reipublicae  ncrvos,  imperio  reftituant ,  ac  in 
pofterum,  decimis  contenti,  vivant.  Quas  conftitu- 
tiones  refert  Melch.  Goldaft,  inconfit^  Imper.  latin»  tom. 
lifoLi^is&feqq.  Idem  quoque  tradit  h\ ^miv^jn Hijior» 
iojor.  Ith.  i.fol.  486.  num.  10.  Cranz.  in  Hifior* Saxen* lih, f. 
€ap.  3f.  Cafp,  Klock.  decontrihut.  c.  4.  n.  149.  Ac,  quod 
utiliusfuerit  IrnperioR.G.  Ecclefiafticis  Prarfulibus.tan- 
tamtemporalem  poteftatem  nonconccftamfuifle,  cam- 
queadhucdum,]mperioR.  G.nihil  prodcfle  ;  tradir, per 
variasrationes,  Joan.  Limnar»  injur.puhl.lih.i.  c.%.  num.z. 
&Jeqq.  Juft.  Schiiz.  in  Coll  fur.puhl  dt(j?ut.  8-  thef  ^.  Itt.  A, 
Arniik.  d  tr.  cap.  4.  num.  4.  tr.  de exempt,  clericor.  Daniel 
Haider*  inApoIog.pralim.  ^.foi^Q.  Jate  Chrift*  Lehman./;^ 
Chron.  Spirenflih*  1  cap,  21. 34«  f 3.  ^^ lih*  4. r»  3.  aclih.  ^.cap^ 

lZ,&fl> 

7.  Aliarum  GentiummoresquodaEtinet,  fanein 
Polonia  Regno i  Archiepifcopi,  &Epifcopi,  cum  Ecclefia- 
ilica  jurisdidioncDioeccfana,  feculari  quoque  utuntur 
poteftate,  interritoriisfibi  fubjedis,  adeo,  utquidam 
Principali  ctiam  dignitate  pracfuigeant.    Ita  Cracovienfls 

EpifcQ» 


K^n  h^c  Itheralita^ergd  Epifeop.  &  Abhdt,  &u     14^ 

Epifcopm,\  RegcBoleslao,  Ducalemnaduseft titulum, 
&,cuai  dignitate  poteftatem.  Cromer,  Hijior.  PolonM.^. 
&9>  ltt\  Hu^gari£  Regno  hxchiQ^i^QO^MS  y  Epifcopi,  & 
Abbates;in  tcrris,  Civitatibus,  &  pagis  fuiSjOmni  jurisdi- 
dionefeciilarijnftar  Baronum  Regni,  utuntur,  fruun- 
tur ;  Itanamque,  in  Tripartito  Regni  HungariJE,  Icgi- 
mus;  quodomncs  Dommi,  Pr2lati,&  Eccleliarum  Re- 
^ores,  seque  ac  Barones,  &  csteri  Magnates',  atque  No- 
biles,  &ProceresRegni  Hungariae,  ratione  nobilitatis» 
&bonoiumfecularium,  unaeademqueliberratis,exem- 
ptionis,&  immunitatis  praerogativa  gaudeant,nec  habeat 
dominorumaliquis  magis,  nec  nobilis  quispiam  minus 
libcrtatis.  Srcph.  Werbeiiz.  in  Tripart.  jur.Regn.Hungar^ 
j>art.  I.  tit.  2*  Hinc  in  S.  Stephani  Regis  Dccretorum  libro 
circa  Annum  loi^Ath.  i.  ^.  3.  conftitutum  eft.  Quod  in 
rcgali  dignitate,  Pontifices  tertium  poftideant  locum. 
Acin  KQ%\%LadisUi,  pojlhumi,  decreto,  ut  PraElati,aIiiquc 
Ecclefiarum  Redores,  de  bonistemporalibus,  fuperob- 
rervandafidelitate,  &obedientia,  aeque,  ac  caetcri  Rc- 
gniBarones,  &proeeres,  juramcntum  praeftaretenean- 
tur;  Decr.  Ladislai ,  dc  Anno  14^5.  art.  2.  Ideo  etiam 
Epifcopi,  &  Prslati ,  judiciis  Rcgni  intereire  debent. 
Decr.  Reg.  Ferdtn.  /.  Anno  iffg,art/c,  3 g.  In  Belgio ,  Ar- 
chiepifcopus  Camcraccnfis  ,  codem  ducali  titulo  uti- 
tur,  ac  fcribit:  NosN.  Archicpifcopus,  &  Dux  Camc- 
racenfis,  S.  Rom.  Imp.  Princeps,  ComesCamcraccnfis. 
Guicciard.  in  de/cript,  Beig.fil,  170. 

S.  In  aiiis  vcro  Regnis ,  dum  expcrientia  tonftabat, 
tamfublimem  poteftatemfecularem  ,  indiminutionem 
Regiae  authoritatis  tendcrc,  idcohxcccfuperioritastcr- 
dtorialis  valdeprxcifafuit.  Nam,  inRegno  Ga/iia,  ciMSim' 

T  2  vii 


vis  quidam  ex  Epifcopis,   ciim  Dacali  tirulo  rcperian- 
tur;  iijcctamendigniras,  noncundis  Regni  Epifcopis 
competit,   ncc  tam  fublimem  tcmporalem  poteftatcm 
annexamhabeta  Ikuti  nodri  Epifcopiin  ImpcrioRom. 
Germ.  polfident.     Uniciiique  quidem  Epifcopatui,  in 
Gallia,  quatuor  fcuda nobilia ,  ciim  titulo  Baronatuam , 
addidafunt,  quorum  pofiedbres  Epifcopo  infervire  tc- 
nen t ur.  Faujn.  au  thedtred'  hotjncur.  Itb*  2.  c.  ult.     Adeo- 
que  quilibet  Epifcopus,  qiia  Epifcopus ,  Regi  proptec 
beneficiatemporalia,  quac  inRegno  poflidet,  juramen- 
tofidelitatisobligatur.  llprefl;  le  ferment  de  fideltte  &  Uy. 
aute  pourle  temporel  des  leurs  henefice^  Rageaux  des  droits. 
Eoyaux.verb. Homage, pag.i%^,  Gillef  de Maifire.^f/ Rega- 
les, cap  6.  num.  2.  d"  3.  Georg,  Louet.  en  recueil.  desarrefts 
Ut.  0>  Tit.  afficiers  de  Cour  d'  Egltfe.foLm.  5-35-.     Quod  (i 
unus,  vel  aiter  Epifcopus,  feuduminfuper  a  Rege  te- 
net,  juramentum  homagii,  in  Camera  computuum, 
praeftareadftringitur.  Caroi.  Lofeus.tr.de Seignerie.c.j.n. 
31.  D«.  Limna.  in  notit*Reg.  Galljtb.  3.  cap,  y.ltt.  T, 

9.  Qpo  fpe^lat  antiqua  Hunnorum  confuetudo» 
jamdudum,  Romano  ftylo,  exarata,  in  hanc  fentcn- 
tiam:  OmncsDominiPraelati,  & perfonae  Ecclefiaftica?, 
Reginoftro,  adfidelitatisHomagium  prjBftandum,obli- 
gentur,  &  ratione bonorum  temporalium, coram Judi- 
cibus  fecularibus  ,  jure  ftare  tenentur.  Quod  refert 
Choppin.  deDoman.  Gall. Itb. 2. ///.  10. fibnum. 9.  Qupd 
lariustradit  originarius  Stephan.  Werbeuz.  injur.  Reg^ 
Hungar.  lib.  i.  //>.  12.  Unde  Epifcopi,  nati  Regis  Confi- 
liarii  in  Gallia  dicuntur,  &  ob  hunc  titulum,  feflio- 
nem  in  CuriaParlamenti  habent,    poftquam  fidelita- 

tis 


i^n  hdLC  liherditai  erga  Epifiop.  &  Ahhat .  &c.     149   ' 

tis  juramenrum  praftitcrunt.  Votum  tamen  ,  &  jus 
ciicendilenrcntiam,  in Parlamento,  acComitiispubli- 
cis ,  non  habeant  Ils  n  ontny  voix ,  nyavis  dejugementy 
qui  fe  donnent.  Carol-  Lofe.  di£i.  tr.  c.  2*n*i6»  Gillesde 
Ma  i  ft  r  e  de  RegaL  cap.  \  3 .  Car  les  Evesques  doivent  ejlre  in  Cau^ 
lU ,  non  in  Aulis ,  ne  Apocopipotius ,  quam  Epijcopi,  dicantur, 
Sicuti  fcribit,  &  iiocaliquot  Arrcftis,  (eu  pra^judiciis, 
confirmat,Bern«delaRoche  Flavin.  tr.deParUmJ.  7.  ».7« 

10.  Alio,  &pinguiori  jure,  utunturEpifcopiRegni 
Ga!lt£ ,  qui  rimul  Pares  Rcgni,   feu  Paires  de  Franceexi" 
ftunts  Qualcs  regulariter  fex  ,   in  Regnonominantur. 
Qui  prarrcr  Epifcopalem  dignitatcm  ,    etiam  Ducis  ti- 
tuio  praEfulgent  j    Qualis  ell  Dux  &  Epifcopus,  Rhe- 
menJtSy  Laudunenfis y  &  Lingernenjis ,  Epifcopus  item  & 
QomQS  Catalaunenps,    Novimagienjis  t    &  Bellovacenjis , 
Jul.  Csfar.  Bulenger.  deoJjic.Regn^Gallidi.f.m.j.     Hofce 
paulo    aliter  rccenfct  Author  dcs  Recherches    de  U 
Francelih*  2.  Jol.  ^^j.  Quem  allegat  B^i^old.  conjil.  ig^, 
qua[i*7.n.96.   Quiomnesin Parlamentis,  aliisquecon- 
ventibus  Regni  publicis  ,    votum  &  jus  dicendi  fenten- 
tiam  ,  de  Patrije  negotiis  obtinenr*  Carol.  Lofae.  d.  cap,  2. 
num,  16*  Bernhard.  DelaRocheFlavin.  <af/V?.//^.  7,^^/».  7, 
Ac  in  bonis  tcmporalibus ,    quae  feudi  titulo  a  Rege 
poflident  ,  haud  dubie  fuperioritatem  ,    cum  Regali- 
bus ,  excrcent.  Vide  Dn.Limnx.  deRegn*  Gall,  l/h.  3.  c.  7, 
lit.N.&^ 

II.  Inltalia,  quamvis  Epifcopiinprimishonoren- 
tur,ade6,  uttitulo,  SereniJpmii^txi^oWQznt ,  fccundum 
tradita  a  Pacian«  tr*  deprohation.  lih,  2.  c.  2^.  num.  38.  Ru- 
doJphin.  deorig.  Duc.  Itd»  num.  2fo,ReguIariui  tamen 

T  3  Civi- 


Civitatcs,  Caftra,  &  Villas  non  poflidcnt ,  multo  miniis 
fecularero  poteftatem  ,  &  fuperioritatem  territorialem, 
in  fubditos  exercent.  Exceptis  paucis  quibusdam  Ab- 
batibus,  praefertim  xwRegno  Nea^olitano  ,  qui  tum,  ex 
fingulari  Pontificum  privilegio  ,  tum  ,  priEfcriptionc 
temporis  immemorialis  .  (ecularem  quoque  potcfta- 
tem  in  C%ftellis  fibi  fubje^^is  habcnt. .  Qj-ios  re- 
cenfet  Martinus  Freccia  traci*  deorigin.  Baron,  lib,  i.fol.  ip. 
num.  28.  &Iatius  Afcan.  Tsimhm.dejur,  Abbat.tom.i^difi, 
l.quAfi.a^.  Ubiyatiaexempla,  cum  privikgiisPontifi» 
cum  >  recenfet. 

12.  \n  Hi/pani^  Regno y  nulli  repcriunturEpifcopi, 
(quanturo  perlegendofcirc  licuit)  qui  principatum  ha- 
bentfecularem,  &,  cumfpirituali,  fimulquoquctem- 
poralem  ,  &  territorialem  poffident  fuperioritatem, 
&  jurisdi£lionem  in  fubjedos.  Hinc  communitei^ 
tradunt  didi  Hifpani,  quod  Epifcopusin  Hifpanianon 
poffithaberefifcum,  vcl  alia  jura  fifcalia.  Joan.  Baptifta 
I^rrea,  in^rooem  allegat.fifeal.  num.  f.  Francifcus  de  Amayx 
dd tit.  C,  dejur.fifiai.  inprooem,  num.  zf.  Ideo  condem- 
nationes,  nonfibiipfis,  necCamerx,  fed  pauperibus, 
•applicaredebent.  Azcv edo  i/f  Recof>iiat»ad leg.  12*  num.  4* 
&f,iib.s.  Nec  poflunt  habere  ,  Epifcopi  in  Hifpa- 
nia>  armatam  militiam ,  feufamiliam,  utfuaauthori- 
tate ,  Laicos  capere  poflint ;  poft  Azevedo  Franc.  dc 
Amaya  adL.  nemo  2. ».  36«  C  de  Exa^*  tribut.  lib.  10.  Joan» 
Baptift.  Larrea  decif.  Granat.  i,  num*  i6*&  17.  vol,  i.  ubi 
haec  perrationes  deducit.  Franc  Salgado.  de  Regiapr§^ 
teSi.part*  2*  c.  j\.,n.  36.  Quamvis  Epifcopi,  in  Hifpa- 
nia>  Regietiarajuramentumfidehtatisprsftare,  ac>  ad 
Curiam  B.egiamvocati9  comparcreteneantur^  fccun- 

dum 


An  JjM  liherahtas  erga  Bptfiop,  &  Abhat,  drc*       ij-x 

dum  ca  ,  qus  tradit  joan.  Baptift.  'Lwtzdlkg*ffial.  13. 
num.iz,  HancEpircoporum,  &.  Praelatorum  ,  in  Gcr- 
manico-Romano  Imperio  ,  fuperioritatem  territoria- 
Jcm  ,  cum  priiuipalidignirate,  conjundam,  un^,  cum 
poflcirionctot  Ci\  iratum,  Vjllarum,  Pagorum»  acfub- 
ditorum  ,  cxrera  Nauoncs  ,  prsfertim  vero  Hifpani, 
cundorum  Impcriorum  a^muli :  kmper  lividisoculis, 
afpexerunt;  adco,  utinComitiis  Annoi63o.Ratispo- 
flaE  ccicbratis,  apud  S.  Caefaream  Majeflatem  ,  Regis  Hi- 
fpaniac  Legatus  ,  Comes  D'  Ognate,  cxGuevarorum 
familia>  non  crubuerit,  palam  faepius,  indifcurfibusin- 
tcr  amicos  ;aditare  :  Epifcoporum  Imperii  R.  G.  to- 
gassequo  longioreseffe:  ideopoliticisartibuspraeciden- 
das:  Et  vel  hoc  didto  annuens,  neceflumeflelmpera- 
tori,  ut  fcculares  Principum  Ecclefiafticorum  pote- 
flares ,  diminuat ;  referente  Theod.  Berinic-  deComhfis 
'Ratispon^  Anm  1630. 

13*  Attamenhocloco,  nonpraeterrationem,  du- 
bitari  poteftj  Anfecundumjtudivinurn^veteres  Canones,pri* 
mittvdi  EccleJtAt  &Conciliorum  Nattonalium  conjiitutiones, 
Epifiopi, cateriqueEcclefiaftici.fiecularispoteftatts,  dignttatum 
Regaltorum  i  ac  tot  dominiorum  temporalium  ^  capacesefifepofi 
finti^^ioNegativafententta^idiVQ^  rationes  coIIegerunt,ex 
antiquitateHiftorica,  practeriammodoallegatOs,  Joan. 
quoque Limna?.  injur,puhL  lih.  i.cap.  3. ».  2.  &fitjq.  Tuft. 
Schiiz.  injur  puhl.  dijput.  8.  thefi d^.  lit.  A.&B.fiol.  i.  Henn. 
Arnifa?.  de  immunit.  Cler.  cap.\.fioUi%.pofiplures*  Befold. 
rclativc  tantum. deMajeft.  ingenere.  cap.  3.  num. Of^&fiqq. 
Et  hoc,  propter  veteres  Canones,  Epifcopis  politi- 
cam  poteftateminterdicentes,  quosrefertHerm.  Con- 
ling.  inprafiat.  Eptft,  U&tt»  3.  P,  M.  adCarol.  M.       Quo 

faciunt; 


j^2,  Caput  KFl 

faciunt ,  quse  tradit  Joan.  Bapt.  Larrea  Hlfpanus.^<?^//r 
Crandt.  i.  num.  i^.  &  feqq.  ubi,  per  variasraticncs  hoc 
dcducit.  iare  Henning.  Arnifae.  tr.de  exempt.Clericor.c. 
4.  ntim,  /^.&pertot.  Thom.  Crag.  dejur.feudaL  Scotic.lib. 
I.  Biegef.  \i'  in  ■princip.  In  contrarium  tamen  j  ac ,  quod 
pohtica  poteftas,  cumfpirituali  potcftate,  in  uno,  co- 
deraquefubjedoi  diverforefpedtu,  benecondfterepof- 
fit,  per  cap.  audit  X.  depr^fcript,  drper  cap.  dilutu^s  X.  de  of 
ficio  ordin,  tradunt  \(/'inz\Qt.dejurisdi&.Epifcop.Germ.tit, 
21.  Quem  fequitur  Reinking.  d.  R.  S.  &E.ltb.  ucUff,^. 
c.  9. num. 9. &plur.Jeqq.  qniQonttSixiis ,  fimulrelpoadet» 
Arums.  late  difputans  intr.deComit.  cap.j^.num.  98.  Be- 
fold.  in  Thefaur.  Pra^ic,  lit,  G.  'verb.  ©cijldc^C  24.  Actr.  de 
Monarch.  ingener,  cap.  3.  num.  y-fii.  m.i^,  Ex  CathoHcis 
Scriptorib.  Card.  Bellarm.  de  Pontipc.  lib.ult.  cap  penultt. 
&  ultimo.    Ubi  fcribit ,  Bona  Tecularia ,  cum  Ecclefia , 

non necefTario conjuntla, aut  feparataefle.  Joan.  Soto de 
juflit.  &jur.lib.  10. quxfl.  4.  art.  ult.  Cafpar.  Klock.  deCon" 

tribut*cap.\,n.\^af.,&feqq.  Et  antc  allegatos  Petr.  Heig. 

quAJl.  illuflr,  4.  num.  f  7.  &feqq.  lib,  i.  joan.  Jacob  Speidel. 

inSpeculjurtdic,  lit.  B.  verb.  Q5ifc^off./'«?.  if 4.  late  Afcan. 

Tamburin.  dejur.  Abbat.  tom.i,  di(put.  12.  qu^f.  i.pertot. 

trancilcus ^ozz\\x%-,detempor.  Ecclef.Monarch .per tot.  Dua* 

ren.  de  Miniftr,  Ecclef.ltb.  i.  cap,  4,  acfexcenti  alii ,  quosubU 

*visreperie5* 

14.  Vcruntamen ,  Lexitafcriptaeft,  ac,  Impcrii 
Homani  praxis  vetuftifllma  ,  ita  circa  politicam  Ec- 
clefiafticorum  poteftatem  invaluit  ,  utea,  quafiinar- 
titulum  fidei  ,  tranfiverit  ;  Ideoque  in  Anno  1139, 
Arnoldus  quidam  Bixiantts ,  Veridtctu ,  quod  Epifcopis 
Rcgaiia  competerc  negalTct,  in  pra^fentia  miile  Anti- 

.  ftitum. 


^n  hdc  liherditits  erga  Epi/cop.  &  Abh4t  &c^     i j^j 

ftitum ,  haercfeos  damnatus,  ac  tandem ,  ob  veriratera , 
a  Papa  Celeftino  U.  Roms  Anno  ii ff .  combuftus  fuit,  tc- 
fte Sigon»  deRegn. Ital.lth. upag.  175.  De quo  Arnoldo 
Brixiano,  ejusquedo^trina,  fequentia  extanc  Carmina 
apud  Giintherum .  hifceverbis. 

-  -  Variisiniplehatvocihusaures '. 
Tiit  proprium  Cleriy  fundos.&pradiay  nuU9 
lureffiu  Monachos ,  nulli  ffcalia  jura 
Pontificum  nulli,  curapopuUris  honorem 
K^hhatum  ftcroi ,  referens ,  concedereleges^ 
Omnia,  Principihus  terrenis ,  ahdtta ,  tantum 
Committenda,  mris popularihus ,  atqueregendd» 
Illts  primitias ,  c^,  qua  devotio  plehls 
Offerat ,  &dedma4,  caftosin  corporis  ufes, 
2(on  ad  luxuriam ,  five  ohleciamina  carnis , 
Concedens ,  mollesque  cihos ,  cultusque  nitorem  » 
Illicitosquejocos»  lafcivaque  gaudia  Clerij 
Pontificumfifins,  Abhatum  denique  laxos , 
Damnahat  pemtks  mores,  monachosque  fuperhos , 
Veraque multaquidem ,  nifi  tempora  noftrafideles 
Refpuerent  momtusyfa^fisadmixta^monehat. 
Gunther.  in  LigurinJihr.  3.  degefl.  Frider.  I,    Unde  ad  ho- 
lce  Verficulos  optime  adnotat  Joan.jacob.Spigelius  Sce- 
Jeftadianus,  quifcripfit,  &  infcrippt  Commentarium  Anno 
i^^i. adRegemFerdinandum.  Sunt &hodie,qui,utinonfua^ 
dent^  ut  cuiquamper  vim  &  tumultum,  quodpofpdet,  adima^ 
tur :   Itaputant ,  /iDominus  hanc  mentem  impertiret  Eccle^ 
fiaMiniftris ,  utfponteditionem  mundanam  ahjicerent ,  nihilo 
pejus  hahituram  rekgionem  Chriftianam ,  &  ipfis  non  pauU 
plus  acceffurum ,  tamquietiSy  qu^m  dignitatis.   Spiegel.  in 
Comment.  ad Ltgur .ihid,in  verh.  NuUififialiajura.  Eandcm 
comburtionis  hiftoriam,  recenfet  quoque  Lehman. //» 
Chron  SpirenfUh.  f.  c.  j-i. 


if^  Capuf  XVL 

if.  Vematamcn,  ututfit;  Ea,  quae  tamdiu  detcr' 
minatam  interprctationem ,  &  obfervationem  habue- 
lunt,  nuilocura  cfFedu ,  a  Politicis  indubiura  revocan- 
tur,  nectemereindubiumrevocaridebent.  Siquidem, 
fecundum  JCtos,  non  temere  recedendum  cft  ab  eo, 
quoddiuaequum  vifumfuitj/fy/.  13.  §.Ji».D.  de  extraor. 
dm.  cognit,  ac  obfervantia  retrb  ,  tot  JaudatiflTimorutii 
Principum ,  per  tot  fecula  frequentata,  non  illico  cul- 
pandaeft  j  Quoniam  talis  confuetudo,  &  praefcriptio  , 
jusfacit.^fr/.3f.D.  dekg.  Et  antiquitas  vim  legis  obti- 
miiuper  l.fergit.  ^X.de  fepuUhr.viol*  Hofticnf»  in  cap»^ 
X^dsconfuet, 

CAPIIT  XVIL 
fDtf  Civitatum  Impertalium  Origine^  immi^ 

dietate ,  &  a  quihui  Iwperatorihm  eam 
acquifiveririt  ? 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

j»  Tempore  CaroU  M.  atiorum'  lia  privilegia ,   ad  ame^ 

que  Regum   Francorum ,  na  &  mercatura  commo~ 

pauca  in  Imperia  erant  ditatem  promovendam  y 

Civitates,  concejpt, 

s.  Carolinorum  tempore,Civi-  f.  Succedente  temporeylurisdf* 

tates  muris  &  aggerihm  fiione  terrttorio  annexay 

muniri  ceeperunt.  decoratafiterunt. 

3.  Ad Saxones devoluto  Im^e-  6.  Detempore,  acquandoCi' 

rio ,  plures  Frbes  condita  vitates  Imperii  jm  autO" 

funt.  €ratia  acquijierint ,  non 

4  .UenncusAuceps/)ppi^isjuf  eonjiat. 

Ju  ejm  conditis  f  gmera*  j.In^eriiCivitates^longoirt' 

tervattOf 


"De  Civitatum  ImpertAlium  Origtne,  &c,  iff 

ttrvallopoH  Prtncipes  ^ad  i  o .  ^idam  hanc  immunitAm 

tantum  lihertatisfajligiu  tem  Civitatum  ,  Imper*. 

pervenerunt,  Friderico  Barharojpt ,  ad^ 

%.Aliiitempore  Henrici  IV.  ter-  fcrihunt, 

ritorii  fuhltmitatem  ac-  ii.  Plurima  Civitates fuperii^ 

quijiviffe  ferihunt.  ritatem  territorii ,  ex  oc^ 

p.  Imperii  Civitates  Saxonicas  ^afione    Interregnorum  , 

^  Rhenanas  immedieta-  vel  dijpdiorum  inteJlinO" 

tem  pr^reliquis  ohtinuif  rum,acqutjiverunt, 
fe,creditur, 

UTeunque  Traperatores ,  tam  Francij  quam  SaxoncSy 
Gcrmania  indies  magis  excoli  &  habitari  coepta. 
Principibus,  Comitibus,  aliisque  Impcrii  militibus  pri- 
mariis  ,  certaterritoria,  &dominia,  imb  integras  pro- 
vincias,  curaprincipaiidignitate,  aliisque  Juribus,  Re- 
galibus  ,  hereditario  jure  in  feudum  concefferint  -.  At- 
tameninfigniores  adhucCivitates,  Pagos,  Fundos,  & 
Villas,  fibi  ipfis,  ac  Imperio  imraediate  refervarunt. 
Wurfti/^  Chron.  Bajtl.  lih.  2.  cap.  11.  Munfter.  in  Cosmogr, 
lih.  3.  cap.  i^.fol.^^6^  Terapore  quidem  CaroU  M.  alio- 
rumqueRegumFrancorum,  Civitatesin  Imperio,  noa 
ita  frequentes,  fcd  in  exiguo  numero  fuerunt.  vid.  Be- 
fold.  de  Civitat.  Imper,  num,  2.  in  oper,  Polit.  Dn.  Amicum 
PhiK  Knipfchild.  dejur,  Civitat.  Imper.  lih,  i.  cap.  5-.  num. 
^<^&feqq*  late  Dn.  Herraan.  Conring.  de  Civiiat.  Ger^ 
tnanic,  origin.fol.  m,  Sicuti  ex  annahbus  Pipini,  6c 
Caroli  Magni,  QyiEginhardOyVFitichindoyT^lthardo,  dc 
aliis  Hiftoricisantiquis,patetj  ubiCempctfcveVfHarumf 
SiJ^agorum  y  raro  autem  Civitatum,  quo  Imperatores 
ftativam  pofuere ,  aut  hyemem  transegerunt,  mentio 
Ht:  apud  Juft.  Reubcr.  mfcript.  veter.  Htjier»  Gfman.  paf- 

Vz  ftni' 


jj.^  €fafut  XVII 

fm.  Marquard.  Freher.  deortgin.  Comit.  Palatin.part^  i.  c4p. 
'j-fol.m  f4. 

2.  HuKgaris  2^^ttm ,  Carolinorum  tempore»  fae- 
piflime  in  Germaniam  irrumpcntibus  ,  ut  tuta  adef^ 
fent  fubditorum  receptacula  ,  Civitates  a  Comitibus 
adhiicgubernata?,  muris,  &^aggeribus,  muniricoepe- 
lunt.  S\cQn\mt:i^ox\Q'h  Norifibergam'^  B^van^  RafupoMam, 
SaluhurgHm:,Auguflatn :  Suevi,  Ccnfantiam^  Alfati,  Argen- 
ttnam^  contributa  pecunia,  undique  fortahtiis  cinxe- 
runt.  hcnic  Jib.  9*  cap*  iS.  Sicut  de  Civitate  Augujia- 
;;^referuntHiftorici,  quodilla,  jam  Anno^Sy^ab  Ava- 
ris,  &Hunniscombufta,  moxreaedificata,  &murisfor- 
tius  cinda  fucrir»  Gaffer.  &  Werlich.  in  chron.  Civitat* 

Auguft.  ^f/^;?;?^7  8o,Stengel.m  tcr^tugfpttr^.J^irc^crt^ 

•5)i(fori. //^.  2.f.  3.^/.  30.  Cffiterae  vero,  jamanteprae- 
celientes  Impcrii  Civitatcs  cxiflcntes  ,  plersque  ,  ne 
oppida  quidemfueie,  fed  Regia  tantum  Filk,  feu  villae 
publicae  ,  Dvcic6<>ffcc?cn ,  nihilominus  Regum  palatiis 
condecoratae,  cekbratisque  inibi  Comitiis,  in  pratis, 
&campis,  tentoriis  infuper  aeftatc  ercftis,  celebres 
cxtiterunt.  Freher.  in  not.  adPetr.  de Andlo,  de Rom.  Imper* 
lib.  i.  cap,  \6.pag.  162.  Chrift,  Lehman.  inChron.Spirenf 
Itb.  6.  cap.  4.  Limnae.  injur.puhl,  lib.  7.  cap.  i,n»  38.  Ita 
infpecie,  Flmam,  fuam  Regalem  villam  ,  ^oni^(ic^Cie 
^U^l  vocat  Carolus  M.  eamqueinmagnaaeftimationc 
h-abuit.  tefte  Naucler,  vol.  2.  generat.27.  CrufJnAnnal, 
part.  2  lib,  i.cap,  7.  Daniel  Haider.  inApologMX^^Ui^^l^Xt^^t 
tap.  i.fol.  m.  i8i.  Pari  modo  gran^furf  /  &  'y^^iU 
|cimW  OvCic^^Pc^Ctt  nominatas  fuifte  ,  tradit  Regino 
itb,  2.  Annal,  Franc.  Simili  modo  Civitatcm  Impe- 
rialeiiJ,  Nerthufum,  olim  Yillam  Regalcm  fuifle,  eonftat 

ex 


T3e  CivitAtum  Imferialtum  Origtne^  &e.  i^y 

ex  Urfpergenfi  Abbate,  dum  eam  ,  in  hiftoriafua  Vil- 
Jam  Regalcm  vocar.  Urfpergenf  ;«C/;r^«,/^»  iiOf.Leh- 
man.  di^.  Chron.  lib.  ?.  cap.  18.  V>W'  Amicus  Dapp.^f  QV/; 
tat.  Imper.  cap,  3«  num,  2. 

3.  Devoluto  ^  Francis  ad Saxones  Imperio,  Civi- 
tatesfrequcntioressdificari  coeperunr,  acingensCivi- 
tatum  muratio  confpeda  eft.  Henricm  entm  Auceps^ 
vulgo  Dcrjinrflcr  didus,  oppida,  in  Germania,  hinc 
inde  noviter  condere,  &  munire  incepit ,  translato- 
que  nono  quoquo  viro  ex  agro,  &  pagis  in  praedi^la 
oppida,  tertiam  quoque  psrtcm  ,  omnium  frugumil- 
J-orum,  in  sdibus  a  fe  extrudis,  refervarejuirit,  utin 
belio  nihil  alicui  rerum  deficeret,  omniaque  rebus  ,  & 
viris,  plena  adeflenr.  Witichind.  &Sigeberr»  hifior*fuh 
4nno92^.\.Q\\m^n.inChron.Spirenflib.^*cap,  i. late Joan, 
Gryphiand.  deWeichbild.  c.  34.  num*  4.  &  f.  Exindc 
difcrimen  oriebatur  ,    intcr  plebem  urbanam ,  &  rufti- 

cam,  unur  ^ur(^crn  unt)  ^aurcn/  quarum  h^c  ^mircn/ 

acolendo ,  t)om  \>(xm\\  j  Illa  vero ,  ^ilr^cr  /  \  Burgis , 
ideft,  locis  moenibus  munitis,  dici  coeperunt»  Joan» 
Cluver.  de  German.  antiquit*  lib.  i.cap.  13.  Freher.  de  origine 
Comit. Palatin.part.u cap.j.fol. m.  j-f .  Joan. Limnae. injur, 
publltb.']*cap,\.num.\Z^& ig.  Infpeeie vcr6>  memo- 
rabile  legimus  de  Civitate  Gofiaria,  \)a^  fofcftc  Impera- 
toi  Henricus  l.  ^i\>aXCiil  Secundus,  ^iU^iXt  I  Tertius, 
tttif  ^cpfcrlic^cm  Palatio  gc^icrct  /  mt  Hcnricus  quartus, 
«($  Cin  OlcicIj(?a«  /  Uwf^mV  Spangenberg.  in  Chron, 
Uansfeld.c.  i8i.  Dan,  Haider.  in  apolog,  V0n3{cic^^^l)0^(CpCtt 
€ap,z.fol.m^\^\* 

4.  Praeterea9di£i;uslniperator.^(f;;r/V)^>nonfolum 

y  3  oppida 


oppida  in  Saxonia  condijuflit,  fed  iilis  etiam  gcnera- 
lia  quJEdam  priviiegia  ,  ad  annonae&  mercaturcecom- 
moditatem  promovendam  ,  conceflit.  Spangenberg, 
in  Chron,  Saxon.cap,  119.  Dillich.  inClmn,  Bremenf.foL  60, 
Gryphiandr.  d»  traB.  cap.  34.  n.  6.  Idem  quoque  fcribit 
dz  Henrico  Aucupe  y  Witichindus,  lib*  i.  hi^or,  ConciliA 
^  omnes  conventus  y  atque  convividt  inVrbthmcelehrari 
voluttf  in  quibm  extruendis  t  dieno^iuque,  operam  dabat '^ 
quatenmiiipace  difcerent  Cives^  quidcontra  hojiesy  in  necejji- 
tatefaceredebuijjent  j  quod  refert  Lehman.  d»  Itb.  f.  t,  i.foL 
386.  Ac  dzOtthon.  /.  Imperatore,  in  fpecie,  deCivitatc 
Uagdenburgenjiy  quod  ei,  feumagis  Ecclefiaj  Magdenbur- 
genfi  jus  mercatus,Monct2e,Telonia?,Stapul2B,&  Geranr, 
in  Magdenburg  adAlbimcontulerit,  aliisque  cumplu- 
rimis  teitatur  Theodor»  de  Niem.  deprivileg.  &jur.Im- 
per.  in  oper.  Simon.  Schard.79/.  812.  Benjam.  Lcuber.<aV 
jure  StapuUnum.  1602*  tit.  de  Otthon.  /. 

f.  Succedentein  Imperio  Henrici  Aucupis  pofte- 
ritate,  ad  exemplum  aliorum  Imperii  Statuum,  Civi- 
tarcs  quoque  opibus  &  Imperio  creverunt.  Quem- 
^^mo^\xm  tmm  fub  otthonibm  t  Ducatus,  Marchiona- 
tus,  fimilesque  dignitates,  fucceflTorio  &  hsreditario 
jure  conceflae  fuerunt  5  Ita  eodem  feculo  ,  Jurisdi- 
dione  territorio  annex^ ,  Imperii  autoeratiae  (J^it 
ianDefTilrjlC.  Obri^fcif)  fundamenta  poncbantur.  Vidc 
qux  fupra  difta  funt.  Qu^ibus  addc  Wilhelm»  Kyriand^ 
de  Annal.  Treverenf.part.  13*  Dan.  Haidcr.tJCn  OicicfeetJc^gsJ 
Ktl*  fol.  6.  36.  &pafftm,  Ita  quoque  Civitates  Impe- 
rii>  fubfccuti  Imperatores ,  fingulari  clcmentia  &  libera- 
litatc ,  variis  immunitatibm  donarunt ,  iisdcmquc  ju- 
dsdi^ionem,  &potiinman]9  ve^igalium  aliorumquc 

juiUim 


t>e  CivitAtum  Imperalium  Origine ,  ^c,         icp 

/urium  ad  fifcum  Regium  pertincntium  partem,  con- 
ceflerunt.  Miinfter/^?  Cosmoqraph.  Ith.  3.  c.  22»  24.  d"28.  Be- 
fold.  de  Civit.  Imp,  inpolit^magrt.  n^z.fol.  119.  Limnae./;» 
jur.puhl,  Ith.  7.  cap.  un-ss.  Ex eo idem  refert  SchuzJnCcU 
leg.jur,puhL  dijput.  8.  th.  21.  Itt.  C»  Nam,  ut  quaequc 
Ci vitas  plus  bonorum  ,  quas  ad  Regem  pertinebant ,  ha- 
buit  j  ita  maturiiis  &  faciliiis  ad  libertatem  pervcnit. 
Beat.  Rhenan.  rer*  Germ  Ith,  1.  Rubr.  Statuslmper.fub  Sa-- 

xon.fol  96.  ©icicfeer  m\^\  xom  \>\i  ^cpfcr  \XK%m\^f 
(anD/  t>k5urpcn/  unD^crm/  ^oc^cr^aknj  2((fo]&a^cri 
fic  m^  nacljmal^  ane  fon&crbarcr®un(!unt)©ttt5aiig# 
fcif/  ^cfrcpct/  ^icaUc  (5(d^tl)CpDvcic^e/X6^t^r/unDgU^ 
rfcn/  DcnfcIbcncigcncDvcgicrun^vcrgilnnct;  t>cpg(cic^ctt 
<in  mcrrf(ic^cn  X\i\\,  Dcr  gi5llcn  /  UmgcJ^  unD  anDcrti 

©Cf4llcn/  i^ncn  gU0CpcUt*i.e.  Parimodo,  iicutilmpp^ 
Germani ,  Principes  ac  Dominos  fummc  extuleruntj 
Ita  quoque  poftmodo  ex  fingulari  favore&munificen- 
tia,  vetereslmperii  Civitates,  Valles&Pagos,  eadem 
libertate  donarunt  :  iisdem  propriam  jurisdi£lionem 
permittentes,  ac  magnam  vedigalium,  aliorumque 
redituum  partem,  reftituentes.  ItaMiinfter. /'«Cic^jw^- 
gra^h.  Ub»  3.  cap.  22.24.^^28.  Bciold. dejure Civitat*  Im^ 
per,  num,  2*  in  oper,  Polit.  tom.  i .  Lehman . dt^.  Chron,  lib.  4. 
cap.  3.  Daniel  Haidcr.  »on  Ovcicfe^POBtCn»  lit.  Rrr,foL  89. 

6.  Idem  quoque  confirmat  Wurjliftu^^  acinlpecic 
tradit,  qubd  Civitates  Impcriales  fuam  libertatem, 
non  quidem  ab  Otthone  III ,  {ed  a  fubfecutis  demum 
Imperatoribusacquifierint.     ??ac^t)Cncn3citCnOttho- 

nis  III.  fcpnt)  bic  0tdt)t/  fo  nac^  Dcm  ^cr?fcr/  aCe  cin  ^Ohm 
.^aupt/  fcinc  ^ontJcrc  gurpcr*  jjc^at^t  /  ctlic^c  ^u  frci> 
©t4Dtcnw)or0cn.    9]acfet)cmct)icilvi;fcr/  dncr/  ot^craui^ 

t>mt 


i5o  Cdput  XFIL 

t)ercv®fa^e/  mi^tmiti  ir>nettir^mt)&ie3d{f/  mhm^ 
^ereOlecfjfurt^en^ufauffert^ebett/  unDi|rtettaacin/  $uSr«j 
jgaUurt^  ^epferticfeer  ^o^eit/  OCeicfj^vo^t  v^erorDnet*  i.c 
Poft  tempora  Otthonis  III.  qusdam  Civitates  ,  quac 
poft  Cjefarem,  ceu  fupremum  caput,  nuUos  peculia- 
res  Principes  habuerunt  ,  hbersEfadaefunt.  Acprout 
vel  uni  vel  alteri  Civitati  plus  faverunt ,  eis  aut  vedi- 
galia  veialia  jura  vendiderunt:  Imperialesrotummodo 
Praefedos  ad  confervationem  Imperatorix  Majeftatis 
ipfis  conftituentes.  Wurftif»  in  Chron*BaftL  lih.  i.cap.  \u 
f*96.  Limnae.  di6i,  cap.  lun.iS.  Haider.Z)^.t)on  Dveicfje^J 
D^^ten*  lif.  Hhh.&lii.foL^je.  &7%.acin  Apolog* prdim,^» 
foi.  m.  3f.       Similia  quoque  fcribit  Lehman.    3^  ^iV/ 

iiXK  Der  Srdndifcfeen  Sepfer  /  i(l  %m  Dveic^6f!aD(frep^e^ 
tvefert  /  Diel  irerti^er  Die  3^ciclj$  X^oXix  i  oDer  Sorffer/fon^ 
tern  t»ie  ^efrepurtgDer  (S(dt>t/  ^at  i^rert  QCrtfartg/  fiJr^ 
itamlicfjrtacfeDer^tt^ortertDlegierurt^/  \)ort  wefcfjert/  urtD 
i^rert  tRac^f  orttmert  im  Dveicfj/Der  Surjlert/®  ravcrt/  ^erm/ 
Urtt>  DerStdDtgrep^eit/  erttfproffen.i.e.Temporelmpp. 
Francorum,  nullalmperii  Civitas  libera  fuit :  multo 
minusImperiiValles,  Pagi;  fedUbertasCivitatum,ini- 
tium  fuum  praecipue  poft  Otthonum  temporafumpfit, 
^qiiibus,  eorumque  Succeftbribus  in  imperio,  Prin* 
cipum,  Comitum  ,  Baronum,  &  Civitatum  libertas 
promanavit.  Lehman.  d.  Chron.  Spirenf  lih,  4.  c.  3.  inpr, 
Equidem  de  tempore  ,  ac  quando  Civitates  Imperii, 
iramedietatem  ,  libertatem  omnimodam  ,  ac  jus  au. 
tocratiae ,  feu  fuperioritatis  (tie  iartt)fur|IC»  ^\>X\<^U\X\ 
quod  vocamus) acquifierint ,  plane  in  obfcuro  eft  j  eon- 
jedturis  enim  hicagitur,  &  vetuftorumScriptorumdi- 
vcrsa  authoritate.  Miinfter,  in  Cosmograph.  lih.  3.  cap»  24. 
Joaii^  Limnae.  injur.pM,  lib.  7.  €,  i. mm,  i^,  Auftor G?/?- 

fUi 


T)e  CivitAtumlmperlaliumOrlgine^&c,  i^t 

fiiiiin  c4uf^X\tihiX^'part.\.pun&*z.9;um,  i»  &feqq*  Haider. 
inA^Xinda-v.foL^j^  Kniplchilt.  dejure  Civit.  Imper.Uh, 
i.cap.r,  nurk.  i o .  &per  tot. 

7*  CertumqAiidcmefl-,  Civitateslmperii,  longo 
intervallo  poft  Pnncipes,  aliosquc  Imperii  Status.  ad 
tantum  libertatis  faftigium  afcendifle.  Si  conjeduris 
utilicet,  i7^?-i^/>^^^/^j  fereeft,  utdicam,  olim  Civi- 
tates  in  Germania  Imperiales ,  diu  ita  fubditas  fuilTc 
Imperatori ,  ut  nunc  Principibus  aliis  fuae  Civitates 
muaicipales.  Primitus  etenimin  iislmperatoresjuris- 
diftionem  &  Imperium  ,  prxfcrtim  merum,  per  Prae- 
fedos  impcrialcsexplicarefolebant;  ©urc^  j^relXdc^^^ 
DO^t.  Stumpff.  in  Chron.  Helvet.  lib.  6.  cap.  \\.fol.  146.  & 
tap.feq.  Erant  autem  Prsfedi ,  ( Mc  IXcic^^vd^tC)  ad- 
miniltratores  juftitias,  vel pra? fides ,  &in  Helvetiis,  ac 
inGcrmania,  JudicesCriminales,  XCi\^in%X \\Xi^V/ 
fo(t)urt^/  m  %\i\{  \?on  t)cp  ^ant>e/  ot)cr  Dcr  iStaDtc  ® cfd(i: 
(cny  t>c\?ora&  von  Dcn  grcvcl  unt)  ^uffcn  afllgnirt  unt> 
ubcrlajfen/  oDcr  ^ar  ^u  Xc6cn  an(jcfc^tn?orDcn ;  \Xx\\>  ^a^cti 
Da^umaicnauc^t)ici|in^ic'5un<5t)cri5tdt)tc^cicf}(lcrtr/item 
t)ic93crtt>altungt)crgollcn/  t)cr  0}?un^cn/unt)  Dc^^cclj^ 
fc($^c^af)t;  ^cpncbcn/  fofq;nD(icaucf5t)cn^ur<jcr(icriCrt 
©cricfjtcn  VOr<^C(?anDcn  ;  i.  c.  Qujbus  falarii  loco  pars 
Terrirorii ,  vel  Civitatum  redituum  ,  pr^fertim  muldta- 
rum,  alfignata  atquerelida,  vel  plane  infeudumcon- 
cefla  crat.  Ac  infuper  colledas  Civitatum  Imperii, 
itemqueadminiftrationemteIoniorum)monetarum,at- 
que  cambii  habuerant.  Praeterea  civilibus  quoque  Judi- 
ciispraefuifleexVadiano,  &Munftero,  perexemplade- 
ducit  Dan.  Haid.  VOnOvCicf561od^tCn»/if>.  Tff.&Ggg.innotis, 
in  Apologia  c,  %.foU  293.  &  in  c»  i^-fit  m,  468.    Ejui- 

X  modi 


J6Z  Cafut  Xru. 

modi  prsEfedurae  Civitatum  ,  plerumque  Comitibus> 
aut  Epifcopis*  quandoque  etiam  &  fucceffu  temporiSi) 
latplurjmumqaoque  nobilibus,  aliisque  virisPairiciis  \ 
eommittebantur.  Lchman.  mdi^h  Chronjih.  2.  cap.  18.  & 
322'  ^f  ^^^'  4'  ^^P'  2*  £t  h«  Civitarcs  Imperii ,  ita  erant 
m  poteOare  imperatoris  ,  ut  ab  eo,  vei  jure  pignoris 
alicui  obligari  ,  aur  penitus  ab  Imperio  aJienari  pof- 
fent  ;  ?d  quod  apparet  ex  privilegio  Civitatis  ¥ran- 
€ofurten/iSi  ^  Wiliielmo,  LudovicclV.&CarololV.  obtento» 
idem  ex  privilegio  Tridhergcnfi y  ab  Imperatore  Riehardo ^ 
in  Anno  125-7.  impetrato,  aJiisque  Civitatum  Imperia-^ 
lium  priviJegiis ,  etiam  poH  Fridericum  IL  Imperatorem 

impctratis,  \>cii^Ummx\mi  nocfe  t)ont>cmDvctc^tjer;j 

iXX^iU  WCrDcn  folU»  vide  Aud.  ConfiJ.  inCauf.Fridherg.. 
pin^.  I  num^  3.  d*4. Befold  <fl^^  Civitap.  Imper  n.  ?.  tn oper.. 
PoUt.fol,  \iQ.  &  121.  I.\mvs2^.injur.puhi.bbr.  j .  cap^  i6.no 
13.  Kc'\n  Thefaur.Pra^  lit  R.verb.  t^m\\^^aHf?um,i-j.fi 
780.  Refutator OCp  Dvcicfe^PO^t^  Difcurf§^.z.fiLi9., 

8.  Alii,  propiusaccedcndo,  remporelmperatoi. 
ris  HenricilV.  Civitateslmpeiii,  territoriifubJimitatem 
acquifiviffe  fcribunt.  Oborta  enim^  inteftin^  Imperii 
diirenfione  inrer  diclum  Henrtcum  /^.  ac  caeterosDuces 
Saxonise,  Bavariae,  Sueviae,  aJiosque  Status  Imperiij- 
Civitatcs  ad  tradum  RJieni  fitae  ImpGratoris  par- 
fes  contra  Principes  faverunt  5  Quod  fibi  ipfis  valde 
proficuum  vidcbatur  ,  Iioc  medio  a  jugoDucum,  per 
bcnemcrira  fefe  eximcndi    @o(c^C  auffrccfttC/  Untcrt^a^^ 

«i^flc^iliff/  S^vX^)  S^rctt?/  unt)  ^cp(!ant)Dcr(5taDt/  |asj 
^euDic  jldn!^/  unt>.^cr?fcrkl^cr^i^cf/  unDDcmOvcic^/  unD 
i^rcn!^acIjfolgcrnanDcmfclt>cn/  fonDcrefurtrdglici^nu^;^ 
f et>4tt?licfe/  uno  ^u  <£r^a(i»ns  i^rer  Sepfv^o^eit ^m^'^  i 


7)erh>it4tum  ImperdTium  Orrginet  &c>  i^j 

^mtjcctj  Saf;  fie  Mc  ®tabf  /  ^(cicljcr  gcf!a(f  /  (xWt>\t 
gilr|!cn/  aUcrJrcp^ctt/  DcrlXc^icrun^t^cid^afffi^niac^^ 
tc»/  tt?c(c^c6  nac^3C^cnt)$  Dctt  Surf!cii  /  un^fefanDcn/ 
ijuff  aU^cmcincn^icicl^e^^crfamHung  crdffncf  /  mX>mt 

dcroConrens,hfraffti(JCftt^orDcn«h.e.lmperatoresatquc 
Reges,  fidcliflrimaatquefubjedifliniafervitia  &fubficlia 
Civitaium  perpendent^s,  eaqueImperioRom»eorum- 
que  Succcflbribus  ,  ad  confervationem  Impcratoriac 
Ma)eftatis,  proficua  ac  condigna  judicantes,  ut  Civi- 
tates,  veluti  Principes  oranium  Privilegiorum,  atquc 
Regiminrs  ,  participes  redderent.  Quod  poftmodo 
Puncipibus  ac  Statibus  in  Comitiis  Imperii  univerfa»- 
Ijbus  propofitum  ,  eorumque  ironfenfu  confirmatum 
eft-  Ex  Alberri  Stadenf  &  Helmbold.  Chron.Slavo».  Itb^ 
I.  cap,  28.  Chrift.  Lehman.  indiB.Chron^Spirenf.lih./a^.c* 
i>,foi.  280«  .&  281.  Cui  fublimationi  ,  Comitiorum 
quoquefolennitas,  <5cconfirmatioacce(rit ,  idquodte- 
l^aturimperator  Sigismundusl.  \x\  fcincr  Reformation,  de 
Anno  1435.  cap.  10.  SaruHt)crDic  J^cpIi0cDvcid>6fldt)f  ^c? 
frcpct/  unb  g<Drt)ncf  /  Sarumb  flc^cn  ftc  gcfcf^ribcn  >0cpli^/ 
t>ann  i^ncn  war  cmvfo^Un  aUce  ^ccl^f  /  \xx\,  ®df(ic^c  ^m 

ligfcif.  Chrift.  Lehman.  diB.  cap.  i.fol.  281.  Idco ,  ut  ^i- 
cuti  quidam  Status  Imperii  fuas  immunitates  per  vitn 
acquifiverunt,  ita  eas  Civitates,  Imperiigratia,  &re- 
muneratione  Iroperatorum  ,  in  perpetuum  coxifecutas 
cffe  autumat  Aud.  Confil. in  cauf  Fndberg.  Dapp. de Ci- 
vitat.  Germ*  lih,  cap.  4.  num^  ip. 

9.  Alii  veto  ccnCsnt ,  Civitates  Impem Saxcni^ j  & 
Rhent,  iramedietatera  ,  &  autocratiam  prae  reliquis  Ci- 
vitatibus  obtinuifle,  idque  fub  Impetatore  Friderico  //, 
accidilTje^  Bdilocnim  in  Imperio,  ex  Ordinum  difcor- 

X  %  dia^ 


2(5^  Caput  XFII. 

^\2iZ7'i^t\MQiI^ridericHmII,cumVFilhelmo,  Hollandiae  Co- 
mite,  in  Anno  i246.foedus,  contra  inobedientesfan- 
cientem  ,  ultra  feptuaginta  Civitatibus  accedentibus» 
obauxiliafideliterpraeftiia,  tantasimmunitatesinlabo- 
rispr2miumconce(fi(re,atteftatui:  exMatth.Marfchalko, 
itt  Chron.  Auguft.  Refutator  ^ef?  Dvcicfj0\?Og(6  Dijcurf.§.  i. 
fol.  m.  20.  Extinda  tandem,  per  mortem  mnocen- 
n^wcixCunradini ^  Ducis  Suevorum  ftirpe,  fubfequens 
Imperator /^^^^^^/z^,  Hapfpurgenfis,  maximampartem 
Civitatum  Suevias  I  libertate  parili,  &  immedietate, 
condccoravit.  Refutator  diU..  Di/curf§.  i.fil.  21. 

10.  Alii  dcmum  hancimmunitatem  Civitatum, 
Imperatori  Friderico  Barbarojfe  ,  ceu  augufto  largitori, 
atribuunt ,  idque  authoritate  &  teftimonio  Gunthe- 
ri  in  Ligurino  5  cum  in  eledione  Friderici  I.  ita  canit 
lib.  I. 

ExommRegionefluunt ,  adpuhlicaRegni 
yVeffali^que  urbes,  &  Norica  juraRegentes 
^uiquejuas  urbes ,  huc  direxere ,  potentes  > 

aciterum 
Prdati,  Proceres,  MiJftquepotentibmVrhesl 
Arumae»  de  Comit.  ca^.  7.  num.  148.  Ac  praecipueHi- 
ftorici  de  Suevia  atteftantur  ,  quod  ante  tempora  Fr/- 
derici  /.  Imperatoris,  cognomento  Barbarojfa,  in  tota 
Sucvia ,  una  Imperialis  Civitas  non  fuerit.  Felix  Fabr. 
in  Biftor,  Suev.  lik  i .foL  m.102. 

11.  PlurimaequoqueCivitatcsImperii,  incrcmen- 
tum  &  autocratiam ,  feu  fuperioritatem  territorii,  ex 
occafione  Interregnorum  ,  vel  diffidiorum  inteftino- 
lum  acquiriverunt  >  camque  pcoprio  Marte  facilime 

ebti* 


IDe  Civitatum  Imperiatium  Origtne^  &c»         iSf 

obtinueriint,  Imperaroribus  tiim  temporis,  circarecu- 
perandas  ab  Imperio  avnlfas  terras,  occupatis.    Au£iot 
ConilLFridberg.puncl.  2.  num*  4«      Ita  Civitoi  Ratisponen» 
JisQiiQA  Annum  1160.  libertatem,  &  immcdietatem  fuam 
acquifivit ,  & a jurisdidione Ducum  Bavariae  ^ci^ libera- 
vir.     Quod  teftatur  fequentibus  Wigulejus  Hundius: 
His  cum  interfuit  Comitik  Ratisponenfibus^  in  quibus  TriderU 
€HS  l,  BarbaroJJa ,  Henricum  Leonem ,  Ducem  Bavaria  &  Sa- 
xonia,  utroque  Ducatu  privavit  ^  ac  Otthoni  VVittelspacktQ 
Bavariam  contulit.     Ita  a  VVelphis  ad  Palatinos  VVittels^ 
pacenfes  antiquos  &  veros haredes y  poH,annos iii.  quafipoftm 
liminioy  rediit.  Reginohurgum  ^  urbs  ea  tempejiate  potentif^ 
fima ,  hatienm  domicilium  Regum ,  &  Ducum  Bavaridty  occa* 
fione  arreptay  ob  toties  mutatos  Principes,  excuffojugoPrinci* 
pum  Bavaria  confenfu  Imperatoris  Friderici,  Sacro  Rom.  Impe-' 
rtcficuti  &  reliqudi  Jmperiales  Civitates ,  fefe  immediatefub* 
fecit ,  exceptis  tamen  ve6iigaUbus ,  portoriis ,  furibusque  qtii. 
husdamaltis,  DucibusBavaria,  ac  Epifeopis,ibi  refervatis,quA 
partim  adhuc  obtinent,  partim  Civitati  ex  parte  cejjere, 
Aventin.  in  Chron,  Duc.  Bavar.  lihr.  6.  ^//A  7.    WiguK 
H u nd.  in  Metropol  Salisburg.  Rubr.  de  Epifcop.  Ratispon.  fol.  m» 
67.     Ac ,  cum  eodem  feculo ,  quaelibct  Civitas  fibi  vi- 
gilaffet,  adtollendas  confufiones  futuras,  Fndericm  lU 
in  Comitiis  Herbipolcnfibus,  Anno  i222.cujuslibet  iu« 
ra  confirmavit.  Peucer.  in  Chron. lih»  f .  Et  boc  exeo 
di^.  Confitlt.  Fridberg.  pun6i .  2.  mm*^» 
Dapp.  de  Civit.  Imper,  cap,  5-» 
num*io. 


X  3  CA- 


E(^  Caput    XV Ul. 

CAPUT    XVIII. 
T)e  Oriatne  Civitatum  Imperialtum,  earum^ 

que fMperioritate.   ^u^ji  quandoque  ah  Imperatoribm  Epifi^- 

pis  ad  tempm  commijjk ,  quand^queadem^ 

ptafuerunt, 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

1.  ^u^o  tempore  una  vel  altera   4 .  Infilentia  Fpiftoporum ,  Im  - 

Civitas  Imperii  autocra-  peratoresplurimoiCivita- 

tiamohtinuerit  jCertodi'  tes  in  prifitnam  Uhcrta' 

civixpoteH.  temvindtcarunt. 

2.  Imperium  quoque  R.  Germ.  ^.Origo  lihertatis  Imperialium 

quandoin  Electivumfue-  Civttatum  ,   iisAem  Au- 

rit  commutatum ,  haud  thorihns  adfiribenda.qui^ 

fatis  conflat.  hus  &  a  qmbus ,   alis,  ds- 

3.  Multa  Civitates  Rhenana^  gnttates  hereditari^foBA 

plenaltbertate  gaudenteSy  funt. 

ab  Impp,  Epifiopis  tradi-  6*Ctvitates  Imperiiliber}  ha- 

t&  &  fuppofita  fuerunt.  hent  vivendifacultatem. 

^uodexemplisfirmatur* 

/"'yEterum,  quamvis  diverfae  hae  Civitatum  Impe- 
'^rii  originationes ,  in  lioc  vel  illo  fubjedo  aliquate- 
nus&ingenere,  veraEeirepofTenti  Attamen,  quotem- 
pore,  &  ^quo  Imperatore,  una,  veialteraCivitas  Im- 
perii,  immunitatemomnimodam  ,  6cautocratiam  ob- 
tinuerit,  '^eminatim  dici  vix  poteft.  Immunitas  enim, 
&  fuperioritasterritoriaiis,  latenterincrementum  fum- 
pfit,  utterminus>aquoinceperit,  fere  ignoretur.  Et 
ipCa  f  juxta  Senecam ,  crcviffe  apparuit,  non  crefcere* 
Quaeenim  paulatim  irrcpcre  folent,  vix  unquam  perci- 

piun- 


t)e  Orlgtne  Civitatum  ImperiaUum,  (^c.         i  ^y 

piuntur,  ncc,  nifi  converfione  fecuta ,  fentiuntur,  ut 
icribit  Bodin.  de  Republ.lib. 1.0^6,  Imperiorumquc  muta- 
tjoncs,  nonuno  momento,  fedfenfim,  &  fineaniraad- 
verfionequa(i,irrepunt.  Aud.  ConliL  Fndberg./>rfr/.  i, 
fun6l.z  num.Ch    Ciirift.  Befold.  de  Republ  curanda.  cap. 
i.&pertot,     Sicuti  alia,  vel  fcxcenta,  in  ImpehoRoma- 
no  Gcrmanico  confpiciuntur,  quorum  origoin  dubio 
confiftit,  autplaneignoratur;  urpote  Hiftoricicertant, 
&adhucin  contradidione  variaexiftit  deinitio  feptem 
Eledorumopinio;DequoinprimisDn.Limnae.//^.3./^r, 
puhU.  i.mem.  7.  &feqcj.  Dn.Conring./»D//?  deEle6i.Imp, 
X>\\\i\Xi^x\.inprAfat.jur*Epifcop.  Gevoidus.  de Septemvirau 
Dc  ortu  legisRcgise,    feu  Capitulationis  Csfareae,   m 
quam  Imperaroresnovitereledi  jurant,  Bencd.  Carpr. 
de  leg  Reg,  German*in  Froosm* 

2.  Imperium  itcm  Romano  Germanicuna,  quando 
In  Eledivum  fueritcommutatum ,  haudcerte  originem 
pernofcere  poflumus.     Cum  ha^c  &  pluraalia,  greffu  la- 
tente,  &temporis  tradu,reccptafuiiredicendumlir.  Ita 
pariter  Imperium  quoque,  &  territorialis,  feu  Regalis 
Jurisdidio,  Civitatibusimperialibus>  indiesmagisma- 
gisqueaccrevit.    Prout  hocexpraxi  quotidiana  conftar* 
&tradunt  Befold.  ^i?  Civitat»Imper.  num,  2.  in  oper,  folit. 
fol  119.  Hainz.  conel.  34.  Ut.  C.  Daniel  Haider* tn  Difiurf 
»on  Dtdffe0t>dgfCtt.  ///.  Fuu.  foL  96.  Adam  Dapp  de  Civi^ 
tat.  Imper.  cap. a^.num.  2.  Reinking.  lih,  2.  clajf^.  cap.  24, 
Philipp.  Knipfchild.  dejur.  Civitat.  Im^er*  lih.  i.  cap.  f.  ntt^ 
mer^iz.  Ac  hanc  fententiam  ante  hofee  jam  dudum  am- 
plexus  eft  Audor  Confil.  Fridberg.  part.  i.  pun^.  2.  num^ 
).  &fe(if     Cum  etiam  alia^s  tralatitium  jfit;  quodin  re» 


i6g  Cdpat  xvm. 

bus  antiquis,  &abhominum  memoria  rernotis,  crror, 
aut  ignorantia  facilis  evadat,  &  humanx  naturae  qua(i 
propria./^^/-^.  §- 14. C.de  veter.JHr*emcl.  Joan  Gryphi- 
a n d . ^^  VVeichhild. inprocem. num. 60^^ &fiqq.  Itaquoquc 
DanielHaidcr  Antiquitatum  Gcrroanar,  peritiflimus,  dc 
Civitatis  Lindavienfis  Syndicus  emeritus,  de  originc 
ejusdcm  Civitatis  fequcntia  fatetur.  -iuiDaW  hoccommu- 
ne  hahet  cum  multis  Civitatihu6 ,  &  aliis  rehus  innumeris.ut 
ortumfuum  nefiiat ;  orta  tamenfit  &  manferit ;  l^que  ve~ 
ro  translatio  ejus ,  &  Adificatio ,  res  fiuit  unius ,  aut  alterius 
diecuU,  paulatim,  &  tra^utemporisyprocefiit*  Haider. /;? 
A^isLindavMiWX  ©prffer/oDcrSl^ttn^off.y»/.  85.d-87- 

3.  Infuper  hanc  origincm  Hbertatis,  «5c  fuperiori- 
tatls  territoriaUs  Civitatum  Imperii,  in  obfcuro  late- 
re,  vel  exinde  patet,  quodante,  5cfubOtthonibusIm- 
peratoribus ,  plurimae  Civitates  Rhenanx,  in  plena  qui- 
dem  hbertate  exiftcbant ;  Harum  tamen  immunitatc, 
cisdem  ablmpcratoribus  pro  lubitu  adcmpta,  ipfae  Ci- 
vitates  cum  Regimine  Eptfiopis  tradit^,  &  fuppofitas  fue- 
runt,  ac  jus,  quodlmpcratorcs  in  Civitatibus  Imperia- 
libus  habebant,  Epifcopis  crcdcbant.  Wiliebald.  Pir- 
chemair  tJ^axim.  L  Confiliarius  in  Epijiola  ad  loan.  Bapt, 
Bgnat.de  Cenfiur.Rerumpuhl.  Germ*fiol,  201.  Chrift.  Befold. 
deCivitat.  [mper.num.i.  inoper.  Polit.  Ttt.  de  Monarch.  Au- 
thor.rcfut.  H)On  %i.\i\t'0^%XiX}iX^,fiol.z.  &f.  Ira  Ottho 
III.  Imperator ,  aeternas  falutis  confequenda?  gratia ,  Spi- 
renfis  Civitatis  jurisdidionetii  autocraticam  fuftulit, 
candemquc  Epifcopo  Ruperto  concefllt,  uti  ex  copia 
Privilcgii  recenfetLchman»  inChron.Spirenfi.lib,  ^.cap.  j, 
j^/.  274.  quem  fequiturquoque  Adam  Dapp  de  jur.  Cp- 
vmt.  Imper,  eap.  4.  mm,  3.  d'^.    Idcm  quoque  de  Ci- 

vitatc 


"De  CivitMum  Imperidium  Origine,  ^c.         1 59 

'vltatelmperii,  VFormatienjh  &Colomenfiy  antea  libertatc 
gaudentibus,  ab  Otthonibus  V.  Epifcopis  traditis ,  tefta- 
turautlioritateDithmari.//^.f.C/'r^«.  Wiiichindi//^.Ky^/- 
Jior.fot.  II.  late Lehman. in di^i,  ca^.i.fol,  i7^'&  fiqq,  ^er 
tot.  Idquelatius&expijcatiiis,  pervariaexempladedu- 
cit  Daniel  Haider.7»Z)//?/yr/^t)On3vdC^e5t)<^0fm»//>.  Mmm^ 
fol.  %i,tjmque refutat.fol.  2,  f-&fiq' 

4.  Cum  aurem  fucceiru  temporis,  Epifcoporuna 
faftus  &  Tuperbia  ad verfus  Imperatores ,  crefcere  coepif- 
fet,  adeo  ut  in  Civitatibiis,  imperatorum  liberaljtate 
acceptis,  Epifcopi  mira  andacia  &  infolentia,  ibidem 
Conventus  Imperii  cckbraredenegairent.  Lehman.^/i^. 
Hh.^.cap.'^.  (Confuctum  cnim  erat  Curias  Regias  cele- 
brare ,  ac  Con ventus  Imperii  agere  in  Civitatibus  Impe- 
rialibus ,  vid.  Go\d;i^.mCofiftit.Imper.German.Ttt.i,CiX\,'tf 
m'^ii^m^^'^it\lUcap.i2..edit.Ham'v,  AdamDapp^.  tr.c. 
/^..num.^.)  Aliaqueratisinfolenterjn  Rcgiminepolitico 
admiiiifent  5  De  quibus  ita  Willebaidus  Pirchemajer. 
jTcribit :  Pracipue  vero  illas  (Civltates)  afflixit  Bpifi&porum 
infolentia&  avaritia^  nonfims  ac  flamma  qu^dam ,  cun^a 
hauriens.  ?iiQ\iQmi\c^  di^a  EpiftoU  ad  Egnatium  Venetum 
inoper.foL  20  r.  Qiiem  allegat  quoque  Limnae.  dici.  iik 
j,cap.  i.num.ig,  Imperatores  HcnricuslV.  &V.lianc- 
ce,  cura  jadura  Imperii,  profufam  &quafiintolerabi]em 
concefllonemanimadvertentes,  Epifcopisalasaliqiianto 
praecidere  aggrefli  funt,  ac  plurimas  Civitates  Imperii 
in  priftinum  Otthonum  ftatum  &  Iibertatem  vindicarunt  5" 
infuper  Civitatum  reditibus,  penfionibus,  aliisque  Re- 
galibus  Imperio  rurfum  dicatis.  Carol.  Sigon.  ^<?  i?^^;;. 
ltalia,fub  Henr.  IV*  Petr.  Diacon.  lih.  4.  htfior.  c.^i,  Baron. 
itt  hift.  Ecclef,  A/$noi092.  &  mi.  Philipp.Knipfchiid*  deCi^ 

i.  Y  vitaf. 


-270  Caput  XV III* 

vitat.  Imper. lik  i. €.^^n»J9*&zo.  A u t hor  ref ut,  de  Pra^ 
fe^.  Vrhkis  fol.  6.  Vide  quoque  hujus  caufa  initas 
transadliones  &  conventiones^  inter  Imperatorem  Hen- 
ricum  V-  &  Pontificem  Pafchalem  II.  apud  M^lch.  Gol- 
daft.  in  Conftit.  Imper.  latin.  tom  \,foL  2f  2,  &  feqcj,    ®ann 

<6  t)<?ma(m  Dk^ifclj!5ffc/  m^ifc^offlic^ert^tdDtcngrofi: 
fcn  @)cft?a(t^e|abt§a&en/  Der  i&nen  ^crnacfj  <^i\i\m9Xm 
iVorDcn*  h.e.  Epircopienim  tumtemporismagnamint 
Civitatibus  Epifcopalibus  habuere  poteftatem,quae  poft- 
modoipfis  valdediminutafuit.  utilcribitMijnfter./;?  €0- 
(mograph. iih* hcap.  160*  Adam  Dapp  de  Civitat,  Imper,^ 
4.  num.  7« 

f  *  Verum  enim  vero ,  originatio  immunitatis  &  li-- 
bertatislmperialium  Civiratum,iisdera  Authoribus,eis=^ 
demqueoccafionibusadfcribendaefte  videtur,  quibas& 
aquibus  Ducatus,  Marchionatus,  firoilesve  dignitates- 
fucceflbrix  fadlaefunt^  &  ad  horumimitationem ,  juris- 
didtiones  tcrritorioannefti,  Imperiiquc  autocratici,  titt 
4-anD^fiSt(?(.«0brigfdl/  fundamentaponicoeperunt.  Be- 
£ol d ♦  d^<?  Citit .  Imper*  n.i*  in oper.polit.fol.  119,  A u d .  C o n- 
fil.  Viidhcx^.part.  i.pun^.  i.inpr,  Adam  Dapp dejur,  Ci-' 
vitat^Imper.cap.Of.  num.z*  DzmcWAMti*  inDifiurf^c^xi- 
SiCic^^vdgtcn.  lit.  Vuu.fg^,  Nam  illae  munificentiae  &■ 
libcralitariscaufaB,  fupraproPrincipibusaliisveStatibus 
addudacjrnon  minusinCivitatibuslti)periaIibus,quamin. 
icliquis  pinguioribus  Statibus ,  aliquatcnus  locum  habe- 
revidentur,  juxtaexemplum-&;?A^w;  IV.  fupraaddud^um.. 
Praeferdm  autem  haec  ratio,  quod  crediderint  Imp€rato« 
les,  Magiflratusillosimmediatos,e6attentius  militatu- 
los ,  &diligentiam  in  pic  gubernando  majorem  habitu- 
]os^lifuaetiamcura^&  jura  potiuS;  q^uamaliena  defeit- 

derenri 


D<f  Origlne  Chvttiitum  ImperlaUuMf  &cl        i-yi 

derent ;  juxta  Lamprid.  tn  Alexandr.  Severo,  quem  omnes 
pene(eqiiuntur  &allegant;  videFrancifc  Conan.  Com^ 
mentAib,  2.  caf»  9.  Rittershuf.  dejur.feudjib.  i.  c.  ii.nu?»* 
i.fal.  ip.  Arnifa:.  dejur.  Ma]efat. lib.  2, cap.  ^.  num.  \^.foL 
322.  Civitates  imperialesa:queacalios  Magnates  &  Dy- 
naftastangit.Hainz.  de Civitat.Imper  Concluf  At  fub  lit^B^ 
Daniel  Haider  in  Difcurf 'om  DlCicfeer^^Urt»  Ut,  Vuu.foL 
96.  quod  latius  patefcit,  ex  iis^  qusti;adidit  Lehra./* 
Chron.  Spirenf  lib.  4.  cap.  j* 

6.  Datum  ^nira eftquoque  Civitatibus  Imperiili- 
bere  vivendi  facultas,  utita  beneficiis  magis  quara  tro- 
piiasis,  ad  bonum  Rcgiraen,  inTuis  membrisinvitaren- 
tur:  Qua  raiione  ,  non  fecus  ac  ad  capitis  arbitrium 
membrareliqua,  inuniverfalem,  totiuscorporislmperii, 
feiiciffimam  harmoniam  reducuntur.  Hainz.  d'M.dif[ert^ 
de Civttat.  Imper,  Conclufi^Jit.C  in difput. Argent.  Daniel 
Haider.  dici.  Difcurffol.  96,  Quod  imperator  Ferdtnan^ 
du4  II.  mmn\%\ mandat  de  Anno  1631.  fub dato  14, Maji, 
ad  Civitateslmperii  probeconnderavit,  ciimitafcripfit: 
^k  DCcicl)6J!dt)t  f^pnl)  bcr  Oldmifcljen  5lcpf.  ^ap.  mf)  Dcp 
^.Olom.Ovcic^al^dbtunD^Scflungcn/auc^DcrfcIbcnpatri. 
monium ,  «nD  ^a^cn  wcgcn  cr^ci^tcr Xrcw/  iinD^flan* 
bigPcif  iftrc  exemption  unD  Jrcp^cit/  aucfe  f^cil^  Regalien, 
unD  ^cnliijfcitcn/  vonDcn  Dvdmifc^cn  ^cpfcrn  cr|a(tcn* 
h.  e.  Ci  vitates  Imperii,  fa<;rae  Cxfarez  Majeftatis,Imperii- 
que  Romani  munimina  funtejusquePatrimonium,  ac 
ob  praeftitam  fidelitatem  & conftantiam ,  exemptioncm 
fuamacimmunitatem,  partim  etiam  Regalia,atqueiu- 
risdiftioncs  ab  Impp.  Rom.  impetraverunt.  Quodre- 
fert  Befold,  ^/1  Thefaur,  FraU.  Ut.  R.  verb.  Dtcicfe^f?a^f  17, 
foi'  776, 

Y  2  CA- 


lyi  Cdput  X2X. 

CAPUT    XIX.. 

fZ)^  ruarm  modis ,  ^mediis ,  qmhtu  una  njtl 

Ahera  Civit^^  quAdam  jura  fkpenoritatis ,  ah  hoc  vel 

illo  Imperatoret  abtitiuent.     ^uod  exem" 

plkillujfratur, 

|,  U  M  M  A  R  I  A. 

ijCivitdteslmperiidiverfe mo-  ^ .  AUa libertatemfiam&im-^ 

do  ad  ImperiumperveKe-  munitatem^precionumam- 

runt.  rio  ab  Imperatoribm  impe-- 

2#  3«  ^odexfibje^iis  exem--  trarunt. 

plis  apparet,  6.  Exempfo  Civitatis  Lindavi'- 

4.  ^uadam  Civitates  ab  ipfis  enjis. 

Principibm  Imperii ,,  Im^  j*  NonnulU  Jfontaneo  motu^ 

peratori  ^  Imperio  cejfi.  Imperatort  &  Imperiofefi 

fuerunt,.  fubmiferunt:.     ' 


QUamvis  autem-  Cfvitatcs  Imperii  fuam  Jibertaten:» 
ablmperatore,  ceufonte&  origineomnium  digni- 
tatum  &imraunitatumaequi(ierint;,  haectamen,  vel  illa 
Imperii  CivitaSy  in  individuo  ,  diverfo  modo  ad  Im- 
periura  acceffir,  &  una  Civitas  prae  alia ,  variam  for- 
tunamexperraeft.  Plurimaeenim  Civitatcs,,  ex  mera: 
gratialmperatoria  fuam  libertatem ,  immunitates»  &  pri- 
vilegia  acceperunt.  Quae  prcinde  diCtx  liberas  Civi- 
tates,  nonlmperiales  Civitates,  licet  fub  Imperio  re- 
manferint.  urpote  de  Civitate  S.  Gallen  ita  fcribit 
StumpfF.  rer.  HehetJib.^.  cap.  %.fo!.  321.   Sa^  fd^C  VOtf 

^cm  ^cpfier  griDerirf^  ^cin  II.  mif  i§rer  3}?annfc^afft/^tt  (?e^ 
ler  unt)  bc  jTdnDi^cr  9l)crtt)antn«6  Dc^  Sp,  Ovcicfje  2^cutfc^cr 
%<KXmi  awf  Oiccrlc^tc  j46r(icfec3tcicfe^|?Cttr  cmpfanact^ 

ttnl!> 


TaevmhmodU^  &njedmi  &c\  175^ 

l&cpDemOictc^^u^c?ltcn/unl)  ^uhfc^irmcn.  h.c.  Quodiiia 
cum  omnjbLis  luis,  ab  Imp.Friderico  II.  in  perpetuam 
atqueinfirmam  IraperiiR.G.amicitiam,annuislroperio 
prsftit/s  coliedis^  receptaatque  liberafadafuerits  Ut 
apud  Imperiumconfervaretur  atquedefenderetur.  Da- 
niei  UMcuk  AcJ. Lmdav.  /if.  ^ww.fil.  630.  Wurftifius 
m  Chrofi  Bafil.  Ith.  2.  cap\  1 1.  Limnae.  injtir.puhl  Uh,  7.  cap.  i. 
num.  it.  Rcfutat.  Dcp"  OvCifl56\?C(^C$  Difi,  §.  2./.  21.  Ita 
Imperator  Fridericm  L  Barbarojfa y  mortuo  Adelgofodc 
Suabegg.  fine  haerede,  quifuit  Advoeatus  AuguftaeCi- 
vitatis  ,  ipfamque  Advocativam  tanquam  propriam, 
poftldGbat ,  omnia  fua  bona  vindicavit,  &  Auguftam 
Givitatem  Impcrio  addidit*  teftc  Fel.  fabri.  inhtft.Sue" 
vidL.ltb.  i.fiol,  102.  Quod  hifce  verbisrefertZ)»./'/;/////'. 
Knipfihili'.  Anno  1162  i(i  ^Ui^fpurg  VOtt  i^Ct)fcr  ^JriDCWcfe 

t>cn  ^rflcn  ^u  cincr  Ovcicfe  x  unD  grcpjta&c  gctnacf^t  tt^or^ 
t)cn;  ^atauc^IXcc^nmD  i^crccfjtigfcitcrtangctw.e.  Anno 
1.62.  Augufta  Vindelicorum  ab  Imp.  Friderieo  LLibe- 
ra  Imperii  Civitas  fuit  fadaj  Jura  quoque&  Privilegia 
confecuta  eft,  Knipfchik  in  traB.  de  Civitat.  Imper.  lib.  > 
eap.i.num*^6» 

2.  Hoc  tamen  de  prenariar  acquifitione  omniuni' 
jurium,  quae  Statuilmperii  competerepoflunt,  mini- 
me  accipiendum.^  Siquidem  pienariam  hanc  immedia- 
tam  libertatem  ,  tandem  Annou68*iC/^;?r^^<?,  SmvtA 
Duce ,  ccrta  pecuniae  fumma  interveniente,  obtinue- 
.runt.  Qupdfequentibus  formalibus  refert  ex  Gaft^ero, 
Werlichius.  ^ct?  bicfcm«Ocf^«^^^J^^unrat)cn/  (i.  c.ulti- 
mo  Suevis  Ducc)  \x\  ^cmc  cr  utnb  unD  umb  t>ctran^t/  unt> 
©cUf>ct>»rffti^3CWcfcn/l&atttnfauUucli6icriac(3(ugfpr^ 

V  1  ^{^\^ 


174  Capuf  XfX, 

mim^u\Uhm\^il  mx)\tim^<xd\mi  ^lctc^trolttitum& 
etrt  ^ixxn^t^mma  ©cU$  U^nx)U  /  urtD  Ocp  folcfjcr  ®eUiJ 
0crt§cit/  t>ott  Dcr^C&er^mtt/  unt)  (Scfeu^^cnn  ®<«>aU 
gan^  unD  gar  ab^cfattffe :  Sa^  fic  ^infSro  tbncnfclbjicrt 
a\x^  \\un  ®<fcrj(cc^tcrn/  Daran  ^kk  w<5cn  cintg^n  ^cr;? 
^ogcn/  nacfeianl)t)og$<:25efc6(fo(tc  |inDcrn/dncnctgncn 
Oiaf  §  ci:iPe|Un  mt^cfet^n/  unt)  ^talxpPcgcr/  an  wclc^cn  Da$ 
^an^c  OCegimcnf  folf  c  gclcgcn  fcpn/  §u  mac^cn/  guf  5D?ac^f 
|a&cn*  iQo6:i  Dae  Maiefiz  unD  J5)a(^tt?cfen  auf^^cnommcn. 
h*  e.  Tempore  Cunradi  (i-  e.  ultimi  SuevijE  Ducis)  cum 
Isubiqueaffligeretur,  pecuniaque  indigerct,  civesno- 
ftri  (Auguliani)  non  rolumfe,  verumetiamipfam  Civi- 
tatem,  non  tamenfinemagna  argentifumma,  multis 
inrebusi  liberamfccerunt,  fequehacoccafioneaSupe- 
riorum  &  Advocatorumpoteftatcin  totumexemerunt: 
ita  ut  in  pofterum  ,  citra  Principis  vel  Prxfidis  Provin- 
cialis  mandatum,  e  fuis  familiis  Scnatum  eligcrc  pof- 
fent,  jusque  creandi  Praetores  >  quibus  tota  Respubl. 
gubcrnanda  crcderctur  ,  habcrent  ;  exceptis  tameti 
caufis  criminalibus.  Gafier*  &  ^J^erlich.  in  Chron.  Au» 
gujian.part,  2.  cap,  ^.fol.  m.  84.  DanieIHaidcr/>?/^/>^/<?^. 
eap^  z.fol.  161.  Pari  modo  ,  ex  mera  Imperatoris  Fri- 
dcricilWiberalitate,  CivitasRatis^ona^  olim  NoriciDu- 
catusmetropolis,  acDucum  Bavariaefcdes,  libcrtatem 
&immedictatcm  fuam  fecundumOthon.  Frifing.//^.  2. 
hiflor.c,i%.fol.m.z^6*  Annoiifg,  obtinuit.  Sa(;rtac^l)C^ 

mc  ^cittricl  Der  Uw  i  t)Ott  Um  ^cpfcr  JrtDcrtc^  i .  uttt)  Den 
^fdttDett  De^  Ovctc^^/  Dc^  J^cr^ogf^utn&e  ^aprtt/  utt^ 

^ac^fCtt  propter  fcloniam  enffc^Cf/Uttt)  Otf^OttlOOtt^^tf^ 

lerfpacft  fetttcm  ^im^tn  gcttDertc^/Da^  J^cr^o^t^um^/we^ 
gettfeitterfretPacl^jfJerSiettpinltalia,  Bcfcfeenefef/  i(f  t)i< 


T)€  variis  modis  y  (^mediiSi  &c.  ly^ 

^tabf !Xc^enft>ur^  von  \>m  ^er^ogt^nmi)  ^efrepcf  /  unD 

Dem  Dvciclj  ^UgceiBnet  WOrDen»  h.  e.  Cum  cnim  Henricus 
Lco,  aFiidericoI.ProceribusqucImperii ,  DucatuBa- 
variae  ac  Saxoniae  privaretur  ,  atque  in  Otthonemde 
Witiersbach,  ejusohminltaliafigniferum,  ob  praefti- 
ta  fervitia  collocalTet,  Civitas  RatisponaaDucatuhbe- 
lata,  Imperioqueadjediafuit.  Chrift.  Lehman.i»C/&r^?z». 
SpirenfAik 4.  cap^  4.  Knipfchilt.  de Civit.  Imper.  lib.  i^c.  45, 
num.  f.  Brunner.  iftannal.  Bavar,  lih^  \yfoLm,^2i^  quod 
paulo  aliter  recenfet  Wigule.  Hund.  in  Metropl^  Salisb; 
Tit^  de  Eptfcop.  Ratiipon.fol.  m.  tj* 

?♦  Eodem  jurc,  modo^tempore,  rm/^Z//^^rf;*i 
fisy  ^PrincipisHenriciLeonis,  SaxoniaeDucis,  cxem- 
pta  poteftate,  &  4  Friderico  h  ImperatoreBarbarofta, 
liberah  aniroo  ,  Imperio  Germ.  Romano  addita  fuit; 
Quod  refert ,  &  proccflum  contra  Henricum  Leonem , 
recenfet  Gaflcr.  &  Werlich. inannal.  Augufian.part*i.foL 
6j.  Similimodo,  deiVW//>?^4CivitateIegimus,qu6d 
ca  Anna  8fO.  adminiftrationi  Epifcopatus  Ratisponen- 
fis addita,  poft  Imperatoris  Friderici  11.  (utpote  maximi 
Civitatum  Imperiifamoris)  Anno  i239^ampIiationem, 
&munitionem  ,  abhujusFilio,  Cunrado  Imperatore, 
EpifcopaU  adminiftrationi  ,  fingulari  permutatione, 
&  translatione  erepra  ,  anno  i2f  i«  Imperio  Romano 
Germanico  ,  animo  liberali ,  plane  imperiali ,  cunj' 
omni  immcdietatc,  addita  &  addifta  fuit.  teftc  Cruf. 
in  AnnaL  Suev.  part.  3.  lihr.  i.  cap.  9.  Wigul.  Hund.  in 
MetropoL  Salisburg.fuh.  Eubr.S.  Haimer*  &  Rubr.  ^hiX  SO^lln^ 
per.^^i.  fpi.  Quod  latius  tradit  Daniel  Hzidzt  in Apolog* 

^erOieicife^ioo^t»  cap.  i.fiLm.  if  o. 

^.  Qvixd^mllCiW0fsmtfmipales,  im^^fti^tl  ab 

jpi» 


,7^  Caput  XIX* 

ipfisPrincipIbus  Itnperii,  Iraperatori&Imperio,  Jibe-' 
ralianimoceffK,&tradit2efuerunt5  Exeniplofit,  Civl' 
tasBema,  inHelvetia,  quszBenhtoUo,  Z)^i-^Zcringen- 
{io,  condita,  6cImperioAnnoii9i'donatafuit.  Petr.  Et- 
terlin.  /»  Cbro^.  Helvet,f.  34.  Idque  a  pr^dido  Prin- 
cipc,  inodium  &  opprobrium  Nobilium  ,  fadumfuif. 
fe,  Hiftorici  tradunt.  Cum  illi,  ex  implacabiliodio, 
per  internecionem  2.  filiorum,  totamejusdemftirpcm 
funditusextirpaffent.  Dequofadio  JateNaucI.  inChron* 
njoL  2.  Generat.  i%.infin.  lAi\n{S.tiinCosrnograph.  lih.  i.cap» 
397.  Angel*  Werdeniiag.  deReh. Hanfeatpart.z. in Epilog, 
fol.i6Z,  DcCivhsitQOjfenhurgo  f  Gegenbacho,  d^Ze//en* 
fi,  v2ithuad\tBernhardfisHer:^g.,  quodetiamhsCivi- 
tatesabEpifcopo  Argentoratenli,fingularitranfa£tione 
Imperio  Romano  Germanico  tradit^fuerint,hifc€for- 
malib.  <Sifcfjoff^i(l^clm»$u^traf;^ur^/  nUt^ai>  ^tr}'. 
fcrn  Ovuprec^teti  von  JBapern  /  ^ffcnbur^  /  ©cgcnbac^ 
i^albl  §cU/  m\t> ^nmhnx^^avi  (wc(c^c$fcinc^orfahrct 
tnit  ^rcjTcm  ®c(t  an  t>a$  ^ijl^umb  gc(j5(l  fsattm)  mr^c^ 
f>m$i  o^nc®c(t/  Da^aihmt  wiDcr  Dic  «StaDt  «otra^bur^ 
^c(ffcn  fo(tc.  3((efcpnt)^|fcn(>urB  /  ©c^cnljacfj/  nnDScU 
^Cic^flaDte  WorDcn.  h.  e.  Wilhelmus  Epifcopus  Argen- 
tinenfis,  ImperatoriRuperto,  OfFcnburgum,  propar- 
te  Gengenbachium  ,  ZcUam  <&  Orttenburgum  totum 
(a  PrsEdeceflbribusejus  magnoempta,  Epifcopatuiquc 
adjeda)  gratis,  (inepecunia  tradidit:  utipficontraCi- 
vitatem  Argentinam  a^Tifteret.  Hocque  modo  OfFen- 
burgum,  Gengenbachium&ZclIa  Civitates  imperiales 
fads  funr.  Herzog.  in  Chron.  Alfit.  lib.  ^.fub  Epifeop. 
VVilhelmoy^.  fo/^ix^j.  Eodemmodo,  &  fpontaneade- 
ditione  Comitis  Imperii,  a  PfulJendorfF.  Civitas  hxc- 
Q£  Imperio  Rom.acceflfit;  quodfequentibusverbisHi- 

ftorici 


De  vdrtU  modist  &  mediis^  c^c.  177 

ftorlci  r-cferunt  •  ®vax>  DvuDofpb /  voti  Pfulfen^orff /  (Ht 
tiurejittmi^c  Xoc^tcr  ^attc/)  |a«  Dcm  ^cpfcr  griDcric^ 
l)cm(Srf?cnDic  ^rafffc^afft  PfuUcnborff/  unD  t)ic  ^ajlcn*» 
vo^ux)!  t)cp^i(lf^um^6^u(I^ur/  ti?ic  fic  rori^mc  /  @ra\) 
DiuDolv^/  von^rc3cm?gc|att/  famvtalIcn^cnDvcic^$<; 
4.c^cn ubcrgcl>cn /  unD  jlarbc  ^crnac^  ^nno  nso.iScine 
2Ioc!^tcritha,  ^attc®ra\?cn2iDcltcrtauJ^af>fpur^/  \>mt 
tJcr^cpfcrfonjlcnSr^c^ligfcitB^bc»  h.e.  ComesRudol- 
phusa  PfullendorfF,  (quiunicamtantumhabebatfiliam) 
ImperatoriFriderico  1.  Comitatum  PfullendorfFenfem, 
ac  Advocatiam  EpiicopatasCurienfis,  ficut  ante  illum 
Rudoiphus  ComesBregantinuspofiedit,  cumomnibus 
Impeni  Feudis  tradidit  ,  poftea  anno  1180.  ex  hac  vita 
decedens;  Ejusfilia,  Itha,  AdelbertoComitiHabsbur- 
genfi  nupfit,  cui  Imperator  alio  i"atisfecit  modo.  Joan. 
G uler. /■» Rhetia  lib^g.foL  -^^.^xBrufihio.  Zeiler.,^» Defcript, 
Suevu,  verh.PfHllendorff.  D n.  Knipfchil t-.  d.  tr.  Ub.  3 .  r.  4 u 
Mum.  {. 

f .  Quxdam  Civitates  Imperii  libertatem  ,  5c  im- 
munitatem  fuam,  Pretio  nummarto ,  ab  Imperatoribus 
impetrarunt,  ac  immedieratis  poirefGonemfirmarunt} 
Quodexemplis  ,  ablmperatore  Sigismundo  geftis,  te- 
ftatur  Gerard«de  Khoo tnAnnal.Aufriac.lib*^.foLi^^  edii. 
lattn.     AcdeSueviaeCivitate,  IsnenJI,  conftat.  t»a(;^iC 

^ur^cr^u  2>rm/  a(6  fic  ^\t\  von  t)cn  Srbtragfcjfcn  ^w 
^altburg/  al$3nn^abcr  t)cr  ^Oertfcfeajft  Xrauc^burg/ 
timbac^ttaufcnt)  pfunD  (c^i^  gcmac^t  /  unlxinDaeDvcic^ 
crgcbcn:  ©cpnD  t?on  ilcpfcr  ^arl  Dcm  4.  l)crgc(la(t/  gu 
<incr  Dvcic^0(?at)t  auffgcnommcn  /  unt)cr§ahn  ttort)cn/ 
Dap  ftc  .^cpf.  C9?ap.  unD  Dcro^^ac^fommcn  amDlcicfel^^r^ 
Cic^  ioo.Jp)cUcr/  auff  ©»3J?artm$2:a^/  xk\uni^i\mi 
unt)bCja§(cnfvUcn»i.e.  QuodCivesIsnenfes,  cum^Da- 

Z  piferis 


17$  Caput  XIX, 

piferis  hereditariis,in  WaltburgrUtpote  PoflefToribus  Ba- 
roniaeTTauchburgenfis,pro8ooo.lib.feliberaffent,  atq? 
ad  Imperium  perveniflent :  ea  lege ab  Imp.  Carolo  IV.  in 
ImperiiCivitatemalleftiatqueelatifuerunt,  utlmpera- 
tori  ejusque  Succeflbribus  in  Imperio  quotannis  cen- 
tum  denariorum  in  fefto  Martini  exolvere  adftridi  eC- 
fent.  Qupdvigorediplomatis  deAnnois^f.traditDa- 
niel  Haider  m  A£l.  LindavienfUt*  Www.fol.  631.  Et  latius 
Dn. Knipfchilt.  de  Civitat*lmp,  lih,i.  cap.  26. n.  6*  Dc 
ampliflimaRom*Imperii,  &Suevici  circuliinclytaCi- 
vitate,  Flma,  legimus,  quodaliquandoVillaRegiafue- 
lit,  Mon^iieno  Riche»0efffi ,  in  lacu  Bodanicofito ,  a  Ca- 
lolo  M.  pro  animae  fuae,  &  parentum  fuorum  remedio 
traditaj  refcrente  Joanne  Nauclero  ,  alias  l^^r^Ctt^an^ 
nocninsito  iftChrof3.Gierm.voi.  2. gefierat»iy,f  6^7. 6i.CiLU^ 
iio ,  /»  Suev.  annaL  part.  2.  lib.  i.  cap.  7.  k^fuh  Imperatore 
Ludovico  Bavaro  ,  a  Monachorum  jurisdidione  pe- 
cuniafeferedemit;  aquo,  &jus  eligendiSenatum,  qui 
Urbem  regeret ,  impetravit.  Qaod  jus  aCarololV* 
(eam  ahquando  irritoconatu  obfidente  ,  dequoHorr- 
leder.  deCaufheUi,Germantc.  tom.  1. lib.s.  cap.  i.fol.m.  6ij.) 
confirmatum  fuit  Dan.  Haider  in  A6iis  Lindav.jol  21%, 
pojlprinctp,  acfol.  g20. poft.princip.  Quod hifce formali- 
busrefertFr.FelixFabriMonachusUlmenfis:  Sicergo 
Ulmenfes  longo  tempore  fub  jugo  Monachorum  &  Re- 
gimine  eorum  degebant ,  eosque  tanquam  Dominos 
fuos  recognofcebant,&  minittri  eorum  voJuntarii  eranty 
quandiu  Monachi  miniftri  Deo devoti raanfcrunt.  Tan- 
dem  autem  religione  tepefcente,  &  feculari  pompaiw 
Monachis  crefeente ,  Deo permittente  tepuit in  U Jmeii- 
iibus  amor ,  &  afFeftus  &  obedientia  ad  Monachos  illosr 
Videbant  enim  quod  dc  bonis  eoxum  nuuicbatur  fu- 


Be  vdriii  modls,  &  mediist  &c,  xjp 

perbiacum  multorumfcandalo.  Ui^ciWeVzbct w Chro». 
Saev.  lib.  2'  c.  z.fil.  m.  216.  Attamen  fuceeflu  temporis, 
nondum  acquicrcentib»  Monacliis,  Im^ci^ztoi Fridericus 
UU  erogataa  Civitate  ulteriori  pecunia in  Concilio  Con- 
ftantienfi,  &Ba{iIeenfi,  eandemomnimoda  recuritatc, 
&libertate,  contraquoscunquecontranitentes,  fingu- 
lari  Ptivilegio  prsmunivit.  Cruf.  inannal.  Suev.part,i, 
lib.  a^.cap.  ij-.  Amicus  quond.  mem  D.  Joan.  Adam.  Dapp. 
de  Civitat.  Imp.part.  i.  c*^.n.  14.  Martin«Zeiler. /«C^/-^». 
SnevidL  inverho  ViXV^.  Dn.Philipp.Knipfchilt/r.^^Oi///. 
ImperJtb, i»c.^/\.,  n.io. &Jeqq, 

6.  Ad  exemplum  aliarum  Clvitatum  Gcrmaniac 
Civita4 qtioque Lindavienfis y  certapccunisefumma,  liber* 
latem,  &immedietatem  ,  ImperiiqueRom.  Jurisdidio- 
nemacquifivit.  Hsecenim  Civitas  antiquitus  Villa,  %U 
fc^ac^  /  &  ex ea  nata  Lindavia ,  primum  Comitibm Bregan' 

//>?^,t)m©ra»ent)on^re^m$/paruit:  aft,  fucccirutem- 

poris,abiisdem,&quidemab  Hugone  ComiteBriganti- 
no,  libertatem  emit  ,  quadragentis  duahus  marcis  auri, 
^argenti ,  acfcfefub  immediata  Imperii  Rom.  jurisdi- 
ftione  contulit.  Quod  hifce  verbis  Thomas  Seyrer, 
Miinftcrus  &  aUi  referunt.     ,©ie^flrger  Dcffclkn  (id  eft 

Xm^aw)^rta/  \ok>iXiS\i\\  att^Dvcn^cinceumcri^nen/ 
ttut  STjamen  ^c^dnpeine/  'om  \\xm  J^alp^erm  Jpau^en^/ 
©raven  ;w  ^xi%ix\}>mx  geit  ^epfer  .f^einricfe^/Dep  Dri«en/ 
iim^2.OJ?arcf^al^^otW«nl)^a&0il^ere/(auen?e(cl6em 
®dt/  alejttJifcfjen  3eme(t)tem  ©raven  /  unt)  Denen  voti 
Sm^0/fo&ann^emJ^er^ogent)on0c6wakn/(fecundum 

^twm^^.inChron  Helvet.lih.  ^.cap.^%,  Supplement.  Ot- 
thon.  FrifingO  yXxiiixxx^Uii  entfluttDe  /  tid^  fecfetop  <25ot)^ 
manvonerp/  unDenam@eeer(?atven/  unDernewertfe»;» 

3x  m) 


^go  CapHt  XIX, 

fo(te)  a^^M^I  itnbiop^ceaiift/  t5arauffigrcp<^m®cfm 
anBCflclft/  unDa«  g^^tcfj  (icfe  an  Oa^  D^om.  Dvcic^  crgcbcn  ^a^ 
^Cn.  h.  e.  Cives  illiusloci  flc.Lindaviac)  exconiiliocu- 
jusdam  concivis  ,  nomine  Schauftein,  a  Dominofuo 
Hugone  >  Comite  Brigantino,  libertatcm  ,  temporc 
HenricilJKquadringentisduabusmarcis,  auri  &argen- 
ti(cxquapecuniacuminterdittum  Comitem,  illosque 
de£mbs,  ut&interDucem  Sueviae  (fecundumStumpf- 
fium  in  Chron.  Hehet.  Ith,  4.  c* 48.  Supplem^  Otthonis 
Frifingenfis^diffidiumoreretur,  primum  CaftrumBod- 
nam  infra  lacum  extrudum  atqj  renovatum  creditur) 
emerunt  ,  conftituta  propria  Republ.  femetipfis  Imp. 
Rom.addi£tis:Munfter./;?0»w^^r^/'^.//^.3,f.2f3.Befold. 
in  ihefaur.  PraB,  verb,  i\X\X)<XKOl  Facultas  Juridica  apud 
Befold.  in  confil.  180.  ».  i6f.  quodlatius  deducit  Daniel 
\l2\diQiin  A&.Lindav.fol.^7*  &foL  613.  Dn.  Knifcilt  de  Ci" 
vitat.  Imp.  lih  3 .  cap.  3 1 .  num.  1 4 . 

7«  AliaeCivitates,  IF.Spontaneomotti,  falvatameti 
quaextuncgaudebant,  libertate,  &privilegiis,  Impera- 
toti,  &  Imperio,  fe(e  fubmiferunt ;  Quemadmodum  de 
nonnullis  GalliaG&  Auftrafiae  Civitatibus,  veluti,  Are^ 
late>Geneva,  Vefintio,  Tullto,  Tornaco,  aliisve  legimus 
apud  Bear*  Rhenan.  Rer.  German.  lib.  2.  Tit*  de  Cerm*  Regn, 
fol.  i2p.  Ita  de  Civitate  Kaufbeira  legimus,  quodeafc- 
fe,  proprioMarte,  ajugo^^rtf;?^^(pr///^,  grcp^crmtJOm 
J^off/  Dominiha^rcditariiliberaverit,  &Imperatori,  & 
Impeiio  *  fcfe  fubjecerit.  Quae  vindiciarum  redem- 
ptiocontigit,  ImperantcCunradoII.  eiquccaufam,  & 
occafionem  dedit  Baronis  Otthonis  de  Villa  adulte- 
rium ,  cum  uxore  civis  cujusdam  coramiffum  ,  quem 
mantusintervcnicns,  unacum  uxore  adulcera,  nodu 

inter- 


De  variis  modis ,  d*  mediisj  &c.  i  si. 

inrerfecit>  quohomicidio  Oz/A^?,  tanquam  pofl:remn.5, 
iina  ciimfamilia,  extiiKflusfuit.  EaqueoccafioneCi^i- 
ras  hscce  fefclmperiofubdidit,  variaque  immedietatis 
Privilegia ,  ab  Impcratoribus  fubfecutis,  obtinuit.  Zeiler 
in  defcript.  Suevi^  foL  304.  D  n  ♦  K  n  i  p  fc  h  i  1 1.  ^f  Civitat.  Imm 
fer.lib.i.cap.it.num.i.  Quamvisalii,  hanc  Ubertatem 
ccrrapecunixfumma,  ntm^c quincjuagentis  millc  flore- 
nis  aCivib»Kaufbcurenfibus  acquifitamfuifle,  tradant. 
Lehman.  Chron.  SpirenfJih.  4.  cap.  4.  Ex  Reufnero  Joan. 
Adam  Dapp  deCivitat.  Imper.  cap*  5-.  num,  14.  vide  quo- 
q u e  Li m n a- .  injur. puhl.  lihr*  1*  c.\,n»ig.  J uft.  S c.h iiz.  in 
jur.puhl. dijfut.  8.  thefzi. lit. C 

CAPUT   XX. 

Quod  acqmfita  hac  Civitatum  immedietate  > 

Imperatores ,  tisdem  non  mex  omnia  majora  Regalia  attribue- 

rint.     Vhi  de  refervatione  CoUe^iarum^  Telonii ,  Monettn^  iH' 

daorum^  Maleficorumjure^  &  ordinatione  PrA- 

fe^orum  Vrbicorum, 

S  U   M  M  A  R  I  A. 

1.  Civitates  non  Jiatim  auto-  4.  Potepas  ludaos  recipiendi 

craticajura  y  fve  Regalia         Imperatoris  proprium  e- 
majora  acceperunt.  rat, 

2.  ^uodfuhje^a  exemplade-  f.  P(enas  in  Facinorofes ,  Impp, 

clarant.  tn  Civitatihus  Imperiijibi 

3 .  Moneta  cudendapotefias  Im-  tpfis  rejervarunt. 

peratorirefervata  erat.  6.  RatiohuJHsrefervationis, 

QUamvis  Civitates  Imperii  hifcefere  modis  liberta- 
tem,  &immedietatem ,  ablmperatQribusobtinue- 
lint  J  Non  tamcn  fimul ,  Autocratica quoquejura,  feu  fu- 

Z  i  perio- 


ISX  CdpUt  XX,         i 

penoritatemterritorialem,  aliaveRegnliaquoqne,  !^f$ 

tJCD^CCfet/  Unt)  ©CrCC^tigfcit  SUgUiC^/  acquifivcrunt,  fcd 
hancimmedieratem,  tancumquoad  Regimen  civicum, 
minorumve  jurium ,  Dcr  Q5ur^cr(icbCtt  ©ac^Ctt  /  impe- 
tratam,  5cconcefram  efiecenfeo.  Exceptisiis,  quacharc, 
velilla  Civitas,  perfpcciale  Privilegium  impcrravit.  Vide 
Stumpff.  Rer,  Helvet,  hb.6.c.  i^.fol.  425-.  &feqq,  &  Ith.  7. 
cap.  i.fol.  ^66.  iMunfter.  in  Cosmograph.  Ub.  3.  cap.  bs.  Ele- 
ganter  &  lare  de  hac  re  Dan.Haider /»  Difcurf^ooX^  DvCicft^? 
Xi^^iiXi*  lit.  Hhh.  & lii.  Majora  enim  Regalia  &  jura  Im- 
perarores  fibi  ipfis  in  Civiratibus  Imperii,  eorumque  ler- 
titorio,aUDc^Dvcic^$£ammcrjJ®Utcr/  refervarunt,  ac 
longotempore  quiete  ufu  &  exercitio  gavififunt;  Taha 
juraprjEcipuaerant,  ColleBi&lmpertales,  qu^s  Steuras,  feu 
Stiras  vocabant,  t)ic Dvcic^ejlcitr  ;  quod  exemplo  Civita- 
tislmperii ,  San&i  Galli ,  &  IsnenfiSy  fupra  allato ,  palam 
fit;  Videetiam  Vadian.  <sf^/^^^4/. ^y/.C^^/.yZ^/izio.  Haider 
di^.Difeurflit.FfffoLjl.  Aliaqueexempla,  velutiCi- 
vitatis  Lindavienfisy  FridbergenftSi  Augufld  VindelicorumAd- 
ducit  Daniel  Haider  in  A6i.  Lindav.  lit.  Ww^'.foL  61 1. 

2.  Itaquoque  Carolm  IV.  Imperator,  in  Privilegio 
quodam  Ann©i362.  conceflb,  fatetur,  quod  Campido» 
nenfis  Civitas,  cum  Advocatia,  &  Stira^^d  Romanum  Im- 
permm  pertineat.  Haider  diBAit.  Fff  Pariter  Civitas 
Abbatis  C€lien/isyV\x\^o  %{>biX\^iVil  cum  fuo  diftridu,imme- 
diate  Iraperio  fubjeda >  annuarim  Imperatori  Romano , 

a(ecmDCcic^0(lcilr/  iz^SJ^ard^Silkre/  (fo  ^rf-P»  ^^^ 

frojfcn)  folvebant,  exStumpfF.rfr.  Helvet.lib.^.c.6*  Et 
Joach.  vpn  '^aff*  deAbbat.St,  GaiL  ms.foL  146«  ^211.  Hai- 

der 


CHtod  acquijlta  hac  Civitat.  immedietate  (^c.     \  sj 

AQ^di&,  Bifcurf.lit.  SsfoL  6y.  Item  vedigalia ,  feu  Telo- 
nia,  b;c  Jj^ll/  in  prjecipuis  Gerraaniae  fluminibus,  prx- 
fcrtimiaipcratoris  Fridemil.  tempore Caefarea Telonia 
fuifle,  Francofordid  y  Poppardta.HammerJiainii,  Tramonia, 
T>o'ertmunddi ,  Goslaria^TSljfmagiay  Buiihurgia,  ut  &  in  aliis 
locis,  ad  Imperium  ipedantibus,  apparetex  Privilegiis, 
Wormatienfi  Ci  vitati ,  Anno  1 1 8  o .  conceffis^  apud  Lehman. 
in  Chron.  Spirenfltb.  4.  c.  2z.foL  jf  6»  Ac  de  Civitatibus 
Vdenheim,  &  Oppenheim,  idem  teftatur  Lehman.  dt^.  cap. 
zz.  Ac  cap.  ^6.  Itb.  ^.fol  5-9 j-. 

3.  Monetasquoquecudendaepoteflas,  atqueexin- 
de  proveniens  utiIitas,Imperatoribus  refervata  fuir.  Duo 
enim  figna  Imperatoria  proponit  Vopifcus :  Furpuram,& 
Uonetam,  quorum  illud  ,  ad  ornamentum  pertinet,  hoc 
vero  continet  poteftatcm.  Vopifc.  inFirmo.Arnifi.  dejur, 
Majeft.  lib»  z.  c.j.  num.  5-.  Quod  edocet  Privilegium  Epi- 
fcopatui  Spirenfi ^  k  tribus  Otthonibtis  Imperatoribus,  in 
Civitate  Spira ,  conceflum  in  verbis :  ne aliquis,  nifi  folus 
Epifcopus,  &  Advocatus  ipfiusaliquid  de  praediis  vel  de 
Moneta,  feudetelonio,  velexullare,  in  fifcum  regium 
inferat,  iQlztum  Sib  Hsiidet  ind.DiJcurf/it.Ggg.  Inde, 
infpeculo  Suevico,  legimus,  lib.  i.  c.  12.  jT-  3lCc  gdtt  Un6 
«Ue  CWttn^en/  t)ie  im  OiM*  Ovcicfj  fepn/Mc  fepnD  iim$  Dvom» 
:K(5m06/  unDwerfic^a^en  m\H  Der  mu^  fie  ^a^en  vom 
iXi5m.  ^oni^*  i.e.  OmniaXeloniaatqueMonetae,  quae 
inlmp.  Rom.  Germanico  deprehenduntur,  ad  Regem 
Romanumfpedant,  quiqueeahaberedefiderar>  aRege 
Romanorum  confequatur  necefle  eft.  Joan.  Kizel.  dejur. 
monet. Clajf\.  th,6.  lit.A.  Sicuti in  fpcculo  Saxonico le- 
gimusj  RegiRomanorum,inquaeunqueCivitate,quam 
ipfe  ingreffus  eft,  monetam  jnon  minus ,  quam  ve^igalia 

yacaie. 


SS4  ^"^P^*  ^^- 

vacare.  (Sdctjf.  XantJr.  Uhr.  %.aYt,  60.  Befold.  /;;  7hefiur, 

Fra^.  Ut  M.  verb.  Qj?un^.  80./  049. 

4.  luddormt  quoque  tributa t  eorumque  recipiendi 
poteftas  Imperioadhuc  propriaerat ;  Undc  Judai  anti- 
quicus  homines  fifcahni ,  ceu  ^rarii  publici  fpongise 
qua(i,  ^lepfcrlicfec Sammerf nCC^f ;  titulatifuerunr,t)crcn 

Dcr^lcpfcr  fclb^  /  imt)  auff  fcin  Ql^fa^rf  auf;  XcutfcfjlanD/ 
l5«r<2&ifcfeof  ^u  '^ami  aUCan^lcr  gcpffo^cn.  h.e.  Ho- 

niinesfilcahni  did:ifuerunt,  quos  Imperatoripfe,  poft- 
queejus  difceffumex  Germania,  Epifcopus  Mogunti- 
nenfis,  ceu  Cancellarius,  in  protedionem  recipiebar. 
Specul.  SuQv.ltb,  I»  cap.  24.  §.ifol.  ij.poTtal.  Bcfold.  in 
^llnfiur.pra^i  lit. I.  verb. ^UDcn.  i%.  ubi  Speidel. in Notat, 
Joan.  Herraan.  Stamm.  de fervit.verfon.ltb.  i.  ///.  5-. cap.  i, 
7tum.  9.  Dan.  Haider-  di^.  dtfcurf  Itt.  Sss.  inpr,  Quan- 
doque  Imperatores  judsEorum  prote^lionem  huic  vel  il- 
liComirilmperiicommiferunt}  \K2iFriderkmIIl.  Impe- 
rator  Vlrico  Comiti  de  VViirtenbergy  Judxos  in  Provincia 
fcu  Dioecefi  Moguntinay  Treverenf»  Salisburgenfi  &  Bifun'. 
iina  habitantes  ad  protegendum,  &  inter  ipfos  jus  di- 
c£ndum  tradidit  j  Sicuti  ex  Refcripto  Cxfareo  fingu- 
lariconftat,  inverbis;  ^ol^C&O^mcr  ©cfewagcr/ Unt> 

fickr  ®ccrctt)cr.  Etpaulopoft:  ^cfc^CcnwirunD^cbcn 
^irauijl^icrntit^an^cnvotfcn®ctt?aU/  von  DCi5m..^cpfcr; 
lidjer®?acrjt/  crnflJic^  \xxiQ  vcfliglic^  gcbict^nl)/  ^a^nun 
^infiSro  atte  m^  |cDe  m  Dcn  obgcfc^ri^knen  Provin^icn 
m\tiixiX>i  3ubcn/  t?on  un^  unt)  t>i^  D^cic^e  tt?e^en/in  unfcrn 
ii*^^  :)cin<^c^a$/  ^c^irmunt)  grit)  empfa^cfl/  unt)  nac^ 
i)ur.cmkfen9l}am<53en/6ctt)a|rcj?.  i.e.  Mandamus  at- 

que  cor.cedimus  Tibi  plcniffimam  poteftatem  auto- 
iiurc  CaefaiCa:  ferio  6c  finniur  makidantes,  ut  inpc- 

fterum 


^^od  acqui[ita  hac  Civitat.  immedietafe  &c*       1 8  j» 

fteriim  omnes  &  fingulos  in  prsedidis  Provinciis  habi'- 
tantes  Judaeos  ,  noftra  &  Imperii  caufa,  in  noftram, 
tuamque  proteftionem  recipias,  atque  pro  viribustuis 
defcndas»  QuodrefertGoldaft.  in Dvcicfe^fa^un^cn  tom, 
i.fol.m.i%6.&2%7.  Quod  fequentiexemplo  eontefta* 
tur ;  Cum  enim  in  Anno  1429.  tempoxc Sigismufjdil.  Im» 
/f-r.  Civitateslmperii,  Conftantia  ^  Lindavia ,  Ravenf^ur^ 
gum ,  Vherlinga ,  Buchornia ,  ut  &  Morfpurgum  ,  hodic 
£pifcopo  Conftantienfiparens,  Judaeos  in  earum  ter- 
ritorio&  diftridu  habitantes,  propter  homicidium  ia 
pucro.innocenti  proditoriecommiflum,  amiffionevi- 
tas,  &:bonorumconfifcatione,  punirevellentj  praedi- 
ftiis  Imperator  hafce  poenas  &  animadverfiones,  Re- 
giaeMajeftati  foiicompetere,  refcripfit.  Martin.  Mager. 
de  Advocat,  armat.  c.  8.  num.  z^^.&pajf.  &  late  per  exem- 
pla  hoc  deducit  Daniel  Hzidziin  Di/curf  "OOX^  ^Cicfe^V^^^ 
Un>iit*  Sss.foL  9 .  &/eqq* 

f.  rocnasitcm  &animadverfioncs  \nfacinorofos, Im^ 
peratores,in  Civitatibus  Imperii,  fibiipfisdeterminan- 
dasrefervarunt,fcil.  ®icQ5c(?r<lffttn^DcrMalefizJ5dtt^ 
^c(  /  unt)  ant^crcr  ^o^cn  ®cric^tcn ;  S^amm  Dtdm*  ^ci?jj 
fcr/oDcr^t5nigfinDcn5rcr)cn/ot)crDvcic6$^@tat)fcn/aucft 
\x\t>in  grci)cnn\cicfe0s^4^a(crn3Cichfcrgcort)nct/  mU\it 
t)cn  @tal>  gcful^rt  /  m  t)7amcn  t)cp  itcpfcr^/  wcCc^ce  m  ^o^ 
gcn  ®cricl5t$?(5acljcn/  unt)  auff  ^r^jfcrc  ©traffcn/  5rcvc(/ 

lin^^Uflcn JU t>cr(?c5cn»  i. e*  Coercitioncm  fcil.  in caufis 
criminalibus ,  aliisque  juribus,  ad  merum  Imperium  per- 
tinentibus.  Imperatorcnim  Romanus  vel  Rex,  inlibe- 
ris  Imperii  Civitatibus  atque  Vallibus,  Judices  conftituit, 
qui  Jurisdiftionem  Imperatoris  nominc  excrcuerunt, 
quaedefuperiotieft  intelligcnda.  MimActJnCfismograph^ 


185  Ca^ut   XX. 

Iih.i*c4p.  6%.inpr.  &feq.  late  Stumpff«i?^r.  Heh.l.  7.  c4pi, 

2*fol.  4.66.     Ac  i n  fpc  cie,  de  Civitate  Ttgurina  fcribit  pra?- 

fatus  Author.  ScvDiabt  (^«gtml^)  tt?ar)%lJcIjgcovD^ 
ncfrotifccfjeOiJitcrn/fomanDic  jifc^atcnmogcn/  unD^ott 
fccfea^ivrgcrn/  ^ic^n^dlff  (^antJdtcn  in  htrgcilicljen  ^a? 
cljcn :  "^a^  abcr  j^cin^id^c S)q,\\'^;X\  ^af f?/  unD  ^aupt/  ot^cr 
^(utkru|rcnt>/  ^updc/  n^mDcn  Ourcl^  DicDvcic^et^ogtaujf 

t>cm@cl2i0p\?crn^altct.  i.e.  Scnjius  Tigu  inus,  quotan- 
nis  cligcbaturcxlexNobiiibiis,  ubi  illeruoicopia  iiaberi 
pofTct,  totidemque  Civibus.  Hiduodecim,  caufascivi- 
lcstradabant:  crirainales  vcro,  quxquc  fanguinis  poe- 
namingcrcbant,  pcr  PrcEfcttos  iSDpenales  ia  arce  expc- 
dicbantur»  '^iwm^^^.Rer, Htlvet .  lih.  6»c.  ia..  fol  verf.^.%^. 
Et  hoc  ex  corcfert  pieniiis  Danicl  Haider  dtci.  Dtfcurf 
lit.Hhk 

6.  Ratio  hujus  refervationis  hxcclTe  potefl-*  Sicuti 
cnimPop.Romanus,  publicorumcriminum  jiidicialibi 
folirefervavit,  necdecapire  CivisRoDiani  alium,  quam 
cives  Rom.  ftatuercpofie,voluir./'<p/-/. 2.  §exa^is.  16.  ubi 
optime  Joan.  Cor<?f.  Z>.  ^eoriginejur.  Engelbreciit.  deju^ 
risdi6iu6nclufi6.&feqq.  foan.  Calvin.  defurisdiB.  &imp. 
e.^ahem.  4.  num^  6.  &fiqq  Ita  mutata  Impcrii  Rom«. 
forma,  Imperatores  gladii  poteftatem  honorabiie  effe 
fummi  Imperiifignum  ,  ideoquemagis  ImperatoribuSy 
quam  Magiftratibus  convenire,  cxiftimarunt.  Thom, 
Jviichael.  dejurisdtSi. conclufj.^.lit.A.  Qtiod  optime  de- 
ducitVincent.  Cabot/i/?.  2.^/y^/y/  jur  cap.^.pertot.  Quo- 
niamjureRomano,  ius  gladii  PraTides  tantum,  &  qui 
wniverfas  provincias  rcgebant,  habebant.  Joan.  Calvinr 
di6i.cap.g.me?n.^.num  p.  Hincmoti  Imperatores  Ger- 
inani;.  bannum  fanguinis,  inCoraitatibus  finguhs,  uni 

tunc 


^od 4cqui/tta  hac  CivltafAmmedletate  &c.      i%y 

tunc  Comiri  Ipcciali  legc  j  jurisdidionis  vcro  fimplicis 
qiu^  cranr,Ci vkatJbus  <5c  Oppidis,  eorumque  dccurioni* 
bus>  conccncrunt  ;  Succciru  vero  tetiiporis,  bannum' 
fanguinis,  ^iiXibafyM  pcr  parcicuhrcs  Advocaros,'feii 
Praetores,  excrcerc  cosperunt;  per  traditaz.  Daniei  Hau 
dcr  tntra^.  X>on  D{dcf)i>ii>d^5tcn,  ///•  Hhh.fol.  76.  &feqq,  Et 
hoc  ex  eo ,  Kniplchilt  dejur.  Civit.  Imp  lib,  5-.^ «3  num^\i^ 
Praetcrea  obtinebantquoqae  Imperatores,  in  Civitati- 
bus  Impcrii  liberis^non  atrenra  earumimmunitare,  va- 
ria  jura,  <5c  rcditus,  POIt^iifcr/  ^lfeit/ jF)o(^\t?ac^6/ ^afiJ 

Dintg/  wmi  unD  alcc^cBvUifung  /  ©iJlfen/  unt)  gtnp/  Dar^ 
^onDic  ^^arjjer/  m'^  ^^mxo^^xKix  bcr  .^c>;fcrlic^cn  (Tam^ 
mcr /  iii  ipccie  0tcur /  ginf)/  ^cct§/  unb  ^cr^tcic^cn  \>ii> 
^a(Ht ;  itJClcf^c  m\ixa\\m  bcc^bafftic^/  unD  ^icnjlf^affti^e/ 
fonocrn  aucfj  ^cpfcri»  ^'amnter^  ©uter  gcnannt  wor^cn/ 

^uod  conrdUturRupcrt.  Archidap  Palar. /;?/^^.CmW. 
Fndberg.part.i.foL  19.  l^Qhm^n^tnCbron.SpirenfJib*  ^*c, 
ig.foL  11^»^' 

CAPUT    XXI. 
^e  AdvocatisVrhtcis ,  al/as^Hi^^^$Qt/  (S 

Dvcicfj^^^C^Utt^ciffcn/i^^r^/^.  Fbi  de diffirentia  Advo- 
cati  Vrbici  &  EcclefiAflici^ 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

iJmpcratoreSi  in  Civitatibm  3.  Pr^feclilmpcriales  t  jtu  fiL 

Imperii ,   PrAfe^os  jujlim  tem  in  caufis  captahbm 

tiaconftituerunt»  dixerunt. 

2.  An  Prafe&i  Vrhici ,  Senato-  4.  In  CivitatelSlerthu/ii ,  C<f- 

riis  deltberationibm  prA-  mesAe  Hohenftein  Imperii 

fuerint,  ac  Reipubl.  admi-  PrafeSim  adhuc  exifit. 

,,    niflranddi   pmul  curam  ^.AdvocatiVrbici^inquibui^ 

habumnt?  da  z             dam 


188  C'^^/ 

dam  Civit4tihm,  civili' 
bus  quoque  judiciis  fr^e- 
:  rant ,  &niulclas  ac  debi- 
ta  in  caujis  civilibm  exi- 
gebant, 

€>  Vrafe6ii  Imperiales ,  Steuras 

fiu  contrihutiones  Impe- 

riiijlatis  temporihm  a  Ci- 

vitatihus  Imperii  coliige' 

bant* 

7  ,?^hilisErckingertis  aSamhs- 
heimh  &  lacobus  Trugg- 
fejjius  de  Waltburgyah  Im-' 
per.  Sigismundo  l.pnvde' 
legiu  ohtinuerunt^annua^ 
menjlrua  vel  quotidtana 
trihuta  d  ludais  exigendi. 

S.  Advocati  Frhici ,  olim  non 
omnimodam  jurisdiclio- 
nem  in  Civitatibui  Impe- 
rii  habuerunt, 

9.  Vrincipes&StatUi  Tmperiiy 
tam  'Ecclepajlict  quam  PO' 
liticiy  in  Imperii  Prafe- 
Hos,  feu  AdvocatosVrhi. 
€0Syablmpp.  conjiituehan- 
tur. 


XXI. 

10.  Remotls  vero  EpifeoptSy  in 
locu  eorum  feculares  Prin- 
cipesfeiffe^i ,  ac  Advocati 
Vrhici  confiitutifuere. 

11.  Advocattafeu  PrAfeSiura^ 

Comittbus  ac  Baronibm 
Imperii,  tanquamftrenuii 
ViriStfrequentitis  commife 
f&fuerunt. 

12.  Interdum  Tlobilihus  quo^ 
que  conferehantur, 

il.Civicamhanc  Advocatiam 
Patrttii  tandem,  alitque 
benemeritiy  obtinuerunt^ 

i^.HancPraJe^uram  Imperii, 

ipfi  Advocati  non  femper 

inperfona ,  [edplerumque 

per   Vicarios  admtnijira- 

bant, 

ly.  Prafe6iiVrbici  raroinlo^ 
cis  prafe&ur£  fedes  pojite" 
runtffedplerumque  extra 
vivehant. 

16.  Imperatores  tandem  Prafe^ 
6iurashafce  Victnis  Impe- 
rii  Statibus  oppignorare 
coeperunt. 


"P  Orrb  haec  &  alia  ,  in  pracedenti  Capite  enumera- 
^  ta,  &  Iroperio  Romano  refervata,  ac  Imperato- 
riRomano  Germ.competcntia  jura,  quorite,  ac  bo- 
m  fidc  adminiHrarentur»  Impcratorcs  in  Civitatibus  Im- 

peiii 


t>e  AdvocAtk  Vrhkis^  &c\  i%^ 

periiimmediatis,  Pr^efe^fos  juJiitU  ,  PrtefeBos  Tmpertales^ 
Mandatarios  ^  iz\x  ferpetuos  Imperii  Vicarios  ,  OvicfjtClf/ 
ltnD*?[}«5gt/ordinarunr,  quietiamin  Helvetiaplerumque 
J  udices  criminales  communiter  vcro  0icici^6»(^gt  ^Cic^^^ 
0cl>u(t[Ki(TciT/  iml)Ovcicfj0  2(mmantt  vocati  fucrunt.  Dc 

quibusPetr.  Phythjeus,  Vtrnatione  Gallm,  fidrerumGer" 
mamcarum  ^eritiffimm ,  uti  ex  operibus  ejusdem  Bafilea.  im». 
prejfs,  conflaty  (amtCUtfcr>C(?Cn/  Un^  ^CUtllC^pCn)  fcripfit. 
tr.  de  Comit,  Campan.  ac  in  confuet.  Trojenjibus.  E  u  m  q  uc 
fummopere  laudans  Dan.  Haider/x?D//^/y//'tJOn3vcicij0^ 
X>^^XiX\*fol.  ii.Acin  A^.  Lindavienf  f  ^73.  StumfF.  Chron, 
Heivet.  lib.  6.  cap.  14.  Martin.Mager.  deAdvocat.  armat,  c.  2. 
n.  213.  &  feqq*  Lehman.  in  Chron.  Spirenflib.  4.  c.  2. 18.  & 
22.  S^Q\(iQ\.inAnnotat.adBefold.7hefaur.pra6i.lit.R.  ^CtC^^^ 
0a&t.  ».37-  Erasm.  a  Chockier.  tr*  deadvocat.feud,  qu&fi» 
I. num.  9.  &feqq.  Andr.  Knichen.  ^<?//yr.  territor, ca^.  4.  n* 
SOZ.&feqq.BQiold.in  Thef.pra^.  lit.R  verb.  DiCicfj^tJO^^ 

49f.,Sannce^abcn^ictcutfcl|cn  ^cpfcr/  aUcin^uSr^al^ 
iun0t)cr^cpfcr(icfec^o^cn-6i>rigfcit/t)cn0ta^tcnOvcicfe6^ 
»^3t  gCOrDnct*  i.  e.  imperatores  enim  Germani,  foliim 
adconfervationem  ImperatoriaeCelfitudinis,  Urbibus 
Praefedos  Imperiales  conftituerunt.  Urftifi.  Chron. BaJiL 
lib.  2.  c.  u.foL  9f .  Miinfter«/>/  Cosmograph.lib.^.c.  6%,fol.  68. 
Praedi£li  Imperiales  Pra^fedi  ,  in  quibusdam  Suevisc 
Civitatibus  Imperii ,  Dvcic^^  @cftu(t§Ci^  /  ©tat)t2(m^ 
ntann/  inaliisvero,  Ovcic^evogt/ infpecie,  vocatifue- 
lunt,  qui  tamen  minime  unius  ejusdemquc  conditio- 
nis erant*  Martin.  Mager.  deadvocat  armat.  cap.  2.  n.zzo» 
prout  hoc  tradit  Daniel  Haider  inA£i.  Lindavienftit.PP, 
j.fol.fSif  Eorumque  ofHcium  ,  ubivis  in  Imperio, 
parile  haudfuit,  fedprodiverfitateCivitatum,  earum- 
que  privilegiorum  ,    varium  &  difFerens ,   vid.prxfat. 

Aa  3  Haidcr» 


ip^  Caput  XX L 

Haider.  di5i.  Artk.fol  129.  inmed,  Knipfchilt*^if  Ctvltat, 
Imper,  lih.  <;,c.i.  num,  2 8 ♦  &Je^<][ 

2.  Qu^eritur  autem ,  /^n  hi  PrAfe6ii  Vrhici  Senatui 
quoque  interfuerint ,  Senatoriis  deliherationihm  nomine  Im^ 
peratoris  ,  prafuerint «  ac  Reip.  adminijlrandxfmulcuram 
hahuerint  ?  Ita  quidem  cenfet  Martin.  Mager.^^  advocat* 
armat  cap.  z.num.  220.  Et  lioc  cum  eoLuciusVermy  Author 
^c?/>/^,qnemrefert,  &fequitur.  Dn.  foan.  Jacob  Spcidel 
mAddit.  adBefcld  in  Thefaur.pra&,  njerh.  O^cic^^jTdDtC  Au- 
thor  Refutat.  Dc^  DCdc^ayogte  Difcurf§.  %.foL  7 4.  &f€qq. 
Hoc  tamcn  absquefundamcnto  affcntur,  acHiftoticae 
antiquitati  Germaniae  repiignat.  Pra^fedi  enim ,  fcu  Ad- 
voeatiUrbici,  deRegiminenec  ullam  habueruntjudi- 
candi  poteftatem  ,  necadminiftrationem  xrarii,  nec  pa- 
cis  aut  belli,  {^.6^  praetides  tantum  juftiti^  fuerunr  ,  ac 
judicio  criminaU  m  fpecie  prxfidebant ,  &  Imperatori 
lefervata  jura  adminiftrabant.  Qiii  in  Helvetia  ,  & 
Suevia^  Judices  criminaies  audiebant ;  a  quo  Reipl. 
acCivitatis  ImperialisRegiraen,  raaximediffert,  quod 
cyiSimlero  tradit  Haider /'« tr.  vonDlcicf^^^ogtcn./^/.  m.  8z. 
Juftitias  enim  excrcirium  ,  a  caufis  ftatus  non  medio- 
criter  difcrepat  ,  fecundum  ea ,  quae  fcribit  Petr.  Heig- 
part,  I.  quafi.  9.  num,  5-9.  ThobiasPaurmeifter.«Vy/ym^. 
Ith.  2.  cap,  4.»^  ff.  Sicuti  hanc  diiferentiam  ,  &  fpecies 
Regiminis  civiiatis  refert  ,  &  Jatifllme  defendit  Dan. 
Haider /J^  Apolog. '^iid^pX^O^t.prAim.  Z.fol.  61.  S^mXi  C6 l^a^ 

%ixi  ^\i\  Me  0vcicij6\)i53te  t)cp  ^io:^^  1  unD  Dvc^inicnt6j:@a^ 
c^cn  nic^t^  an^ma^u  i  fonDcr  allcin  t)ic  ^acfecn  /  fo  t>it 
*5oc^:obcif  ^al^^mdit  Uian^mt>i  t)cn  ^tah  ^cftt^rct;  i.e. 
Imperiales  enim  Prsfedi ,  nullam  rerum  ad  ftatum  & 
.Kempublieampertincntium,  curamhabuerunt,  fedjus 

falceai 


Be  AdvocatisVrbiciSj  &c*  ipi 

faltem  in  caufis  capitalibus  dixerunt.  Qui  rcliqua  infu- 
per  Imperii  &  Impcratoiis  refervata  jura,  veluti  Steuras, 
Monetam  ,  &  coetera  in  Civitatibus  jfuperexiftentia, 
conrervaredudebant.  Qui  in  Imp.  Rcdituslmperiales 
coliigentes  ,  eosdem  Cameraelmperialiintulerunt.  Te- 
ilc  Lehman.  Chron.  Spirenflib.  4.  c  3.  Dn.  Dan.Haider 
(iicf,  art.f  49.  ijg.acfd  5-73.  acltt.Mm.  Andr.  Knichen. 
dejur.  territor.  cap.  4 .  num.  3  S  2 . 

3.   Ec  hoc  ex  variis   &  antiquis  invenituris  Da- 
cum  Silefi.r  comprobat  jacobus  Schickfufius ,  dum  fcri- 

bit:  2immk\)i\\c(\imUatU^nU\d)mmm<xii  ta^Ut 
(E'rb :  v,n  iant>s:6Q,Hi  Advocati ,  Meildniglic^e/  mt^^tf' 
plic^cDiccbtfauff  Dcm  ^anl?  /  unD  in  t)cnBtdDtcnvcrfc^c«} 
Santtmic^/b^^pDic^bcrl^offmdfTtv^fcit/  fcfonflcntJaeJus 
Ducale,  &Rcgium,  in altcn*!Sric|fcngcncnnctnnrt)/vcr^ 

Hibcn^i.e.  Exquibuson-jnib'Jbmanife(lum  evadit,  quod 
hereditarii&  ProvincialesPrafedi,  Advocati,  Regalia 
atqueDucaUa  jura,  in  Provinciis  atqueCivitatibusad- 
niiniftrarint,  tum  etiamquod  fuperior  jurisdi<flio,aIias 
jusDucaleSc  Rcgium  ,  in  veruftisUteris  appellatum  ,Te- 
manferit.  Schickfuf  in  Chron^Silepdi*  lib.  5«  cap.  2f.  fol.  m. 
310.  Vid.  SchifFerdeckhcr. hb.i.dilp.forenf  lib.  3.  traB.  29. 
Johannes  item  Simlert^  fcribit  :  Civitatem,  fcu  magis 
Pagum  Ury ,  Prafcdos  rerum  capitalium  quoquequon- 
dam  accepilTe:  Cancriimreliquascauras;/^^/?^^;?;?//:^,  Se- 
Batoies,  cxpopulodcledi  cognofcebant,  &in  commu- 
iie  Reipubl.  fuae  confulebant.  Simlcr.  de  Republ  Helvet. 
lib.  1. 7it.  TresprimiPagi.fol.  f.  c^  io«  Vjdc  quoqueea,  quae 
lecenfet  Franc.  Guillcman.  Rer.Helvit^  lib.2.cap.2.&c* 

af /29.  Q((fo t(? m ec^wdbifc^cn ^aU/  U^ ^cpf.  ec%«{r^ 
|ci(Tcn3(mpr/vpr3^5w  t^a^  Wjlc^limp^awcfcn/  m^ 


ipa  Caput  XXI. 

pcUte  ©icitcr  allDa/  $ii  fdncm  ©icnfl  ^c^a^t/  uiit>  tJcm  pcin^ 
ItC^cn J9<l(pdcnc^t  tJOrgCpanDcn»  i«  e.  Ita  Halae  Suevorum 
Prasfe(iuralaiperialis>  olimftjmmum  fuit  officiumvicc 
Impcratoris,  tothominesproprios,  omnesqueconftitu- 
tosofficialesad  fua  habuit  fervitia  ,  judicioque  crimi- 
nali  prajfuit»  Martin.  Qi\x(,m  Axnal.SuevJc.part.-^Jih.z, 
€4p*  ^.fil.  pi.  Idem  quoque  Bafiles ,  dcScaphufi ,  Civi- 
tatibusolimlmperialibus»  incaufiscriminalibus,  Praz. 
fedus,  feuAdvocatuslmperii,  jusdicebat.  ©crDvCicfj^^ 
ODcr  ^lutVO^f.  Simler.  deRepl.Hehet.  lib.  z,Rubr.  deRfb, 
p.  pngul.pag.fiU  140.  &  142.  DanielHaidcr^/f^.Z)//?//r/r 
Utdit  fil. ']%, 

4.  TnCivitate^'i?r/^^/,C(PW(f^^(?J5o|cn(?Ctn/ Tmpc- 
riiadhuc  Praefe<^us  exiftit  ,  qui  per  Judicera  miflum, 
un^  cum  duobus  eSenatuCivitatisadjundis,  criminis 
cognitionem  &  definitionem  ,  Imperii  nomine  facit: 
Civitati  tamen  omnibus  quze  mcri  mixtique  Imperii, 
&fimplicis  jurisdidionis  funt,  femperfalvispermancn- 
tibus.  Paul.  'Wehncn  in obferv.pra&ic.  verk  OvCtC^^VO^f» 
fil.  634.  Daniel  Hsiidet i»  Apolog.pralim.  S./^f  8.  Idem  ex  li- 
teris  Senatus  Weijfenburgenfis ^  profert  Miinftcrus  ,  '^(X^ 

tv^  ^ti^x  attDa/  mw  t)cp  j^cicfee  wc^cn/  allc^ctt  $u  ^Cctffcn^j 
^ur^^ci^o^ney  unDnoc^^cut juta^wort)ncffcpc/  t)af  ct: 
\xi  pctnlicfecn  @ac^cn  /  loon  t>cr  Olom*  Scpf*  SKap*  wcgcn  / 

DiC  execution  t^ttC  /  Miinfter.  in  Cosmograph.  lib.  3 .  cap»  6%, 
fiL  67 f.     Dc  Civitate  Tigurina  fimilia  fcribit  Stumpffius. 

®ic  Q5ciD03tun^  t)cp  ©cSol^garic^/  \iM  :Rcpfcr  Xu^wi^ 
f>C9  ^cm  IKctcfe  ^c^altcn :  ® amit  attwc^  cin  OCcic^etJO^t  / 
auff bcm  (Scfjlop/  t^r  0c^irm§crz  warc.    Sa^cro  crfolgt 

>jl/l>aj;foJcfe<®ci?ifftcaa(^cr;(i3^^if/ttnl>3J^3i^^»W»^^«^ 

^i( 


De  Advocatk  Vrhicis^ ^c,  i^% 

t)ie3<itFriderici  iccundi,  Dvi5rm  ^cpfera/  ^inaup/  Deti 
^atl^  /  unD  &a(5  ©cricbt  gcfc»?t  \^Ux{*  .Serfclbc  Dvatb  wac 
idBrlic[jcrtrc^{ct/  unDcrforctt/ t?onfcc^$DCitterti/  fomati 
l)icl^at>cntitocr>tc/  utiD  v>on fcc^^  ^ur^crm  Siefegtri^tff 
^anDcltcn  \xk  bnrgcrlicljcn  ^ac^en/  tvann  aber^einlicfec 
^anDcl/  S^(x\^\  unD^auvt/  oDert)a6^(utberiJ^renD/$u# 
ffclcn/  tvurDcnDurcb  Dte^vcidjevoBtauff^ctn^cFjtopWj» 
tt?aUct.  i.  c.  Prafe»^uram  Arcis  Tigurinae,  IraperatorLu- 
dovicus  Imperio  refervavit :  quo  fempcr  Praefe^lus  Im- 
peralisiiiArce,  Advocatiamgerercr.  Undefadumeft, 
utperhancconftitutionera  omnisjurisdidioinUrbeni 
Tigurinam  competierit,  &  prope  470.  annos,  usquc 
adtemporaFridericifecundilmperatoris,  Senatusatquc 
Judicium  per  eos  conftitutum  fuerir*  Ejusmodi  Se- 
natusquotanniserateleduscxrcx  Nobilibus,(i  illorum 
copiahaberipotetat,  totidemqucCivibus.  Hiduode- 
cim  caufas  civiles  tradabant ;  ubi  vcro  caufaecriminales» 
fanguinispoenam  ingerentes,  incidebant,  cae  per  Prae- 
fedos  iroperiales  in  Arcc  peragebantur.  Sturapff  /'» 
Chron.  Helvet.  lih.  6.  cap.  [4,  Eodera  raodo  de  libcra  Im« 
peraiiGivitate,  AuguJIa Fmdelicorumy  legimus;  Sa6  5l<^# 

ni^  2ilkrt  im  3<^^r  i  jof*  ®ratjen  UJric^  x>m  ^^[^m^ 
pcin  /    Rcgimen  advocatiae  de  Augufta  committirt  / 

unt)  igne  Dafclbjlen  ju  mm  Xan^\?o0tcn  con  ftituirt  ^aU  / 
Dager^cn<I\inni\ber  \>at^[\xii  ttnfc^anMic^e^eutl^$u^ 
ricfetcn/  fitJ^rcn  foKe  unD  md^e»  i.e,  QuodRcx  Albertus 
anno  150 j".  Comiti  Uiricoab  HelfFenftein,Regimen  Ad- 
vocatiac  deAuguftacommiferit,  eundemqucPraEfedum 
Provincialem  conftituerit,  ut judiciacriminaliacxerccn- 
di,  atqucinfacinorofosanimadvertendi,  poteftatemha- 
beret.  Engelbert.  Werlich.  fcu  G2iffQx\x$ifeiLmMinChroft, 

Bb  Augufi, 


IP4  Caput  IXI. 

Augufi.fiib  Epifcop/Degenhard.  ^^.fol.  m.  9\-  ^^OiOx.^tf 

©aUitaun^mcK :  (^rinncr»  qudfl.i.foldz.  ^^cnmdflftg  fo 
lafDcr^c^uttf^ciruuOie^cnfpur^/  nur  Mcgnt)tlicI>c(I'r^ 
famnu(t/wnt>2t&flraff«n<^DcrMaicficantcn/tt)c(cIjccnoom 
jpcr^o^  irt  ^apcrn  /  wc^cn^cpDvcic|$/  ^wlc^cntrdgf. 
h.  c.  Simili modo  Praetor  Ratisponeniis,  ultimam  faltem 
cognitionem  atquc  animadverfionem  indellnquentes, 
qu2  eiaDuceBavarisin  fcudum  conceflaerat,  habuit. 
Dan.  Haid.  inapolog.prdim.  8  foi.  68. 

f.  Prstereaetlamhocfciendum,  quodiftiAdvo- 
catiUrbici,  inquibusdamCiviratibus,  (nontamen  ubi- 
vis)  clvilibusquoquejudiciisprxerant,  &  mLjlt^asac  debita, 
incaufiscivilibusexigebant.     S^i^X^^^iim  CtlicfjCtt-Ortcn/ 

mt\\  t)cn  6ur^c(ic^cn®crlc^tcn  furgcj^an^cn/  ot)craUcin 
t)cp3ca>o^nct /  unt) t)ic bur^crlicljc  ^traffcn  cingc^ogcn.  at- 

teftante  Miinft.  in  CosmographAtb*  3.  cap.  6\.  Sturapff'.  di5i, 
trJib,  6.  cap.  14..  (^ltb.  y.cap.  z.  Dan.  Haidcr/;?  A&.  Linda- 
'vienf.lit.  Mm.  f^ji,  Qupd  exemplis  Ducatus  Sile- 
liae,  exantiquisinveftiturls,  comprobat  Jacob.  Schick- 
fuf.  in  Chron.  Silefltb*  3.  cap,  7 ^.fol.m.  101.  Hincnon 
pauci  ex  viris  in  hiftoriarum  antiquitate  peritis,  cen- 
fent,  quodmunusOfticialis,  feu  AdvocatiautReftoris, 
idiomategermanico,  ^C^Ult^cijVcn/  appellatum  fuerit. 
Nam legibtts Longobardorum j  vox 0cfeu(t^cip  judicem aut 
Re^orem  denotat ,  &  quidem  eum ,  qui  debitum  exfol- 
vere  juber,  pignoris captione  & mul^ae  exa^ione,  adeo- 
que  creditoribus  fatisficri  cogit  ,  allufionq,averbode- 
bitum  atque  jubendo  defumpta.  Ac  qui  valuit  Reftor, 
certum  diftridum  fua  protedione  defcndit:  Ita  nam- 
que  legimusapud  Paul.  Warnefrid.  Irruerunt  Latrunculi 
SUyorumfu^er  gregem  &fafor€SOvium  Forojuliiprovincid, 

quA 


"De  AdvocAtisVfhtcis  i  &c]  i^f 

ofu^  i»  eorum  viciniA  pafcehantur ,  &  de  eufrdda^  ahegernntl 
Suhjicutm eH hosKQCtoi  illiusloci ,  quem  ©cljult^cip  iin*' 
gua  propria  dtcunt ;  Vir  nohtlis  ,  animoque  &  virihtisptm 
tens  i  fed tamen  Latrunculos  affequi  nonpotuit.  Paul»  War* 
nefrid.  htjlor^  Longohard  hhr.O.cap.z^.  Paul.  Diacon.//^.' 
6.  degejiis  Longohard.  cap.  8.  Lchman.  Ith.  z.  Chron.  Spirenf^ 
c.  22.  Simler.  Ith.  i,  de RepL  Helvet,  Gryphiander  de  Weich- 
ktldt  cap  64.  num,  z.&i» 

6.  Pfa?terea  fcicndum  ,  quod  ex  eadem  rationc," 
Prsfeailmperiales,  l)icOCcicfjet)(5^fCUnt)Dvcicfe$(Sc^tt(t^ 
I^Ciffcn  /  Steuras ,  feu  Conrributiones  Imperii,  ftatis 
temporibus  a  Civiratibus  Imperii  colligebant  ;  Exera- 
pligratia,  tannmt>it(^iatt<^,@alUni  t)cm ®cric^te^ 
91^o<jtaucf)DicCJvcicrj6pcur  cin^unc^mcn  ^cf>u§rct§at-  Va- 

dian.  de  /ibbat,  St.  GalUfoL  210.       Ira  quoque  Advoca- 

tusEccicfixSpircnfis,  t5€r<Canbric^(crolicri<mD\?o^tt)c^ 
©pcpr^awe  in  CivitateSpirenfi,  folus  exaftionem  te- 
loniorum  &  monetarum  habebat,  aliasreguIariterPro- 
curatorcs  Imperatorum  Univerfales  exadionem  telo- 
niorum,  &curam  monetaealiorumqueRegaliorum  jii- 
num  habuerunr.  Cujusmodi  Ducibus  Sucvisfloren- 
tibus  AnnoMX.^Henricum  de  PT^iJenhorn  ,  juxtadota- 
tionem  HofpitalisMemmingenlis,  &  Anno  MCLXXIX. 
Degenhardum  de  Helmjiain  Procuratores  fuiflfe  tradit 
Abbas  Urfpergenfis  Suevus  tn  Chronic.  ad  Annum  hunc 
f* m*  230.  Donec  deficientibus  Sueviae  Ducibus,  iila;  Pro- 
curationes  quoque  defierint.  Dan.  Haider  S?on  ^cic^0# 
tOO^fcpcm  ///.  Gg,  Quemadmodum  ad  Advocatum» 
Urbis  Svvinfurtenjts  pcrtinere  dicitur ,  t>ic  ^Ur^/  ^OX* 

tfun^/  ©cricfet/  SoU/  gc^cnD/ unDant)crc5?u$Dafc(&(| ^ 
Siiidendumeftextra^uihypothecationum^quemretu- 

Bb  s  li$ 


jpS  €4put  XXI, 

lit  Mtinftcr.  in  Comograph.  Uh,i.cap.i^y,fol  pf  f .  allegatus 
quoque  a  Dn.  Haider  di6i.  hc.fol  78.  Simili  modo  de 
Judseis,  acfolutionetributiprotedoriiannali,  Icgimusj 

® ap  Dcr  ^croo^  am  ^apcrn  /  Me  m  ^cr  ©tat)t  Dic^crt^ 
fl?urgivo^rtcnt)c3ut)cnf«ri^rcUntcrf^ancn/  unDgctrewc 
^ammcrfncc^t  /  tpclcfjc  ja^rtic^  i§r  ^uDcnflcur  erlcgt; 
gc5attcn/unM)a$3w^^»  ®eric^t/  ateXan^^crmvontc^ 
5i<5m.Dvcic^0tt>cgen/u()crfiC(jcfiaH«  Wigul.Hund./tf;^.  I. 

Mctropl,SalHburg.fdn<^.Addttim.  Hund.^/V?  Rubr.fz^j* 

7.  Exeaderarationeexfingulariprivilegio,  Nobi- 
lis  Etckingerus  a  Sambsheimb  ,  ab  Imperatore  SigU- 
mundo  i.  obtinuit*  %{k  m^b  JC&C  ^wt^ifcijcit/  \n  2^cutfcl^ : 
itnt)^c(fcfe(ant>/  von^cr^om.  ^apf,03?ap.tregcn/unt) 
<in  i^r  (!at)t  an  t)cfcnt)cn  /  unt)  umNinja^rticTj/  oDcr  mo? 
iMtlicV  tt?ocfeenttic^/obertai^(ict®c(t/  $u  ii^crf ommcn. 
Prout  &  j  acob.  2:rugfc(fen  von  Qa3attNrg/a(6  Xant)\?03t/ 
frt©C^tt>a0cn/  cnvn  ^i2Ld\€to  Erckhmgero ,  proditorium 
Judxorum  horoicidium  in  puero  perpetratum  Chri- 
iliano,  cum  internecione  Judsorum,  ac  omniumbo. 
norum  confifcatione ,  mandato  &  nomine  Imperatoris, 
vindicavit.  Quae  &  alia  reperies  apud  praeallegatum 
Daniel  Haider  <//V?.  Dtft.  lit,  Sss.fgi,  92. 

S.  Ex  quibus  hucusquc  adduftis  cxemplis  hiftori- 
cis  fttis  evincitur,  quod  Advocati Frbici,  olitn  non  omni- 
inodam  jurisdi£iionem  in  Civitatibus  Imperii  habue- 
rint;  prsefertim  cum  in  rcbusantiquis,  librischronicis 
&  hiftoricis ,  omnino  fides  adhibeatur.  Pertext.Ev^^. 
17.  verfi^»  Deut.  3.  t^.  p.  acperl.  2.  Z).  de  offic.prAtor^acper, 
Can»  Vakntimanus,  3.  Can.  Hadrianu^ ii.Can.  Agatho.  D/- 
finii,  63«  Joleph*  Mafcard.  dcprobat,  Cmclufziy.pertot, 

Magcr» 


Hz%tt, de Advocat,cap,  i%.nttm,\9s*  Adeo,  Uf  Chronico-' 
rum  libri  plenam  probationeminducant,  &recundura 
eos  judiceturj  Nicol.  4  Janua.  defiriptur.privat.  lib.  5-. 
i]M£[i,  6.  ttt.  De  libr.Chrofiic.  CzCipzt.  Klock.  de  Contribuf, 
c.  20-  num.  414«  &feqq,  Philipp.  Knipfchilr.  ^f  Oi/;/^/,' 
Jmper,  lib,  i.  cap,  ii.num.  32.  &ii*  Ita  cenfent,  &  de- 
ducunt,  poft  alios,  Chriftoph.Lehman./^C^r^». J^/>. 
Itb.  4..cap.  2.  Andreas  Knichen.  de  fure  territor.  c4p.  4. 

nHm.1%1.  Author.  l)eif  ©almanwcUifcfem  ffrinmrung* 

qu£fi.yf.6i.  Daniel  HMct.in  Aci.Limiavienfififl.^.S'  &  f  73« 
AcJatiffime  in  Apolog.  XfOn^^acfiBVO^Ur^m^paff/m.pertot. 
Dn.  &  Amicus  p.  m.Philipp.Knipfchit.<//V?./r^<^./!r^.f* 
cap.i.a  fi.22.2f.&feqq, 

9.  CjEterum  Civitatum  Tmperii  Prafe£ti ,  feuAd- 
vocati  Urbici  erant,  &  ablmperatoribus  proponeban- 
tur  Principes,  &Statm  Imperit ,  tam  Bcclefeaflici,  quam  PoU» 
tici.  Imperatores  Otthones,  (hauddubie  ReligionisZelo 
moti)  praffeduras  Urbium  praecipuas,tum  temporis,  ubi 
alioquin  Epifcopifedes  fuas  habucrunt,  Comitibusadc- 
merunt,  2iC\viEpiftopos  transtulerunt:  Jdquodexempla 
Vf^ormatienfeum,  Spirenfeum ,  Argentinenfium,  Bafeleenfeumy 
AugufeanorumySx.Q*  cvincunt.  Heinz.  de  Civit.Imp.CencL 
4.  Et  cum  eoHaider<!//c7.  Difc.lit.Mmm.fol.  83.  Quem- 
admodum  etiam  ille  intelligit  Lehmannum  gencrali- 
ter  loquentcm  ,  in  Chron.  Spirenfe.  lib.j^.,  cap.  3.  inprinc, 
UtCunquediffentiat  Rcfutat.  ^i^^i\^^i^t!^XtDifecurfe.z. 
&feqq'  Haeautem  Advocatiae Epifcopalium  Urbium,  ab 
c?//^^/?f  7.  pafliminduftae,  non  perennaruntj  fcdcaufis 
concedendi  fennm  fallendbus  ,  aut  in  detrimcntutn 
Imperiitendentibus,  rurfusevacuatae,  &abImperato- 
libus,  praefertim  HenricoIV,  &  V.  ipfis  Epifcopis  adcmptae 

Bb  3  fucr 


ip8  Caput  XXI. 

'fuerunt.  Quod  cxMiinftero,  Sigonio,  Chron.  Cofo- 
nenf.  teftatur  Lehman.  didi.  lib.  4.  cap.i,  &  eum  fequi- 
tur.  Haidcr.  d.  Difcurf  Itt, ,g^q.foL%%,  Uti  quoque ap- 
parec  ex  charta  conventionis ,  inter  Imperatorem  Hen' 
ricum  V,  &  Pontificem  Pafchalem  11 .  Anno  MCXI.  ut  dimit* 
tant  Rcgaha,  nec  amphus  fe  intromittant  ulloraodo, 
aut  invadantCivitatcs,  Ducatus,  Marchionatus,  Co- 
mitatus,  monetas,  teloniura,  mercatura,  Advocatias 
&e,apud  Go\d3i{^»Conli . Imp. latin.  tom»hf  1^6  feq.  Quam- 
vis  Epifcopum  Argentinenfem  ,  adhuc  Advocatiam 
Molhufiy  ColmarUt  Keifer/pergdi ^iiizmm  Alfatiae  Civita- 
tum,  quse  fub  discefi  ejusdem  fuerunt,  femelimpe- 
trafle,  referat  Urftifius  Chron.  Bafil.  Itb*  i.  cap.  ig.foL  j-p, 
Hoctamen,  ceu  fingulareexemplum,  meritointerir- 
regularia  notandumcenfct,  Dan.  W2iifiQiinDifurfpr£^ 
eitat.  lit.Mmm*foL%^.Ahha4emmSangallenfiSy  (Henricus 
de  Rambftein)  (ub  Alherto  Imperatore  I.Ad  vocatiam  Ur- 
bis  Sangallenfis ,  pofteaquam  Imperialis  fadacft,  ni« 
mioperc  afFedavit ,  fed  eam  obtinere  non  potuit ;  juxta 
Stumpff^.  Rer  Hehet.  lih.  j-.  cap.  C.foL  3 11.  Vadian.  in  annaU 
Abh,  San.  GaiLfoL  161.  quoscitat  Haider  di^.foL  84.  Adatn 
Dapp.  dejur»  Civit.  Imp.  cap.  4.  num.  11. 

10.  Rcmotisitaque  Epifcopis,  in  locum  corum 
Seculares  Principes  fuffedi ,  ac  Advocati  Urbici  conftitu« 

tifuere.  ©urefe  tt>dcfee  t)ie  ®cric^tirt5%rn@(ic^m^Cs? 
f^aim  /  unD  Die  ^epferlic^e  ©efall  /  Dcm  Fifco  wiDcr iin^^^ 
fyimh^  worDcn ;  ®(eic^n?o(en  aber  foJdjen  Dieic^ev^^tenl 
nicfet  me|r  fovieCSemalte/aJ^auwor/DafienocfeComites 
genanmwaren/  wiDereingeraumf^tworDemi.e.  Perquof 

judiciain  gravioribus  caufis  perada»  atque Imp^riales 
reditus  Fifco  iterum  adje^i  fuemnt}  EjusmoditaKien 

Pra-i 


7)e  Advocdtts  Vrhtcli^  ^e^  j^g 

Tixfcdiis  Impcrialibus,  nontanta  poteftatc,  quantam 
olim  habuere,  cumadhuc  Comites  appellarentur,  re- 
Jidta.  Tefte Lehman*/» Chrof/. Spirenf.lth. 4. caf. 3.  Et Da- 
niel  Wd^idQxprafitt.diJcurfJit.  £)gq.  Exempla,  fed  minus 
frcquentia,  Principum,  in  Hiftoricis  repcriri  autumat 
Vf^.  Haiderm*  Vrhis  Tigurina  Prxfc^un,  cum  protc- 
^ionc  duorum  ibi  Regaliorum  Monafteriorum  con- 
junfla,  ablmperatore  Hcnrico  I V.  primo  Mdrchioni' 
hm  ZeringiA^poJlea  IFelphoni^  tertio  Comiti  Hahspurgico,  dc* 
niquerurfas^m>?g/^  Ducibus  conccfla,  &cum  hac  ulti- 
ma  familia  quafi  cxpiravit,  Tefte  StumpfF.  Rer.  Helvet.  lih» 
S^c.f.  & lib  6.  cap.if  foL^i^.  Guilleman.  dereh.Helvet. 
lih.  3.  cap.  f  fol.  3f  o.  Mager  de  Aduocat, armat  cap.  2.  ft.  218. 
Ita  poft  mortem  Rudolphi  l.  Imperatoris,  Auguftana?  Advo- 
catias  Rudolphus  Bavarias  Duxpraefuit.  Sequentifecu- 
lo  etiam  Stephanm  Bavarias  Dux,  Leopoldus  Auftriae 
Dux,  &  Fridericus  Palatinus  Rheni ,  Advocati  Augu- 
ftx  Civitatis  fucrunt.  (^emadmodura  quoquey^^  CarO' 
lolV.Fridericus.DuxTeccenfSf  Advocatum  Civitatis  Au- 
guftan^e  egit  5  tefte  Qs.i^i^inChron  Auguft.  part.z,  cap,  ^, 

foL%9.9h&  10  8. 

II.  Frequentius  hae  Advocatiaj,  feu  Prifedurae, 
Comitibus  quoque  ac  Baronibus  Imperii ,  tanquam 
ftrenuis  Vlris  ,  commiflae  fuere.  Sic Comites  Oetingenfes^ 
Cafellenfesy  Helffenfeinii,  Kirchbergenfes  &  Hohenbergenfes, 
Auguftanos  Advocatosfuiffe,  legimus  apud  pra^didlum 
Csfarem  in  Chron.  Auguf.  p4rt.  2.  cap.  6.  fol.  %9'  feq.  In 
Civitate  Northufii,  Comites  de  Hohenfein  Praefefturam 
Imperiiobtinuerant,&  hodie  adhuc  tenent.  Wehner. 
inobferv pra6i.  verh  ^O^HX^^foL  6^4.  Joan.  Adam  Dapp. 
dejur^  Ctvit.  Imp.  cap.  4.  /?.ii.       Pari  modo  Bberhardus 

Wiit- 


±00  Caput  XXT. 

Wiirtcmberg.'»  Comcs ,  authoritatc  CaroHIV.  Impc- 
latoris,  Anno  ijdo^adminiftrationem,  &advocatio- 
nem  Givicam  in  24.  Civitates  Imperii  obtinuit,  eorum- 
que  Patronus ,  i^X  ^C^trm^cn/ UtlD  DCc^cnt /  conftitutus 
fuit :  tradente  Joan»  Naucler.  in  Chron,  vcL  i^generat,  46. 
fol.  S<)9,  Mart.  QmLinAnfjal.  Suev.-part*  3  Uh.  f,  cap.  i.foC. 
24.9.  Hortleder.  decaufhell. Germ.  tom,  i. lib.  i.foL6i6.  Ad 
iftamfaciemL^»;^^i298.  rcgnante  Imperatore  Alberto, 
Heymannu^  in  ^on^Qnzn,  BaroZiircligavientis,  Praefe- 
^wm  provinciakm  in  Turgovia ,  &  fimul  ctiam,  Advo- 
catumUrbisSangaUenfiscgir.  QuodexFrancifc  Guil- 
liman  Rer.  Helvet.  hhr.  2.  cap.  2.  &  i^*foL  29,  adducit  Hai- 
dcr  du%  DifcurfUt,  ?inn  foL  %6, 

12*  Imb  Pra:fe£^ura  hafc,  Nobilibus  quoquc,  Wo{< 
Wbiemcn ^i«cm  /  unD  SDclIeUt.5cn/qui  in  locis  finitimis 
domicilium  habuerunt ,  ab  Imperatoribus  commifla 
fuit.  SxQpybiBern^t  poftquam  Berchtoldus  Zeringta  Dux. 
ultimus,  eam  ImperioRomanoattribuit,  &  Annoi2i8. 
deceffit,  Fridericus  /Almperator,  nomine  Imperii,  Prae- 
fedium  dcdit  Otthonem,  equitem  a  Ravenfpurgo.  utian- 
notarunt  Naucler. in Chron.voL  z.generat.  iZ^  infin.  Sira- 
ler.  deRepL  Helvet.  Ub.  i.Rubr.  Berna  pag.  47.  Aclib*  3.C.S, 

Tit,  Berna.pag. 36^.  gii @c^wa&ifc^cn ^att/  §abcn ba$ 
(Sc^uU^cifTcn/  oDer  ^xa^^x^^mmxK  2(mpf/  (an^e  gcif  ^C;? 
\(x\iX\  Die  nac^gefe(Tcnc  SDclfcut§/t)on  (Sc^awcnbur^.  item 
t>ie  2(DcIic^cn  ^ur^cn/  \k\,  t>cr  ^x^xU  fdt>(l  mon§ajft/von  Dcf; 
iXcicfee  wesen/  unt)  fokfeee  (an^e  geit  vcrwaltcf*  i.  e.  Hais 
Sucvorum  officio  praefedurx  diu  fundi  fuerunt,  No- 
biles  de  Schauenburg.  in  vicinia  habitantes.  Itcm  No- 
biles  Kurzii ,  in  ipfa  Civitate  dcgcntcs ,  nominclmpc- 
tii,  6c  id  quidcm  longo  temporc»  fccundum  CruC^/?- 

naL 


'De AdvocAtlsVrhicls,  (^c.  261 

nal.  Suev.part.  3.  lib.  2.  cap.  ii^fil.  39.  infin*&  feqq*  In 
Civitate  Impcriali  Slejiadii,  olim  Nobiles  ibidera  habi- 
tantcs,  Waffelcr,  \Jon (^Td^cricFj /  acpoftmodum  Nobi- 
les,  a^o^^cimb/  Advocati  Imperialcs  ,  OCcic^^wo^t/ 
fuerunt.  telte Beat* Rhenan«y<?r. GermanJibr.i^Rubr^Sle' 
Jiadium,  fil.ifj^, 

13.  Practerea  Advocatiam  civicam,  tandem^^/ri- 
///,  aliiquebencmeriti,  &  IpedabilesCives,  obtinue- 

runtj  Unt)fon|Ie»5urnc5mcnrcicFjcn  ^ur^crn/unb  ©c^ 

fcyccfjtcrn/  Wli§cnworDctt.i.  e.  Aliisquepraecellentibus 
Imperii  Civibus  atque  Patritiis  concefla  fuit.  referente 
Miinftero,  i»  Cosmograph  ttb,  3.  cap.  6%.  Wolff.  Dieterich.. 
Cajfar.  in  Chron.Auguft.part.z.  cap.  f*fiL  S4  &pajjim*  ubi 
tradit.,©apt)a6  2Cugf|?ur^ifc^c  <lant)v>o^(  *.2tmpc/  wol  ct^ 
n?an  auc^  rcicijcnp^urgcrn/  unD  ®efc^(cdjtcrn  v>cr(i^cti 

ttoorDcn.  i.  e.  Quodprovincialis  PraefeduraeAuguftanas 
munus  interdum  quoque  divitibus  Civibus atque  Patri- 
tiis  conceffum  fuerit.  Ita  in  Civitate  Lindavienfi ,  fa- 
milianominatat)ic^Ut)fcfecr/  officium,  l)cr@tat)t2(m{J 
mannOfmpt/  antealiquotfecula,  jurepignoratitiopo(- 
federunt.  Haider  ^/^7.  Dijcurfilit.  Nnn  fol.  %%.  In  Civitate 
Imperiali  Alfatiae,  Ovof^^cim^/  Prstura,  t)C()DvCic^m^(^ 
2(mvt/  hodiernis  adhuc  temporibus  ,  penes  privatam 
famiiiam  Rumehorum ,  jurehsreditario,  &feudilm- 
perialis  titulo  perfitlit ,  jure  etiam  confifcandi  admix- 
to  ,  referente  Martin.  Magcr.^<?  Advocat,armat.  cap,  2, ;?» 
2II»  vid.  Befold.  deCivit^Imp.  num. s^Dn.HzidcrJn Apo- 
logiapr^lim,  %.fol.m.6i.&Jeqq.  Dn.  Philipp.  Knipfchilt* 
de  Civit.  Im^er.  lib.  f .  caf^^  i^num.  17.  ^  36. 

14.  Hanc  Praefei^urara  Impcrii,ipfi  Advocati  con- 

Cc  ftituti, 


20S  Caput  XX  L 

jftituti ,  non  icmper  in  perfona ,  fed  plerumqne  per  ^/V^- 

l&Ciffcn<5C§a^t/  ,51^10^.//^.  z.Rer.Hehet.  Marr.Mager.^^ 
/?^  1/^f .  ^r;»^/.  ^^i'.  2 .  »/^;^ .  2 1 4 .  D  n .  S  p  ei  d  e  1 . /^  »<?/<^/.  a  d  B  e- 
foId.T^^^r.//>^.i'^r^.OvCicI^^©taDf.  37»  DanielHaider 
inprrfat.Difcurflit.Vuuu.foL  117.  Dn.  Knipfchilt^f  Civit, 
Imper.  lib.  j*.  cap.i.  num.  3  f ,  1  ta  Conradm  a  Ramfchuagen , 
0fv^^tUnt)Xant)ii)O^t^U  2(u<^fpur^  /  ab  lojperatorc  con« 
ftitutus  «Siordinatus,  PetrumaRcrbach»  ^UUI @iat>(VOg(/ 
Anno  1302*  fubftituit,  ut  ejus  vices  in  Urbe  Augufta 
gereret,  tefte  Gaffero,  6c  Werlichio,  inChron  Augufan, 
part.  i*fub  Epiftop.  Begenhardo.  fol.  95-.  Unde  Schulthe- 
lium  Comitum  poteftati  obnoxiumfuifle,  exSimlero 
tradit  Bcfold.  ^f  Civitat.  Imper.  num.  3.  in oper.polit.fol.  \i\, 
Qu^^d  pluribus  probat  Jacob.  Schickfudus,    dumfcri- 

bit.    S:'5tie^ant)\)dgte/  ukvt)ic0c6u(t|>ci([cngcfc(Tcn/ 

lDcwcifii|iu}l'a§eV0/  t>aj^  in  ^oni^e  Johannis  privilegicn/-^ 
fo  ix  Dcm  ^lciviti^vcFifcljcn  '^BcicIjbilDc.  Anno  1341.  cr^ 
%\i\\X\  imt)  Anno  14S0.  wm  ^Mi^  '^cn^cl  kjlatti^cf 
»?ort)Cn/  f(ar(icfj$Ul)Ci%t)Cn.i.e.  Quod  Schulthefii,  Pras- 
fe6J;is  Provincialibus  dignitateinferior£sfuerint,  proba- 
turexinde,quodin  privilegiislmperatorisjoannis,  Neo- 
marchico  diftfid:ui  Anno  1341.  datis  ,  &  Anno  Chn 
1408.  a  Rege \Y/cnccsIao  confirmatis ,  perfpicue  videre 
efl-.  Quod  in  omnibus,  &  fingulis  caufis,  adjurisdi- 
^tionem  Advocatorum  noftrorum  provincialium  per- 
tinentibus,  non  plusquam  quinque  folidi,  pro  qua- 
vis  poena  exigi,  &recipidebeant,  &  adjudicari  per  Ju- 
diciarios&Scabinosj  Imo  Advocatusurbicus,  velpro- 
vincialis,  vicariumfuumdeftituere,  prolubitupotuir> 
:ficuti  conftatcx  traditis  Jacobi  Schickfufii  ^>?  C^a"^;?.  i"^ 
Ifflih^l.cap^^^.folm.iQi.' 

sf  Cae- 


'DeAdvocdtlsVrhich^&c,  20} 

if.  CaetcrumPfxfcdiUrbici,inIocisPrjefc£luraf, 
prasfcrtim  in  Hclvctia ,  non  nifi  raro ,  fcdcs  pofucrunt , 
fcdplcrumquecxtravivebant,  ac  quotannis  femel,  aut 
faepius,  utncgotiapoftulabant,  conventusagcbant,  aut 
Civitates  invifebant,  Intcrim  Vicarioaliquo,  exinco- 
larum  numcrodclcdo.  Francifc.  Guilliman»^^^.  M'/^'^/. 
Uh,  2.  cap.  2-pag.  29.  Praefatis  Praefcdiscivicis  feuAdvo- 
catis,  Imperatores  in  prasmiura  &  recompenfationem 
laboris  certos  redttm,  pro  falario  conftituebant,  inpri- 
misvero,  certa  pars  muldarum  ,  aut  colledarum  at- 
fignata  fuit.  QBclcfjcttfiki^rc^cfolDung/ctvattcirtSSI^eil 
-lanDe/  ot)crt)cr0tat)t©cfdllm/  t)Ct)orat>  von^ujTen/ 
oDcrSrciDcI/  ^fraffcn/  ukrlaffcn  worDcn/  oDcrgar^ti 

4^C^cn an^cfc^t  j  i.  e.  Quibus  pro falario,  vel  pars  territo- 
rii,  vclCivitatis  redituum,  praefcrtim  muldarum  con- 
cefla,  velplane  in  feudum  datafuit^quod  poftPetrum 
Pithsum  tr.  de  Comit.  Campan.  AcadConfuet.  Troyenf  u^diit 
DanielHaider.  diCl.  BtfcurffoL\z.acinA6i.  Lindav^f.  a^%^ 
&^7i.  Dn.  AmicusPhiIipp.I<nipfchiIt^(?j//r. CmV./w/'. 

lih.  f.cap  3.».2o.  Authort)cr@a(manntt?ci(ifc^cnSrinnc^ 

Viltl^*  qu&Jl,  3  ,foL  62*  U  ti  in  fpccie  de  Ad vocato  Augu- 
ftcnii,  qu6dabImperatore-^^;?n/;^:  tertiampartemmul- 
darum  ,  pro  falario  receperit ,  teftatur  Refutat.  t)Cp 
OvCicfjavogt^  Difi.  §.  %.f  29.  Cura  ahas  jure  optimo, 
Protedores  falaria,  &  certa  honoraria,  in  recognitio- 
nemacciperequeant.  De  quolateMartin«Magcr.^^^^ 
voc.  armat.  cap.  14.  nt4m.  iS;-.  &fcq(l* 

16.  Praeterea,  ut  omnia  Imperia  viciflTitudini  ob- 
noxia,  itaquoque  adyocatias  civicas ,  t)icfc  OCcicfe^i^Ogj^ 
tcpcn  /  tandemlabafcerecoeperunt;  Imper-atores  enim 
neccflitate  urgcnte,  vcl  periraportunas  impctrantiusn 

Cc  2  preces» 


prcccs  >  Prxfeduras  hafce  quotidie  vicinislmperii  Sta- 
tibus  oppignorare  coeperunt.  vid.  Exempl.apudBefold. 
deCivitat,  Imper, mm*^.feL  121.  Martin.  Mager»^^  Advoc. 
firmat.  cap.  z.n.217*  Daniel  Haider/»  A^.  Lindav.fol.  919. 
Ac  Imperatores  quoqne  ,  plurimis  Imperii  Proceri- 
bus  &  Nobilibus  ,  reditus  Imperii,  ac  domanialia  feu 
fifcalia,  &huicofficio,  usquehuc,  annexa  bona,  inCa- 
mers  Imperialis  commodum  ,  ab  Advocatis  colle^ta, 
&ilbta,  vclgratis,  velinprEemiumautfolutionem  de- 
bitorumlmperalium  tradiderunt  ;  autalioquovismo- 
dodefecerunt,  midc/^daoruminbnto,  variisexemplis 
docet  pr*fn!is  Haider  dicJ.  Bifcurf.  lit.  Sss.fol.  90,  &feqq» 
De  VenigdiHm  donatione,  fimiliaatreftatur  Additiona- 
tor.  Hund.  iri  Metrop,  Salisburg*  Rubn  Epifcop*  Patav.foL 
35-8»  Lehman.  inChron,  Spiref2flib./^.c.iz.foLi6z.  De 
tributisaccolledislmperialibus,  quotannislmperiofol- 
vcndis,  StumpfF.  in  Chron.  Spirenf  lib.  f.  cap,  6.foLi\^. 
Wzxd^i  di^i.BifcurfAtt.  Ss,  ItautnuIIi,  aut  modici 
reditus  Imperiales,  inCivitatibusImperii,  fuperexifte- 
rentj  Prouthunccenfuumlmperiahumdefeftum,  ipfe 
Imperatorri^<?;?r^j/4/^,  inconceflione  Advocatiae,  Con- 
fuIibus&Senatoribusrir^^7/^^r/;?<«fafta,  exprimit,  te- 
txt  Dan.  Haider  d.  ioc.  lit.  ^q.  Praeterquam  ,  quod 
adminiftratio  harum  Praefc^urarum  ,  propterabufura 
Advocatorum ,  &  concurrentiam  Magiftratuscivici ,  in 
^uibus  cauiis  Jiirisdidionem  fe  habereexiftimabat,ma- 
teriam  litis  indiesfuppeditaverit ,  ac  diflidiorum  inte- 
flinorumquerelaelmperatorumaures  quotidie,  &con- 
tinne  fatigaverin^t.  Vide  Cruf  in  AnnaL  Suevic.part^iAib* 
2.C.1  y.fiL  1 1 iX ae fa r. fe u G afTe r J» Chron^Auguft.part, 2 . cap, 
f.  foL  8/^.  Dn.  Philipp.  Knipfchilt*  dejur,  Cfvit,  Imp^r,  Ub. 

CA' 


T>e  Chiutihm  Imperli,  ^c\  .    20«  ^ 

CAPUT   XXII. 
^eCivitatthHs  Iwperii  ^  quandotandem^  £5" 

qud  curd,  tanquamimmediati  Statu^  Jmperii  libertatem  oh^ 

tinuerint  ?  vbi,  An  confrltHm^  Advocatiam  Vrhi* 

cam^  de  novointroducere? 

S  U  M  M  A  R  I  A. 

1.  Clvitateslmperii  adexem-         levolos  &  Liherdrum  Cu 

plum  aliorum  Statuum,  vitatum  Imperii  Ofirest 

'variis  modis  &  mediis,feje  etiam  in  Infirumento  Pam 

d  Regimine  &  onere  Ad-  cis  eU  exprejfum* 

vocatorum  Civicorum  li-  7.  In  Matriculam  Imperii  ye* 

berarunt.  ceptA&infcriptdi  extam, 

2 .  Partimprecio;partimprece,  8.  Bahent  jmfaciendifoedera , 

partim  etiam  faudthus ,  confaderatisque  auxilium 

Prafe^osfros  loco  movijje  ferendi. 

creditur,  p .  Ctvitates  Imperii  paripaffu 

3 .  ^i^privilegiaj&  aliafupC'  cum  Ducihus  Imperii  amm 

rioritatisjuray  Principes^  hulant ,  ac  infuogenere, 

Comites.ac  Baronos^  Impe-  cadem  jura  hahent ,  quA 

rii  Civitatihus  invidert  Princeps  Imperii ,   infre 

nondebent.  Principatu. 

4.  AdduciturLehmannm ,quA  10.  An  confrltum ,  Jmjasnft 

de  Origtne  Civitatum  Im-         Imperatori  ,    Advocatias 
perii,  earumque  libertate         Vrhicas  rurfyts  injlituere  .<* 

fatisprohahiliter  tradit .  11.  Kes  non  eH  ex  ahujn  ajlim 

5*.  CivitatesImperiiihodiePrin'         mdnda, 

cifisjura,  infuoterritorio  1%.  ^ikbet  Princeps.Subditfi' 
hahent,acPrincipisvicemf  rumfrorum  Ithertatesju- 
in  fro  diJiriBu  obtinent,  ra ,  privilegia ,  (^  mmu^ 

6«  ^uod  contra  quosdam  Ma*         nitates  tueri  debet, 

Cc  3  li'^^ 


'^qS  Cdput  XXll 

^^ ^UAJura  &  Y^ttones ^maU  14*  Civttateslmperu ,  Adv9^ 
to  magis  in  Imperatoye  catis  Vrhicis  de  novo  noti 
vim  obtinent.  funt  onerandx. 

C^terum  Civitates  Imperii  ex  hifce  &  aiiis  rationi- 
bus  mot2e,ad  exemplum  Principura,aliorumque  Sta- 
tuumlmperii,  variismodis&mediis,  fefea  Regimine& 
onere  Advocatorum  civicorum  liberarunt,  ac  infupei: 
Jraperialia  adhuc  fuperexiftentia  bona,  &  Regalia,  veluti 
Veftigalia,  Monetas,  CoUedas,  &fimiliajura,quovisti- 
tulo,juredominiiacquifiverunt,  vej  per  oppignoratio- 
nem,  remotaomnircluitioneobtinuerunt«Munfter.i/» 
Cosmogr. ltb,i*c. 22.  &  23.  Befold. de Civit.  Imp. n* z.f.  iip. 
Magn.  Wilhelmi  Kyriand.  in  Annal.  Trever.part.  13.  Dan. 
lHdXdQiinA&.Lindav.lit.pp.  i.fol.  ^suaci»  Apolog,  c.ig.f, 
5-60.  Et  quamvis  hodieadhuc  dum,  quxdam  tales  Prae- 
fedurs,  C^ciclj$vo^fcpm  /  f>Ut  Otcicfe^^  0c^uIt|cijym 

2(CtttptCV/  in  Civitatibus  nonnullis  reperiantur,  veluti 
Norimbergae,  Rotenburgi  ad  Tuberem,  Halas  Suevo- 
rura,  Northufii,  Reutlings:  hsectamenofticia ,  nihil 
aliudfunt,  quam  fimulaehra  &veteris  Prsefeduraeum- 
brjE  ,  poftquam  omnis  omnimodo  jurisdidio,  &  reli- 
qua  Regiminis  civici  poteftas  Mcgiftratui  Ci vitatum  Im- 
perialium,  ab  Imperatoribus,  irrevocabiliter  concefTa 
fuit,  quodofficiumhodie,  peripfosCives  a  Magiftratu 
eledos,  expeditur.  Martin.  JVlager.  ^e  Advoc.  armat,  cap^ 
iunum.^20.  Philipp.Knipfchilt*^/t7.r^.3,»^;w. 44, 

2.  HincoptimefcribitChriftophorusLehmannus,' 
Scp^al^cn  ^aU  wcDergilr  (lcn  imD  Jg)cnn/ab  Dcn  (Std^tcn/ 


De  Civltatlhus  Imperih  &c,  2  d/ 

m^  fyxva  nicljf  $  ^utxf  (a^cn/wcif  aKc^/fo  ^ccbe  x\i\{  \(K\>m 
<*u^fouDcrba^rcr©nat)/  unt)  ^\{x\(^ii\\i  Dcr  ^apfcr  ttn& 
^dnivKti/  rKrfommct  3  aupgcfc^lojfcn/waa  nac^maI$/Dorf 
J5cnfdjafft/unD@c^(offcrn/DicS'ur(!cn/unt)ant>crc(5(df;? 
fc/ vic(crt®rarcn/,^cnn/unt)(EDclfnccfjfcn/af>^cfaufft5(^^; 
tcn.  ideft:  Quapropterneque  Principes,  neque  Baro- 
ncs,  de  Civitaiibus  ,  neque  hae  vel  Imperii  Valles,  de 
Principibus  ac  Barctiibus  ,  conqueri  pofTunt  ,  quum 
omnia  quae  utraq^  pars  poffidetiex  fingulari  Imperatorum 
ac  Regumclcmcnriaatqj  munificentia,  proficifcanturj 
exccptisterriioriisatq;cafl:ris,  perPrincipes&Civitates, 
multopott  tempore,  a  Comitibus,  Baronibus  atq;  Nobi- 
Jibus  emptis,Lehm. />?  C/^r^;?.<5^/>^;?/r//^.4.f^^.  i.y^^/.ziO.zy  o. 
Qui  ^.3.  fcquentia  tradir,tRac^nHlcf5Crbcfc^C§Cncr  ^r(ct)t^ 

^ung/t)icDvcicfKfa«alIc^cr:(iv5fcii/0vccI>tunD®crccIjti^^ 
tixxiSm^^x  attcn  ©cfaKcn  unb  ^ttntni^cn/fo  Dic  ^^x\\^\.  m^ 
^aifcr(ic^c  Pnrfeai,  ot)cr  (^ra\?cn/gclftabt/mitfo(cfjcna(^ 
(cn/t)icgrcpc0tciffj6(Stai>t/  mi^tigdc^  tcgaht;  i.e.Poft 
quam  Iiberationem  Impcrii  Civitates ,  cum  omnibus  )u- 
ribusacimmunitatibus,  ut&  omnibusreditibusatque 
commodis,  quje  Regii  vel  Circulares  Praefedi ,  Comites- 
quehabuere,  munifice  dotatas  fuerunt.  Lehman. /» 
Chronog^  Sprenflih.  i^.  cap.i.foL  2^0.  Ac  quod  Civitates 
Imperii,  partim/'/'m>,  partim/>w^,  ip^itlmetiam^audu 
^«^,hofceCenfores,feuPr2Efed:os,Iocoraoverint,fcribit 
Lucius  Verus  /;;  Apocalypfpro  Innocent.  C^ftr.  Confder.  s6. 
fil.if^..  quem  refert,  &  fequitur  Speidel./>?y^A?»^/^/.4i^ 
BefU.  Thefiur.Pra^Jit.R.verf^t\C\l$^abX.  ij.  2((fot)ag 
Cnt)(ic^  aUC^  t)iC  !}Ccicf5^@tatt/  (cnca  annum  Chr.  1400.J 

Durc^9l}crDicn(?^c^cnDcm^«Dvom»Dvcic^/t)urc^iiberaii- 
fatimt)Conniven^t)cr^aifcr/t)urcfe^aufc^j/^au|f/unt) 
©cfecncfunac/t^wrcfe  (?i((fc%wciBv^nt'^  (anatvi^ri^^  aiiu  vion, 

m 


20$  Captit  XXII. 

^cf>  i^fcn  tim  !Xeicfjoi)j5ijfcn/  mt>  t>cvo  ^cfc^werttuflfcti  /  io^ 
^iWixr^tti  urtDi^rerXanDaobngfcit/  in i^rcmtcrritono, 
ilWCfe enDticfe  crn?or^Cn  ^abmi  i.  c.  Ita  ut  &  tandem  Imperii 
Civitatcs  (circa  annum  Clirirti  1400.)  ob  benemerita 
crga  ImperiumRomanum,  oblibcralitarematquecon- 
niventiam  Imperatorum  ,  permutatione  ,  emptione 
venditionc,  ac donationibus>  lilentio atque diutina allu- 
vione,  ablraperiiPriEfeiflis,  eorurdquemoleftiis,  kCc 
exemerint,  territorialcmquc  jurisdidionem  in  fuistcrri- 
toriis  fibi  acquifierinr.  Dan.  Haider.  /»  ^tj^.  Di/c.foLi^» 
Bt in  A^.  Lmdav,  lit,  Pp,  i>foL  j-s  i. 

3.   Quas  privilegia  &aliafupcrIoritatis  jura  ,  Prin- 

cipes,  Comites,  acBarones,  ImperiiCivitatibusinvi- 

dere  non  debent;  Cum  etiam  eodem  modo  ,   quore- 

liquiStatus,  ad  haeccefummiquafi  faftigiijura,  perve- 

nerint.     SuntenimCivitatumquoqueopes,  «Scroburi 

■^»^       Opes  &  Robur  Imperii ,  ut  diccre  folebat  Carolus  IV. 

Imperator,  quodrefert  Pcucerus/^C/^r^w. //^.  5-.^/.  170. 

Qi;s.^Ax\x%inY€J^onf,Civit.Fridherg.pMn6l.  ly.  n.  ii.&feqq^ 

Late  Pliilippus  Knipfchilt.  deCivitat.  Imper.  lib.  2.  cap,  i.  n. 

^&feqq.     Id  quodante  Carolum  IV.  conteftaturquc- 

c^QOttoFrifingenfis'.  DeAlemannia  in  Galliam,  trans- 

mifTo  Rheno,  ImperatorFridericusI.Anno1114.fere- 

cipiens,  totamproviciam,  4  Bafilea  usque  Moguntiam 

(ubimaxima  i^/zi?^^»/ efte  nofcitur)  paulatim,  adfuam 

inclinavit  vcluntatem ,  O  tt.  Frinfing*  ^a/Ifz-^^^^^y^Af  F/'/V(fr. /. 

4.  Lubet  hk  adjicere  ca  i  quaedeorigineCivita- 
tum  linpcrii ,  earumque  Libertate ,  fatis  probaliter ,  ex 
Alkvto  Stadcnf,  tyaditUhmannmt  dum  ptincipia  huj  us  li- 

bertacis 


De  Civh4tihfii  Tmpmti  &c.  'zog 

hctt^tislmpcr^tovi  ffe^rko /K  imprimis  attribuit,  hifcc 

DvcicFj/^irifc^crtJlaifcrJ^ciiirtcbcn/Dcm^^icmn/attcirtertl 
Urtt)  Dcn  '^ifdicffini  aiuh  ^cvijogcn  $u  toac^fcn/  <35apcrni( 
unD@c^trabcn  /  am  an^an  t^cif/  an^c^ilnDct/  unb  Daraug 
(an(5irihri(5Cj}rcjfc^icgcnt(lanDcn/k^cu3cnt)ieHilloricr, 

irtfondcr^Cif  Helmold. /;^  C/jron.  ScUvor.  iib.  i. cap.  28«  Dajj 

t)tc  iSfattc  atn  !}vfKinf?rom  ftcl^  infonDcre^Ci^crt^cmbcdl^ 
(1ii$tcn^apfcr/4jctrcn?c/unt)  &cp{ffiicb/vcr^a(fcn:  ^a\\n^ 
gc^cnt)icn>c(flifbcgtir|?cn/Dcnfrct>cn  cp^ncrt  %^x^\\i\iXi 
©ctralf/Dcnfic  t>on  fcincn  ^X^orfa^rcn  am  ^aifcrtbuntb/ 
cntpfarti^cn /  Dcf;g(cic[jcn  t)ic  ^ifclji5jfc/  i^rc  ®?acfef^t)iDct5 
^apfcr/unDarti)crcvcrtt)el)Cf/urtDmipbraucl5f^abcm0o(* 
c]^cauffrccfjfcurtt)crtMni3peJ5t11ft/^u(D/Strctt)/unt)^ep^ 
panDDcr^fdffcn/^iabenDic^ortigeunilaifcr  bc^cniicjct/ 
unDDctnDvcicb/uttDi^renOlacfefol^crnattDcmfelbcn/infortiJ 
Dcre  furt rdglicl^)  /  \m^\  i^cDcplicfj  /  urtD  $u  (^rftalf Urtg  t^re« 
^aifcrlicfKn^ohctf  ^cmd|Kracfjtct/  ^oS^  fie  Die  ^xaXKi  ^Kii^ 
cbcr  (^cflalt  a(e  Diegurjlcn/  allcr  Jretfecit  Der  Dve^teruna 
(fecii^afftivjmacrjtert^^akrtaucfjfolcfei^fvorJaknna^^eiJ 
legen^ctf/auffallgemeirten  Dveic^everfamfun^en  Dcrt  Jilr^ 
penunD^tdnDcnDefjOveic^e  crdRVtcf/  unD  mit  Dcrofclbcti 

ConrensunD95ett)tUtpn<$Die^ifcI^dff(tc^eDCetc^p^tdftc 
ck{^  Sdlln/  S)?apn6/  ^ormbe/  0yepr/^f  rapburg/  <:Safe(/ 
itnD  anDere  am  Dvf^ein/erflitclj  Der  erjtcn  (Etgenfcfeafft/  Dcrett 
fie  ^tt^.or  unDertt)or  ff  en  (^ctt?efen/  ndmlic^  Der^e^terun^  Detc 
•Oer^o^en/®rax)ertUrtD  Prxfeaorum,  oDcr  Die  Dcrofc((?en 
<^xai%nn^  9l}ertt)a(turt^  getra^en/  al(erDtn^^(eDt^  ge5e^(t: 
<i(fo  Dap  fie  f  etnen  -Ober  n/  oDer  -Oerm/  in  m\x{\i\ix  %i^\i^ 
irun^erfennen/UrtDtt?i(Tcn/DanrtDieIXdm.^apferL5Wafe(?» 
Daeobrijle  J^aupt  De^gart^cnOvctc^^/UrtDaller  Derofe(bett 
|usebdrt3en@tdnDen/unD®(ieDern.k.e.Cumnocenti(ri- 

Dd  ma 


^IO  C4put  XX  Ih 

madiflidiaatquebeJIainlmperiOyintcrlmperatoreHen- 
licura  IV. exunar&EpifcoposacDucesSaxonia?,  Bava-^ 
rise,  acSuevis,  exalteraparteincenderentur,exindeque 
diuturns  &gravi(rimaeorirenturftrages}  teftantur  Hi- 
florici,  prjefertim  Helmold.  w  Chrm.  Slavor.  lib.  i.cap.  28. 
Civitates,pra:cipueRhencnres,Imperatoripreflb,fideiia 
praeftitiflefervitia  atqueauxilia:  cum  econtra  Principes 
ieculares  liberam  propriamque  poteftatem,  a  prsdecef- 
foribus  cjus  in  Imperio  acceptam,  itidemqne  Epifcopi 
fuam  quoque  poteftatem ,  in  Imperatores  aliosque  con- 
verterentatqueabuterentur.  Q£2e  humilima  fcrvitia,. 
fidclitatem  atque  auxilium,  Reges  &  Imperatores 
perpendentes,  Imperioque  ,  ac  illorum  fucceflbribus 
proficua,  utilia,  atquelmperatoriaCelfitudine  condi- 
gna  seftimantes»  ut  Civitateseodem  raodo,  quo  Princi- 
pesjomniura  privllcgiorum  regiminis,  partitipes  redde- 
rent :  intentioncm  quoque  fuam,  data  occafione,  in 
Comitiis  univerfalibus,  Prrncipibusatque  Statibus  Im- 
periipropofuerunt,  ac  illorum  confenfu  &  approbatio- 
ae,CivitatesEpifcopaks ,  ut  Coloniam  ,  Moguntiam, 
"Wormatiam,  Spiram,  Argentinara,  Bafileam,aliasque 
propc  Rhenum,  priraas  poteftati,  cuiantca  fubjeda:  e- 
rant,  Ducura  ncmpe,  Comitum  ac  Prasfedorum,aut  qui 
horum  viccsagcbant,  omniraodo  excraerunt;  ita  ut 
jaullum  alium  fuperiorem  vcl  dorainura  in  regirainc 
fcculari  agnofcant,  nifi  facram  Cjefarcam  Maieftatemi 
fupremum  eaput  totius  Iraperii>  ejusquc  appcrtincn- 
tium  Statuum  atque  mcmbrorum.  Hsec  Chriftophor» 
Lehemann. m  Chron.Spirenflib./^* c4p,i,fol. m.z%o^  Addc 
quae  conformiter  tradit  DanielHaider/>4^^^g/rf^4/>.  2* 
f*ni'&fol.i^o.&feqq.  Hinclmperator  Sigismundusin 
fuaRcforraationelraperiali,  Anno  1436»  Civuateslm- 

perii 


"De  CivitAtihtu  Imperii,  &c.  ait 

pcrii,®art)i5e/im6  ^ciligC/  (quo  praedicato,  vix  quic- 
quam  m3Jusdici,autcogitati  poteft)  vocat,  dum  fcri- 
bit  •  ©a  tt?urt)en  ^ie  JjciltBeDldcljepaf  tc  ^cfrcpct  «n^  ^c^ 
crDnet/  Darumb  fTC^cufu  (^cfcljricben^Ui^j  t^anui^neri 
n)arcmpfoMcnaUceDvccfetunt)Bi5tt(icljcecc(iafcit/unwart) 
t)ic  eWcn^cit  Durclj  fiCBcflare?et/unt)mtrt5ei|ncnBaft^ 
CicljunDn)eacScfcavecrjtempfo^lcn/a(e&em^ap^^ 
alafienoc^6cuf;^uta3t)em^ciltBen0vcic^vcreunt)enfepnt)i^ 

t)ep  Spt)en  un^  i£^ren-  le.  Tunc  facrae  ImperiiCi  vitates  li- 
bera:fi-bantatqueordinabantur,ideofcriptaedeprch.en. 
dunturfana^:  Ipfisenim  omne  jus  demandatura  fuit, 
atquedivinabeatitudo,acChriftianifmus  per  easfirma- 
batur,cisque  tam  divina,  quam  humana  jura  committc^ 
bantur,velut  lmpcratorilmperium,quippe  cum  hodic- 
num  facrolm  perioRomano  fub  fide  juramenti  atque  ho- 
norisobftriaxfint.Conftit.Reforraat.Imper.Sigismuti. 

^x.part,  i.c.  3.  ^cpart.  2.  cap.  i o.  apud  Goldaft.  m  Statut.  &, 
Refcript.  Irf)p.foL  m,  172.  &  192- 

r.  Proindc  Civitates  Impcrii, bic gret)e?leic^6(^atf i 

-hodieexcommuni  probataque  Doaorum  fcntentia, 

Prmcitisjura,  infuotcrritorio  habent,  acPrincipis  vi- 

ccm  ,'in  fuo  diftriau  obtinent.  Andr.  Gail.  hb.  2.  obferv. 

cn.numer.7^  kzdepacpuhi.  Ub.i. cap. 6.  num  11.  Herm. 

Vult. defeud.lik  ucap.  ^.n.  6.  Regn. Sixtin.  de ^^-f f;J; 

cap.  4.  num.  28.  Gylmann.  in  Symphor.  tom.  3.  verk  Cwttas. 

Auaor.  Re(ponf  Civit  Fridbcrg.///^^.  i.  &  2..  acfireper 

tot  Mart.  U^^.tt^deAdvoc  armat.  eap.  6.  n.  290.  Thoraas 

MichaeU.  M  concl  ^^Jnfin.  Marc.  Wclfer.  rer.  Aug, 

£iiiPlurcsreecnfetCafpar.Klock.^fQ;^m^///.ff'.,5';'^- 

10.  Dn.Rudolph.de  Schulenburg.^f  Or/g.^/c^/:  i^mieOetfi, 

gurpid  Saiferinfcinem  ian^/i27.c^/^f-  ^""Vtalw 


jli  C4pUt  XXll. 

Status  Imperii,  cisqueomniapenejuraStatuumlrnpe- 
rii  compctunt.  Cafpar»  Klock.  di^.  tra6i.  cap.  f ,  n.  5-8.  Dan. 
Haider.  wApolog.  cap.  ij.fii.  475.  Philipp.  Knipfchilt.^.rr. 

lib.i.cap,!'  num^i^* 

6.  Q.aodcontra  quosdamMalevolos,  &liberarum 
Civitatum  Inipcrii  Ofores,  ita  expreflum  eft  in  Inftru- 
men to  pacis :  Ltberis  Imperii  Civitatibm  non  mint^ t  quam 
eatcris  Statibm  Imperii ,  rata  &  inta&4  maneant  Regaba, 
Ve^igaliat  Reditmannui^Libertates,  Priutlegiaconfjcandi 
coHc^andi ,  &  inde  dependentia  aliaquejura ,  ab  Imperatore 
C^  Imperio  legittmeimpetratay  vellongo  ufu  ante  hos  motm  ob» 
tenta  ^  pojfejfa^  &exercita,  cum  omnimoda jurisdi^ione  in- 
tramuros,  &in  territorio*  Inftrum.  Pacis  art,  8.  §.  Tam  in 
rniverfalib»VoQ2LmmadComitia ,  acibidemjus,  votum 
&fcirionemhabenf ;  NectantumconfuItative,fedetiam 
decifive  fufFragia  ferunt.  Befold.  de  Civit,  Imper.num.  j* 
in  operib. politic.  late  hoc  dcducens  Lehman»  di6l.  lib.  4, 
€ap.  3.  fol.  m.  281.  &  282.  Limnse.  di^Jtb.y.  cap,  i.num, 
46.  Arumae.  de  Comtt,  cap.^.n.126.  &feqcj.  Cafp.KIok.^/^. 
cap.  f, n.  5-9.  Juft.  Schiitz.  dijput.jur.publ,  8.  thef.zi.lit.  B, 
&C.  QuodjCiimaquibusdamincontroverfiamvocatum 
fuiflet,  ideo  fingulari  conftitutione,  hoc<Jubium,  tn 
In/?rumento  Pacts  iQquemibus  vcrbis,  dceifumfuit;  Li- 
heris  Imperii  Civitatibm  ,  mn  minm  quam  c^teris  Statibm 
Jmperii  cempetat ,  in  omnibm  di6iis ,  votum  decifivum,  In- 
Hrum.  Pacis ,  art.  %*  §,  Tamin  Vntverjalihm ,  &c.  latiflime 
Dn.  Knipfchilt.  de  Civit.Imp^  earumque  jur,  lib.  z.cap.z, 
per  tdt, 

7  In Matriculam  Imperii  rcceptas  &  infcriptje cxtant. 
Quod  veram  efle  notam  Status  immediati,vulgo  notum 
cft  Befold.  in  Jhefmr.  fra^*  in.  K.  verb,  SX^iffe^pal>f/  Cas- 

par* 


DeCivifatibu4  Imperiiy  &c*  ^ii 

par.  Ziegler.  in  Ccmm.  concluf  §.  Landfajfii.  nnm.  205*. 
Marr«  Mager.  de  Advocat,  armat  cap.  6.  num.  145-.  Aud, 
Refponf.  Fridberg»^//;?^'/.  i.num,  ij^^&feqq.  Cafp.Klock. 
dici.  c.  f»  num.  ff.  Philipp.  Knipfchilt.«^/f:7. /r.//^,  uc.  12. 
Habcnt  Superioritatem  territoria/em ,  in  Civitatibus,  & 

rerrisfibifubieaiSjMc^D^eXantJe^^rigfcif/XanlJ^Jpm^ 
(i(3fcif«Gail.  di^.  obferv.  ^7.  num*  i.  Limnae.  d.  cap.  j-,  ».49, 
Schuz./;^ fl'/^. ^z;^^/.  8.  Jhef.zi.lit. E, Klock. d. cap.^. n.  38. 
Cafp.  Ziegler. in Comm.  concl.  verb.  Landfajjt^num.  103.  Be- 
ioldJeCivitatJmper.  n.  8.  Quod  fpecifice  expreflum  eft 
in  InftrumentoPacis,  inverbisj  Cumomnimodajurisdi^ 
UionCi  intra  muros,  &in  territorio,  Inftr.  Pac.  art*  Z*  §,  Tam 
inVniverfalibus.  Ubiinfinitosadducit.  OmniaquepoCi 
fidentfublimia  jura,  qux  Territorio ,  ex  comraunilra- 
periiRomano-Germanicipraxi&obrervantiaadhaerent. 
De  quibus  Mingius  de/ur.  Territorial.  pajfem.  Bruninus  de 
jur.  Vniverfit.  Concluf,z\.&feqq.  Schuz.injurpubl.dilput, 
6*  th.  if.  &feqq*  Zke,\erdi^.  §.  LandfaJJt.  n,ioi,&feqq.  late 
Philipp.  Knipfchilt.  di^.  Itb.  2»  cap.  ^.pertot.  Praecipue 
conftitutionef^^/if;'^/^/^,  iaequc  ac  alii  ImperiiPrinci- 
pes &  Statusgaudent ,  ac jus reformandi obtinent j  Li- 
berum  enira  eis  eft,  vel  Catholicam  ,  vel  Auguftanse 
Confeflloni  conformem  Religionem  fequi.  Paurmeift. 
delurisdici.  hb.  7.  cap,  ult.num.  45*.  Dauth. inHypotyp.fe^i.  f. 
Limnas  ^ici.  cap.  i.  n.  fi.  Joan.  WvitmiQi^Exerc.jur.pubL 
6.^f.  Philipp.  Knipfchilt.  di^i.lth.z.  cap.^.pertot. 

8.  Habent  propterea  jus  faciendiy^^<fr^,  confoe- 
deratisqueauxilium  fcrendi,  late  Meichsner.  decifca- 
mer.  zzg.n.  239-  tom.  4.  Martin.  Mager, deAdvoc.  armat.  €• 
10. ».  484.  Klock,^.  tr.  de  Contribut.  cap.  f .  Amicus  quon- 
dam  meus  DJoan.Adam  D^^^-deCivitatJmper.part.j, 

Vd  i  cap.j. 


ai4  C^P^^  XKIU 

cap,  7.  HUm,  4.  Dn«  Philipp.  Knipfchilt.^^^.  tr.  lib.  t.£4p. 
2S*Hum.4..  Atque  nihii  frequentiiis  in  Hiftoncis  pafl 
fim  legimus  ,  quam  confoederationes  inter  Civitates 
GermanisE  initas.  Befold.  /n  defader.  cap.  3.  num,  j*&%, 

Adeoquidem,  Da^fc^oititt  Anno  i247,mitemcm®ra^ 
»mvottJ^olIant)/  wn^anDernPrflen/  ttnt)®raiocnt)cp 
Ovcic^^/  in^ic^o.OtaDtc/^ul^altun^Jrtt)/  un^DCccf^tcne/ 
in0Ctt)i(Jc^int)nw^/  ficfe^cgcncinanDcr  cm^c(affcn|a()cti 
i.  e.  Ut  jam  Anno  1247. cum  Comite Hollandi2E,aiiisquc 
Principibus  atque  Comitibus  Imperii ,  feptuaginta  pro- 
pe  Civitates ,  ad  confervationem  publics  tranquillitatis 
&Juftitiae,  certapepigerintfoedera.  Lehman.  m  Chron. 
SpirenfMb.  ^»c*9i.fol.  604.  Daniel  Haider/»4^^^!?.  c.z.fi 
jfh  Legatorum  mittendorum  facultas ,  taminlmpe- 
rio,  quamquoadadexterosRegcs,  &Principes,  inftar 
aliorum  Principum  Imperiiattribuitur.  Arumae.  ddAur. 
Bull.  Vi/curf.  i.  th.  8.  Kirchner.  delegat.  Itb^  i.  cap.  3.  n.  f  3. 
IBQCold.eod.triC.s.num.  3.  Philipp.  Knipfchilt.^/<J?./'r.//^. 
i.cap.z^.num.i.&fiqq^  Aliaquefcxcentajura,  inlm- 
perioRomano-Germanico  obtinent,  quje  aliisMajori- 
bus  Imperii  Statibus  competunt.  De  quibusinfpecie 
icribunt  Audor.  Refpenf  Civit.  Tridberg.  quafiper  tot.  Be- 
fold.  deCivitat.  Imperii  pertot.ltem  Joan.  Steinvvich.  & 
Joan.  Michael.  Hainz.  ut  &  Adam  Dapp.  diJputat.fnguL 
deCivitat.  Imper,  earumquejur.  Befold./>  Theftur.pra^, 
lit.  R.  verb.  Ovcicfj^@ta^t«37«  latiflliHe  Philipp.  Knipfchilt. 
W.  tr.  lib*  2.  per  totum% 

p.  Utmeritodiccndum,  quod  Civitates  Impcrii, 
pari  paflu  cum  Ducibuslmperii  ambulent,  ac,  in  fuo 
genere,  eadem  jura  habeant,  quae  Prineepslraperiiiti 
iiigrrincipatu^  Meichsner.  decifCamer%%,n.z.&iMb.i. 

tQm*z* 


Tie  Civhatlhtn  Impem ,  &c.  iif 

tom.^.  Ziegler.  d.^.Landfaffu  ;;//w. 2i8.Bidenbach.^»^y?, 
'Nohil.  I .  »♦  2  o.  Befold.  in  Thefaur*  pra^.  lit.  R.  verh. 0vClC^6^ 
^(at>t.  i7.foLjj%.  Martin.  Mager. ^. f^/'.  6.num*  ipo.Da- 
niel  Haider  in  A51,  Lindav.foL  23f.  adfoU  620.  Salvis 
tamen  aliis  quibusdam  (uperioritatis  juribus  &  prsro- 
gativis,  Principibus,  aliisque  Iraperii  Statibus  Illuftribus^ 
fpccifice  competentibus.  Salva  \nx.zx\vcii'DucalisDignu^ 
tatis  ^  eminentifilmapr^erogativa»  Erneft.  Cothman*^^- 
J^onfzg.  num,  5-23.  &fiqq.  voi  3.  quam  Civitates  ipfae, 
comiter  &  lubenter  merito  adorare  ,  infimul  etiam 
probefciredebent  j  Cum  plus&miniis,  tanquamqua- 
litaretantum ,  nonfpeciedifFerenteSr  interStatusIm- 
perii,  quatenusStatus,  difparitatem  nonoperentur.Si- 
cuti poft  Gailium  deArreft* c. /^*num. }.  &feqq.  fcrijbit  Da- 
niel  Haid»  in  Dift,  von  IXcic^et?(5^tCft  iit.Zzz,.  Proin- 
de  vere  dici  potelt  j  Ctvitates  Imperti  liberas,  Regimen,  for- 
niam,  &libertatemperenncm>  ac,  quafiasternampof' 
fiderey  quae eriam  Rempublicara Romanam ,  fub  Confu^ 
libus,  diuturnitatefuperarepoflrir^necper  feditioncs^mu'- 
tationi  obnoxia,  nec  ,  nifi  cumtotolmperio,  abullo 
hofteconvelliqueat.  Quodctiamexteriy  infpecieve- 
ro  gravilTirausltalicorum  Hiftoricus,  Francifeus  Guic- 
ciardinus.  libr,  j.  hiftor.  num.j.  probeobfervavit,  cum 
LiberasGermaniae  Civitates,  itadefcribit:  Recognoftere 
€as  quidem  penftontbus  certis  &  definitis  Imperii  au^orita- 
tem:  deteritmipjas,  fuisfere  moribus  ^  acMagi/irattbusgu- 
bernari\  nequefiudere,  tamterritorio  ampltficandoy  quam 
iibcrtatifuaconfervanda,  Siroilia  quoque ,  per  integrum 
difcurfum ,  latiusrepetiitTrajanusBoccalini./^r^r/?^ 
(ent^z,  RaguagL  6.  pertot.foi.  m.  10.  &fiqq.  ScWicet filasiis^ 
Germama Civttates ,  cam  Itbera  Reipublicaformaminvenijfey 
quA  dtuturmtate ,  non  tantum  cum  Monarchidcerjare  que.it , 

(hfift 


2i5  Caput  XXlt. 

(hoc  que  oltm  tam  Cucos  dr  Romanos^qMam  quoj^Ualos  moder- 
HOS ,  latuijfe)  fedetiamipfam  i  fuh  Confulihus  exiflentemRo- 
manam  Rempuhlicamjuperet,  ^jtarum  lihertas  longijftmam 
vitam,  imo,  quafi aternam  ,  prafeferat. 

lo.  Caeteriim,  non  defunt  quidam  ex  Aulo  Politi- 
cis  ,  qui  pro  arcano  Imperii  Roraano-Germanici  tra- 
dunt,  ad  fuadandam  Imperatoris  potentiam  ,  accxtoi- 
lendam  magisqueexaltandam  ejusdem  Majeftatem,  ma- 
ximopeifeconducere,  uthsccc  Prsfedurcelmperii,  iu 
Civitatibuslraperii,  rurfus  introducanturj  Quod  ,  ad 
praecavendosinteftinosmotus,  &diflren(ioncs,  unicum 
€xifteretRemedium;  ade6utImperatorumaures,publi- 
cis  ctiam  fcriptis,  dc  hac  re  defatigare  nonerubefcanr.' 
Quaeriturergo  hic  ;  An  Confultum ,  fusftsij^fit  Imperatori^ 
hajce AdvocatiasVrhicas rurpis injlituere?^^  DiC  Dvom  .^Ci;f* 

£9?ajcjlat/  mi\>mi\x\^xm%\x^i  unDt)cj;^.Dvom.Dvcicfj$ 
^o(fa^rt/Dic^cicfj6V)ogrcpcnnnt)cv^u^^crcfricr^fcttmo^ 
gCrt/  oDcr  fdrtncn  %  Ita  quldam  rerum  novarum  cupidi 
cenfentj  Quos  interexiftitLucius  Verus,7f^;??^^^L^^/« 
fugm in  Apoealypfpro  innocent ,  Cafar*  Confider.  %6.fol.  2^4:' 
quem  refert,  &  fequitur  Jacob.  Speidd.tnannotat.aJ 
Befold.  ThefaUr.pra^.  lit.  R,  verh.  ^Cic^6@tabf.  37.79/.  777. 
Dumtradit:  Infignis  nominis  Politicijunt,  &fuere,  quilm" 
pejratoriconfultijfmum  effe  cenfent,  talium  Vrhium  Pr^ecfoSy 
%U(k^X)^XI  0X>ityiM\^<^^\X{X^i\^i\M renovare,  &dentS 
conflituere,  dequoruJideJecuru4  e^epojfit-j  ^J^i^  malignos  ift 
officio  contineant^acinJimuleJficiant,ut  omnesin  Imperatoreac 
Imperium  machinationes.jihimetipjisquo^  Civitatihusdetri-, 
mentojk  confcederationes  impediantur.  Vrhium  enimlmperia-^ 
lium  Politia,  adinteritum  ruit.  &  magno  detrimento  Imperiii 
^J^cii.    Verura  hafce  blandicntes  rationes ,  late  &folidis 

fUH"! 


De  Civhatihm  Impern  ,  d^i,  2ijr 

fundamcntis  redarguit  Dan.  Haid.  inBifcurJ^^Ct^xC^tS^^ 
V^^tCtt»  iit.  W w  w .  &j€qq.per  totum, 

II.  Nam,  ficx  ^^///^remeflexftimandumconten- 
das }  (uti  Affirmantium  rationes  unice  exinde  fundamen- 
tumtrahunt)  nihiifibiipfiinuniversarerumnatnracon- 
ftabit.  Cuma  conditoMundo  Tcmper  rerum  humana- 
rum  hxc  viciflitudo  fuerit  >  quod  optima  paulatim  cor- 
rumpantur,  &  adpraviratem  declinent.  Erneft.  Coth- 
ruan.  relponf.zg.  nurn,  iso.  vol.  3. 

-  -  ^  -  -  —  ^luippeomniafatis 
Inpejus  ruere ,  &  retro  fuhlaffa  referre 
videmus,  ^Q(o\d.a'eRepubL  curand^c.  i. »•  if.  17.  &pajjtm* 
Abufusautemquorundamabutentium,  reifubftantiam 
non  toHit,  Joan*  Gorop.  ^q.q.z^w.  in Becceflan.  lih .  i.p.  117. 
Qucm  iatius  fequitur  Anton.  ViQxin^. defictejujfcap  i.n, 
ig*&feqq.  Jacob.  Marchilell.^/y^.///r.  31.  num.  i.  Ac 
valde  inhumanum  eflet,  toti  Civitatum  ordini  impu- 
tare,  quodin  unoautinalterofortedefideratur.  Prs- 
fatus  Daniel  Haider  in  AB^  Lindav*  ArticuL  ^foL  fo. 

12.  Praeterquam,  qubd  quilibetPrinceps,  fubdito- 
rumantiquaslibertates,  jura  ,  privilegia,  &immunita. 
testucri,  acipfosin  eoStaru  quoreperiuntur,  confer- 
vare,  nequejurc  fucceflTionis,  five  univerfahs  five par- 
ticularis,  quicquamiramutare,  autinnovationcsintro 

duceredebcat,  ®c  6cr)  i^rc»  .^crf ommcrt  /  grcp^eitcn  / 
OCcc^f  /  m'^  ®crcc^ff ^fcitcn  fcfeu^cn  /  fc^trmcn  unD  §an&;! 

fiabcn*  pcr  text.  notab.  inLpen.  D.  de  Conftitut.  Princip.  Ac 
^zx.lpen.  & ult*  C.  nov.  ve6iig.  infiit*  nonpoff.L  cumfuper.  §. 
caveant  C.  de dgricoL & cenfit, libr.  lu  poft  alios  Hcnning. 
Cxddzii.confLiumm,ij,  AcconfL  38.  num.  7.  late  Andr. 

£e    '  Gail. 


C2x\Je  An»Jf.cttp.%,  Kum,i7 .  Petr.Peck.  plenifllme/;?^^^. 
autinjm.  i.pertoi.deRegJur.  in  6.  Marc.  Anton.Peregr. 
iiejur  fifi.  Ith.  1. tit.  3.  nurn*  45-.  Joan.  Pctr^ Surd. decif.z^j, 
mm.<;.     Hinc  Politici  tradunt :    Principem,  Civesin 
{latu  quieto  per  longHm  tempus  podtos,    relinquere 
debere.     Prudenternamque-^^^/^^,  adSenatumRo- 
manum  ,  h^c  verba  habuit:   Po/ttasfemellegfsconfianter 
fervate  ^  ftccullamearum  immutate.     Nam  qut&infuQSta^ 
tu ,  eademque  manent ,   etfi  deteriorafint ,  tamen  uiiliora 
funt  Retpublica.  his ,  qf^£  per  innovationem  vel  meltora  indu^ 
cunturDiO.C2(^Jjtfior.lth»fS'  Acfapicnter  Scncca  Phi- 
lofophus  (cribit;  Non  conturbabit  Sapiens  publtcos  mores, 
necpopulum  infe  vita.  novitate  convertet*  Seneca.  epifiol.  14« 
Adco,  utinminimibquoqucrebus,  omniaantiquaecon- 
fuetudinis  monumenta  fint  fervanda  ,  fecundum  Valer. 
Maxim//^;  2*^.6.  Dn.Joan.  Hieron.  'imHQ^.  RatioStat. 
zi.pertot. 

13.  Quae  jura  &  rationes,  eomagisinlmperato- 
re  vim  obtinent,  acinmateria  Advocatiarum  Urbica- 
rum,  fpecificeverificanturi  Curaexinde  Civitateslm- 
periifefe^jugo&rcgimine  Advocatorum,  excommu- 
ni ,  tamlmperaroris,  quam  Principum&Statuumlra- 
perii  confenfu  ,  vel  expreflb  vel  tacitolibcrarint.  Vi- 
de  Chrifl.  Lehman.  in  Chron.  Spirenflib.^.cap.i.  Ubi 
hoc  ex  Abbate Staden/Jae  Helmodi.  Chron.  Slavorum ,  ded u- 
cit.  Ideoqueea,  tali  modo  qusfita  jura&privilegia, 
afoIoImperatoreimmutariauttoUinequeunt/>^r/.^/^»i^ 
vox,C,d€ Legik  ubi  communiter  Dodtores.  /.  ex  imper^ 
fecio*  ubi  Bald.  Jaf.  6L2X\iC.deteftam.7jZ(ius\r\  terminis, 
€onfil.  10. num.  6.vol.  2.  Andr.  Gail.  Itb.  i.obfirv,  4.1. num* 
^'&f,     Praefertim  ,   cum  Imperator  in  Capitulatione 

fua  jiarare  foieat,  atte  S|ttrfdr(?cn/  3iir|?cny  ®rat)cnunt) 

etan^ 


T)e  Civiutihm  Im^erii  y  ^c.  219 

fii^fcifcn/  5)Jacljtun^©ctt?a((/  |cDcm  nacf^  fcincm  @tanb 

WnD  ^Bcfcn  VCrHcibcn ^Ulajfcn.  Capitular.  Ferdm.  III.  artim 
€ul  j.  Ubi  Joan.  Limnae.  Benedidl.  Carpzov.  deleg  Reg^ 
Oerma». 

14.  Q£,aj,  cum  ita fefe  habeant,  merito  Civitates 
Imperiiiftis  Advocatis  Urbicis  de  novo  onerandaenon 
funt.  Sicuti  enira  Principi ,  ita  quoque populo fuafunt 
juraj  Quae,  dumutrinqueillibatamanent,  indiflblubi- 
li  nexu  copulantur  illa  jubendi  xquitas  &  obediendi 
promptitudo,  &  folidum  Statum  efficiunt ;  Dum  vero 
p^roportionem  fuam  excedunt ,  &  hic  vel  ille  alterius 
limites  evafcrit,  vacillat  fubito  &  concutiturcu;uscun«» 
que  fuerit  Reipublicae  corpus.  UndeoptimeRoccabel- 
la  fcribit ;  Nello/iato, comene" gliedificii^ l  ornamentofimuta,  ■ 
la  hafe  eternamente.filafita :  Cofi  quelle  Leggi,  che  fondamen^ 
tanola  forma  del governo.  Thom.Roccabeila,  nelPrincip, 
deltb.  Ttt.de  Leg.fz%\*  Ac,  fecundum  AriftoteLRes- 
publica nulla  eft,ubi Leges  non  tenent  Imperium»  Auth. 
•D.  P.  Obferv*  Polit.fuper  mot,  Gall.  ohferv.  ^.per  tot.  Et 
hancquaeftionem,  pcr  varias  rationes  pro&contra  al- 
latas,  deducit&optimercfpondetcontrariis,  Dn«Phi- 
lipp*  Knipfchilt.  dejur.  Civitat,  Imfer.  Ith.^.  cap.i»  num, 
^6.&feqq.  Quodhodie  minus  dubii  habet,  propter 
fandioncm  &au6i:oritatem  InflrumentiPacii ,  in  quoita 
conventumeft.  VtCivitatthm  ImperiirAta&intailama'' 
neant  Regalia ,  Libertates,  &aliajura ,  ah  Imperatore  &  Im^ 
perio  legftime  impetrata ,  vellongo  ufuohtenta-,  pofilffa&ex^ 
erctta^  Annulatis,  &infuturum  prohibitisiis,  quAin- 
contrarium  fiunt :  Inftrum.  ^^QM.art.z.^.TaminVniveT' 
/althu*, 

Ec  2  CAP. 


220 


C4pHt    XXIIL 


CAPUT    XXIII. 

2)^  Comparatione  Principum  (^  Comitum 

Imperii»  cum  Pr&jidihm  &  Pvdifeciisfeu  Locurn  tenentihus  ali&-^ 

rum  Regnorum ,  prteferttm  vero ,  utriu^que  veteris 

Romanilmperti,  t^m  Orientis^  quam 

Occidentis, 

S  U  M  M  A  R  I  A. 


1.  An  &qu4tenu6  Vrincipes  & 

Statm  Jmperii  hoaterni » 
tamEccUfiaftci quam  Po- 
liticii  Imperii  Rom.  Ger- 
manici,Pr(xfidihu6^  FiceRe 
gihus  &  Guhernatoribm 
modernorum  Reonorum, 

o 

ut&PrAfe^iii  olim  PrAto- 
rio ,  PrAfidihm  ac  Pr^to- 
rihus  Romani^fimiles  (int, 
eorumve  Ivcum  ehtine- 
ant,  eisve  fuhfiitutifint  ? 

2.  Principes  &  Status  Imperii» 

Prafe^osPrAtorio,  atiosve 
Romanos  Uajores  longefu- 
ferant. 
5.  Idqueprobatur  atiquot  ra. 
ttombus. 


4.  Prafe^i  Pra.torio,  &  Pra/f" 
deSipro  tubitu  &  benepta' 
cito  Impp.  con/iitueban' 
tur»  ac  pro  tuhitu  dimit- 
tebantur. 

j-.  Principes  &  Stattts  Imperii, 
per  concejfionemfeudatem, 
omnia  Majefiatis  jura  ho" 
die  in  territoriis  fkis  exer- 
cent. 

6.  4rgumentatio  aMagifira- 

tibus  Romanis  ad  Princi-. 

pes  &  Status  Imperii ,  noft 

ahfotute  ,   fed  fecundum 

quideH  accipienda. 

7*  8,  Comparatio  Dignitatum 
in  atiis  Regnis  &  Provin-» 
ciiSyCumPrsfecioPratorio* 


U  Oc  tandem  in  praefenti  materia  annedcre  non  inutilc 
*^  ^&  abs  re  efle  cenfui.  Cum  Imperium  Romanum 
tam  variam  Regiminis  mutationera  perpeffum  fuerit  j 
£xinde  fspius  inter  juris  publici  Confultos  quaefitum » 


ac 


1[>e  Comparat.  Prmctp>  &  Comli.  Imperti ,  &c]      zi\ 

ac  concertatum  fuit  j    An,  & quatenus  Principes  & Sta- 

tui  Imperti  hodierni ,  tam  Ecclefiajlici ,  quam  Politici ,  Im" 

perii  Rom  -  Germanici  Prdfidthm ,  yice  Regthus ,    ^  Guher» 

natonhmmodernorum  Regnorum ,  ut  (^  Prafeciis  elim  Pr£» 

torio  y  Pr^Jidihu-s  ,   ac  Pratorihus  Romanis ,  fmilesjint ,  eO' 

rumve  locum  ohiineant ,  Eisve  fujlitutijint  ?  Ac  ita  affir- 

mativcquidcm  jamdudum  tradideruntJafon./>?/.«5*//)&i/. 

lationum,  y.  num.  lo.  Et  ibidcm  Angel.  Aretin.  acDo^. 

communiter  D.  de  uerh.  ohligat.  Roman.  inRuhr^quiad- 

mitt.  ad honor. pojjejf  num.  2.  Cornae.  con/iLjO.  vol,i.]z» 

cob.  de  S.  QQOi2^.tr.feudai.inverh.PtJcationiht^.num.2* 

Franc.  Hotoman  conjil.i.num*^.     QuiomnesPrincipes 

inferiores,  Prafidum&Proconfulumlocoefle,  eorum- 

vejureuti,  fcribunt.  Hifce,  ex  Germanis  Jureconfultis 

acceduntHenning.  Gccddcn.  con/il  ^g.num.z.&s.JosLn* 

Sichard./»/.!'».  i)-.  C. qui admitt. ad hon.poJ/eJf.Jozn.Box» 

chok.  dejeud.  c.  f.  num.  ^7.  infin*  U bi ait :  rnagno  errorc 

cfleintrodudameamopinionem,quaPrincipes&Status 

Imperii ,    Imperatori  aequiparentur.  Rofenthal.^i?/?/^^, 

cap.^,  Concluf.  \i,num.  4.  &  ^.  &g.  WQCQnhQC.inParat. 

Jup.  Digeji.  ttt*  de  offic.Praf.  Prator.  Scipio  GentiJ.  de  luris- 

dt^.  Ith.  3.  c.  23.  Joan.  Georg.  hQcht.  deficuritat.  Conclujl 

4.2.W ult.adlih.  i.n.  if.  uhiSenat.  velClariJfDn* hocci.tr, 

dejurisdi(^  cap.  s»n.  70.  &fiqq.  quod  is  iple  latius  evincere 

conatur.i»  tr.de jur.  monetar.c.i.n.21.  &fiqq.  Ac pro  fufti- 

nenda  cjusdem  opinione,aliquatenus  faciunt  tradita,pet 

Francifc  dc  ^moiy^iadLfinaLcap.  z.  C.  de  Decurion.  Ith*  10. 

Ac  in  fpecie  Eledores  Prsfedis  Prstorio  comparat  Bar- 

tolus  adl.  omnes PopuliD  de lufiit .  &jure.  Henning.  Goed- 

den.  confl.  i.  Matth.  Wefenb.  con/il.  46. n.  2.  Quos  Petr. 

Heig.  bene  refutat.  lib.  i.  quaji.  /\..num.  18. 

2.  Veruntameny^m  hodierni  Imperii  Romano-Gcr»- 

£c  3  manici 


2i%  Capmt  XXII L 

manici  ftatum  &  conditionem ,  ex  jure  publico ,  ac  Re- 
ccinbuslmperii,  probeperpendit,  faterineccffehaber, 
Principes&Status  Imperii,  multisparafangisPra^fedos 
PrjEtorio  aliosve  Romanos  Majores  Magiftratus ,  fupe- 
rare  :   fcontra  longe  verius  didurus ,   Principes  &  Sta- 
tuslmperii,  infuis  territoriis,  Imperatori potim ,  quam 
Praefedis  Praetorio ,   aequiparari ,   ac  Imperatoris  jure 
cenferi»  Ac,   quod  de  Lydorum  Rege  Cra^fojuftinus 
flit,  Eum ,  ^fiOft  Regiam ,  Regid  tamen  Dignitati  proximam 
egijfevitam,  iliisquamredifflmeaccomodaripoteft.  Ita 
originaliter  Baldus?'»/.  receptitidinpr*  C^deconjitt.pecun, 
Ut  &/*/? l.donationesquas. tnfin.C de donat dntervir .&  uxo^ 
rem.  Kmn.conJiLiio.inJin.  acconfiL  134.  num.  g.vol,  p  Me- 
t\och*confil.soz.num.iu  Claud*  Viennzol.conJ^LzSfJtbr. 
2Jit*B.  Anton.  Solsi adcon/!it.  Sabaud*  inproasm.glojfi,n, 
p.  &Jeqq.  Cacheran.  €on/U.g.n,2.i.& ^,     E  Germanis, 
communi  ftylo  &  cx  praxi  receptilfima,    ita  fcribunt, 
Matt.  Wefenbcc  r^;?/?/.  27.».2S.  ObxQcht^delmper.  &Iu- 
risdi^.cap.  ^*foL  ^6*  &  cap.  6  foL  iio.  Joh.  Borcholt. 7^^^' 
contrarius ,  in  cap.      ^uafmt  Regaha.  num.  7.  &  8.  Heig^ 
quajl.  tUuJlr.  4.  num.  18.  lib.  i..  Ludolph.  Schrad«^(py^//5. 
^<^r/.io.^^.4.  ».4f.  poftAndr.Knichen.Matth.  Stephan. 
Sixtin»  deRegaL  Obrecht.  tra6i.  delmper.  &jurisdi6l.  lib.z^ 
c,  j,perdiscurs*Aclihr.  i.cap.ig.num.  20.  Brunning-  dejur, 
Vniverjltat. concLs. Itt  B.  in  dtfp. BafiLvoL\. BeCo\d.inPolit. 
lik  i.cap.g.n.y.Acdej'urisdiB,  Imp  Roman.  cap.iC.pertot. 
Ac,  quod magis  fimiles  fint  Principi quam  Praefidi,  tradit 
Reinking. deR.S.&E. lib.  i.  clajf.^. cap.\6. n.i\* Ciim  jura 
Imperii,interImperatorem&StatusImperii,fciflafint,& 
quafidivifa,fecundum  ea,qu2elate  deducit  Cafp.KlocJ^.^/f 
QjwmW.c^/^.^.^s^.i^^.Etoptimeprobat.Befold./^^^^^-r./tf- 
Ut*  Dtjcurfde  Imper.  mixto  cap.z.».^.  &  4.  Idque  prae  omni- 

bus 


De  Comparat.  Prmcip.  &  Comlt,  Impmt,  &c.     225 

nibus  diftinde  explicat  Joh.  Herm.  Stamra»  defervit. 
perfonaL  lih.  3.  cap>  loper  tot» 

3.  PrincipesenimacStatusImperii,  Praefed^osPraB- 
torio,  acPrasfides,  longKTiraefuperant,  Tum  fpnmo)  re^ 
(peBMpatrimontii  officii^  &  adminiftrationis  commiffik:  Tum 
(lecundo)  rationedignitatis.  Tum  (TQnib^intuitupoten^ 
tia  &  Imperii.  Refpedum  patrimonii,  officii,  &  com- 
milfae  adminiftrationis  quod  concernit;  Primo  Magi- 
ftratus  Kom2iX\'uproofficuratione,QQ  ipfofiebant, dumin 
Praefcdos  PriEtorio,  Pra^fides,  Comites  facrarum  largi- 
tionum,  Redlores  lirbium,&Provinciarum,  conllitue- 
bantur. /.  i.  §.  4.  D.  de offic.  Prafe5i.  Frb,  Zafius  adL  f, num. 
34.Z). deiurisd.  Herrn.  Sramm.  d.  l.  3.  cap.  10.  n.  2.  Prae- 
lcrtim  vero,  Officium  Praefedi  Prastorio  crat,  cui  Im- 
pcrator  Prstorii  fui ,  iioc  ell ,  aulae  fuas curam  commit- 
tebat,  quod  nemini,  nifi  praeclaris  &  Senatorii  Ordi- 
nis  Viris,  dclatumfuit,  tti\cL.si[iaptid.in  Alexandr.Se* 
ver.  Georg.  Eberlin.  de Origin.jur,  c.  16. num,  18.  d^  19.  A- 
liaque  Praefedi  Praetono  munia,  vid.  apud  Jul.  Caefar. 
^{x\cr\2,Qt, de Imper. Rom*  lib.^,cap.  2./^/'/^/.  Nicol.Henel. 
inotto  Fratislav.  c.  ii-foL  m,  i%6.  Sed  Principes,  Comites, 
&  Status  Im perii,  non  ratione officii,quod in  aula  Impe- 
ratoris  gerunt,  fed  ^  Ducatibus,  Principatibus,  Comi- 
tatibus,  aliisve  Dominiis,  quibus  ab  Imperatore  fub 
jure  fidelitatis,cumlege  fucce(foria&  terjitorialii  jure, 
mifDcr^O^mXanD^^-O^ricjfm/inveftiti  funt,  Talesvo- 
cantur,^fr  text.  in tit.  ^uis dtcat, Dux.  lib.feud,  ubi  feudi- 
ttx.  Baid.  m cap.  i.  de  huyquifeud.  dar,  Andr.  Gail.  /.  i.  ohf, 
21.  Author,feu  GaeddaEUS/»  RefponfCivit,  Fridb.  pun6i.  2. 
^ti<Bik:\t\^.deR^S.&E.lib.  i.claffiA.,cap.i.Pindt.  de  Ifcrn. 
Affli^.  Alvarot.acomnes,  m  di^.  ttt.  ^uis  dicatur  Dux, 

latiffime 


224  C///^/  XXI 11, 

latifllme  Anton.  Frcundeberg«^^<?/?^/^r///.  morat.  concl  u. 
lit,  C.  &  D.  Et  hocpcr  jura  notiilima.  Quippe  ,  qui 
perpetuam  habent  jurisdidionem,  ac  ad  haeredesirans- 
itoriam,  in  qua  ne  quidem  ab  Imperarore  turbadpof- 
funt.  Leipold.  deConcur.  lurisd. qudfl.  3,  Dn.  Bocer.  de  Zsr- 
risd c.i.n.9f.acc.S'.».So.  Multo  minus,  (nifi  obfelo- 
niam)  ab  Imperatore  deveftiri  queunt.  tot.tit.feud.fine 
eul^.Vafali:  Math.  Sx.Q^\\2iVi.dejurisd.l.i.c.i.n.j^.AcUb.i.part* 
i.c.^n.y.&S.  CiimolimPr£EfcdiPrastorio&  Praefides 
prolubitu  &  beneplacito  Imperatorum  conftitueban- 
tur,  acprolubitu  dimittebantur;  fiquidcm  jureRoma- 
no  pro  rcgula  traditur ;  Solviturjudicium,  vetanteeOy  qui 
fudicare  mandavit.per  Ljudicium.  ^g.  D.  dejudtc.  quod  late 
4educit  Befold.  de  lurisdi^.  Imper*  Rom.  ca^.  16.  per  tot, 
Knichen.  dejur*  territor.  caf.  i.  num.  20 f.  &Jeqq.         "^' 

4.  Qiiod  ad  dignitatem  (fecundb)  fpedat,  Romani 
ImperiiDuces,Marchiones,Comites,Barones,dignitates 
principaleSi  patrimoniales,  &  hasreditarias  obtinent ,  ac 
quicquidagunt,  proprie  fibiagunr.Exindeabeo  tempo- 
re,  quo  Ducatus  haereditarii  fadi  funt,  Gratid  D£/fe im- 
perare,mandatis  &  edi^lis  praefcribunr.  Matth.Bort.apud 
Kmmx.  dife.jur.  pubt.i^.  th.s.  foach.Schepiiz/;?  confuef. 
Brandenb.part.i.tit.  3.  §.  13.  quAJl.  2. ;?.  40.  Matth.  Steph. 
dsjurisdiU.lib.  z.part.  i.cap.  j.n.^z.  Cafp.  Klock.  de  Con" 
tribut. c.  4. n.i^6.  Limnae. Itb.  ^.  deL P. cap.6.n.  ij*. &feqq» 
Ac,  quiDuG-i,  Marchioni,  autalii  Imperii  Principi,  vi- 
tx  iniidias  ftruit,  inftar  criminis  laefas  Majeftatis  Reus 
punitur. Georg.  Everhard. f^;^/. z.num.  gz.&feqq.volz* 
Dn.  Bocer.  deCrim.  Uf.Mafefi^cap.z.num^gi.  &feqq*  Otih^ 
Ms.hnAQt.adproceJf,Meur.faL  138.  Hcrinan.Stainm.^^^^- 
■5  ■■   ■■'  ■     '  *vtt. 


De  Compdrat,  fywctp.  &  Comtt^  Im^erii.  &c.       225* 

vit*peyfonal.lib.i,cap,  lo.  num.  i^.foL  w»  700.  Cum  im- 
raediata  Imperii  membra,  acquafi  imago  Majeftatisexi- 
ftant  j  Ac  in  Comitiis  non  tantum  votum  confultivum, 
fedetiam  decifivum  obtineant.  Aruma?.  deOw/>,r^/>.  4. 
Befold.  de  luyisd.Rom,  Impey,  cap.  16.  Praefedusautem 
Prastorio,  Praefides,  &alii  MagiftratusRomani,  »^/w/;;^ 
tantum  muneyis  ac  officii  temporarii  prae  fe  fereban  t,  quo- 
rum  dignitas  cum  ofticio  intercidebat  &  occumbebat, 
necquicquam,  nifiadnutumlmperatorisdelegantisge- 
rereaudebant:  Acplerumquead  annum,longi(rime  ve- 
ro  ad  vitas  finem,  munia  commifla  continuabanr,  tot, 
tit.  C.  deContraSi.judic.  Vantius  de  nuUit.exdefe^l  juyii^ 
dici.  num.  112.  &fiqq.  Engelbrecht.  de  juyisdi5i.th.  125* 
YlQtxn.Stixmm. defiyvit.perf lib.i  c.io-n,i4- Gcorg.Eber- 
lin.tra^.  deorigtnejur.  cap.  i6.  vum.  19.  &zo.  Quamvis 
nechoc  diftitendumfit,  quodfecundam ,  aut,  (utaiii 
volunt)  tertiam,poftImperatoriamdignitatemobtinue- 
rint*  Czifiod.  /ib.6.yefiyipt.$.  lateFrancifc.  deAmaya.  ^^ 
Ifin^  cap.  z.  num.  z  6.  &per  tot.  de  Decurion.  lib.  10. 

f.  Poteftatem  (Tertib)  quodattinet,  claruraeft, 
qubd  Principes  &Status  Imperii  perconceflionemfeu- 
dilQm,  omniafeyejuyaj  ettam  Regiay  quae  Imperatores 
prius  obtinebant  >  in  provinciis  collatis  &  fubditis  fuis 
teneant,  &quietehaereditario  jureexerceant,  acomnia 
Regalia  feuMajeftatis  jura,  proprio  quafi  jure  hodieia 
territorio  cxerceant  j  Unde  ex  generaliRegaliumcon- 
cefldone  Leges  quoque  condant  ,  aliaque  infinitajura 
quafi  poflideant.  De  quibus  vide  Andr.Knichen  dejur. 
territor .cap^^.per tot .  Martin.  Mager.  de  Advoc. armat, c.6. 
num.  19 j-.  &fiqq.  Rei n ki ng.  deR  S.  &  E. lib. i .  Clajfa^.  c.  1 6, 
Dn.  Joan.  LimniCi  lib,  ^.jur.puhl.  c,%,pert$t,    Imbqui 

Ff  hodie 


226  Ca^Ht  XXIIL 

hodie  plus  juris  in  Ducatibus  &  Coniiraribus  ,    quara 
Impcratorem  in  Imperio  Romano-Gcrnianico  (ad  quod 
per  modum  ele<flionis  aicendit)  habere  ,    fecundum 
quosdam.dicunrur  Nicol.  Betf,  depa^,  famil.  illuftr.cap, 
%.  pag^  427.  Anron.  Freundeberg>  derefcript.morat.Con- 
cluf  iz*  lit.  D.     Quod  tam  plene  m  Pra^teclo  Prsetorio 
animadvertcre  non  iicct.     Quamvis  cnim  Pra^feftus 
Pratorio  poft  Imperatorem  ,   maximum  imperiumob- 
tinebat,  &fccunciusablmpcraioreerat.  DequoCaQlo- 
dor.  Itb.  6  epift.x^,  Cujac.  Wefcnb.  Perez.  &  Doa.f/^Z). 
C^C  de  Ojfic.  Praf.Prditor,  late  Georg.  ^bQihn* deorigtn.jur, 
cap*  16.  ftum.  22.  Ac  latiffime  de  poteftarePra:feiti  Prae- 
torio,   |oan«Ju!«  Caefar.  ^u\cx\^qi.  de ImperioRomanJib» 
l.cap,z.  Franc*de  h.mzydiadl  fin.num.s>&6*C.deCanofJ. 
largtt.  ae  la  t i  Li s  /;!?  ifin  cap.  z  .per  tot.  C.  de  Decurion.  hbr.  1  o . 
OmniatamenRegaliaad  modum  &:formam  Principum 
&  Statuum  Imperii,  roinimeobtinebat.     Multominus 
Pr2Efidcs  aliive  MajoresMagiflratusRomani,  vixaliquid 
KegaliumMaJorum ,  in  potertate  habebanr.     Quod  variis 
exemplis  &  Legibus  evincit  Herm.  Stamm.  in  tra6i.de 
fervit  perfonal.  lib.  i-  cap.  10.  num.  4.  &feqq-  Cui  aflcntit 
pridem  Befold.  dejurisdi^i  Impcr.  Rom.  cap.\6.  vide  ramen 
Lformam,  C.  de rjfic.  Praf.Prdt.  Orient.  ac  /, f.  C  de aquAdu6i, 
Itb.  II.  Paul  Chriftinae.  decif  Cur.  Belg.  83.  n.  io«  acdecif 
P4  num.  3.  vol.  f*  Proinde,  \x\  fummatim  dicam ,  fruftra- 
neam  operaminfumuntilli,  qui  MagiftratibusRomanis 
eorumque  poteftati,  hodiernos  Principes&StatusIm- 
perii  afquiparareannituntur.     Necenim  Magiftratuum 
Romanorumomni  temporeparfemper  fuit  potcftas,ac 
Reipubiicae  immutata  forma,quam  plunma  in  regiminis 
modo  abolita  &  antiquatafuere,  fecundum  Joan.  Co- 
raf. adlib.  i.  D.  de  offic.  Pr^feii.  PiAtor.  mfin.  Ac4dL  2.  ^*po» 

pul$* 


T>eCnn^arat.  Trincip,  O^Comit^bnperiit  &c.     zzj 

puli.  D.  deorigtn.  jur,  quem  refert  &  fequitur  Befold.  in  de» 
libat.  lib.  vcap,  ^i.infin.  Addc  quoque  Pau).  Chriftinap. 
decif  Belgic.  lof.  num,  37.  &feqq.  vol.  f.  MaftiiU.  deMa^ 
gijirat  Iw.  ft  cap.  2*pertot. 

6  Hoc  tamen  pro  concordanda  hac  Do£lorumdi- 
fcrcpantiaobrervandumeflecenreo;  UtquotiesDodo- 
res  prius  allegati  ex  Ju-recivili,  a  MagiftratibusRoma- 
nis  ad  Principes  &  Status  Imperiiargumentantur,  hoc 
non  abfolute,  Ccd/ecundum  quid  accipicndum  fit.  Noii 
qua(i  Principcs  &  Status  Imperii  cum  Magiftratibus 
Romanis  &  noraine  &  poteftate  eosdem  efle  velint, 
led  utdcmonftrent  ,  in  illis  terminis,  inquibustextus 
Juris  civilis  de  Maglftratibus  majoribus  Rom.  loquun- 
tur ,  idcm  jus  quoquc  ob  idenditatem  rationis  inlm- 
perii  Principibus  &  Statibus  fere  obtinere :  Utpote  Se- 
natus  olim  quoad  legislatioiacra  &  inintegrumreftitu- 
tionem  aliave  jura  Prmcipibus  xquiparabatur.  juxta/» 
I.  §.  de  quaautem*  D.  d^  pofiuL  L  non  ambigitnr.  D.  delegth, 
Aft,  hoc  non  abfolure  &  in  omnibus  ,  fedqualificatc 
tantuminrelligendum  elTe,  fcribir  Bartol.  ibidem.  Dec» 
inLi.  num,  6. D  de efpc.  ejt^  cui  mand.  Quod  late &  per 
plurcs  cafus  deducit  Joan.  Hecman.  Stamm.  d.  tr.lih,\. 
cap*\on. 1 8  &plur.feqq.  Adi quoque  Arum<p. Difcurfjur, 
puhL  18.  Concluf  21.  W.  I.  Ac  tolerari  poteftin  hac 
controvertia,  id,  (\\.\oii^i^{o\d.tr.d€appeliatuap.i.§.i^^ 
infin*  fcribit :  ^uosnanc  Prinapes,  Duces,Comites,Marchio- 
nesve  votitamm.aliHdnihitfunti  quam  tnfiar  Prafidum,  Pre» 
confulum^  Legatorum,  Oratorum  &fimtlium  a  Regihui  earum 
nationum.,  qualmperiumGracoRomanum deftruxerunt,  helU 
fuha^lisprovinctisprapofiti',  Ah  initioperannum,pofieaaddies 
vitay  tn  offi  ium  &  admimfirationem .-  Tandem  ab  iisdem  qui  ea 

Ff  2  exceU 


32 s  ^^/^^  XXI ir. 

excel/im  ^  Ipeciqfiuifaumfi^turum  Imperium  credehantfir' 
mandum.hereditano  jure ,  legequefuccejjoria »  autocrattco 
nominePrrfeciii  Gubernatores  confiitutifuerunt.  Confen- 
tiiint  Miinfler.  tn  Cosmograph,  Itb*  i^^cap,  21.  Stumpff.  in 
Chron.  Hehet  lib,  4.  cap.it).  CruC  in  annaltb.part.  i.lihu 
c.4.*KnichQn.dejur.  territor,  cap.un.i^^,  Chriftoph»Lch- 
man.  in  Chron.  Spirenflih.x.cap,  ^^,fol.  186.  Ira  ,  ut  Prin- 
cipes  &  Statuslmperii,  imo  Civitatcsipfs,  Proconfu- 
ium,  PrjEfidum,  Legatorum,  (imiliumveMagiftratuum 
Komanorum  locum  obtineant ;  Non  tamenmeorum 
)us  ruccefiTcrint ,  utirefecxplicat  pra^dici-us  Beiold.  deju- 
risdici.  Imper.  Roman.  cap.  16.  inmedio.  Acidemrepctiit 
Confil,  i^Q.num,  18.  &  ig.part.::^. 

7.  Aliorura  Regnorum  Lcges  &  mores  qnodat- 
tinet ,  hodierna  Imperiorum  facie,  PraEfedlo  Praetorio 
comparari  poteft  in  Galii^  Regno  Ille,  quemolim,fub 
prima  prsEfcrtim  linea  Rcgia:  {ucceflionis ,  Majorem  Do- 
inus,  aut  Magiftrum  Palatii  ,  hodie verbcommunitei: 
Comeflabilem  vocant.  Guido  Papae  decif  fo.  num.a^, 
'Lw^znde  Magfirat.Franc.lih.  2.  tit.  deConfiabil.  Qui  tradit, 
quod  Comciiabilis ,  Magiftro  equitum  &  Tribuno  cele- 
rum  valdefueritlimilis.  T\i2iC\yxQ\\. de Nohtlituap .%.n,  ij ^ 
Marquard.  Freher.  /;',  ^eorigin,  Comit.  PaUt.  inprincip  Qui 
optime  gcneralis  Regis  Vicarius  dici  poteftj  Qiiodex 
Cedrcno  &  Grcgor.  Tauron.  deducit  Jul.  Caef.  Bu- 
leng.  traci.  de  offic.  Regn.  Galli<z ,  t,  de  Majorih,  Palatii.  In 
CaftelU  Regno  ,  Pra^fcdo  Pra!torio  hodie  comparatur 
Gubernator  aul.r  Regiae,  qui  Caftellana  vocenomina- 
tur  Adelantado de la Corte :  Ex  ratione,  quodisomnibus 
Regni  Magiftratibus  anteponatur ,  fecundum  Icges  Re- 
gni  CaftcUae,  inLeg.  i^.pnrt.uit,  ip.Anton.de  Gemma, 

vart.  I. 


Ve  Cmpardt.  Princip,  &  Comit.  Imperit ,  &c.       i ip 

pArt,\.dec'if\,num.zo,  InLM/ttaniaKQS^nOi Praefe^loPrac. 
torio  scquiparari  folec  Rcdor  Juftiri^  fupremss ,  quem 
lo  Regedor  da  lufiica  ,  Lufitani  vocant  j  Is  non  folum  in 
Senaturupremo,  fed  etiam  extra  Senatum,  in  quam- 
pluribus  rebus  fummam  poteftatem  ,  imo  Legum  in- 
terprerandifacultatem  habct,  fecundum  Ant.de  Gam- 
m a , part.  i . decif.  \.n,iS.  In Regno utriu^que Sicilia ,  P r ae - 
fcdto  l^rstorio  aflimilatur  Prorex  ,  feu  Fice  Rex »  qui  in 
Regno  ifto  ampliflimam  ,  &  poft  Rcgem,  fupremam 
habet  poreftatcm,  omniprovocationerejeda,  Freccia. 
libr,  2. defubfetid.  tit. quis dtcatur Dux. n,ig. Bovadilla, Ith. 
i,polit.  cap,  2.  n.  4.  Andr.  Alciat»  tib.  3,  Parerg.  c.  3.  Quod 
iatiLisdeducit,  ejusque  poteftatem refert  Don.  Garf.  Ma- 
ft ril  1.  ^f  Magi/irat,  libr,  f ♦  cap,  6  per  tot,  Im 6  ,  Pro  Regem 
longe  ampiiorcm  habere  poteftarem,  quam  olim  Prae- 
fcdum  Practoiio,  tradit  Bartol.  Chaflan. />^C^/^/^^.^/(?r. 
mundipart,  y.Confder,  i  o. 

8.  Officio  Prasfedi  Prastorio  comparat  Anton.  Fa- 
ber ,  inPrincipatuPedemontano y  amphflTimum  Pedemon- 
tiumSenatum, &Parlamentum,iIlumq;eandem,  quam 
PrasfedumPraEtorio,  audoritatem  habere,  fcribitdidus 
A n t .  Fa b . ?"«  Rationalib.  ad tit. de  Ojfc. Pr^f, Pr^t,  Qu je  ta- 
men  comparatio,  Chrifiophoro  Befeldo ,  minimearridet; 
fiquidem  aha  adhucdum  privilcgia,  Pra-fedam  Praetorio 
habuifle,  quam  pnvilegiumdenonappcllando,  fecun- 
dum  tradita  Befold.  inBehbat.  lib,  i.  c,  43.  conftat  ex  iis^ 
quae  fcripfit  Jul.  Caefar.  Bulenger. /r^t7.  ^f //w^d-r.  Roman, 
lib,  3 .  cap.  2.  Fra  nc.  de  Amaya ,  adleg.fin,  C4p,  1  .per.  tot,  C* 
deDecurion.  Itb.  10.  InAngli^Regno, Prifedo  Praetoriofe- 
re  aequiparatur  Comeftabilis:  Quod  officium ,  in  illo  Re- 
gno  primum  cft  &  praecipuum ,   quod  oUm  plcrumque 

Ff  3  fihis, 


iiO  Caput  XXI  n. 

filiis,  fratribiis,  autavunculisRegumcommifllimerar 
tandemquoqueadJ'/^r^(?j,  DucesBuckingami^,  jure 
hereditario,  delatumfuit.  Id  quodjn  Eduardo  Duce 
Buckingami^  ,  fub  HenricoVllI,  defiit.  Co.ke  Lftitut 
fart.^,cap,ij.  Hodie  vero  Anglise  Rex  Comejiahdem  dL 
gmtatem  folummodoprimis  Regni  proceribus  deman. 
dat,  &quidemraro,  actantum  pro  tempore,  obfum- 
mampoteftatem,  quammunus  hocinfchabet-  Tanta 
cnimeftpoteftasAnglis  Conftabulorum ,  utetiamRe- 
gibusfufpcdaefTecoeperit.   UndeFinexius.  Juftitiarius 

interrogatusaRegeiy.«;'/r.r//AqLiarrtacftConftabuIarii 
poteftas^   Relponfum  declmavit,  aflcreos  hanc  qu^- 

ftioncmadLegesarmorum,nonadJusAnglicanum,per. 
tmere.  Arthur.  Duck.^.^^/^,,;>./^,.^,;^^^^  /,^,^^^^^^^ 

Z'p4n.i,numi^^  ^ 

9.  rnHungarhyxt^CroatU^t%m%,  Pra^feao  Prs- 
tonofimihsexiftit,  PalatmmRegmHungarU.  acBanusRe. 
gnt  Croatj^  ;  Imo,  in  quibusdam  ;uribus  &  pr^emi- 
nentiis,  eundem  maxime  fuperant.  Palarinus  nam- 
queHungariseftJudexinterRegemac  Regnicolas-  Eft 
Curatorh^redisRegniHungari^.  Rege  nonexiflcnte, 
di^tasmdicit:  Eft  Capitaneus  Generalis;  Audit  Ora 
tores,  Regeeosaudirenequcunte:  querimonias  adau- 
resReg.sdefert:  Eftquejudicum  Regni  maximus,  flcu- 

l^yrr/   /."'T ^?  ''''''''''''''^^'^^^^g^rJeAnnoMCCCC. 
XXXFl.  a^,  I.  &Jeqq.  ac  Decret.  Anno  MCCCC  LXXXXlh  a5i. 

t.^lT  ^^^^•.^^•,^^'^^^-  ^^-  fo.       Antiquisitem 
Praefeais  pr^torio,  krc  hodie  flmiles  funt,  in  Turcico  Im^ 
peno^lBeglerbet.  SuntautcmBeglerbei,fummiDucesmi:- ' 
nnf;  ^^P^^^^"^^^»^^"^  Pi^aefeai,  acvocantur.  Beglerbei, 
quahdicas,  Domini  dominantiumi  Hi  univcrfoequi- 

tatui. 


"De  ComparAt,  Prmcip^  &  Comit>  Imperilf  &(,       331 

tatui,  ipfisqiie  Sangiacis,  quiDucesfunt  copiarumpc- 
deftrium,  &  Civitatum  Prsefedi,  imperant,acinunivcr- 
fum  ,  jus  dicunt;  Eandemque  cumBa(Ils&  Vezirisau- 
ihoritarem  obtinenr.  Philipp.  Lonicer.  de Imper.Turcie. 
milit,  offe.  tit.  de  BegUrhiis.fol.  m,y6,2Q Lazar.  Doxznz.de 
Turcic^  milit,  offic.  in  Republic.  Turc»  fd.  m*  23 1.  Quam vis 
magis  fit,  ut  cenfeam ,  quod  hodierno  Turcicerum  Impe- 
rdtorum tcmporc,  Jummm  Turcici  Imperatoris  Vifirius y 
il  GranViz,ir  ,  quam  proxime  authoritati  &  poteftati 
Prafedi  Praetorio,  accedat.  Vittor.  Siri  nelMercurio 
torn  \.lib.\.fi)l.m.\%\,  Hascomparationes  folummodo 
in  quibusdam  locum  fibi  vindicant ,  vix  enira  eft  , 
utin  omnibus  ,  obdiverfitatem  Regnorum&Leguin» 
fibiipfis  conveniant;  juxta  regulam:  ^upd 
omne  (imile  claudicet» 

L  A  U  S    D  E  O    T.    O.    M. 


^^ 


^- . : 


•^*.,
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

See other formats
